
局米旁大师教言集MP258智者入门论
22-1-1a
智者入门论
所通十处
通达蕴
༄༅། །པཎྜིཏསྱནཡཨབཏཱརམུཁནཱམཤཱསྟྲབིཧརཏིསྨ།༄༅། །མཁས་པའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་བཞུགས་སོ། །
22-1-1b
༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཎྜི་ཏ་སྱ་ན་ཡཾ་ཨ་བ་ཏཱ་ར་མུ་ཁ་ནཱ་མ་ཤཱསྟྲཾ། བོད་སྐད་དུ། མཁས་པའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དོན་བཅུ་ཡང་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་གྱུར་ཅིང་། །ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ཡི་དོན་ནི་འགྲོ་ལ་སྟོན། །ཚིག་དོན་དྲི་མེད་ཆོས་རབ་སྣང་བའི་གཏེར། །སྨྲ་བའི་ཉི་མ་སྙིང་ལ་འཇུག་པར་མཛོད། །འདིར་ཤེས་བྱའི་གནས་མ་ནོར་བར་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འདོད་པས་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་མཁས་པར་བྱ་བའི་གནས་བཅུ་ལ་བསླབ་པར་བྱ་
22-1-2a
སྟེ། གང་ཞེ་ན་ཕུང་པོ་ལ་༡མཁས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་༢དང་སྐྱེ་མཆེད་༣དང་། རྟེན་འབྲེལ་༤དང་། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་དང་། ༥ །དབང་པོ་༦དང་། དུས་༧དང་། བདེན་པ་༨དང་། ཐེག་པ་༩དང་། འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པ་དང་༡༠བཅུའོ། །འདི་བཅུ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་བཅུ་ལྡོག་པ་སོགས་ལྟ་བ་ངན་པའི་རྨོངས་པ་ཀུན་ལས་གྲོལ་ཞིང་། ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་བློ་གྲོས་རྒྱས་པར་འགྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཕུང་པོ་ནི་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དུས་གསུམ་དང་། ཡུལ་ཉེ་རིང་སོགས་དང་། རྣམ་པ་བཟང་ངན་སོགས་ཐམས་
22-1-2b
ཅད་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་བཞག་པ་དེ་བཞིན་ཚོར་བ་སོགས་ལའང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དུ་མ་སྤུངས་པས་ན་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་སུ་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་དེ་ལ་དབྱེ་ན། རྒྱུ་གཟུགས་བཞི། འབྲས་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་གོ། །རྒྱུ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ། སའི་ཁམས་ནི་སྲ་ཞིང་གཞི་འཛིན་པའི་ལས་བྱེད་པ། ཆུ་ཁམས་གཤེར་ཞིང་སྡུད་པ། མེ་ཁམས་དྲོ་ཞིང་སྨིན་པ། རླུང་ཁམས་གཡོ་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །འབྲས་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་ནི། དབང་པོ་ལྔ་དང་། དོན་ལྔ་དང་བཅུ། མཛོད་ལྟར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས་དང་བཅུ་གཅིག །ཀུན་བཏུས་ལྟར་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་དང་བཅུ་གཅིག་གོ །གཟུགས་ཕུང་འདི་དག་རེག་པ་དང་དཔྱད་པའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་བཞག་སྟེ། དང་པོ་ལག་པ་དང་དབྱུག་པ་དང་རླུང་སོགས་ཀྱིས་ཐུག་རེག་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་པ་མཉམ་པར་བཞག་པའམ་མ་བཞག་པའི་ཡིད་རྟོག་བཅས་ཀྱིས་གཟུགས་འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །ཞེས་བཀྲ་བར་བཟུང་བས་སོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་ལྔ་ནི། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་རང་རང་གི་ཤེས་པའི་བདག་རྐྱེན་ཐུན་མོང་མིན་པ་ནང་གི་གཟུགས་ཅན་དང་བ་སྟེ། མིག་གི་དབང་པོ་ཟར་མའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུ། རྣ་བའི་དབང་པོ་གྲོ་གའི་འཛེར་བུ་གཅུས་པ་ལྟ་བུ། སྣའི་དབང་པོ་ཟངས་ཀྱི་མོ་ཁབ་གཤིབས་པ་ལྟ་བུ། ལྕེའི་
22-1-3a
དབང་པོ་ཟླ་བ་བཀས་པ་ལྟ་བུ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བྱ་རེག་ན་འཇམ་གྱི་པགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་ལྔ་ནི། གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱའོ། །གཟུགས་ནི་མིག་གི་ཡུལ་ཏེ། དེ་ལ་དབྱེ་ན་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་གཟུགས་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྔོ་སེར་དཀར་དམར་རྩ་བའི་ཁ་དོག་བཞི། དེའི་ཡན་ལག་ཏུ། སྤྲིན་དང་དུ་བ། རྡུལ་དང་ཁུག་སྣ། ཉི་འོད་གྲིབ་མ། སྣང་བ་མུན་པ་རྣམས་དང་། ཡང་མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པ་ཞེས་པ་གཟུགས་དེ་གཞན་ལ་ཐོགས་པར་བྱེད་པའི་རེག་བྱ་དང་བྲལ་བ་བར་སྣང་སྐྱ་སིང་པོ་ལྟ་བུ་གཟུགས་བརྙན་སོགས་ཀྱང་དེ་དང་ཆ་འདྲའོ།

局米旁大师教言集MP258智者入门论
22-1-1a
智者入门论
所通十处
通达蕴
༄༅། །པཎྜིཏསྱནཡཨབཏཱརམུཁནཱམཤཱསྟྲབིཧརཏིསྨ།༄༅། །མཁས་པའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་བཞུགས་སོ། །
22-1-1b
༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཎྜི་ཏ་སྱ་ན་ཡཾ་ཨ་བ་ཏཱ་ར་མུ་ཁ་ནཱ་མ་ཤཱསྟྲཾ། བོད་སྐད་དུ། མཁས་པའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དོན་བཅུ་ཡང་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་གྱུར་ཅིང་། །ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ཡི་དོན་ནི་འགྲོ་ལ་སྟོན། །ཚིག་དོན་དྲི་མེད་ཆོས་རབ་སྣང་བའི་གཏེར། །སྨྲ་བའི་ཉི་མ་སྙིང་ལ་འཇུག་པར་མཛོད། །འདིར་ཤེས་བྱའི་གནས་མ་ནོར་བར་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འདོད་པས་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་མཁས་པར་བྱ་བའི་གནས་བཅུ་ལ་བསླབ་པར་བྱ་
梵文：Paṇḍitasya nayaṃ avatāra mukha nāma śāstraṃ
藏文：巴智达迷尼亚阿瓦达热木卡那玛夏斯德热
汉译：《智者入门论》论典
顶礼三宝！
十义彻悟于心中，
四印义理为众说，
词义无垢法光藏，
请入心中说法日。
此处，欲获得能够无误确立所知之处的智慧，应当按照经典和大论著中所说，学习成为智者的十个领域。
22-1-2a
སྟེ། གང་ཞེ་ན་ཕུང་པོ་ལ་༡མཁས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་༢དང་སྐྱེ་མཆེད་༣དང་། རྟེན་འབྲེལ་༤དང་། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་དང་། ༥ །དབང་པོ་༦དང་། དུས་༧དང་། བདེན་པ་༨དང་། ཐེག་པ་༩དང་། འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པ་དང་༡༠བཅུའོ། །འདི་བཅུ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་བཅུ་ལྡོག་པ་སོགས་ལྟ་བ་ངན་པའི་རྨོངས་པ་ཀུན་ལས་གྲོལ་ཞིང་། ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་བློ་གྲོས་རྒྱས་པར་འགྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཕུང་པོ་ནི་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དུས་གསུམ་དང་། ཡུལ་ཉེ་རིང་སོགས་དང་། རྣམ་པ་བཟང་ངན་སོགས་ཐམས་
这些是什么呢？1.精通蕴，2.同样精通界，3.精通处，4.精通缘起，5.精通处与非处，6.精通根，7.精通时，8.精通谛，9.精通乘，10.精通有为法与无为法，共十项。通过确立这十项，能够遣除应断的十种我见等一切恶见的迷惑，并且能够增长如所有、尽所有的智慧。
蕴有五种：色蕴、受蕴、想蕴、行蕴和识蕴。一切色，无论三时、远近等处、好坏等形式，皆汇集为色蕴。
22-1-2b
ཅད་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་བཞག་པ་དེ་བཞིན་ཚོར་བ་སོགས་ལའང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དུ་མ་སྤུངས་པས་ན་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་སུ་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་དེ་ལ་དབྱེ་ན། རྒྱུ་གཟུགས་བཞི། འབྲས་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་གོ། །རྒྱུ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ། སའི་ཁམས་ནི་སྲ་ཞིང་གཞི་འཛིན་པའི་ལས་བྱེད་པ། ཆུ་ཁམས་གཤེར་ཞིང་སྡུད་པ། མེ་ཁམས་དྲོ་ཞིང་སྨིན་པ། རླུང་ཁམས་གཡོ་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །འབྲས་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་ནི། དབང་པོ་ལྔ་དང་། དོན་ལྔ་དང་བཅུ། མཛོད་ལྟར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས་དང་བཅུ་གཅིག །ཀུན་བཏུས་ལྟར་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་དང་བཅུ་གཅིག་གོ །གཟུགས་ཕུང་འདི་དག་རེག་པ་དང་དཔྱད་པའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་བཞག་སྟེ། དང་པོ་ལག་པ་དང་དབྱུག་པ་དང་རླུང་སོགས་ཀྱིས་ཐུག་རེག་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་པ་མཉམ་པར་བཞག་པའམ་མ་བཞག་པའི་ཡིད་རྟོག་བཅས་ཀྱིས་གཟུགས་འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །ཞེས་བཀྲ་བར་བཟུང་བས་སོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་ལྔ་ནི། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་རང་རང་གི་ཤེས་པའི་བདག་རྐྱེན་ཐུན་མོང་མིན་པ་ནང་གི་གཟུགས་ཅན་དང་བ་སྟེ། མིག་གི་དབང་པོ་ཟར་མའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུ། རྣ་བའི་དབང་པོ་གྲོ་གའི་འཛེར་བུ་གཅུས་པ་ལྟ་བུ། སྣའི་དབང་པོ་ཟངས་ཀྱི་མོ་ཁབ་གཤིབས་པ་ལྟ་བུ། ལྕེའི་
同样，受等也应当了知是汇集的。因为汇集多种，故称为蕴。
具有可成为色的特性的蕴，分为：四种因色和十一种果色。因是四大种，即：地界坚硬且持基，水界湿润且凝聚，火界温暖且成熟，风界动摇且增长。
十一种果色是：五根、五尘为十，按《俱舍论》还有无表色为十一；按《摄抉择分》则有法处所摄色为十一。这些色蕴通过触碰和观察被确立为色：第一，通过手、杖、风等有触碰；第二，通过等持或非等持的有分别意识明确地了知"此色是这样的"。
五根是：眼根，同样还有耳、鼻、舌、身根。这五根是各自识的不共增上缘，是内部清净色：眼根如胡麻花，耳根如卷曲的树皮，鼻根如并排的铜针，舌根如
22-1-3a
དབང་པོ་ཟླ་བ་བཀས་པ་ལྟ་བུ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བྱ་རེག་ན་འཇམ་གྱི་པགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་ལྔ་ནི། གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱའོ། །གཟུགས་ནི་མིག་གི་ཡུལ་ཏེ། དེ་ལ་དབྱེ་ན་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་གཟུགས་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྔོ་སེར་དཀར་དམར་རྩ་བའི་ཁ་དོག་བཞི། དེའི་ཡན་ལག་ཏུ། སྤྲིན་དང་དུ་བ། རྡུལ་དང་ཁུག་སྣ། ཉི་འོད་གྲིབ་མ། སྣང་བ་མུན་པ་རྣམས་དང་། ཡང་མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པ་ཞེས་པ་གཟུགས་དེ་གཞན་ལ་ཐོགས་པར་བྱེད་པའི་རེག་བྱ་དང་བྲལ་བ་བར་སྣང་སྐྱ་སིང་པོ་ལྟ་བུ་གཟུགས་བརྙན་སོགས་ཀྱང་དེ་དང་ཆ་འདྲའོ།
月芽，身根如柔软的禽鸟皮肤。
五尘是：色、声、香、味、触。色是眼的对境，可分为颜色和形状两种。第一种包括青、黄、白、红四种根本颜色；其支分有云、烟、尘、雾、阳光、阴影、光明与黑暗等。还有"明显有空隙"的，指那些不具阻碍性的触感的色法，如灰色空间或色相等，这些也属于类似的部分。


 །ཕྱག་འཚལ་བ་ལྟ་བུ་སོགས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད། སྟེང་གི་ནམ་མཁའ་སྔོན་པོ་ཁ་དོག་གཅིག་པ་རྣམས་ཏེ་འདི་རྣམས་ཀྱང་གཟུགས་སུ་བསྡུ་བའི་ཆེད་དུ་བཤད་དོ། །རྩ་བའི་ཁ་དོག་གི་ཆ་ཤས་འདྲེས་པ་ལས་བྱེ་བྲག་གི་ཡན་ལག་མང་དུ་འགྱུར་རོ། །དབྱིབས་གཟུགས་ལ། རིང་པོ། ཐུང་ངུ་། ལྷམ་པ། ཟླུམ་པོ། མཐོ་བ། དམའ་བ། ཕྲ་བ། རགས་པ། ཕྱལ་ལེ་བ། ཕྱལ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱིར་བསྟན་ཏེ། ནང་གི་དབྱེ་བ་ལ། གྲུ་གསུམ། ཟླ་གམ། འཇོང་མོ་སོགས་མང་པོར་འགྱུར་རོ། །དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་དེ་དག་བཟང་ངན་བར་མ་གསུམ་དུ་འདུའོ། །སྒྲ་ནི་རྣ་བའི་ཡུལ་ཏེ། དེ་ལ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སེམས་ཅན་གྱི་ངག་དང་སེ་གོལ་གྱི་སྒྲ་ལྟ་བུ། མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ། ཆུ་ཀླུང་དང་རླུང་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལྟ་བུ། གཉིས་
22-1-3b
ཀ་ལས་བྱུང་བ་རྔ་བརྡུང་བའི་སྒྲ་ལྟ་བུ། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་པ། སེམས་ཅན་དུ་མི་སྟོན་པ་དོན་རྗོད་པར་མི་བྱེད་པ། དོན་རྗོད་བྱེད་ལ་འཇིག་རྟེན་པས་ཐ་སྙད་བཏགས་པ། འཕགས་པས་ཐ་སྙད་བཏགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ལ་སྙན་མི་སྙན་བར་མའི་དབྱེ་བ་རྣམས་སོ། །དྲི་ནི་སྣའི་ཡུལ་ཏེ། དེ་ལ་དྲི་ཞིམ་མི་ཞིམ། ཆ་མཉམ་པ། ལྷན་སྐྱེས། སྦྱར་བྱུང་ངོ་། །རོ་ནི་ལྕེའི་ཡུལ་ཏེ། མངར་བ། སྐྱུར་བ། ལན་ཚྭ་བ། ཁ་བ། ཚ་བ། བསྐ་བ་དྲུག་དང་། དེ་དག་འདྲེས་པ་ལས་ནང་གི་དབྱེ་བ་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཡིད་དུ་འོང་མི་འོང་བར་མ་གསུམ་དང་། ལྷན་སྐྱེས་དང་། སྦྱར་བྱུང་གི་དབྱེ་བ་ཡང་ཡོད་དོ། །རེག་བྱ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ། རྒྱུ་འབྱུང་བ་བཞིའི་རེག་བྱ་དང་། འབྲས་བུ་ལ། འཇམ་རྩུབ་ལྕི་ཡང་བཀྲེས་སྐོམ་གྲང་བ་བདུན་དང་། མཉེན་པ། ལྷོད་པ། དམ་པ། ཚིམ་པ། ན་བ། རྒ་བ། འཆི་བ། ངལ་སོས་པ། སྤུངས་ཆེ་བ་ཞེས་མི་འཇིགས་པ་སྟེ་ལུས་སྟོབས་དང་ལྡན་ནས་མ་ཞུམ་པའོ། །འདི་དག་གིས་མཚོན་ནས་ལུས་ཀྱི་ཕྱི་དང་ནང་གི་རེག་བྱ་མྱོང་ཚུལ་དུ་མ་ཡོད་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་ལྔ་སྟེ། བསྡུས་པ་ལས་གྱུར་པ་ཞེས་པ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཡིན་ཀྱང་ཡིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཙམ་མོ། །མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པའམ་གསལ་བ་ནི་གོང་བཤད་ལྟར་གཞན་ལ་མི་ཐོགས་པའོ། །ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་
22-1-4a
སོ། །ཀུན་བཏགས་པའི་གཟུགས་ནི་གཟུགས་བརྙན་དང་རྨི་ལམ་གྱི་གཟུགས་ལྟ་བུའོ། །དབང་འབྱོར་བའི་གཟུགས་ནི་བསམ་གཏན་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྣང་བའི་གཟུགས་ཟད་པར་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དབང་འབྱོར་པའི་གཟུགས་ལྟ་བུ་སེམས་ཁོ་ནའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྣང་བ་ལ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུ་འབྱུང་བ་རྣམས་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ལས་གཞན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དེ་ལྟར་རྒྱུར་གསུངས་སོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པ་འདི་གཟུགས་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ནི་སྡོམ་སྡོམ་མིན་བར་སྡོམ་ཐོབ་པའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེ་ནི་གཡེང་བ་དང་སེམས་མེད་པའི་སྐབས་སུའང་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཡོད་པས་སེམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་མིན་པ་དང་། དང་པོར་རང་རྒྱུད་ཀྱིས་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེ་ཞིང་། ཟིན་འབྱུང་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཇི་སྲིད་རྟེན་ཉམས་པའམ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་གི་བར་དུ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། ངོ་བོ་དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་དུ་ངེས་པ་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་པོ་དེས་གཟུགས་སུ་འཇོག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དང་བས་ཕྱག་འཚལ་བའམ། མདོ་འདོན་པ་དང་སྡང་བས་གཞན་ལ་བརྡེག་པ་དང་ཚིག་རྩུབ་སྨྲ་བ་ལྟ་བུའི་ལས་ནི། རྒྱུ་ལུས་ངག་གི་རྡུལ་རྣམས་ལས་ཡན་གར་དུ་མེད་ཀྱང་། ལུས་ངག་གཡོ་བ་དང་བཀོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་ཁྱད་པར་བ་དེ་ལ་ལས་སུ་འཇོག་དགོས་སོ།

如升举顶礼等的表情动作，以及上方单一蓝色的天空等，这些也为了归入色法而解说。根本色的不同部分相混合产生众多特殊支分。
形状色包括：长、短、方、圆、高、低、细、粗、平坦、不平坦等总体分类；内部细分有：三角形、新月形、椭圆形等多种形状。这些形状和颜色可归纳为好、坏、中三类。
声是耳的对境，包括：由执受大种为因所生的，如有情语言和弹指声；由非执受大种为因所生的，如河流和风等声音；
22-1-3b
由两者所生的，如击鼓之声；表示有情且能诠表义的；不表示有情且不能诠表义的；在能诠表义中，世间安立名言的；圣者安立名言的等各种差别；这些又分为悦耳、不悦耳和中性三类。
香是鼻的对境，包括：香气宜人、不宜人、中等，以及先天的和调制的。
味是舌的对境，包括甜、酸、咸、苦、辣、涩六种，它们相互混合形成多种内部差别。还有令人愉悦、不愉悦和中性三种，以及先天和调制的区别。
触是身的对境，包括：因——四大种的触，果——滑、涩、重、轻、饥、渴、冷七种；柔软、松弛、紧绷、满足、病、老、死、休息、壮伟（指不怯弱、身体有力量而不畏缩）等。通过这些例子，应当了解身体外部和内部有多种感受触觉的方式。
法处所摄色有五种：集合所成的，指极微细色，虽是色法但仅为意识所了知；明显有空隙或明显的，如前所说不被阻碍的；从如实领受所生的，即无表色；
22-1-4a
遍计所执色，如影像和梦中色；自在所生色，是由禅定自在力所显现的色，如遍处中的蓝色等。
像自在所生色这样仅由心力显现的色法，因为没有积聚微尘，所以四大种并非其因。这是针对其他色法而说四大种为因的。
无表色如何是色法呢？它是获得律仪、不律仪和中间律仪的身语业，即使在散乱或无心状态也相续不断，因此不属于心所摄；最初依靠自相续所摄的大种为因而生，依靠这些执受大种，只要所依不坏或不舍，就相续而生；本性必定是善或不善的身语业差别。基于这三个理由，将其安立为色法。
虽然以净信礼拜或诵经，或以嗔恨殴打他人或说粗语等行为，不离开身语微尘的因，但必须依据身语的运动和特殊姿态来确立为业。


 །ལས་དེས་ནི་རང་ཀུན་ནས་
22-1-4b
སློང་བྱེད་ལུས་ངག་གི་རྡུལ་ཀྱི་ཚོགས་པ་རྣམས་གཞན་ལ་རིག་པར་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་ན་རྡེའུ་དུ་མ་རྟ་སོགས་ཀྱི་དབྱིབས་སུ་བཀོད་པ་མཐོང་བ་ན། རྡེའུ་རྣམས་མཐོང་བ་ཡིན་གྱི་དེ་ལས་གཞན་མཐོང་རྒྱུ་ཅི་ཡང་མེད་མོད། རྡེའུ་རྣམས་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་རྡེའུ་རྣམས་བཀོད་ལུགས་ཀྱི་དབྱིབས་དེ་ཡང་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །རིག་བྱེད་མིན་གཟུགས་ཀྱང་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་པ་ལ་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་དང་འདྲ་ཡང་། དེས་རང་ཀུན་ནས་སློང་བྱེད་ལུས་ངག་གི་ཆ་དེ་རང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པར་གཞན་ལ་རིག་པར་མི་བྱེད་དེ། སྡོམ་ལྡན་གྱི་གང་ཟག་གི་སྡོམ་པ་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་དེའི་ལུས་སོགས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་མི་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འདི་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང་། བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་དོ། །དབང་དོན་བཅུ་པོ་དེ་དག་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་མཐའ་ཕྲ་རབ་ཆ་མེད་ཀྱི་རྡུལ་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཇེ་རྒྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བདུན་ལ་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་བདུན་འགྱུར་གྱིས། ལྕགས་ཆུ་རི་བོང་ལུག་གླང་། ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་དང་། སྲོ་མ་དང་། ཤིག་དང་། ནས་དང་སོར་ཚིགས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་བར་དུའོ། །སོར་མོ་ཉེར་བཞི་ལ་ཁྲུ་གང་ངོ་། །ཁྲུ་བཞི་གཞུ་འདོམ་གང་ངོ་། །གཞུ་འདོམ་ལྔ་བརྒྱ་ལ་རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་ཚད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱང་གྲགས་བརྒྱད་ལ་དཔག་ཚད་གཅིག་སྟེ། དཔག་ཚད་དེས་རི་གླིང་སོགས་ཀྱི་ཚད་འཇལ་བར་བྱེད་དོ། །འདོད་ཁམས་ན་དབང་པོ་དང་སྒྲ་མེད་པའི་རྡུལ་གང་ལ་ཡང་འབྱུང་
22-1-5a
བཞི་དང་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་གི་རྡུལ་བརྒྱད་ཡོད་ལ། སྒྲ་ཡོད་ན་སྒྲ་རྡུལ་དང་དགུ། ལུས་དབང་ཡོད་ན་དེའི་རྡུལ་དང་བཅུ། དབང་པོ་གཞན་ཡོད་ན་ལུས་དབང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པས་རྡུལ་རིགས་མི་འདྲ་བ་བཅུ་གཅིག་ཡོད་དོ། །ཚོར་བ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དེ་ལ་དབྱེ་ན། བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་གསུམ་མམ། བདེ་བ་ཡིད་བདེ། སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ན་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་དེ་ལྔའོ། །རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་མིག་རྣ་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དྲུག་དང་། དེ་ལ་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་ཡིད་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའི་ཚོར་བ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་ལུས་ཚོར། ཡིད་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་སེམས་ཚོར། ལུས་ལ་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཚོར་བ་ཟང་ཟིང་བཅས་པ། སྲེད་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ཟང་ཟིང་མེད་པའི་ཚོར་བ། འདོད་ཡོན་ལྔ་ལ་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཞེན་པ་རྟེན་པའི་ཚོར་བ། ཞེན་པ་མེད་པ་མངོན་འབྱུང་རྟེན་པའི་ཚོར་བ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡོད་དོ། །འདུ་ཤེས་ནི་མཚན་མར་འཛིན་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སོགས་ཡིད་ཀྱི་བར་གྱི་དྲུག་གོ། །ཡང་དོན་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་སྔོ་སེར་སོགས་སྣང་བ་འཛིན་པ། ཐ་སྙད་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་སོགས་སུ་རྟོག་པ་སྟེ། ནང་གི་དབྱེ་བ་ནི་ཤེས་
22-1-5b
བྱའི་གྲངས་སྙེད་དོ། །ཡང་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཐ་སྙད་ལ་མི་མཁས་པ་སྟེ། གཟུགས་མཐོང་ཡང་བརྡ་ལ་མ་བྱང་བས་བརྡ་མི་ཤེས་པ་དང་། མཚན་མེད་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། སྲིད་རྩེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་དོ། །མཚན་མ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་མ་གཏོགས་པ་དེ་དག་གོ།

22-1-4b
该业使自己的发动身语微尘的集合为他人所了知。就像看到许多小石子排列成马等形状时，看到的是石子，除此之外并没有其他可见之物，但通过看到石子，也了知了石子的排列形状。无表色虽然与表色相似，都是身语业的差别，但它不使自己的发动身语部分作为自己的因为他人所了知，就像仅凭看到持戒者的身体等不能了知"这个人具有这样的戒律"一样。因此，这被称为"无表色"或"无见无碍色"。
由于十种根境是微尘的积聚，因此色的最小单位从无分微尘开始逐渐增大。七个极微尘为一微尘。以七倍的方式依次为铁尘、水尘、兔毛尘、羊毛尘、牛毛尘、阳光尘、游尘、虱子、麦粒直至指节的大小。二十四指宽为一肘。四肘为一弓尺。五百弓尺为一驿程。八驿程为一由旬，用此由旬来测量山川等的大小。
欲界中，任何没有根和声音的微尘都有
22-1-5a
四大种及色、香、味、触八种微尘；若有声音则加上声微尘成九种；若有身根则加上其微尘成十种；若有其他根，则因与身根同在，共有十一种不同类型的微尘。
受是具有感受体验的特性。受蕴可分为：乐、苦、舍三种，或者将乐分为身乐和心乐，苦分为身苦和心苦，再加上舍受，共五种。
按所依分类，有眼、耳、鼻、舌、身、意六种接触所生的受，再以乐、苦、舍三种差别，成为意所缘的十八种受。
还有与五门识相应的身受，与意识相应的心受，与对身体的贪爱相应的有滓受，不与贪爱相应的无滓受，与对五欲贪爱相应的依执著受，无执著的依出离受等多种差别。
想是取相，按所依分类，有眼触所生的想等直至意的六种。又有对境取相，如取蓝黄等显现；对名言取相，如分别为男女等。内部差别多如
22-1-5b
所知数量。
又有"有相想"，指不善于言语表达，虽见色但不熟悉语言而不懂名称，除了无相界及有顶定中的想之外的所有想。"无相想"则是前述所排除的那些想。


 །ཆུང་ངུའི་འདུ་ཤེས་ནི་འདུ་ཤེས་གང་གིས་འདོད་ཁམས་ཤེས་པ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེན་པོའི་འདུ་ཤེས་ནི་གཟུགས་ཁམས་ཤེས་པ། ཚད་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་དང་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ཤེས་པ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཤེས་པ་སྟེ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བ་སོགས་སོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན། ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ལ་སེམས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་འདུ་བྱེད་སེམས་བྱུང་རྣམས་དང་། མཚུངས་ལྡན་མིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཐོབ་པ་སོགས་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །དེ་ཡང་སེམས་བྱུང་ལྔ་བཅུ་ང་གཅིག་ཡོད་ལ་ལྟ་བ་ལྔ་སོ་སོར་བརྩི་ན་ང་ལྔར་འགྱུར་རོ། །སེམས་བྱུང་ཀུན་འགྲོ་ལྔ་ནི། སེམས་པ་དང་ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རེག་པ་ལྔ་ལས་ཚོར་འདུ་གཉིས་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་ལ་དེ་དག་སེམས་བྱུང་ཡིན་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་མི་བསྡུ་སྟེ་ལོགས་སུ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་གཡོ་ཞིང་འཇུག་པ་སྟེ། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་མིག་གི་འདུས་ཏེ་སེམས་པ་སོགས་དྲུག་གོ །
22-1-6a
ཡིད་བྱེད་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པ། རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་ནས་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཚོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །འདི་ལྔ་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁོར་དུ་འབྱུང་བས་ཀུན་འགྲོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡུལ་ངེས་བྱེད་ལྔ་ནི། འདུན་པ་མོས་པ་དྲན་པ་ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་འདུན་པ་ནི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པ། མོས་པ་ནི་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་མི་འཕྲོག་པའི་བྱེད་ལས་ཅན་ནོ། །དྲན་པ་ནི་འདྲིས་པའི་དོན་མི་བརྗེད་པ་མི་གཡེང་བའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བརྟག་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཤེས་རབ་ནི་བརྟག་པའི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ་སོམ་ཉི་ཟློག་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གོང་གི་བཅུ་པོ་འདི་ལ་སེམས་ཀྱི་ས་མང་པོ་བཅུ་ཞེས་བཤད་དོ། །དགེ་བའི་སེམས་བྱུང་བཅུ་གཅིག་ལས། དད་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་གནས་ལ་དང་འདོད་ཡིད་ཆེས་པ་སྟེ་འདུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །བག་ཡོད་པ་ནི་བླང་དོར་གྱི་གནས་ལ་གཟོབ་པ་ལྷུར་ལེན་པ་སྲིད་ཞིའི་ལེགས་པ་སྒྲུབ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བ་ནི་ལུས་སེམས་དགེ་བ་ལ་བཀོལ་བཏུབ་པའི་ལས་སུ་རུང་བ་སྟེ་གནས་ངན་ལེན་འཇོམས་པའོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་མེད་པར་སེམས་རྣལ་དུ་གནས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་སྐབས་མི་འབྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་བདག་གམ་ཆོས་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་
22-1-6b
ཏེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཛེམ་པ་ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་གཞན་ནམ་འཇིག་རྟེན་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཛེམ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་ཆགས་པ་ནི་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་ལ་མ་ཆགས་པ་སྟེ་ཉེས་སྤྱོད་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་མེད་པ་སྟེ་ཉེས་སྤྱོད་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་སྒོ་ནས་དོན་ལ་མ་རྨོངས་པ་སྟེ་ཉེས་པ་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྙིང་རྗེ་བའི་སེམས་ཏེ། གཞན་ལ་ཐོ་མི་བརྩམ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་དགེ་བའི་གནས་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བས་འཇུག་པ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །མི་དགེ་བའི་སེམས་བྱུང་ལ་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉི་ཤུ་ཡོད་པའི། དང་པོ་རྩ་ཉོན་དྲུག་གི་མ་རིག་པ་ནི་ལས་འབྲས་དང་བདེན་པ་དཀོན་མཆོག་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་མི་ཤེས་པ་སྟེ། ཀུན་ཉོན་རྣམས་འབྱུང་བར་བྱེད་པའོ།

小想是指了知欲界的想；同样，广大想是了知色界的想；无量想是了知空无边处和识无边处的想；无所有想是了知无所有处的想，如此等可分为六种等。
行蕴具有造作的特性，指除四蕴外的一切有为法。其中包括与心相应的行——心所法，以及不相应的行——得等不相应行法。心所有五十一种，若将五种见分别计数则有五十五种。
遍行心所五种：思、受、想、作意、触，其中受和想二者前已说明，它们虽是心所，但不纳入行蕴，因为已单独解说。思是心对境的活动与趋入，按所依分类有眼触所生的思等六种。
22-1-6a
作意是对所缘摄持心。触是三种（根、境、识）和合后判别根的变化，为受的所依。这五种在一切心中都作为眷属生起，因此称为"遍行"。
别境五种是：欲、胜解、念、定、慧。其中欲是对所欲事物使其具有希望，是精进开始的所依；胜解是对确定事物如实坚持，功能是不被夺取；念是不忘失熟悉的所缘，功能是不散乱；定是对所观察的事物使心专注，功能是作为智慧的所依；慧是对所观察的法详细辨别，功能是遣除疑惑。前述十种被称为"大地法十"。
十一种善心所中：信是对真实境生起信乐和确信，功能是作为欲的所依；正念是在取舍的处所保持警觉，功能是成办世间与出世间的利益；轻安是身心对善所堪能适业，功能是摧毁不良习气；舍是无贪嗔痴的心平衡状态，功能是不为烦恼开辟机会；惭是以自己或法为理由
22-1-6b
而回避过失，功能是作为防止恶行的所依；愧是以他人或世间为理由而回避过失，功能是防止恶行；无贪是对有及有之资具不执著，功能是不趋入恶行；无嗔是对有情和苦法不生恼害之心，功能是不趋入恶行；无痴是通过观察而不迷惑于义，功能是不趋入过失；不害是属于无嗔分类的悲悯心，功能是不伤害他人；精进是对善法生起勇猛心而趋入，功能是成办一切善品。
不善心所包括六种根本烦恼和二十种随烦恼。首先，六种根本烦恼中的无明是不了解业果、四谛和三宝之理，功能是使一切烦恼生起。


 །འདོད་ཆགས་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་ཆགས་པ་སྟེ་སྲིད་པའི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །འདི་ལ་འདོད་ཁམས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་གཉིས་སུ་ཡང་གསུངས་སོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་སེམས་ཅན་
22-1-7a
དང་སྡུག་བསྔལ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་སྟེ། བདེ་བར་རེག་པ་ལ་མི་གནས་ཤིང་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །ང་རྒྱལ་ནི་འཇིག་ལྟ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་མཐོ་བའི་རྣམ་པར་ཁེངས་པ་སྟེ། གཞན་ལ་མ་གུས་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་དེ་ལ་དབྱེ་ན་བདུན་ཡོད་དོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་བདེན་པའི་དོན་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་མི་འཇུག་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ལྟ་བ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལྟ་བ་སྟེ། ལྟ་བ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །དེ་ལྟར་རྩ་ཉོན་དྲུག་གོ། །ལྟ་བ་དེ་ལ་དབྱེ་ན་ལྔ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་དང་བདག་གི་བར་ལྟ་བ་སྟེ། ལྟ་བ་གཞན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ནི། བདག་གམ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་འཛིན་པ་སྟེ། དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི། ལས་རྒྱུ་འབྲས་སོགས་ཡོད་པའི་དོན་ལ་མེད་པར་ལྟ་བ་སྟེ། དགེ་རྩ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ནི་གོང་གི་ལྟ་བ་ངན་པ་གསུམ་དང་ལྟ་བའི་གནས་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མཆོག་དང་དམ་པར་ལྟ་བ་སྟེ་ལྟ་ངན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ནི། འདག་གྲོལ་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་དེའི་གནས་ཕུང་ལྔ་ལ་འདག་གྲོལ་ངེས་འབྱིན་དུ་ལྟ་བ་སྟེ། ངལ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་
22-1-7b
ནོ། །མཆོག་འཛིན་གཉིས་པོ་འདིས་དངོས་པོའི་ཚུལ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཞུགས་པའི་ལྟ་ངན་དང་། ཐར་པའི་ཐབས་མིན་པའི་ལམ་ངན་ལ་ཞེན་པ་ཀུན་ཀྱང་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །ལྟ་བ་ལྔ་པོ་དེ་ཐམས་ཅད་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་ལྔ་དང་ལྟ་མིན་ལྔ་སྟེ་རྩ་ཉོན་བཅུ་པོ་དེ་ལས། མཆོག་འཛིན་གཉིས་དང་ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་བཞི་ཀུན་བཏགས་ཡིན་ཞིང་། ལྷག་མ་དྲུག་ལ་ཀུན་བཏགས་དང་ལྷན་སྐྱེས་གཉིས་ཡོད་དོ། །ཉེ་ཉོན་ཉི་ཤུ་ལས།ཁྲོ་བ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་འཕེལ་ཏེ་བརྡེག་པ་སོགས་གནོད་པ་དངོས་སུ་ཤོམས་པར་བྱེད་པའོ། །འཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་གནོད་པའི་བསམ་པ་རྒྱུན་མི་གཏོང་ཞིང་མི་བཟོད་པར་བྱེད་པའོ། །འཚིག་པ་ནི་ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་འཛིན་གྱི་རྒྱུ་ལས་མི་བཟོད་པར་ཚིག་རྩུབ་སྨྲ་བར་བྱེད་པའོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་ཁོང་ཁྲོའི་ཆར་གཏོགས་པ། སྙིང་བརྩེ་བ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཐོ་བརྩམ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཕྲག་དོག་ནི་ཁོང་ཁྲོའི་ཆར་གཏོགས་པ། རང་རྙེད་བཀུར་སོགས་ལ་ཆགས་ནས་གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་མི་བཟོད་པར་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པ། ཡིད་མི་བདེ་ཞིང་སེམས་རྣལ་དུ་མི་གནས་ལ་ཉེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །གཡོ་ནི་རྙེད་བཀུར་སོགས་ལ་ཆགས་པས་རང་གི་ཉེས་པ་སྦས་ཏེ་ཉེས་རྒྱུན་སྐྱོང་བའི་སེམས་གྱ་གྱུ་བ་ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་རྙེད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའོ། །སྒྱུ་ནི་རྙེད་བཀུར་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་རང་ལ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པར་འཆོས་
22-1-8a
ནས་བདེན་པ་མིན་པས་གཞན་སླུ་བྱེད་རྨོངས་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་གྲོགས་བྱེད་ཅིང་ལོག་འཚོ་སྒྲུབ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་བདག་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ་སྡིག་པ་ལ་མི་འཛེམ་པ་དུག་གསུམ་གྱི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་གྲོགས་བྱེད་པའོ།

贪欲是对三界有漏蕴的贪著，功能是产生轮回的痛苦。这包括欲界的贪欲称为"欲贪"，以及上二界的贪欲称为"有贪"，如此分为两种。嗔恚是对有情、
22-1-7a
苦及苦因生起恼害心，功能是不安住于乐触并作为恶行的依据。慢是依靠我见而心高举的状态，功能是对他人不恭敬并作为苦生起的基础，可分为七种。疑是对真理的意义犹豫不决，功能是不趋入善品。一切染污见解都是见，功能是作为一切恶见的依据。以上是六种根本烦恼。
见分为五种：一、萨迦耶见，是对五取蕴执著为我和我所，功能是作为其他见解的基础；二、边执见，是对我或五蕴执为常或断，功能是阻碍通过中道获得解脱；三、邪见，是对业因果等存在的事实执为不存在，功能是断善根；四、见取见，是将前述三种恶见及见之所依五取蕴执为最胜、最上，功能是对恶见产生强烈执著；五、戒禁取见，是将非清净解脱的戒律、禁行及其所依五蕴执为能清净解脱，功能是使勤苦
22-1-7b
成为无果。这两种取见象征了对事物本质颠倒执著的恶见，以及对非解脱方法的邪道的执著。
这五种见解全都是染污性智慧。五见和五非见共十种根本烦恼中，两种取见、邪见和疑四种是遍计所执；其余六种既有遍计所执也有俱生两种。
二十种随烦恼中：忿是嗔恚增长，直接准备打击等伤害行为。恨是属于嗔恚类，不舍伤害之心并生不忍。恼是由嗔恚和怨恨为因而不忍，说出粗暴言语。害是属于嗔恚类，无悲悯心而进行伤害的行为。嫉是属于嗔恚类，贪著自己的利养恭敬等，不能容忍他人的圆满而内心激动，感到不快，心不平静，作为过失的依据。
谄是因贪著利养恭敬等，隐藏自己的过失而维持过失相续的心态弯曲，属于贪嗔痴的类别，能阻碍获得真实教诫。诳是为了利养恭敬等，假装自己没有的功德
22-1-8a
存在，用不诚实手段欺骗他人，属于痴贪的类别，作为烦恼和随烦恼的助伴，作为邪命的依据。无惭是以自己为理由而不回避罪恶，属于三毒的类别，作为烦恼和随烦恼的助伴。


 །ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་གཞན་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ་མི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་འཛེམ་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་དུག་གསུམ་གྱི་ཆར་གཏོགས་པ། ཉོན་མོངས་ཀུན་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའོ། །འཆབ་པ་ནི་གཏི་མུག་དང་ཆགས་པའི་ཆར་གཏོགས་པ་ལེགས་པར་བསྐུལ་བ་ལ་མི་འཇུག་ཅིང་རང་གི་ཉེས་པ་སྒྲིབ་པར་འདོད་པ་སྟེ། འགྱོད་པ་དང་རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །སེར་སྣ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་ཡོ་བྱད་སོགས་བདོག་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམ་དུ་འཛིན་པ་སྟེ་ཡོ་བྱད་མི་བསྙུང་བར་བྱེད་པའོ། །རྒྱགས་པ་ནི་ནད་མེད་པ་དང་ལང་ཚོ་སོགས་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུན་ཚོགས་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་དགའ་ཞིང་ཆགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་རང་མགུས་འཐིགས་༼འགྱིངས་པའི་དོན་ཏོ།།༽པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །མ་དད་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ཡང་དག་པའི་གནས་དང་དགེ་ཆོས་ལ་མི་མོས་པ་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །ལེ་ལོ་ནི་ཉལ་སྙེལ་ཕྲས་སོགས་ཀྱི་བདེ་བ་ལྟ་བུའི་བྱ་བ་ངན་པ་ལ་ཞེན་ནས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་མི་སྤྲོ་ཞིང་འཇུག་པ་ལྷོད་པར་བྱེད་པ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སོ། །བག་མེད་
22-1-8b
པ་ནི་དུག་གསུམ་ལེ་ལོ་དང་བཅས་པའི་རྒྱུ་ལས་དགེ་སྡིག་བླང་དོར་ལ་གཟོབ་པ་ལྷུར་མི་ལེན་པ་བག་ཡོད་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཏེ། མི་དགེ་འཕེལ་ཞིང་དགེ་བ་འགྲིབ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བརྗེད་ངས་ནི་དགེ་བའི་དམིགས་པ་མི་གསལ་བར་བརྗེད་པ། དྲན་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དྲན་པ་འཆལ་བ་སེམས་གཡེང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །ཤེས་བཞིན་མིན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གཡེང་བའི་ཤེས་རབ་སྟེ། སྒོ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་ཤེས་བཞིན་དུ་མི་འཇུག་པར་བབ་བབ་ཏུ་འཇུག་པ་སྟེ་ལྟུང་བ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །རྨུགས་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ལུས་སེམས་ལྕི་བའི་རྣམ་པས་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་མི་ནུས་པར་ནང་དུ་སྡུད་ཅིང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉོན་མོངས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །རྒོད་པ་ནི་སྡུག་པའི་མཚན་མའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པ་སེམས་ཡུལ་ལ་འཕྲོ་བས་ལས་སུ་མི་རུང་ཞིང་མ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ཞི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་གཅོད་པའོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་དུག་གསུམ་གྱི་ཆར་གཏོགས་པ་སེམས་ཡུལ་ལ་གཡོ་ཞིང་འཕྱན་ཏེ་དགེ་བའི་དམིགས་པ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལ་ཕྱི་དང་ནང་དང་མཚན་མའི་གཡེང་བ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་དོ། །དེ་ལྟར་ཉི་ཤུ་ནི་རྩ་ཉོན་གྱི་ཆར་གཏོགས་ཤིང་དེ་དང་ཉེ་བས་ཉེ་ཉོན་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་འགྱུར་བཞི་ལས་གཉིད་ནི་གཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་མི་དགེ་རིགས་མི་རིགས་དུས་དུས་མིན་སོགས་
22-1-9a
ཀྱི་རྣམ་འབྱེད་མེད་པར་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ནང་དུ་སྡུད་པར་བྱེད་པ་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །འགྱོད་པ་ནི་སྔར་བྱས་པ་ལ་ཡིད་མི་དགའ་བའི་རྣམ་པས་ཡིད་ལ་བཅགས་པ་སེམས་གནས་པའི་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའོ། །རྟོག་པ་ནི་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་སྟེ། དོན་འོལ་སྤྱི་ཙམ་འཛིན་པ་རྩིང་པའི་རྣམ་པ་ཅན།རྒྱང་རིང་པོའི་གཟུགས་ལ་ཁམ་ཕོར་དང་བུམ་པའི་ཁྱད་མ་ཕྱེ་བར་དེ་ཙམ་འཛིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དཔྱོད་པ་ནི་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་དེའི་ཁྱད་པར་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་གཞིགས་ནས་བཟུང་བ་ཞིབ་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དེ་བུམ་པ་གསར་པ་མ་གས་པར་འཛིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་རྣམས་ཀུན་སློང་དང་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་དགེ་སྡིག་ལུང་མ་བསྟན་ཅི་རིགས་པར་འགྱུར་བས་གཞན་འགྱུར་བཞི་ཞེས་བྱའོ།

无愧是以他人为理由而无惧于不善品，属于三毒的类别，作为一切烦恼的助伴。覆是属于愚痴和贪著的类别，不接受善意的劝导而想要遮掩自己的过失，作为后悔和不安住安乐的基础。悭吝是由贪欲为因，对财物等拥有的事物牢固执著，使财物不减少。傲是对无病、年轻等自相续中存在的任何有漏圆满生起欢喜，以贪爱之心对自己感到满足而傲慢（意为骄傲），作为烦恼和随烦恼的基础。不信是属于愚痴的类别，对真实境和善法不生信解，作为懈怠的基础。懈怠是贪著睡眠、闲谈等似乎安乐的不良行为，对善品不生欢喜，趣入松弛，是精进的对立面。放逸
22-1-8b
是由三毒加上懈怠为因，不注重取舍善恶，是正念的对立面，功能是使不善增长而善法减退。忘念是对善所缘不清晰而忘失，是念的对立面，与烦恼相应的错乱念，作为心散乱的基础。不正知是与烦恼相应的散乱智慧，对三门行为不以正知趣入而轻率行动，作为堕罪生起的基础。昏沉是属于痴的类别，以身心沉重的形式使不能趣入所缘，内收而心不适业，作为烦恼的基础。掉举是跟随可爱相的贪欲类别，心向外境散乱而不适业且不寂静，阻碍止的修习。散乱是属于三毒的类别，心对境摇动飘散，使不能专注于善所缘，包括外散乱、内散乱、相散乱等差别。
如此，二十种是根本烦恼的分支且与之相近，故称随烦恼。
四种不定中，睡眠是依靠睡眠之因，不分善恶、合理不合理、适时不适时等，
22-1-9a
将五门识内收，属于愚痴的类别，作为失去正行的基础。悔是对过去所作生起不喜的形式而在意中执著，阻碍心的安住。寻是依靠思和慧，以言语性意识寻求所缘事物，只取大概义的粗相，如远处的色法未辨别是碗还是瓶，仅取其大概。伺是依靠思和慧，对该义进行细致分别的意识考察后执取，具有细微的形式，如取瓶是新的、未破损的。
这些依照动机和意乐的差别可成为善、不善或无记，因此称为四不定。


 །སེམས་བྱུང་འདི་དག་གིས་སྤྱིར་སེམས་ཀྱི་ས་མང་དང་། དགེ་སྡིག་གི་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་པའི་གཙོ་བོར་གསུངས་ཤིང་། གཞན་ཡང་སེམས་དང་འདུ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས། སྐྱོ་བ་དང་མི་སྐྱོ་བ། དཀའ་བ་དང་མི་དཀའ་བ། བཟོད་པ་དང་མི་བཟོད་པ་སོགས་རྣམ་གྲངས་ཤིན་ཏུ་མང་པོར་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་རྣམས་ནི་སེམས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་འདུ་བྱེད་དོ། །སེམས་བྱུང་ལྟ་བུའི་འདུ་བྱེད་མིན་ཡང་འདུས་
22-1-9b
བྱས་སུ་ནི་གཏོགས་དགོས་ཤིང་བེམ་ཤེས་གང་རུང་དུ་བསྡུ་བར་མི་འོས་པའི་ཆོས་ལ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བེམ་ཤེས་ལྡན་མིན་གསུམ་གྱིས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྡུལ་དུ་གྲུབ་པ་བེམ་པོའོ། །གསལ་ཞིང་རིག་པ་ཤེས་པའོ། །དེ་གཉིས་མ་ཡིན་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དོ། །ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དེ་གང་ཞེ་ན། རང་གི་རྒྱུད་ལ་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ཆོས་གང་ཞིག་སྔར་མེད་གསར་དུ་ཐོབ་པ་དང་ཐོབ་པ་དེའི་རྒྱུན་ལྡན་པ་ལ་ཐོབ༷་པ༷་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཡིན་ལ་འདུས་བྱས་ཀྱང་ཡིན་པས་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སོགས་རང་རྒྱུད་ལ་ཐོབ་པ་ལས་ཉམས་ཏེ་འགྲིབ་པར་གྱུར་པ་ལ་མ༷་ཐོབ༷་པ༷་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་སོ་སོའི་རིས་སུ་སྐྱེས་ཏེ་སྐལ་པ་མཉམ་པའི་ཆོས་དེ་ལ་སྐལ༷་མཉམ༷་མ༷མ་རིས་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འ༷དུ་ཤེས༷་མེད་པའི༷་སྙོམས་འཇུག་ནི་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ་ཁམས་གོང་མའི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་སེམས་བྱུང་རྒྱུན་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་འཇུག་ཤེས་དྲུག་པོ་རྣམས་གནས་སྐབས་སུ་འགོག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སེམས་སེམས་བྱུང་ཁེགས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ལྟ་བུ་སྙོམས་འཇུག་གི་ནུས་པས་སྔོན་མེད་གསར་དུ་ཐོབ་ཅིང་། ཡང་དེ་ལས་ལྡངས་ཏེ་འགག་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་འགག་ཡོད་ཀྱང་དེ་བེམ་ཤེས་གང་ཡང་
22-1-10a
མིན་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དུ་བཞག་གོ། དེ་བཞིན་དུ་སྙོམས་འཇུག་དེས་འཕངས་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་འ༷དུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པ༷་པ་དང་། འགོག༷་པའི༷་སྙོམ༷ས་འཇུག་ནི་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་དེ་བདག་མེད་པ་དང་ཞི་གནས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བས་སེམས་བྱུང་བརྟན་པ་མིན་པ་རྣམས་དང་བརྟན་པ་ལས་ཁ་ཅིག་སྟེ། ཉོན་ཡིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་རྣམས་ཁེགས་པའོ། །འདི་གསུམ་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དུ་འཇོག་པའི་སྐབས་ན་ཇི་སྲིད་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པའི་ནུས་པ་དེ་ལ་གོ་དགོས་སོ། །བརྟན་པ་ཀུན་གཞི་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱིས་མི་ཁེགས་ཏེ་དེའི་དབང་གིས་སེམས་སླར་ཡང་སྐྱེ་བར་རུང་ངོ་། །སྲོག༷་གི༷་དབང་པོ༷་ནི་སེམས་ཅན་རིས་མཐུན་པར་སྔོན་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཅི་ཙམ་གནས་པའི་དུས་ངེས་པ་ཚེ་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྐྱེ༷་བ༷་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྔར་མ་བྱུང་བ་ལས་ད་ལྟར་བྱུང་བའོ། །གན༷ས་པ༷་ནི་དེའི་རྒྱུན་གནས་པའོ། །རྒ༷་བ༷་ནི་རྒྱུན་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། །མི༷་རྟག༷་པ་ནི་རྒྱུན་འཇིག་པ་སྟེ་འདི་བཞི་ལ་འདུས་བྱས་སུ་མཚོན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་ཞེས་བྱའོ། །མིང༷་གི༷་ཚོག༷ས་ནི་ཀ་བུམ་སོགས་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཙམ་བརྗོད་པའི་བརྡའོ། །ཚི༷ག་གི༷་ཚོགས་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་སྦྱར་ཏེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་བླ་དྭགས་སོ། །ཡི་གེའི་ཚོགས་ནི་མིང་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་པའི་ཡིག་འབྲུ་ཨ་ལ་སོགས་
22-1-10b
པའོ། །འདི་གསུམ་སྐད་གདངས་ཀྱིས་བསྡུས་ན་ཡང་སྒྲ་ཙམ་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱི་བརྡར་བཏགས་ནས་བརྗོད་བྱ་ལུང་སྟོན་པ་སོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཅན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའོ། །མངོན་པ་མཛོད་ལས་བཅུ་བཞི་པོ་འདི་ཙམ་གསུངས་སོ།

这些心所普遍被说为是"心之多地"和辨别善恶心所差别的主要内容。此外，还应了解，由于心和想等的执著方式的不同，产生厌离与不厌离、艰难与不艰难、忍耐与不忍耐等极多的种类。这些是与心相应的行。
虽然不如心所那样的行，但必须归属于有为法，
22-1-9b
不适合归纳为物质或心识任一类的法，称为"不与心相应的行法"。
应当了解，物质、心识、不相应行这三类包含了一切有为法：由微尘构成的是物质；明了并觉知的是心识；非此二者的一切有为法则是不相应行。
什么是不相应行呢？自相续中的善、不善、无记法，之前不存在而新获得，以及已获得的相续存在，称为"得"。是属于相续的法，也是有为法，所以称为不相应行。同样地，已在自相续中获得的善等法退失减弱，称为"非得"。众生各自出生为某一种类，具有相同种性的法，称为"同分"或"同类"。"无想定"是已离遍净贪而未离上界贪的人，通过作意暂时遏制不稳固的心心所相续，也就是暂时止息六转识，这样一种通过禅定力新获得的心心所被遮止的状态，又从中出定而消失，因此有生灭，但由于既不是物质也不是
22-1-10a
心识的法，所以安立为不相应行。同样，由此禅定投生为无想天中的众生称为"无想"，"灭尽定"是超越有顶心，由前行无我和止观的想而使不稳固的心所以及部分稳固的（即由染污意识所摄）心所被遮止。这三者被安立为不相应行时，应理解为只要有遮止心心所的能力即可。稳固的阿赖耶识不被无想天和两种禅定所遮止，因此心识可以再度生起。"命根"是指众生由于前世业力而确定寿命的限度，即所说的"寿命"。"生"是诸行从先前不存在到现在存在。"住"是其相续存在。"老"是相续变异。"无常"是相续灭亡，这四种被称为表征有为法的四种相。"名身"是仅表达"柱子"、"瓶子"等事物本质的语言符号。"句身"是将事物本质与特性联系起来表达的修饰语。"文身"是作为名句二者构成基础的字母，如字母"阿"等
22-1-10b
等。这三者虽然包含在语音中，但与仅仅是声音不同，是由心识所施设，具有表达所诠、显示教法等能力的行法。《阿毗达磨俱舍论》中只说了这十四种。


 །མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ལས་སྔ་མ་བཅུ་བཞིའི་སྟེང་དུ། སོ༷་སོ༷འི་སྐྱེ༷་བོ༷་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་མ་ཐོབ་པའོ། །འདི་ནི་བེམ་ཤེས་ལྡན་པ་ལ་བཏགས་པའི་གང་ཟག་གི་བྱེ་བྲག་གོ། །འཇུག༷་པ༷་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པའོ། །སོ༷་སོ༷ར་ངེ༷ས་པ༷་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐ་དད་པའོ། །འབྱོར་འབྲེལ༷་བ༷་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །མགྱོག༷ས་པ༷་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མྱུར་བར་འབྱུང་བའོ། །གོ༷་རི༷མ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རེ་རེ་ནས་རིམ་བཞིན་འབྱུང་བའོ། །དུས༷་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཡུན་གྱི་གནས་སྐབས་སོ། །ཡུ༷ལ་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ལས་བཏགས་པའོ། །གྲ༷ངས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ་སོ་ཐ་དད་པ་ལ་བགྲངས་ཏེ་བཞག་པའོ། །ཚོགས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྐྱེན་འདུས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་སོ། །ཉེར་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་མཚོན་ནས་བེམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་ཆོས་འདུས་བྱས་སུ་བསྡུ་དགོས་ལ་བེམ་ཤེས་གང་རུང་དུ་བསྡུར་མི་འོས་པ་དུ་མ་ཡོད་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་སོ་སོར་རིག་པར་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་ལ་དབྱེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས།
22-1-11a
ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་གྱི་ཚོགས་དྲུག་ནི། བདག་རྐྱེན་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་བློ་གང་གིས་གཟུགས་ཤེས་པ་ནས། བདག་རྐྱེན་ཡིད་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་བློ་གང་གིས་རང་ཡུལ་ཐུན་མིན་ཆོས་ཁམས་དང་དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་པའི་བར་དུའོ། །སེམས་ཙམ་གྱི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་ཚོགས་བརྒྱད་དུ་བཞེད་དེ། ཡིད་ཤེས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྟག་ཏུ་རློམ་སེམས་པ་གང་ཞིག །ནང་དུ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ལ་དམིགས་ནས། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། བདག་ཏུ་ཆགས་པ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ་ཉོན་མོངས་བཞི་པོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དེ་ནི། འཕགས་ལམ་མངོན་གྱུར་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་དང་། མི་སློབ་པའི་ས་མ་གཏོགས་པར་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ནི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་འཛིན་པ་སེམས་ཀྱི་གཞི་གསལ་རིག་ཙམ་རིས་སུ་མ་ཆད་པ་སྟེ། འདི་ལ་གནས་དོན་ལུས་སུ་སྣང་བ་འབྱུང་རུང་གི་ས་བོན་ཙམ་དུ་གནས་པའི་ཆ་ནས་ཀུན་གཞི་དང་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གནས་དོན་ལུས་སུ་སྣང་ཡང་རྨི་ལམ་གྱི་སྣང་བ་ལྟར་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ཉིད་དེར་སྣང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཆ་ནས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཀུན་གཞིའམ་དེའི་རྣམ་ཤེས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་ཤེས་ནི་དོན་
22-1-11b
གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཙམ་དུ་བཞེད་པ་ཡོད་ལ། ཡང་སེམས་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས། ཡིད་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོགས་དྲུག་གི་མིང་དུ་བཞེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེས་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ན། དེ་ལས་བརྩམས་ཏེ་དུས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་གྲངས་དང་རྣམ་བཞག་མང་པོ་འབྱུང་བའི་གཞི་ཡིན་པས། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་ལ་དུས་དང་གཏམ་གྱི་གཞི་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་བཅས་པ། རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཞེས་ཟེར་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་དང་ལྟ་བའི་གནས་དང་སྲིད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་ལེན་པས་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་ནི་འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཕུང་པོའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྐབས་སོ།། །།
通达界
ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ནི། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་ཁམས་བཅུ་བཞག་སྟེ། གང་ཞེ་ན་མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཁམས་ཀྱི་བར་ལྔ་དང་། གཟུགས་ནས་རེག་བྱའི་བར་གྱི་ཁམས་ལྔ་སྟེ་བཅུའོ།

《阿毗达磨集论》在前述十四种基础上增加：
"凡夫"是指未获得圣法者。这是依物质和心识而假立的补特伽罗差别。"趣入"是因果相续不断地进行。"各别决定"是因果各不相同。"和合"是因果相应。"迅速"是因果迅速产生。"次第"是因果各各依次产生。"时"是因果持续产生的时间阶段。"方"是依十方一切处的因果而假立。"数"是各个不同的有为法计数而立。"和合"是因果诸缘和合的状态。
通过这二十四种，应了解依物质与心识的状态而假立的法必须归摄为有为法，且存在许多既不应归为物质也不应归为心识的法。
识蕴是对诸法义境各别了别，分类为从眼识到
22-1-11a
意识的六识聚：以眼根为增上缘所生的了知色的心识，直至以意根为增上缘所生的了知自己特殊境界法界及其他诸法的心识。
唯识经论主张八识聚，意识的特殊种类、恒时执著思量、内缘阿赖耶识而与四烦恼相应的心识，即：我见、我慢、我爱和无明，这种心识除现起圣道、灭尽定和无学位外，遍行于一切善、不善和无记心，称为"染污意"。
阿赖耶识是执持一切蕴界处熏习种子、作为心的基础、仅是明了觉知而无所差别的，从安住、所缘、身体的显现以种子形式存在这一方面，也称为"阿赖耶识"和"执持识"；从虽现为住处、对境、身体，但如梦境显现仅是阿赖耶识自身显现这一方面，也称为"异熟阿赖耶"或"异熟识"。
心、意、识是
22-1-11b
一义异名的观点存在，也有主张心指阿赖耶识，意指染污意，识指六识聚的观点。
如此，由这五蕴包含了一切有为法，因而依此产生时间等多种分类和安立的基础，所以这五蕴被称为时间、言论的基础、具有出离、具有因，也称为世间、见处和有。
由欲贪执取的有漏五取蕴则称为"具有争斗"、"苦"和"集"。
以上为蕴的详细分类章节。
通达界
十八界是：从色蕴安立十界，即从眼界至身界的五界，以及从色至触的五界，共十界。
;


 །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་ཏེ་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་བདུན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་པ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་འགག་མ་ཐག་པ་དེ་ཡིད་ཤེས་སྐྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ། ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཐམས་ཅད་དོ། །
22-1-12a
འདུས་མ་བྱས་ལ། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་གྱིས་འགོག་པ་དང་ནམ་མཁའ་དང་གསུམ་དུ་མཛོད་ལས་བཤད། དེ་ལྟ་ན་ཆོས་ཁམས་བདུན་དུ་འདོད། ཡང་སེམས་ཙམ་པ་སོགས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་བསྣན་ཏེ་བཞིར་བཞེད། ཀུན་བཏུས་སུ། དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གསུམ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་གི་དུས་ཀྱི་སེམས་ཁེགས་པའི་གནས་སྐབས་གཉིས་ཏེ། གོང་གི་གསུམ་དང་བསྡོམས་པས་འདུས་མ་བྱས་བརྒྱད་དུ་བཞེད་དོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་ཤེས་རབ་སོགས་ལམ་གྱི་སྟོབས་ལས་སྤང་བྱ་ཉོན་མོངས་སོགས་གཏན་དུ་བྲལ་བའི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆའོ། །བརྟགས་མིན་འགོག་པ་ནི། སོ་སོར་བརྟགས་པས་ཁེགས་པ་མིན་ཡང་རྒྱུ་རྐྱེན་མ་ཚང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་གང་ན་གང་མེད་པ་སྟེ་རྟ་ཡི་མགོ་ལ་རྭ་ལྟ་བུའོ། །ཕྱོགས་གང་ན་བུམ་པ་མེད་པ་ལྟ་བུ་སོགས་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་འདིར་འདུའོ། །ནམ་མཁའ་ནི་གཟུགས་རུང་མེད་ཅིང་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གོ་འབྱེད་པ་ལ་མི་སྒྲིབ་པའོ། །དགེ་སོགས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། །མི་གཡོ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་གོ། །འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་གོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་ལྔ་དང་། ཚོར་འདུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། འདུས་མ་བྱས་
22-1-12b
བརྒྱད་དེ་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་མིག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ནས། ཡིད་ཤེས་ཀྱི་བར་དྲུག་ཚན་གསུམ་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་ལས། མིག་ནས་ཡིད་ཀྱི་བར་དྲུག་པོ་ཡུལ་ལ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུའམ་རིགས་སམ་ས་བོན་གྱི་དོན་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བར་དྲུག་པོ་གཟུང་བའི་དང་། མིག་ཤེས་ནས་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་བར་དྲུག་པོ་ཡུལ་དངོས་སུ་འཛིན་པའི་རྒྱུའམ་རིགས་སམ་ས་བོན་གྱི་དོན་ཏེ་ཁམས་ཞེས་པ་རྒྱུའམ་རིགས་དང་ས་བོན་གྱི་དོན་ཅན་ནོ། །གཞན་ཡང་སྐྱེས་བུ་ཁམས་དྲུག་པ་ཞེས་ས་ཆུ་མེ་རླུང་ནམ་མཁའ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་དྲུག་གསུངས་པ་དེ་ལུས་ཀྱི་འབྱུང་བ་བཞི་དང་། ནང་གི་བུ་ག་སྟོང་པའི་ཆ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། དེས་མཚོན་པའི་ཁམས་ཀྱི་མིང་གིས་བཏགས་པའི་དབྱེ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་མ་འདུས་པ་མེད་དོ། །ཁམས་ཀྱི་རབ་དབྱེ་ལ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས། གཟུགས་ཅན་དུ་གཏོགས་པ་དབང་ལྔ་དོན་ལྔའི་ཁམས་བཅུ་དང་ཆོས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ། ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་མིན་པའོ། །མིག་ལམ་དུ་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་ནི་གཟུགས་ཁམས་གཅིག་པུ། ལྷག་མ་བསྟན་མེད་དོ། །ཕན་ཚུན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་དབང་ལྔ་ཡུལ་ལྔ་སྟེ་གཟུགས་ཅན་བཅུ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །ཟག་མེད་ནི་ཁམས་ཐ་མ་ཡིད་དང་ཡིད་ཤེས་དང་ཆོས་ཁམས་ཀྱི་སེམས་བྱུང་ལམ་
22-1-13a
བདེན་དུ་གཏོགས་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ཡིན་ལ་དེ་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི། ཁམས་ལྷག་མ་རྣམས་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བའི་མངོན་སུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟག་བཅས་སོ། །འདོད་པ་ན་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཡོད། གཟུགས་ཁམས་ན་དྲི་རོ་དང་སྣ་ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་མ་གཏོགས་པ་བཅུ་བཞི་ཡོད། གཟུགས་མེད་ན་ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཡོད་དོ།

七种识界，即从眼识界至意识界的六界，以及意界共七界。所谓意界是指意根，即六识刚刚灭去者，是生起意识的根。所谓法界，是受、想、行三蕴，无表色，以及一切无为法。
22-1-12a
无为法在《俱舍论》中说有择灭、非择灭和虚空三种。如此则法界包含七种。又唯识等加上真如而主张四种。在《集论》中，善、不善、无记三种真如，以及无想和灭尽定中心被遮止的两种状态，加上前述三种，共八种无为法。
其中择灭是通过择法智慧等道的力量而永远断除所断烦恼等的无为分。非择灭是虽非通过择法所遮，但由因缘不具足的力量而某处某物不存在，如马头上的角一样。任何地方的瓶子不存在等一切不存在的差别都包含在此中。虚空是无色法且不障碍一切作用的空间。善等诸法的真如是法界。不动是无想定。灭想受是灭尽定。
如此，法处所摄色五种、受想行三蕴、无为
22-1-12b
八种，共十六法称为法界。
这样，从眼界、色界、眼识界直至意识界的三组六法，共十八界中，眼至意六界是执取境的因或种类或种子之义；色至法六界是所取的；眼识至意识六界是直接执取境的因或种类或种子之义。"界"的含义是因或种类和种子。
另外，所说的"六界士夫"是地、水、火、风、空、识六界，这指身体的四大种，内部孔穴空的部分是虚空，以及识界，这些以界名所假立的其他差别也无不包含在十八界中。
在界的详细分类中，十八界里，属于有色法的是五根五境十界和法界的一部分；其余是非色法。可以用眼见的唯有色界一种；其余是不可见的。有相互障碍的是五根五境十种色法；其余无障碍。无漏的是最后三界：意、意识和法界中属于道谛的心所和无为法；除此之外的
22-1-13a
其余诸界因为是烦恼生起的亲证境界，所以是有漏。欲界有一切界，色界除香味和鼻舌识界外有十四界，无色界有最后三界的部分。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ནི། དབང་པོ་དྲུག་དོན་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དྲུག་སྟེ་བཅུ་གཉིས་སོ། །དབང་པོ་དང་ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྔར་བཤད་ཟིན་ལ། དོན་ལྔ་དང་ཁམས་ཀྱི་དོན་དབྱེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཆོས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ཙམ་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །འོ་ན་ཕུང་པོ་ལྔ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་ཏེ། མ་རྒྱས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན། བདག་ཏུ་ཞེན་པ་དང་། བདག་གིར་ཞེན་པ་དང་། བདག་གཉིས་སུ་ཞེན་པ་སྟེ། ཞེན་པ་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོར་ཕུང་པོ་ལྔ་བསྟན། ཁམས་ལ་ཆགས་པ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན། གཙོ་བོར་མ་རིག་པ་ལ་གནས་པའི་གཉེན་པོར་སྐྱེ་
22-1-13b
མཆེད་བཅུ་གཉིས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་རྒྱས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན། ལྟ་བ་ལ་གཙོ་བོར་ཞེན་པའི་གཉེན་པོར་ཕུང་པོ་ལྔ་བསྟན། ང་རྒྱལ་

 །སེམས་ཁམས་བདུན་དང་གཟུགས་སྒྲ་དང་ཆོས་ཁམས་བཅུ་ལ་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཆར་ཡོད། ལྷག་མ་རྣམས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དྲུག་ཕྱི། ལྷག་མ་བཅུ་གཉིས་ནི་ནང་གིའོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་སེམས་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་བྱུང་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་དམིགས་མེད་པའོ། །རྟོག་བཅས་ནི་ཡིད་དང་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་ཆ་དང་ཆོས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་བྱུང་གི་ཆ་རྟོག་བཅས་རྣམས་སོ། །རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོར་བས་ཟིན་པ་དབང་པོ་ལྔ་དང་ནང་གི་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་དགུའོ། །ཆོས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་འདུས་མ་བྱས་རྟག་པ་ཡིན་ལ། གཞན་རྣམས་འདུས་བྱས་དང་མི་རྟག་པའོ། །དབང་པོ་ལྔ་དང་སེམས་སེམས་བྱུང་ནི་འཛིན་པ་དང་། གཞན་རྣམས་གཟུང་བའོ། །རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ལྔའོ། །ཡིད་ཡིད་ཁམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་བཅས། གཉིས་མེད། རྟོག་མེད་དཔྱོད་བཅས་གསུམ་ཡོད། དེ་དག་གི་ལྷག་མ་རྣམས་རྟོག་དཔྱོད་མེད་པའོ། །གཟུགས་ཅན་གྱི་
22-1-13b
ཁམས་བཅུ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་མ་བསགས་པའོ། །གཅོད་བྱེད་ཡིན་པ་དང་གཅད་བྱ་ཡིན་པ་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། བསྲེག་འཇལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་ཅན་བཅུ་དང་མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ་ནི་སྒོམ་པས་སྤང་བྱ། ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་ལ་མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤང་བྱ་དང་སྤང་བྱ་མིན་པ་གསུམ་དུ་ཡོད་དོ། །བྱུང་བ་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་དབྱེ་ན། རྣམ་སྨིན་དང་རྒྱས་བྱུང་ནི་ནང་གི་དབང་པོ་ལྔའོ། །རང་གི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་སེམས་ཁམས་བདུན་དང་ཆོས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཏེ་ཐོགས་པ་མེད་པ་བརྒྱད་པོ་དེའི་ཆ་འགའོ། །སྒྲ་ལ་རྒྱུན་མེད་པས་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་མིན་ལ། དབྱངས་སྙན་མི་སྙན་དུ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མགྲིན་པའི་དབྱིབས་སོགས་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པའོ། །འདི་དག་གི་ལྷག་མ་དབང་པོའི་ཚོགས་པ་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་མཐུན་རྒྱས་བྱུང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་གསུམ་ཡོད་ལ། ཕྱི་རོལ་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་རྒྱུ་མཐུན་ཁོ་ན་ལས་སོ། །རྒྱས་བྱུང་ཞེས་པ་ལུས་རྒྱས་པའི་རྒྱུ་བཞི་ནི། ཟས་དང་། བཀུ་མཉེ་དྲིལ་ཕྱིས་སོགས་ལེགས་པར་བྱ་བ་དང་། གཉིད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞིའོ། །དབང་པོ་རྣམས་ལ་རང་གི་ཤེས་པ་དངོས་སུ་རྟེན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་བཞིན་པ་སད་ཅིང་གཟུགས་ལ་རྟོག་པའི་མིག་དབང་གི་གནས་སྐབས་ལྟ་བུ་ལ་དབང་པོ་རྟེན་བཅས་དང་། དེ་ལྟ་མིན་པ་གཉིད་ལོག་པའི་མིག་དབང་ལྟ་བུ་ལ་དེ་མཚུངས་ཞེས་བྱའོ། །ཁམས་གོང་མའི་ལུས་ལ་འོག་མའི་མིག་རྟེན་པ་མིན་ཏེ། རང་ས་ན་མིག་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་
22-1-14a
ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་འོག་མའི་མིག་དབང་གིས་གོང་མའི་གཟུགས་མི་མཐོང་སྟེ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར། རྣ་བའང་དེ་ལྟ་བུའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་པས་བསྒོམས་སྟོབས་ཀྱིས་ལྷའི་མིག་རྣ་ཐོབ་ན། བསམ་གཏན་དེ་བའི་སས་བསྡུས་པའི་འབྱུང་བ་རྒྱུར་བྱས་པའི་དབང་པོ་དྭངས་པ་རང་གི་མིག་དང་རྣ་བའི་ཐེན་ཀོར་དུ་འབྱུང་སྟེ། དབང་པོ་དེ་ནི་རྟག་ཏུ་རྟེན་བཅས་ཡིན་ལ། ཞར་འོན་ལྟ་བུའི་མ་ཚང་བ་མེད་ཅིང་། ཐག་རིང་བ་དང་ཕྲ་བའི་གཟུགས་དང་། བསྒྲིབ་ཅིང་བར་ཆོད་པ་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དབང་པོས་རང་ས་དང་འདོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཤེས་པ་སོགས་འགྲེའོ། །ལྷའི་མིག་དེ་ལྟ་བུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡོད་པས་སྟོང་གཉིས་དང་། རང་རྒྱལ་བསེ་རུ་ལྟ་བུས་སྟོང་གསུམ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གྲངས་མེད་པའི་བར་དུ་གཟིགས་སོ། །ལྷའི་མིག་དེ་ཚེ་འདིར་བསམ་གཏན་བསྒོམས་སྟོབས་ཀྱིས་མིན་ཀྱང་། སྔོན་བསྒོམས་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ཡོད་ཀྱང་། དེས་བར་སྲིད་མི་མཐོང་ཞེས་བཤད་དོ།

七种心界、色声和法界共十界中有善、不善和无记三种。其余诸界是无记。色声香味触法六界是外界，其余十二界是内界。具有所缘的是七种心界和法界中的一部分心所。其余诸界无所缘。有寻的是意界和意识界的部分，以及法界中属于心所的有寻部分。被自相续的受所领纳的是五根和内色香味触九种。法界中部分无为法是常，其余是有为和无常。五根和心心所是能取，其余是所取。具有寻伺二者的是五识界。意界、意识界、心所中有具寻伺二者、无二者、无寻有伺三种。除此之外的其余诸界无寻无伺。有色的
22-1-13b
十界是微尘积聚。其余是非积聚。能截断和被截断的只有色香味触四种；焚烧和称量也同样。有色十界和眼识等五识是修所断，最后三界中有见所断、修所断和非所断三种。
以三种生起的差别区分：异熟生和长养生是内五根。从自类相似的等流和异熟生起的是七心界和法界中部分心所，即这八种无对碍界的某些部分。声因无相续故非异熟生，但使声音悦耳或不悦耳的因——喉咙形状等是异熟所生。除上述之外，有根聚集者有等流、长养、异熟三种生起，而外界诸法仅从等流生。所谓长养，身体长养的四种因是：食物、涂抹按摩等良好照料、睡眠和禅定四种。
根的状态分为：正在作为自识直接所依的活动，如觉醒而观色的眼根状态，称为"有所依根"；不是这样的如睡眠中的眼根称为"同等"。上界身体不依于下界眼，因为自地有最胜的眼
22-1-14a
故。下界眼根不见上界色，因其微细，耳亦如此。
欲界众生若由修力获得天眼天耳，则依彼所修禅天所摄的四大为因的清净根，生起于自己眼耳之处。此根永远是有所依，无如盲聋等缺陷，且能见闻远处、微细、被遮蔽和隔绝的色声。此中，初禅天根能了知自地和欲界所行境等。
如此的天眼，阿罗汉能见二千世界，独觉犀角喻能见三千世界，佛能见无数世界。天眼虽非由今生修禅之力，但由前世修习等异熟而生，通过转生获得者也有，但据说不能见中阴身。


 །དེ་ལ་སོགས་པ་ཁམས་གོང་འོག་གི་དབང་པོ་དང་ཤེས་པ་འབྱུང་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སོ།། །།
通达处
སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ནི། མིག་གི་ཁམས་དང་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དོན་གཅིག་སྟེ། སོ་སོའི་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་བྱ་ཚུལ་ཙམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་ནི་དེ་
22-1-14b
དེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཁམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་ནི། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྡུས་པའོ།། དེ་ལ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས། ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བར་བཅུ་གཉིས་སོ། །དེ་ཡང་མིག་ནས་ཡིད་ཀྱི་བར་ནང་གི་དྲུག་པོ་འཛིན་པ་དང་། གཟུགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བར་ཕྱིའི་དྲུག་ནི་གཟུང་བ་སྟེ། གཟུང་འཛིན་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་ཤེས་ཡུལ་ལ་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པའི་སྒོར་གྱུར་པས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །ཕུང་པོ་ལྔས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཀྱང་། འདུས་མ་བྱས་མ་བསྡུས་ལ། ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ནི་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་འདུའོ། །གོང་དུ་ཁམས་ཀྱི་རབ་དབྱེ་བཤད་པས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་དོན་གྱིས་ཤེས་སོ། །སྐབས་འདིར་ཡིད་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་འགའ་ཞིག་བརྗོད་པ་ལ་ཡིད་ཀྱིས་ནི་མིག་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་གཟུགས་སོགས་ཀྱང་ཤེས། དབང་ལྔ་ཡང་རྣམ་ཤེས་དང་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཡོད་པར་ཤེས་པས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ནོ། །དེར་མ་ཟད་ནང་དུ་ཤེས་པའི་རྒྱུད་གཅིག་གིས་བསྡུས་ཤིང་རང་རིག་པའི་ཕྱིར། ཡིད་ཤེས་རྟོག་མེད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་རང་དང་བཅས་པ་ཡང་འགྱུར་བས་ཡིད་ནི་ཆོས་ཀུན་གྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་ཡིད་རྟོག་བཅས་ཀྱིས་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་ཆོས་སོ་
22-1-15a
ཅོག་ལ་ཐ་སྙད་བྱེད་དུ་རུང་ཞིང་། དེའི་སྒོ་ནས་ཤེས་བྱ་རྣམས་ལ་མ་རྨོངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་ཡིད་ནི་ཆོས་ཀུན་གྱི་ཡུལ་ཅན་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། འཇུག་ལྡོག་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ལ། ཡིད་དེ་དགེ་ན་ཤེས་པ་གཞན་ཡང་དགེ་བ་སོགས་དང་། ཡིད་དེའི་ཡིད་བྱེད་ཀྱི་དབང་གིས་ཤེས་པ་གཞན་ཡུལ་ལ་འཇུག་ལྡོག་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་ཡིད་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལས། ཆོས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡིད་འགྲོ་སྟེ། །ཡིད་མགྱོགས་ཡིད་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱེད་ཐམས་ཅད་བློ་དང་། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཆོས་སུ་འདུའོ། །བློ་དེ་ལ་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་ནི་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་མེད་ཡིན་ལ། ཡིད་ལ་རྟོག་བཅས་རྟོག་མེད་གཉིས་ཡོད་དེ། རྟོག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི། ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་མ་འདྲེས་པ། རང་དུས་ཀྱི་རང་མཚན་མིང་གི་སྒྲ་དང་འདྲེས་སུ་མི་རུང་བའོ།

应当了解诸如此类上下界根和识产生方式的各种差别。以上为界章节。
通达处
十二处是：眼界与眼处是同义，只是各自场合的安立方式不同。同样，有色十界即是
22-1-14b
各自对应的处，法界即是法处。七识界归纳为意处。这样，从眼处和色处到意处和法处共十二处。其中，从眼到意这六内处是能取，从色到法这六外处是所取。由于作为能取所取之门而使识对境生长广大，所以称为处。
五蕴虽然包括一切有为法，但不包括无为法，而在界和处中则包括，因此这两者中包含了一切所知。上文已解说界的详细分类，处也可由此类推而知。
此处从意法处引申而论述若干名言安立：意能了知眼等所缘的色等境，也通过与识同增同减的方式了知五根的存在，所以是一切所知的所缘者。不仅如此，因为内摄于同一心相续且能自证，所以五识和意识本身也可作为无分别意识的所缘，因此意是一切法的所缘者。因此，有分别意对内外诸
22-1-15a
法都能施设名言，并由此对所知不生迷惑。因此，意是一切法的所缘者，是了知诸法意义的主体，是取舍的作者。当意是善时，其他心识也是善等，由于此意的作意使其他心识趣入和舍离对境等，所以意是主要的，如世尊在经中所说："法由意先行，意迅速，意是主"。
因此，一切能知归纳为心识，一切所知归纳为法。此心识中，五门识在任何情况下都是无分别的，而意识有有分别和无分别两种。无分别心识的对境是：境、时、相不混杂，当下的自相不能与名言声音混合。


 །རྟོག་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་བུམ་པ་སོགས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་རང་གི་དོན་གྱི་སྤྱི་ཙམ་ཞིག་ཡིད་ངོར་སྣང་བ་སྟེ། འདི་ནི་མིང་གི་སྒྲ་དང་འདྲེས་སུ་རུང་བ་ཡིན་པས་འདི་ལ་དོན་སྤྱིའམ་སྒྲ་དོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། བརྡ་ལ་བྱང་བ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དང་སྒྲ་བསྲེས་ནས་བཟུང་བ་དེའི་སྒོ་ནས་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་བསྲེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་སྣ་ཚོགས་བྱེད་དེ། ཤེས་བྱ་དང་། དེའི་དབྱེ་བ་དངོས་དངོས་མེད་གཉིས་དང་། དངོས་པོ་ལ་བེམ་
22-1-15b
ཤེས་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ལྟ་བུའི་ཐ་སྙད་དང་། དེ་དག་གོང་མ་གོང་མར་བསྡུ་བ་དང་། ཤེས་བྱ་དང་དངོས་པོ་ནི་བེམ་པོ་སོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཡིན་པ་དང་། བེམ་པོ་སོགས་དེའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པ་དང་། བཏགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་ཉིད་རྫས་སུ་ཡོད་པ་སྔོན་པོ་ལྟ་བུ་དང་། བཏགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོད་པ་སྤྱི་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རྟོག་མེད་ཤེས་པ་རྣམས་སྣང་བའི་སྒོ་ནས་རྫས་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྟོག་བཅས་ཀྱིས་དེ་མིན་གཞན་རྣམ་པར་བསལ་བས། གཞན་སེལ་ལམ། རྣམ་བཅད་དམ། གཞན་ལས་ལྡོག་པའི་སྒོ་ནས་བཏགས་པ་རྣམས་ལ་སེལ་བས་འཇུག་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་འདྲའི་བཏགས་པ་དེ་ལ་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་སེལ་དེ་ལ་དོན་རང་མཚན་དེ་གཞན་ལས་ལོག་པའི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཆ་ནས་དོན་རང་མཚན་གྱི་གཞན་སེལ་དང་། གཞན་སེལ་བ་དང་མཐུན་པར་འཛིན་པའི་བློ་ཡི་གཞན་སེལ་གཉིས་ཡོད་དོ། །སེལ་བའམ་རྣམ་བཅད་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས། གཞན་བུམ་པ་མིན་པ་རྣམ་པར་བཅད་ན། བུམ་པ་རང་ཉིད་ཡོངས་གཅོད་དུ་གྲུབ་ཅིང་། བུམ་པའི་སྟེང་ན་མ་བྱས་པ་ལས་ལོག་པའི་ཆ་ནས་བྱས་པ། རྟག་པ་ལས་ལོག་པའི་ཆ་ནས་མི་རྟག་པ་སོགས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དུ་མར་འབྱེད་པའི་རྣམ་བཞག་བྱེད་དོ། །ཡང་ཡུལ་ཅན་བློ་ལ་རིགས་བཞི་སྟེ། མ་རྟོགས། ལོག་རྟོག །ཐེ་ཚོམ། ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ། །མ་རྟོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་མངོན་སུམ་སྣང་ལ་མ་ངེས་པ་དང་། རྗེས་དཔག་
22-1-16a
ཚད་མ་ལ་མ་བརྟེན་པའི་ཡིད་དཔྱོད་གཉིས་ནི། ཡིད་ཤེས་ལ་ངེས་པ་འདྲེན་མི་ནུས་པའི་ཆ་ནས་བཞག་པའོ། །ལོག་རྟོག་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་རྩེ་གཉིས་སུ་འཇུག་པ་ཕྱོགས་མ་ཆོད་པའོ། །ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་ལ་རྒྱུ་མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང་། རྗེས་དཔག་ཚད་མ་གཉིས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཅད་ཤེས་ཏེ་ངེས་ཤེས་སོ། །ཡུལ་ལ་སྣང་ཡུལ་ནི་རྟོག་མེད་ཤེས་པའི་ཡུལ་གཟུགས་སོགས་ལྟ་བུ་ཞེན་ཡུལ་ནི་རྟོག་བཅས་ཀྱི་ཤེས་པས་དོན་སྤྱི་ལ་ཡུལ་དུ་ཞེན་པ། དེ་གཉིས་ཀར་ཡང་སྐྱེས་བུའི་འཇུག་ལྡོག་གི་ཡུལ་དུ་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་འཇུག་ཡུལ། བློས་བཟུང་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་གཟུང་ཡུལ་ཞེས་བརྗོད་ལ། དེ་ལྟར་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་གྱི་རྣམ་བཞག་དང་། ཡང་འགལ་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་བཞག་ལ། འགལ་བ་གཉིས་ཏེ་རྒྱུན་ནུས་མཚུངས་སུ་མི་འགྲོགས་པ་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་འགལ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བདག་འཛིན་དང་བདག་མེད་འཛིན་པ་ལྟ་བུ་བློ་འགལ་དང་། ཚ་རེག་གྲང་རེག་ལྟ་བུ་དོན་འགལ་དང་གཉིས་ཡོད། ཕན་ཚུན་སྤང་འགལ་ལ་དངོས་འགལ་རྟག་མི་རྟག་ལྟ་བུ། བརྒྱུད་འགལ་འགལ་ཟླའི་ཁྱབ་བྱ་དང་འགལ་ཟླ་ཅིག་ཤོས་ཏེ། རྟག་པ་དང་། བྱས་པ་ལྟ་བུ་གཉིས་སོ། །འབྲེལ་བ་ལ་བྱས་མི་རྟག་ལྟ་བུ་ལྡོག་པ་ཐ་དད་ཀྱང་བུམ་པའི་ཆོས་སུ་ངོ་བོ་ཐ་དད་མེད་པ་ལྟ་བུ་བདག་གཅིག་འབྲེལ། མེ་དུ་ལྟ་བུ་དེ་བྱུང་འབྲེལ་གཉིས་སུ་ཡོད་དོ།

有分别心的对境是瓶子等诸法各自的唯一大概义相在意识前显现，这是能与名言声音相混合的，所以称为义共相或声义。熟悉概念的人将其与声音混合后执取，通过这种方式以境、时、相混杂的方式对瓶子等诸法作各种安立，如所知及其分类为实有与非实有两种，实有分为物质、
22-1-15b
心识和不相应行三种等名言，以及将这些归纳为更高层次的类别，所知和实有是物质等的共相，物质等是它的差别，不依赖假立而自身实体存在的如蓝色，仅由假立而存在的如共相等，无分别心识通过显现的方式趋入实体，有分别心则通过排除它以外的其他，即以他遮或遮除或从他返回的方式趋入假立法，这种假立称为返体。
他遮分为事物自相以从他返回的本性安住的方面称为事物自相的他遮，以及与他遮相应的执取心的他遮两种。通过遮除或遮断的力量，当遮除其他非瓶子时，瓶子本身成立为肯定遮，在瓶子上从离无作的方面安立为所作，从离常的方面安立为无常等，做出多种返体法的安立。
此外，境者心识有四类：未了解、错误了解、怀疑和正确了解。未了解的细分包括现量显而未定和不依靠比量
22-1-16a
正理的意识推度两种，是从意识无法引生确定的角度安立的。错误了解是颠倒执取。怀疑是双向趣入、未确定方向。正确了解有依靠现量正理和比量正理两种。这两者的果是已断知即确定知。
对境中，显现境是无分别心识的对境，如色等；耽着境是有分别心识对义共相的耽着；二者都从作为士夫取舍对境的方面称为趣入境，从是心识所取境的角度称为所取境。如此安立境与有境，以及安立矛盾与关联：矛盾有二，相续功能相等而不俱存的是互不共存矛盾，其中有执我与执无我等心识矛盾，和热触与冷触等事物矛盾两种。互相排除矛盾有直接矛盾如常与无常，间接矛盾如矛盾一方的周遍所为与另一矛盾方，如常与所作两种。关联有二：虽返体不同但如瓶子法性上无实体差别的同体关联，以及如火烟的因果关联。


 །ཡང་བུམ་པ་ཞེས་
22-1-16b
པའི་བཏགས་དོན་ལྟོ་ལྡིར་བ་བུམ་པ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད། དེས་བཞག་པའི་བུམ་པའི་ཐ་སྙད་མཚོན་བྱ། དེ་གཉིས་གང་ལ་སྒྲུབ་པའི་གཞིར་མཚོན་བྱའི་བྱེ་བྲག་ལས་གསེར་གྱི་ལྟོ་ལྡིར་བའི་གོང་བུ་འཛིན་པ་མཚན་གཞི་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལྟར་མཚན་མཚོན་གཞི་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་དང་། ཡང་བུམ་པ་ལྟ་བུ་ཁྱད་གཞི་ཆོས་ཅན་དང་། དེའི་སྟེང་དུ་ཁ་ཁྱེར་དང་ལྟོ་བ་འདབ་མ་སོགས་དང་བྱས་མི་རྟག་སོགས་ཆོས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་བཞག་དང་། ཡང་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ནི། བརྟག་བྱ་ཕྱི་རོལ་ཀྱི་དོན་དང་། དེའི་དོན་སྤྱི་བློ་ལ་སྣང་བའི་སྣང་བརྟགས་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་ནས་བརྡའ་རྣམས་དོན་ལ་འབྱོར་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་དཔྱད་ན་མིང་གི་སྒྲའི་དངོས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་དོན་སྤྱི། ཞེན་པའི་བརྗོད་བྱ་དོན་རང་མཚན། དངོས་ཀྱི་རྗོད་བྱེད་སྒྲ་སྤྱི། ཞེན་པའི་རྗོད་བྱེད་སྒྲ་རང་མཚན་ཡིན་ཀྱང་། ཡིད་རྟོག་བཅས་ཀྱིས་སྒྲ་དང་སྒྲ་སྤྱི་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་ཏེ་རྗོད་བྱེད་དང་། དོན་དང་དོན་སྤྱི་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་ཏེ་བརྗོད་བྱར་བཟུང་ནས། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ལས་བརྗོད་བྱའི་དོན་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་དོན་མཐུན་གྱི་རྣམ་བཞག་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་བྱའི་དོན་ལ་མ་རྨོངས་པར་འགྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཐ་སྙད་དེ་ལ་ཤེས་བརྗོད་འཇུག་གསུམ་དུ་བཞག་པ་ནི་སེམས་དང་ངག་དང་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །ཐ་སྙད་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་དབང་ཤེས་ཀྱིས་མངོན་
22-1-17a
སུམ་མཐོང་ནས་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་མཐོང༷་བ༷འི་ཐ༷་སྙད༷། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཆེས་པའི་ཚིག་ལས་ཐོས༷་པ༷་དང་། རང་གི་ཡིད་ཀྱིས་དཔྱད་ནས་བྱེ༷་བྲག༷་ཕྱེ༷ད་པ༷་དང་། རང་རིག་པས་ཉམ༷ས་སུ༷་མྱོ༷ང་བ༷་ལས་ཐ་སྙད་བྱེད་པའི་ཚུལ་བཞི་དང་། ཡང་ཡིན་ཡོད་དུ་སྒྲུབ་པ་དང་། མེད་མ་ཡིན་དུ་དགག་པ་སྟེ། སྒྲུབ་ཚུལ་གྱི་ཐ་སྙད་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བཞིའོ། །འདི་རྣམས་ཀྱིས་མཚོན་ནས་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་དེ་ཡང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་བཅུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་འདི་ཕུང་ལྔའི་ནང་ཚན་གྱི་གཟུགས་སུ་བརྗོད་ཀྱི་ཡུལ་ལྔའི་ནང་ཚན་གྱི་གཟུགས་ཁོ་ན་མིན་ནོ། །གཟུགས་བརྙན་དང་སྒྲ་བརྙན་ལྟ་བུ་མིག་རྣའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཙམ་མིན་པར་ཐ་སྙད་དུ་ཁས་ལེན་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་ཀྱང་། དེ་དག་ལ་གཟུགས་སྒྲ་རང་མཚན་པ་གང་ཡང་མེད་པས་མེད་པ་གསལ་སྣང་ཙམ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བསྡུ་ཡི། གཟུགས་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མི་བསྡུའོ། །ཡུལ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་ལ། བསྟན་ཡོད་ཐོགས་བཅས་ནི་ཀ་བུམ་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་ལྟ་བུའོ། །བསྟན་མེད་ཐོགས་བཅས་ནི་དབང་རྟེན་མིག་སོགས་མཐོང་བྱ་འདིའི་ནང་ན་ཤིན་ཏུ་དྭངས་པ་ཉི་འོད་ལྟར་ཡོད་པ་ཕལ་པས་དབང་པོས་གཟུང་དུ་མེད་ཀྱང་ཐོགས་བཅས་སུ་
22-1-17b
འདོད་དོ། །བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས་ཏེ་དེ་གསུམ་ཙམ་གསུངས་ཀྱང་། གཟུགས་བརྙན་ལ་བསྟན་ཡོད་ཐོགས་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཙམ་འདོགས་རུང་བར་མངོན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་གྱིས་བསྡུས་སོ། །ཕུང་པོ་གཞན་གསུམ་དང་། གཟུགས་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཟུགས་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་བཅས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །དེ་ཐམས་ཅད་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་འདུའོ། །ཡང་ཤེས་བྱ་གཞི་ལྔར་འདུ་སྟེ། སྣང་བ་གཟུགས་ཀྱི་གཞི་ནི། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྔར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།

再者，说"瓶子"
22-1-16b
时，腹部圆鼓为安立瓶子的定义，由此安立的瓶子名言为所定义，在此二者成立的基础上，所定义的特例如金质圆腹物体的执取为事例，如此安立定义、所定义和事例三者，以及又如瓶子之类为差别所依事物，其上的瓶口、腹部、花纹等和所作无常等诸多性质为差别法的安立，又如所诠能诠的安立：将所考察的外境对象和其义共相在心中显现的显现和遍计混为一体，由此使得概念适用于事物。对此分析，名言声音的直接所诠是义共相，耽着的## 又，以"瓶子"为例，
22-1-16b
腹圆是瓶子的安立特征，由此安立的瓶子名言是所表，在何处成立这两者的基础上作为所表的特殊例子，如执持金腹圆之物是事例。如此安立能表、所表、事例三者，又如瓶子等是主体法处，其上有口沿、腹部、叶形等以及所作、无常等诸多法为差别法的安立，又有所诠与能诠的安立：将所观察的外境与其义共相在心中显现的显现与概念混为一体，使语言符号与对象相符，对此观察，则名言声音的直接所诠是义共相，耽着的所诠是事物自相，直接能诠是声共相，耽着的能诠是声自相。然而，有分别意识将声音与声共相混为一体作为能诠，将对象与义共相混为一体作为所诠，从能诠的词语了解所诠的意义。
依靠这些契合实际的名言安立，对所知义不生迷惑。名言安立为知、说、行三种是从心、语、身的角度。从名言形成原因的角度，通过根识直接
22-1-17a
见到而作名言是"见的名言"；同样，从可信言语听闻而有"闻的名言"；用自己的心推理而有"分析抉择的名言"；从自证而有"亲身体验的名言"，这四种方式；又有肯定为是、有的证成，和否定为非、无的遮破，即从建立方式的角度有遮破证成的四支。通过这些例子应理解名言的安立。
这样，蕴界处的安立：色蕴由十处界和法界处的部分所摄。因此，法处所摄色被称为五蕴中的色，而不仅仅是五境中的色。影像和回声等虽然在名言中可以接受它们不仅是眼耳识的对境，但它们没有任何色声自相，只是无体的清晰显现，归纳为法处色，而不归纳为色声处。
五境中色的分类：有见有对是柱子瓶子等的色。无见有对是根所依的眼等，虽在可见物内极其明澈如日光，普通人的根官无法捕捉，但认为是有对碍。无见无对是无表色。虽然只说这三种，但似乎对影像可以
22-1-17b
施设有见无对色的名言。识蕴由意处和七识界所摄。其他三蕴、色蕴的一部分法处所摄色和无为法，由法处和法界所摄。这一切都归纳于色蕴、意处和法界三者中。
又，所知归纳为五基：显现色基，即色蕴如前所说。


 །གཙོ་བོ་སེམས་ཀྱི་གཞི་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོགས་དྲུག་གམ་བརྒྱད་པོ་དེའོ། །འཁོར་སེམས་བྱུང་གི་གཞི་ནི་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཏེ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པའི་སེམས་བྱུང་ང་གཅིག་གོ། །ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་གཞི་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སོ།། །།
通达缘起
རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། ཕྱི་དང་ནང་གིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་འདི་རྣམས་རྒྱུ་མེད་པར་བྱུང་བ་མ་ཡིན། རྒྱུ་མིན་པ་བདག་དང་དུས་དང་དབང་ཕྱུག་སོགས་བྱེད་པོ་རྟག་པ་གཞན་
22-1-18a
གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ལ། རང་རང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚུལ་འདི་ལྟ་བུར་སྨྲ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཐུན་མོང་མིན་པའི་རང་ལུགས་སོ། །དེ་ལ་ཕྱིའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་ལ། ནང་གི་ཆོས་སེམས་ཅན་མཆོག་དམན་བར་མའི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཇི་ལྟར་ན་ཕྱིའི་རྟེན་འབྲེལ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་བདུན་དང་། རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བ་དྲུག་གི་ཚུལ་གྱིས་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སོགས་འབྱུང་བའི་དཔེས་མཚོན་ནས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ནི། ས་བོན་དང་། མྱུ་གུ་དང་། འདབ་མ་དང་། སྡོང་བུ་དང་། སྦུ་གུ་དང་། སྙིང་པོ་དང་། མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་རྣམས་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་རིམ་བཞིན་སྐྱེ་བ་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་གསུངས་སོ། །རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བ་ནི། ས་ཆུ་མེ་རླུང་ནམ་མཁའ་དུས་དང་དྲུག་སྟེ། རིམ་པ་ལྟར་བརྟེན་པ་དང་སྡུད་པ་དང་སྨིན་པ་དང་འཕེལ་བ་དང་གོ་འབྱེད་པ་དང་རིམ་པས་འགྱུར་བར་བྱེད་དེ། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྐྱེན་འདི་དག་གིས་མྱུ་གུ་ནས་འབྲས་བུའི་བར་དུ་དྲུག་པོ་འབྱུང་བའི་གྲོགས་བྱེད་དོ། །ནང་གི་རྟེན་འབྲེལ་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཏེ། གང་ཞེ་ན་མདོ་ལས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་
22-1-18b
ཡོད་པས་ན་འདི་འབྱུང་ལ། འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་བ་སྟེ། གང་འདི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སོགས་ནས། དེ་བཞིན་དུ་མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག །རེག་པ།ཚོར་བ། སྲེད་པ། ལེན་པ། སྲིད་པ། སྐྱེ་བ། རྒ་ཤིའི་བར་དུ་སྦྱར་ཞིང་། མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུགས་པ་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་པོ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགག་སོགས་ནས། སྐྱེ་བ་འགགས་པས་རྒ་ཤི་དང་མྱ་ངན་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་པོ་འདི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། བདེན་དོན་མི་ཤེས་ཤིང་། ཁམས་གསུམ་གྱི་རང་སའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ། རྟག་པ་དང་བདེ་བ་དང་བདག་དང་རིལ་པོ་དང་གཅིག་པུ་དང་སེམས་ཅན་དང་བདག་གིར་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དང་མི་མཐུན་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའི་རྨོངས་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཀུན་རྟོག་དེ་ལ་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་མ་རིག་པ་དེ་ཡོད་ན་དེའི་དབང་གིས་ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་གིས་བསྐྱེད་པའི་ལས་བསོད་ནམས་དགེ་བ་དང་། བསོད་ནམས་མིན་པ་མི་དགེ་བ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་རྣམས་འབྱུང་བས་ནི། རྣམ་ཤེས་ལ་ཡང་སྲིད་ཀྱི་
22-1-19a
ས་བོན་འདེབས་པས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དགེ་བས་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྟེན་དང་བདེ་བ། མི་དགེ་བས་ངན་སོང་གི་རྟེན་དང་སྡུག་བསྔལ། མི་གཡོ་བས་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་འདུ་བྱེད་དོ།

主要心识基是六或八识聚。眷属心所基是诸心所，即包括受和想在内的五十一种心所。不相应行如前所述，无为法基如前法界所述而了知。以上为处章节。
通达缘起
什么是缘起？由外和内所摄的这些法，不是无因而生，不是从非因如常住的作者我、时、自在天等其他
22-1-18a
因而生，而是依靠各自因缘和合而生，这称为缘起。这种观点是佛陀教法的不共自宗。其中，一切外法如种子生芽等方式缘起，内法即一切高低中等众生的诸蕴，以十二缘起支的方式产生。
怎样了解呢？外缘起以与因相关的七种和与缘相关的六种方式，通过种子生芽等例子来理解：与因相关的是种子、芽、叶、茎、节、芯、花和果实，从前者依次生起后者，这是从亲因的角度宣说的。与缘相关的是地、水、火、风、空、时六种，依次作为依托、凝聚、成熟、增长、开展空间和依次变化，这六种缘辅助从芽到果实六者的生长。
内缘起与因相关的是十二支，即如经中所说："所谓缘起，是指此有故彼生，此生故彼生，即无明缘行，行缘识"等，
22-1-18b
同样依次配以"名色、六处、触、受、爱、取、有、生、老死"，"忧、悲叹、苦、不悦、扰乱"等生起，如此这纯大苦蕴生起。其中"无明灭故行灭"等，直至"生灭故老死及忧"等纯大苦蕴灭。
如经所说，不了知真谛，对三界自地诸蕴颠倒执著为常、乐、我、整体、单一、有情、我所等，与事物自性不符，是障蔽真实义的迷乱分别，这称为无明。由于有此执我无明，受其影响而产生贪嗔痴引发的业，即福德善业、非福德不善业和不动业，这些业
22-1-19a
在识上播下后有种子，称为行。善业导致善趣依处和乐，不善业导致恶趣依处和苦，不动业造作上二界的后有。
;
USER:这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །སྲིད་པའི་ཉེར་ལེན་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་རྟེན་ཅིང་ཉེ་བར་མཁོ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ལས་བཟང་ངན་གྱི་འབྲས་བུ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་སམ་ཡང་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཤེས་པའོ། །ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་དེ་ལས་ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་འདྲེས་པའི་གནས་སུ་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་མིང་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྟེ་ཕུང་པོ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་བཞིའམ། དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ནི་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་སྟེ། མིག་དང་རྣ་བ་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཡིད་དོ། །དེ་ལས་རེག་པ་སྟེ་དབང་པོ་གཟུགས་རྣམ་ཤེས་གསུམ་འདུས་པ་ནི་རེག་པའོ། །དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་འཁོར་བའི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་ནི་ཚོར་བའི་རྣམ་པ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་ཤིང་འདོད་པས་བྲོད་ཅིང་ལོངས་སྤྱད་པར་འདོད་པས་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་སྲིད་པ་འདི་ཉིད་བརྟན་པར་འཛིན་ཅིང་གཟུང་བའམ་ཡང་སྲིད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ལས་གསོག་ཅིང་ཞེན་པ་ནི་ལེན་པའོ། །ལེན་པས་དྲངས་པའི་འབྲས་བུ་སྲིད་པ་ནི་ཡང་སྲིད་ཕྱི་མའི་འཆི་སྲིད་པ་དང་། སྐྱེ་སྲིད་པ་དང་། བར་སྲིད་གསུམ་པོ་དེར་ངེས་
22-1-19b
པར་སྐྱེ་བའི་ལས་སམ་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ཀྱི་ནུས་པ་ནི་སྲིད་པའོ། །དེ་ལས་སྐྱེ་བ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་བཞིའམ་དྲུག་དང་བཅས་པའི་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་གང་ཡང་རུང་བའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་སྟེ། གནས་དེར་སྐྱེས་ནས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོའམ་བཞི་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ། །དེའི་འབྲས་བུ་རྒ་ཤི་ནི་སྐྱེས་ནས་རང་རང་གི་ཚེ་ཚད་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དང་སྲོག་གི་དབང་པོ་འགགས་པའོ། །དེ་ལྟར་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེའི་ནང་དུ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་འདུས་ཏེ། རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ཟས་བཞི་སྟེ། ཁམ་གྱི་ཟས། རེག་པའི་ཟས། སེམས་པའི་ཟས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས། ཡང་ན་ཁམས་དྲུག་ས་ཆུ་མེ་རླུང་ནམ་མཁའ་རྣམ་ཤེས་ཏེ་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འབྱུང་བར་ཡང་གསུངས་སོ།། །།ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་རྒྱུ་ལས་ད་ལྟའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་དང་། ད་ལྟའི་རྒྱུ་ལས་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེ་བ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་སྐྱེ་བ་སྔ་མའི་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་གཉིས་ནི་སྐྱེ་བ་སྔོན་མའི་རྒྱུ། ད་ལྟ་བའི་རྣམ་ཤེས་ནས་ཚོར་བའི་བར་ལྔ་ནི་སྐྱེ་བ་ད་ལྟ་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ད་ལྟའི་སྲེད་ལེན་སྲིད་པ་གསུམ་ནི་ད་ལྟ་བའི་རྒྱུ། མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་གཉིས་ནི་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ་རྣམ་པ་བཞིར་བསྡུས་ཤིང་། བསྡུས་པ་དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་རྒྱུ་ད་ལྟའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཅིག །ད་ལྟའི་རྒྱུ་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཅིག་སྟེ་རྒྱུ་འབྲས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྡུ་ཞིང་། ཡང་དེ་གཉིས་མ་རིག་པའི་
22-1-20a
རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་བས་ན་མ་རིག་པ་རྩ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བས་སྐྱེ་བ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ་རྩ་བ་དང་། འབྲས་བུ་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་ན། མ་རིག་པ་དང་ངར་འཛིན་དང་། སྲིད་པ་དང་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུའོ། །དེ་ཡང་སྐྱེ་སྲིད་འཁོར་བའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ལ། མ་རིག་འདུ་བྱེད་ལས། ད་ལྟའི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་། དེ་ལས་མ་འོངས་པའི་ཡན་ལག་ལྔ་བཅུ་གཉིས་ལས་མདོར་ན་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཀྱིས་དྲངས་པའི་སྐྱེ་བ་ཉིད་རྐྱེན་ཉིད་འདི་པ་ཙམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྔོན་མཐའ་ཡང་མེད་ཕྱི་མའི་མཐའ་ཡང་མེད་པར་འཁོར་བའི་རྒྱུན་ཉོན་མོངས་དང་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འཁོར་བ་ནི་ཟབ་མོ་རྟེན་འབྱུང་གི་ཚུལ་ལ། རྒྱུ་མེད་དང་རྒྱུ་མི་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རང་དབང་བ་དང་། བྱེད་པ་པོ་རྟག་པ་ཡོད་པ་དང་། སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་ཡང་མེད་པ་ཙམ་དང་། མེད་ཀྱང་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྤྲོས་པའི་མཐའ་བཞི་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བའི་ཐབས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་པར་མཛད་དོ། །དེ་ཡང་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལས་ལོག་པའི་སྒོ་ནས་ཡན་ལག་དེ་དག་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཉན་རང་གིས་ནི་མ་རིག་པ་སྤོང་བའི་སྒོ་ནས་ཟག་པ་ཟད་པར་བྱེད་ལ། ཐེག་ཆེན་ལས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པ་དང་སྙིང་རྗེས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་མ་རིག་པ་ཟད་པར་བྱེད་དེ། དེ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་
22-1-20b
རྨོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤོང་བར་བྱེད་ཅིང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་ཞི་བར་བྱེད་ནུས་སོ། །མ་རིག་པ་སྤངས་པ་ལས་འདུ་བྱེད་སྤོང་བ་སོགས་སྔ་མ་ལས་རིམ་བཞིན་བྱུང་བ་ལྟར་ཕྱི་མ་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལམ་ཆོས་སོ་བདུན་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཏེ།


 །འདུ་བྱེད་དེས་ཕྱི་མའི་སྲིད་པའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་ཤེས་འབྱུང་བར་བྱེད་དེ། ཡང་སྲིད་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ས་བོན་རྣམ་ཤེས་ལ་བཞག་པ་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་དང་། ནམ་ཞིག་རྐྱེན་ཚོགས་ནས་སྲིད་པའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ཁྲིད་པ་འཕངས་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་གཉིས་ཀ་དོན་དུ་ཡང་སྲིད་འགྲུབ་བྱེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གཅིག་གོ། རྣམ་ཤེས་དེའི་དབང་གིས་མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་བ་ན་རྣམ་ཤེས་དང་ཚོར་འདུ་འདུ་བྱེད་དེ་མིང་བཞི་དང་། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ཏེ་མིང་གཟུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་དེ་དག་མདུང་ཁྱིམ་ལྟར་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྲིད་པའི་ལུས་ཀུན་ནས་འཛིན་པ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་མིང་གཟུགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནང་གི་མིག་སོགས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་ཡུལ་དབང་ཤེས་གསུམ་འདུས་ནས་ཡུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་སོགས་དྲུག་འབྱུང་བ་ནི་རེག་པའི་ཡན་ལག་གོ། རེག་པ་དེ་ལས་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་གསུམ་གྱི་ཆ་ལ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་འབྱུང་བ་ནི་ཚོར་བའི་ཡན་
22-1-19b
ལག་གོ། ཚོར་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་མི་འབྲལ་བར་འདོད་པའི་འདོད་སྲེད། མི་བདེ་བ་ལ་འདོར་བར་འདོད་པའི་འཇིགས་སྲེད། བཏང་སྙོམས་ལ་རང་གར་གནས་ཤིང་། གཟུགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བར་ཡུལ་དྲུག་པོ་དེ་ལ་སྲེད་པ་སྐྱེ་སྟེ། མདོར་ན་ཚོར་བའི་རྒྱུ་ལས་ཡུལ་གྱི་རོ་མྱང་བ་དང་དགའ་ཞིང་ཞེན་པ་སྐྱེ་བས་ཡུལ་སྡུད་པ་ནི་སྲེད་པའི་ཡན་ལག་གོ། འདི་ལ་འདོད་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྲེད་པ་གསུམ་སོགས་སུ་དབྱེར་ཡོད་དོ། །སྲེད་པ་དེ་ལས་བདག་སྡུག་པ་དང་བདེ་བའི་ངོ་བོ་ལས་བྲལ་བར་མ་གྱུར་ཅིག །ཅེས་བརྐམ་ཆགས་ཀྱི་སྲེད་པ་ལྷག་པར་འཕེལ་ཏེ། ཡུལ་དང་དུ་ལེན་པ་ལ་དངོས་སུ་སྦྱོར་པ་ནི་ལེན་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། འདི་ལ་དབྱེ་བ་བྱས་ན། འདོད་པ་དང་ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་དང་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞིར་ཡང་གསུངས་སོ། །ལེན་པ་དེས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པའི་ལས་མངོན་དུ་བྱས་པ་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྲིད་པ་གསུམ་སོགས་སུ་དབྱེར་ཡོད་དོ། །སྲིད་པ་དེའི་མཐུས་ནམ་ཞིག་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ན། ཡང་སྲིད་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་དེར་དངོས་སུ་དང་པོར་སྐྱེ་བ་དང་ལུས་རྫོགས་པ་དང་རིས་མཐུན་པར་གནས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཡན་ལག་སྟེ། དེ་ནི་རྟེན་དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཇི་སྙེད་མྱོང་བའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་དེ་
22-1-20a
ལས་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་འགྱུར་པའི་རྒ་བ་དང་། རྒྱུན་འགགས་པའི་ཤི་བ་དང་། དེས་མཚོན་ནས་ནང་གི་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མྱ་ངན་དང་། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བ། ཡིད་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཡིད་མི་བདེ་བ། གཞན་ཡང་ཉམས་སུ་མི་བདེ་བའི་ཉེ་ཉོན་རྣམས་འབྱུང་བ་འཁྲུགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་མདོར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་པོ་འདི་ནི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །སྐྱེ་བ་དེ་ཡང་སྲིད་པ་ལས་བྱུང་བ་སོགས་ཡན་ལག་སྔ་མ་སྔ་མ་འདི་དག་ཡོད་པས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་དག་ཡོད་པའི་ཐ་སྙད་འབྱུང་ལ། སྔ་མ་དག་སྐྱེས་པས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་དོན་བྱེད་པ་ཡིན་ཞིང་། སྔ་མ་མེད་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ན་ཕྱི་མ་འདི་མི་འབྱུང་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་པས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་འགག་པར་འགྱུར་རོ།

这些行为造成了趣向后有生处的识，将后有牵引种子放置于识中称为能牵引识，当因缘聚合时导向有的生处称为所牵引果识，这二者实质上同为能成就后有识的支分。因这识在胎中结生时，识、受、想、行这四名和与之俱生的凝酪等色，即名色支，它们如撑杆屋般相互依靠而执取有的身体。从此，当名色状态圆满时产生内眼等六处。由此，境、根、识三者和合而全面判别境的变化，即眼触等六种，是触支。从此触产生乐、苦、舍三种受用，是受
22-1-19b
支。依此受而生起对乐受不愿分离的欲爱，对不乐受欲舍弃的怖爱，对舍受自在安住，以及对色至法等六境产生爱著；总之，由受的原因而生起对境尝味并喜爱执著而摄取境，是爱支。此可分为欲、色、无色三爱等。
由此爱生起"愿自我不离可爱与乐的本性"的贪著爱更加增长，实际上投入于接受境，是取支。若细分，也说有欲取、见取、戒禁取、我语取四种。由此取通过身、语、意三门实际造作能成就后有的业，是有支，可分为三界三有等。由此有的力量，当因缘聚合时，在后有生处中实际初生、身体圆满及住于同类中，是生支，此成为彼处经受种种苦的基础。由此生
22-1-20a
而产生蕴相续变化的老和相续断灭的死，以及由此表示的内心忧恼悲叹，从此发出的言语哀叹，与五根识相应的苦，与意识相应的忧，以及其他不适的随烦恼等扰乱；如此，总之，此纯粹大苦蕴是从轮回中生而产生的。
此生又从有而生等，由于有这些前前支分而有后后支分的名言，前者生起而能作后者生起的作用，当前者不存在或不生时，后者不现起不生起，因此苦蕴得以灭除。
;


 །རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བ་ནི་མ་རིག་པ་སོགས་ཉོན་མོངས་རྣམས་དམིགས་པའི་ཡུལ་དང་ནང་གི་དབང་པོ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་གྲོགས་བྱས་ནས་སྐྱེ་ལ། ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་མིང་གཟུགས་སོགས་བདུན་ནི། ནང་གི་སའི་ཁམས་སྲ་བ་དང་། ཆུ་གཤེར་བ་དང་། མེ་དྲོ་བས་ཟས་སོགས་འཇུ་བ་དང་། དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་སོགས་རླུང་གི་ཁམས་དང་། གོ་འབྱེད་པའི་བུ་ག་རྣམས་ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ་ཁམས་དྲུག་གིས་ལྷན་ཅིག་
22-1-20b
བྱེད་པའི་རྐྱེན་བྱས་ནས་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། །མིག་ཤེས་ནི་རྟེན་མིག་དབང་དང་། དམིགས་པ་གཟུགས་དང་། མངོན་པར་སྣང་བ་དང་། མི་སྒྲིབ་པ་ནམ་མཁའ་དང་། བསམ་པ་ཡིད་བྱེད་ལྔས་ལྷན་ཅིག་བྱས་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་གཞན་ལའང་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཕྱི་དང་ནང་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་རང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཇི་ཙམ་ཚོགས་དགོས་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་མ་ཚང་ན་མི་སྐྱེ་ལ། ཚང་ན་ངེས་པར་སྐྱེ་བ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཏེ། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་རྒྱུན་གྱི་འཇུག་པ་འདི་ལ་བྱེད་པ་པོ་བདག་དང་དབང་ཕྱུག་སོགས་གང་ཡང་མེད་ལ། རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་རང་འབྲས་འདི་དག་སྐྱེད་དོ་སྙམ་དུ་མི་རྟོག །འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་འདིས་སྐྱེད་དོ་སྙམ་དུ་མི་རྟོག་ཀྱང་། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་ཁྱད་པར་ལྔ་ལྡན་དུ་འབྱུང་སྟེ། གང་ཞེ་ན། ས་བོན་མ་འགགས་པར་ཡོད་བཞིན་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་མིན་པར་ས་བོན་འགགས་ནས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྟག་པ་མིན་པ་དང་། ས་བོན་འགགས་ཏེ་རྒྱུན་ཆད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་མིན་པར་ས་བོན་འགག་པ་དང་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་དུ་བར་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བས་ཆད་པ་མིན་པ་དང་། ས་མྱུག་དེ་གཉིས་ངོ་བོ་དང་བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཅིག་མིན་པས་སྔ་མ་ཕྱི་མར་འཕོས་པ་མིན་པ་དང་། ས་བོན་ཆུང་ངུས་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་འབྱིན་པས་རྒྱུ་ཆུང་ངུས་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་འགྲུབ་པ་དང་།
22-1-21a
གྲོ་ཡི་ས་བོན་ལས་གྲོ་ཡི་མྱུ་གུ་དང་། དགེ་བ་ལས་བདེ་བ་ལྟ་བུ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འདྲ་བའི་རྒྱུད་དམ་མཐུན་པ་ལྔ་ཡི་ཚུལ་དུ་ཕྱི་ནང་གི་རྒྱུ་འབྲས་རྣམས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེ་ཇི་ལྟར་ན། ཁ་ཐོན་མར་མེ་མེ་ལོང་རྒྱ། །མེ་ཤེལ་ས་བོན་སྒྱུར་དང་སྒྲས། །ཕུང་པོ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཡང་། །མི་འཕོ་བར་ཡང་མཁས་རྟོགས་བྱ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྟོགས་ན་ཆོས་འདི་དག་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་བསླུ་མེད་ཙམ་ལས། བདག་དང་གཞན་དང་གཉིས་ཀ་དང་རྒྱུ་མེད་ལས་མ་བྱུང་བས་མ་སྐྱེས་པ། དུས་དང་དབང་ཕྱུག་སོགས་བྱེད་པོས་མ་བྱས་པ། སྲོག་དང་གང་ཟག་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་མེད་པ། གསོག་དང་གསོབ་དང་རང་བཞིན་མེད་པར་ཤེས་ནས། བདག་སྔོན་དང་ད་ལྟ་ཕྱི་མར་ཅི་ལྟར་གྱུར་བའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་སོགས་ཀྱི་གཡོ་བ་དང་བྲལ་ཏེ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་བཟོད་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ།

与缘相关的是：无明等烦恼依赖所缘境和内根等作为助缘而生，业也是如此。苦的根基即名色等七种，依靠内在的坚硬地界、湿润水界、温暖火界使食物等消化、出入呼吸等风界、开张空隙的空界、识界等六界作为
22-1-20b
俱有缘而产生。眼识依赖眼根所依、色境所缘、显现、不障碍空间、意作意五种而共同产生，其他识也应如理类推而了知。如此，一切内外诸法若其所需的任何因缘不具足则不生起，若具足则必定生起，这是缘起的本性，从无始以来这一相续流转中无有作者我、自在天等，诸因不会思维"我产生这些果"，诸果不会思维"我被这些所生"，然而因果缘起具有五种特性：种子不是在未灭存在时生芽，而是灭后生芽，故非常；不是从种子断灭后生，而是种子灭与芽生如秤杆升降般无间生起，故非断；种芽二者从体性和作用上非一，故前者不转变为后者；小种子能生大果，故小因能成大果；
22-1-21a
麦种生麦芽、善生乐等，因果相似相续或相符，应当了知内外因果具有这五种特性。如经所说："如同诵咒、灯、镜、印章、水晶、种子、酸味和声音，蕴的结生也应了知为无转移"。如此了解，则这些法仅是不欺的缘起显现，不从自、他、共生或无因而生，故无生；不被时间、自在天等作者所造作；无命、补特伽罗、作者、我和法的本性；无聚集、虚幻、自性，了知这些后，远离对"我过去、现在、未来如何存在"等边际的思考动摇，具有使未来不再生起的忍，佛陀们将对此授记为无上菩提。
;


 །དེ་ལྟར་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་ནི་མ་རིག་པ་མ་སྤངས་ཀྱི་བར་དུ་རྒྱུན་གྱིས་འཇུག་སྟེ། སྔོན་གྱི་དུས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ནི་ད་ལྟའི་འཕངས་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ནས་ཉོན་མོངས་སྲེད་ལེན་གྱིས་ཡང་སྲིད་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ལས་བསགས་པ་སྲིད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་སླད་མའི་ཚེ་ལས་དང་མཐུན་པར་གནས་རིས་གང་
22-1-21b
དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་ཅིང་། རྟེན་དེས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྒ་ཤི་སོགས་མྱོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་རྟེན་དེ་ལ་ཡང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་ཤེས་ནས་སྲིད་པའི་བར་འབྱུང་ཞིང་། གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེ་བ་ན་རྣམ་ཤེས་ནས་མིང་བཞིའི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་སྲིད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་ལ། གང་དང་གང་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་དེའི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་འབྱུང་སྟེ། སླར་ཡང་ལས་ཉོན་གྱི་འཕངས་ནས་སྐྱེ་བ་གཞན་ལེན་པས། དེ་ལྟར་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་དང་ཟོ་ཆུན་ཁྱུད་མོ་ལྟར་ཁམས་གསུམ་སྲིད་པར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་འཁོར་ཞིང་འཕྱན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་ཚུལ་སྤྱིར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཚེ་དུ་ལ་རྫོགས་དཔྱད་ན་སྔོན་དང་། ད་ལྟ་ཕྱི་མའི་སྐྱེ་བ་གསུམ་ལ་རྫོགས་ཚུལ་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟར་དང་། ཚེ་སྔོན་མའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། སྲེད་ལེན་གྱི་དབང་གི་ལས་འདུ་བྱེད་པ་དག་གིས་འཕངས་པའི་ཕྱི་མའི་སྐྱེ་བ་ལེན་ཞིང་དེ་ལ་རྣམ་ཤེས་ནས་སྲིད་པའི་བར་དང་རྒ་ཤི་ཡང་འབྱུང་བས་ཚེ་གཉིས་ཀྱིས་རྫོགས་པའང་ཡོད་དོ། །གང་ལྟར་ཡང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ནས་རྒྱུ ན་ཆགས་པར་འབྱུང་བས་འདི་ལ་རྒྱུན་ཆགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་བཅུ་གཉིས་ཚང་ཚུལ། སྲོག་གཅོད་པ་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། མི་ཤེས་པས་འཇུག་པ་མ་རིག་པ། དེ་བཞིན་དུ་ལས་དེ་འདུ་བྱེད་པ། དེ་དུས་
22-1-22a
ཀྱི་ཤེས་པ་འབྱུང་བ། དེ་དུས་ཀྱི་མིང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མཚོན་བསྣུན་པ་སོགས་ཀྱི་རེག་པ། དེ་དུས་རང་གཞན་གྱི་བདེ་སྡུག་མྱོང་ཞིང་ཚོར་བ། དེ་ལ་དགའ་བས་འཇུག་ཅིང་སྲེད་པ། དེ་ལས་ཕྱི་མའི་ཆ་དང་དུ་ལེན་པ། ལས་བྱེད་དུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྲིད་པ། དེ་ལས་ད་ལྟ་དང་ཕྱི་མའི་ཆ་སྐྱེ་བ། དེ་འགྱུར་ཞིང་འགག་པ་རྒ་ཤིའི་ཡན་ལག་གི་ཚུལ་དུ་འདོད་དེ་སྐད་ཅིག་མའི་རྟེན་འབྲེལ་ལོ། །རྒྱུན་ཆགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་བསྡུ་ན། མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་ཤེས་གསུམ་ནི་འཕེན་པའི་ཡན་ལག །མིང་གཟུགས་ནས་ཚོར་བའི་བར་བཞི་འཕངས་འབྲས་ཀྱི་ཡན་ལག །སྲེད་ལེན་སྲིད་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཡན་ལག །སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་གཉིས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཡན་ལག་སྟེ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གསུམ་དུ་སྡུད་དེ་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའོ། །འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པ་གཉིས་ནི་ལས་སོ། །ལྷག་མ་བདུན་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་བདུན་ནོ། །འདི་གསུམ་ལ་རིམ་པ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ། ཚེའམ་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་འདོགས་ཏེ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རིམ་པ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་གཞན་དབང་དང་། ལས་ཀྱི་གཞན་དབང་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞན་དབང་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །
22-1-22b
ཉོན་མོངས་གསུམ་ལས་ལས་གཉིས་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་བདུན་འབྱུང་ཞིང་། བདུན་པོ་ལས་སླར་ཡང་ཉོན་མོངས་དང་ལས་འབྱུང་སྟེ་དེ་ལྟར་རྒྱུན་གྱིས་འཁོར་རོ། །ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་ལས་ཉོན་ལྔ་དང་རྣམ་ཤེས་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་གཞན་རྣམས་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྟེ། མ་རིག་པ་དང་། ལས་དང་། སྲེད་པ་དང་། རྣམ་ཤེས་བཞིའོ། །སྲེད་ལེན་གཉིས་སྲེད་པ་དང་། འདུ་བྱེད་སྲིད་པ་གཉིས་ལས་ཡིན་ནོ།

如此，十二缘起支在未断除无明之前相续而转，过去时的因即无明和行导致现在被牵引的果识乃至由烦恼爱取而积累成就后有的业即有支，由此在未来世依业而在某
22-1-21b
处受生，借此依处而经受轮回苦即老死等。在这种依处中，有色众生从识到有而生起，无色界众生从识到由四名蕴所摄的有而生起，无论生在何处，都有其生与老死，又由业惑牵引而受取他生，如此如同火轮或水车轮般于三界有中一再轮转漂流。
如此了解相续而生的方式后，若考察于几世圆满，则有在前世、现在、后世三生中圆满的方式如刚才所说，也有在前世五蕴所摄的无明和由爱取力所作行所牵引的后世受生，在此中生起从识到有以及老死，以两世圆满的情况。总之，依彼此相互依靠而相续生起，故称为相续缘起。
此外，在一个完成动作的刹那中十二支具足的方式：以杀生为例，由无知而行动是无明，如此作此业是行，当时
22-1-22a
产生的意识，当时的名色，六处，以兵器伤害等的触，当时自他的乐苦感受，以喜乐进入而爱著，由此接受未来部分，作业时的蕴是有，由此现在和未来部分是生，其变化与灭是老死支，这是刹那缘起。
相续缘起十二支归纳起来，无明、行和识三者是能牵引支，名色至受四者是所牵引果支，爱取有三者是能成就支，生和老死二者是所成就支，共四种。又归纳为三：无明、爱和取三者是烦恼，行和有二者是业，其余七者是苦的七种根基。此三种依次被称为烦恼杂染、业杂染和生杂染，因为它们使众生烦恼。又依次称为烦恼他力、业他力和苦他力。
22-1-22b
从三烦恼生起二业，从此生起七种苦的根基，从七根基又生烦恼和业，如此相续而转。在十二支中，五种业惑和识是摄集其他支分的因：无明、业、爱和识四者。爱取二者是爱，而行有二者是业。


 །དེ་ལ་རྣམ་ཤེས་ནི་ས་བོན་ལྟ་བུ། ལས་ཞིང་ས། སྲེད་པ་རླན། མ་རིག་པ་འདེབས་བྱེད་དང་ལུད་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིས་སྲིད་པའི་སྐྱེ་གནས་རྣམས་སུ་མིང་གཟུགས་ཀྱི་མྱུ་གུ་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ལུགས་འབྱུང་གི་རྟེན་འབྲེལ་དེ་དག་བསྡུས་ན་ལས་ཉོན་ལྔ་ནི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པས་བསྡུས་ལ། ལྷག་མ་བདུན་ནི་སྡུག་བདེན་གྱིས་བསྡུས་པའོ། །ལུགས་ལྡོག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན་བདེན་པའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མ་རིག་པ་སྤངས་ནས་ལས་ཉོན་ལྔ་ལྡོག་པ་ལམ་བདེན་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་བདུན་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་འགོག་པ་འགོག་བདེན་ཏེ་བདེན་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་གི་མཛོད་ཀྱི་ནང་ན་གཅེས་པ་ཟབ་མོར་གྱུར་པ་སྟེ། སུས་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མཐོང་བ་དེས་འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཆོས་མཐོང་
22-1-23a
ཞིང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟིགས་པས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྐབས་སོ།། །།
通达处与非处
གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་སྟེ། རྒྱུ་གང་ལས་གང་འབྱུང་མི་འབྱུང་གི་ཁྱད་པར། དགེ་བའི་ལས་ལས་བདེ་བ་འབྱུང་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བ་དང་། འབྲས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་རང་གི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་ལ་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་མི་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་དང་། གང་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པ་ལས་ཐར་པ་ཐོབ་པ་གནས་ཡིན་ལ། བདག་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ལས་ཐར་པ་ཐོབ་པ་གནས་མིན་པ་ལྟ་བུ་དང་། མེ་ཚ་བ་ཡིན་ཞིང་དེ་ལ་གྲང་བ་གནས་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་གནས་དང་གནས་མིན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་དོ།

其中识犹如种子，业如田地，爱如湿气，无明如播种者和肥料，这四者在有的生处中成就名色的嫩芽。顺行缘起归纳起来，五业烦恼由集谛所摄，其余七支由苦谛所摄。就逆行而言，通过了解真理本性的智慧断除无明而逆转五业烦恼为道谛，七苦根基于真如中灭除为灭谛，是十二种真理的本性。如此，此缘起是佛语藏中珍贵而深奥的，谁以慧眼见到缘起，谁便见到具八圣道本性的法，
22-1-23a
以智慧观察通达一切所知的佛法身。缘起章节完。
通达处与非处
处与非处遍及一切所知，即从何因生起何果或不生起的差别，如从善业生起乐而不生起苦，从稻种生出其芽而不生出大麦芽等，又如从了悟无我得到解脱是处，从执持有我得到解脱是非处，又如火是热性而其中寒冷无处所等，一切所知的自性中有各种处与非处。


 །དེ་མཚོན་བྱེད་ཙམ་དུ་གཞན་དབང་བདུན་གསུངས་ཏེ། མི་འདོད་པ་གཞན་དབང་མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ། འདོད་པ་གཞན་དབང་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ། རྣམ་པར་དག་པ་གཞན་དབང་སྒྲིབ་པ་མ་སྤངས་པར་རྣམ་དག་མི་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ། མཉམ་དུ་འབྱུང་བ་གཞན་དབང་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་ལས་བསགས་པས་སངས་རྒྱས་དང་འཁོར་སྒྱུར་རེ་རེ་ལས་ཟུང་རེ་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ། དབང་མེད་པ་གཞན་དབང་བུད་མེད་གྱི་རྟེན་གྱིས་འཁོར་ལོ་སོགས་རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་ལ་དབང་བྱེད་མི་ནུས་པ་ལྟ་བུ། འཐོབ་པ་གཞན་དབང་བུད་
22-1-23b
མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་རང་སངས་རྒྱས་མི་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཞན་དབང་འཕགས་པས་སྲོག་གཅོད་སོགས་མི་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་དག་ནི་གནས་དང་གནས་མིན་གྱི་གཞན་དབང་གིས་བྱས་ཀྱི། རང་གང་འདོད་དུ་ཅི་དགར་བྱེད་དུ་མེད་པ་ནི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་འདིས་མཚོན་ནས། ཆོས་རྣམས་ལ་གང་དང་ཅི་ཞིག་གནས་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་ལས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་དང་། ལམ་ལས་འགོག་པ་འབྱུང་བ་སོགས་གནས་ཡོད་དང་། ལམ་ལས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལས་འགོག་པ་འབྱུང་བ་གནས་མེད་སོགས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་བཞིའི་འཇུག་ལྡོག་གིས་བསྡུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་སྟེ། མདོར་ན་ཤེས་བྱ་རིག་པའི་གནས་ཐམས་ཅད་གནས་དང་གནས་མིན་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ཏེ། བཟོ་རིག་པས་གང་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལེགས་པ་དང་མི་ལེགས་པའི་གནས་སྐབས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། གསོ་དཔྱད་ཀྱི་རིག་པས་ནད་ཞི་བ་དང་མི་ཞི་བའི་གཉེན་པོ་སོགས་ཤེས་པ་དང་། སྒྲ་རིག་པས་མིང་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། དེ་ལ་སྦྱར་བའི་རྐྱེན་དང་། དེ་ལས་རྣམ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་བྱ་བའི་གནས་གནས་མིན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཚད་མ་རིག་པས་བསྒྲུབ་བྱ་གང་ཞིག་སྒྲུབ་བྱེད་གང་ལས་འགྲུབ་མི་འགྲུབ་གྱི་ཚུལ་ཤེས་པ་དང་། ནང་རིག་པས་དངོས་པོའི་དེ་ཉིད་ཤེས་ཤིང་དོན་དུ་གཉེར་བྱའི་གཙོ་
22-1-24a
བོ་ལམ་དང་འགོག་པ་ཡང་དག་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མངོན་བརྗོད་ཀྱིས་དོན་གང་ལ་མིང་སྣ་ཚོགས་འཇུག་མི་འཇུག །རྩིས་ཀྱིས་གྲངས་སོགས་ཇི་ལྟ་བུའི་གནས། ཟློས་གར་གྱིས་སྐད་རིགས་སྣ་ཚོགས། སྙན་ངག་གིས་བརྗོད་པ་མཛེས་མི་མཛེས། སྡེབ་སྦྱོར་གྱིས་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་ལྕི་ཡང་སོགས་ཀྱི་གནས་གནས་མིན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་ནང་རིག་པ་ལས་གྲུབ་པའི་མཐའ་མདོར་བསྡུས་པ་ཙམ་ཞིག་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཤེས་ན་གནས་གནས་མིན་གྱི་དོན་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལ་སྤང་བྱ་ཕྱི་རོལ་པ་དང་། བླང་བྱ་ནང་པ་གཉིས། ཕྱི་ནང་ཙམ་གྱི་ཁྱད་པར་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སྐྱབས་གནས་ཡང་དག་ཏུ་ཁས་ལེན་མི་ལེན་གྱིས་འབྱེད་དོ། །དེ་དག་གི་གྲུབ་མཐའ་ལ། ཕྱི་རོལ་པ་ལ་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོགས་དབྱེ་སྒོ་མང་ཡང་བསྡུས་ན་ཏརྐ་སྡེ་ལྔར་འདུ་ཞིང་སོ་སོའི་འདོད་ཚུལ་མང་དུ་ཡོད་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་བསྡུས་ན་རྟག་ཆད་སྨྲ་བ་གཉིས་སུ་འདུའོ། །དེ་ལ་རྟག་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་དུས་དང་དབང་ཕྱུག་ཚངས་པ་ཁྱབ་འཇུག་སོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱི་བྱེད་པ་པོར་ལྟ་ཞིང་དེ་ཉིད་རྟག་པར་འདོད། རྟག་པ་དེ་འདྲ་བའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཕྱིར་ལྷ་མཉེས་པར་བྱེད་པ་དང་བསམ་གཏན་སྒོམ་པ་སོགས་ཀྱི་ལམ་ཡོད་དོ། །ཆད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་ལས་སོགས་ཀྱི་
22-1-24b
རྒྱུ་མེད་པར་ད་ལྟའི་འཇིག་རྟེན་འདི་རང་གི་ངོ་བོས་བྱུང་སྟེ། སེམས་ནི་འབྱུང་བ་བཞི་ལས་གློ་བུར་དུ་བྱུང་ཞིང་། འཆི་བའི་དུས་ན་རྒྱུན་ཆད་པས་ཐར་པ་སྒྲུབ་ཕྱིར་ལམ་ལ་འབད་པ་སོགས་དོན་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར། འདི་ཀུན་ཀྱང་བདག་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ།

 །དེ་མཚོན་བྱེད་ཙམ་དུ་གཞན་དབང་བདུན་གསུངས་ཏེ། མི་འདོད་པ་གཞན་དབང་མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ། འདོད་པ་གཞན་དབང་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ། རྣམ་པར་དག་པ་གཞན་དབང་སྒྲིབ་པ་མ་སྤངས་པར་རྣམ་དག་མི་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ། མཉམ་དུ་འབྱུང་བ་གཞན་དབང་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་ལས་བསགས་པས་སངས་རྒྱས་དང་འཁོར་སྒྱུར་རེ་རེ་ལས་ཟུང་རེ་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ། དབང་མེད་པ་གཞན་དབང་བུད་མེད་གྱི་རྟེན་གྱིས་འཁོར་ལོ་སོགས་རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་ལ་དབང་བྱེད་མི་ནུས་པ་ལྟ་བུ། འཐོབ་པ་གཞན་དབང་བུད་
22-1-23b
མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་རང་སངས་རྒྱས་མི་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཞན་དབང་འཕགས་པས་སྲོག་གཅོད་སོགས་མི་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་དག་ནི་གནས་དང་གནས་མིན་གྱི་གཞན་དབང་གིས་བྱས་ཀྱི། རང་གང་འདོད་དུ་ཅི་དགར་བྱེད་དུ་མེད་པ་ནི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་འདིས་མཚོན་ནས། ཆོས་རྣམས་ལ་གང་དང་ཅི་ཞིག་གནས་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་ལས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་དང་། ལམ་ལས་འགོག་པ་འབྱུང་བ་སོགས་གནས་ཡོད་དང་། ལམ་ལས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལས་འགོག་པ་འབྱུང་བ་གནས་མེད་སོགས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་བཞིའི་འཇུག་ལྡོག་གིས་བསྡུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་སྟེ། མདོར་ན་ཤེས་བྱ་རིག་པའི་གནས་ཐམས་ཅད་གནས་དང་གནས་མིན་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ཏེ། བཟོ་རིག་པས་གང་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལེགས་པ་དང་མི་ལེགས་པའི་གནས་སྐབས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། གསོ་དཔྱད་ཀྱི་རིག་པས་ནད་ཞི་བ་དང་མི་ཞི་བའི་གཉེན་པོ་སོགས་ཤེས་པ་དང་། སྒྲ་རིག་པས་མིང་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། དེ་ལ་སྦྱར་བའི་རྐྱེན་དང་། དེ་ལས་རྣམ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་བྱ་བའི་གནས་གནས་མིན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཚད་མ་རིག་པས་བསྒྲུབ་བྱ་གང་ཞིག་སྒྲུབ་བྱེད་གང་ལས་འགྲུབ་མི་འགྲུབ་གྱི་ཚུལ་ཤེས་པ་དང་། ནང་རིག་པས་དངོས་པོའི་དེ་ཉིད་ཤེས་ཤིང་དོན་དུ་གཉེར་བྱའི་གཙོ་
22-1-24a
བོ་ལམ་དང་འགོག་པ་ཡང་དག་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མངོན་བརྗོད་ཀྱིས་དོན་གང་ལ་མིང་སྣ་ཚོགས་འཇུག་མི་འཇུག །རྩིས་ཀྱིས་གྲངས་སོགས་ཇི་ལྟ་བུའི་གནས། ཟློས་གར་གྱིས་སྐད་རིགས་སྣ་ཚོགས། སྙན་ངག་གིས་བརྗོད་པ་མཛེས་མི་མཛེས། སྡེབ་སྦྱོར་གྱིས་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་ལྕི་ཡང་སོགས་ཀྱི་གནས་གནས་མིན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་ནང་རིག་པ་ལས་གྲུབ་པའི་མཐའ་མདོར་བསྡུས་པ་ཙམ་ཞིག་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཤེས་ན་གནས་གནས་མིན་གྱི་དོན་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལ་སྤང་བྱ་ཕྱི་རོལ་པ་དང་། བླང་བྱ་ནང་པ་གཉིས། ཕྱི་ནང་ཙམ་གྱི་ཁྱད་པར་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སྐྱབས་གནས་ཡང་དག་ཏུ་ཁས་ལེན་མི་ལེན་གྱིས་འབྱེད་དོ། །དེ་དག་གི་གྲུབ་མཐའ་ལ། ཕྱི་རོལ་པ་ལ་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོགས་དབྱེ་སྒོ་མང་ཡང་བསྡུས་ན་ཏརྐ་སྡེ་ལྔར་འདུ་ཞིང་སོ་སོའི་འདོད་ཚུལ་མང་དུ་ཡོད་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་བསྡུས་ན་རྟག་ཆད་སྨྲ་བ་གཉིས་སུ་འདུའོ། །དེ་ལ་རྟག་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་དུས་དང་དབང་ཕྱུག་ཚངས་པ་ཁྱབ་འཇུག་སོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱི་བྱེད་པ་པོར་ལྟ་ཞིང་དེ་ཉིད་རྟག་པར་འདོད། རྟག་པ་དེ་འདྲ་བའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཕྱིར་ལྷ་མཉེས་པར་བྱེད་པ་དང་བསམ་གཏན་སྒོམ་པ་སོགས་ཀྱི་ལམ་ཡོད་དོ། །ཆད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་ལས་སོགས་ཀྱི་
22-1-24b
རྒྱུ་མེད་པར་ད་ལྟའི་འཇིག་རྟེན་འདི་རང་གི་ངོ་བོས་བྱུང་སྟེ། སེམས་ནི་འབྱུང་བ་བཞི་ལས་གློ་བུར་དུ་བྱུང་ཞིང་། འཆི་བའི་དུས་ན་རྒྱུན་ཆད་པས་ཐར་པ་སྒྲུབ་ཕྱིར་ལམ་ལ་འབད་པ་སོགས་དོན་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར། འདི་ཀུན་ཀྱང་བདག་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
为了说明这一点，佛陀讲述了七种他缘[依他起]：不希望的他缘，如因不善业而堕入恶趣；希望的他缘，如因善业而生于善趣；清净的他缘，如未断障碍则无法获得清净；不能同时出现的他缘，如积累无与伦比的业，则佛陀与转轮王不能同时出现，只能各自单独出现；无自主权的他缘，如女性身无法掌控七宝等；不能获得的他缘，如女性身不能成为独觉佛；行为的他缘，如圣者不会杀生等。这些都是由因缘[处与非处]的他缘所决定，而非自己想做什么就能随意做什么，这是事物的本性。
通过这个教导，我们应该了解诸法何者合理存在，何者不合理存在。如从因和集而生苦，从道而生灭等是合理的；而从道生苦，从集生灭等是不合理的。依靠缘起法则，四谛的取舍都包含在这其中。简言之，一切知识领域都是为了了解何为合理、何为不合理：
工巧明通过了解对象的好坏状况；
医方明通过了解疾病能否痊愈的对治法；
声明通过了解名称等的本质、适用的助缀及其如何变化的合理性；
因明通过了解何种论证能否成立所立；
内明通过了解事物的真相及主要追求的道与灭；
同样，词藻学了解何种名称适用于何种对象；
算术了解数目等的规律；
歌舞了解各种语言；
诗学了解表达的美丑；
韵律学了解诗句的轻重等合理性。
此处我们只讲内明所确立的简略宗义，因为了解这些能使人精通合理与不合理的意义。
宗义分为应舍弃的外道和应接受的内道两种。内外的根本区别在于是否承认三宝为真实皈依处。这些宗义中，外道虽有六十二种见等多种分类，但总括起来归为五种辩论派，各有许多主张。所有这些的根本可归纳为常见派和断见派两种。
常见派认为无论是我、时间、自在天、梵天、遍入天等，都是一切世间的创造者，且是恒常的。为了获得这种常恒的境界，有取悦神灵、修习禅定等道路。断见派则认为没有前世业力等因，现今世界自然形成，心识是从四大元素突然产生，死时则断灭，因此为解脱而努力修道等都是无意义的。这些都是我见论者。


 །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་པས་དཔྱད་ན། རྒྱུ་རྟག་པ་དེ་འདྲས་འཇིག་རྟེན་སྐྱེད་པའི་དོན་མི་བྱེད་དེ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་བསྐྱེད་པར་མ་དམིགས་ལ། རིམ་གྱིས་བསྐྱེད་ན་རྒྱུ་མི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་བྱེད་པ་པོ་དེ་ལ་རྒྱུ་གཞན་ཡོད་ན་བྱེད་པོ་ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་ཞིང་མི་རྟག་པར་ཡང་འགྱུར་བ་དང་། མེད་ན་དེ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་བསྒྲུབ་དུ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཡང་དེས་བསམ་བཞིན་བྱེད་ན་བསམ་པའི་གཞན་དབང་ཅན་དང་མི་རྟག་པར་འགྱུར་ལ། སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་ཅན་བྱེད་པ་མི་རིགས་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །བསམ་བཞིན་མི་བྱེད་ན་རང་དབང་མེད་པ་དང་། དེ་མཆོད་ཀྱང་ཕན་པར་མི་འགྱུར་བ་སོགས་རིགས་པ་ཡང་དག་གི་སྒོ་དུ་མས་ཁེགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་བ་མི་སྲིད་དེ། གལ་ཏེ་འབྱུང་ན་དེ་འདྲ་ཡུལ་དུས་ཀུན་ན་རྟག་ཏུ་ཁྱད་མེད་པར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་མེད་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་སྲིད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་མྱུ་གུ་སོགས་ཡུལ་དང་དུས་གང་ན་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ས་བོན་དང་ཆུ་སོགས་ཚོགས་ཀྱང་དེའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་དེ་གང་གིས་ཀྱང་སྐྱེད་པ་མེད་
22-1-25a
པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་གང་དུ་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའི་ཡུལ་དུས་དེ་ན་ཡོད་ཅིང་། མ་ཚོགས་པ་ན་མེད་པས་རེས་འགའ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་གྲུབ་བོ། །ཡང་འབྱུང་བ་བཞི་ལས་རྣམ་ཤེས་གསར་དུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་འདོད་ན། རང་གིས་ཆོས་རྣམས་རྒྱུ་མེད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཡང་ཉམས་ལ། ད་ལྟའི་རྣམ་ཤེས་ནི་རང་གི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་རྣམ་ཤེས་སྔ་མ་ལས་སྐྱེ་ཞིང་རྒྱུན་འཇུག་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར། སྔར་རང་གི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་མེད་པར་བེམ་པོ་ལས་འབྱུང་མི་སྲིད་དེ། རྡོ་ལས་མྱུ་གུ་དང་། མུན་པ་ལས་སྣང་བ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་ཤེས་གསལ་རིག་གི་རྒྱུན་འདི་ཀློག་སོགས་བྱང་བ་ལྟར་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་དག་འབྱུང་ཞིང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མཐོང་ན་རྒྱུ་ཚང་བཞིན་འཆི་བའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། ས་བོན་སྐྱོན་མེད་པས་ཆུ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་དང་ལྡན་པའམ། ཀླུང་ཆེན་པོའི་རྒྱུན་འཇུག་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བརྟག་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་རང་གི་རྒྱུ་ཡོད་ན་སྐྱེ་ལ་མེད་ན་མི་སྐྱེ་བས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིགས་པས་མཐོང་བའི་ཕྱིར། དབང་ཕྱུག་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་མ་ཡིན་ཞིང་། རྒྱུ་མེད་པར་ཡང་མིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་ལ་བདག་དང་བྱེད་པ་པོ་མེད་དེ་ཕུང་པོ་དང་གཅིག་ཐ་དད་གང་དུ་ཡང་མ་དམིགས་པས་སོ། །ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་བྱེ་མདོ་དབུ་སེམས་བཞི་
22-1-25b
ལས། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བས་ཤེས་བྱ་གཞི་ལྔ་དང་དུས་གསུམ་སོགས་རྫས་ཡོད་དུ་འདོད་དེ། གཞི་གྲུབ་པ་རྣམས་དེ་དང་དེའི་ཆོས་སུ་ཡོད་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་འདོད། དེ་ལ་བཅོམ་པའམ་བློས་གཞན་བསལ་ན་གཞིག་ཏུ་རུང་བ་བུམ་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། གཞིག་ཏུ་མེད་པ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་སྐད་ཅིག་ཆ་མེད་གཉིས་ནི་དོན་དམ་དུ་ཡོད་པ་སྟེ་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རྩོམ་གཞིའོ། །ཀུན་རྫོབ་དོན་དམ་དུ་ཡོད་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་ཆོས་རང་རང་གི་ངོ་བོ་རྫས་སུ་ཡོད་པས་མི་སྟོང་པར་འདོད། གང་ཟག་གི་བདག་ནི་ཕུང་པོ་ལས་གཅིག་ཐ་དད་དུ་མེད་པས་རྫས་སུ་མེད་པ་དང་། མིག་དབང་སོགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་པས་རང་དང་དུས་མཉམ་པའི་ཡུལ་རྣམ་མེད་རྗེན་ཅེར་དུ་འཛིན་པ་དང་། རང་རིག་མི་འདོད་པ་དང་། སྐྱེ་སོགས་མཚན་ཉིད་རྣམས་དངོས་པོ་ལས་ཐ་དད་པར་འདོད་པ་སོགས། ཐ་སྙད་འདོད་ཚུལ་དུ་མ་ཡོད་དོ། །མདོ་སྡེ་བས་ནི་ཆ་མེད་གཉིས་དང་བདག་མེད་འདོད་ཚུལ་གོང་དང་འདྲ་ལ། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་དེ་ཀུན་བཏགས་པ་ཙམ་མོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
在这方面，佛教徒经过分析认为：那样的常住因不能产生世间，因为未曾见到世间万物是同时被产生的，如果是渐次产生，则因就成为无常了。再者，如果这个造物主有其他因，则会导致造物主无穷后退且成为无常；若无其他因，则无法证明其存在的理由。此外，若他有意识地造作，则会成为受意念支配且无常，而且他造作众生受苦是不合理的行为；若非有意造作，则无自主权，即使供奉他也不会有益等。通过许多正确的理由可以驳斥这些观点。
不可能无因而生，因为若是如此，则应在一切时空中恒常且无差别地存在，因为认为即使无因，诸法的自性也能存在。或者，芽等在任何时空都不应存在，因为认为种子、水等聚集也不是其因，所以无任何能生芽等之因。然而，实际上，诸事物在因缘聚合之处时存在，未聚合则不存在，由于是间断性的，所以已证明是由因而生。
又若主张从四大元素新生出识，则一方面自己承认诸法无因的主张被破除，一方面现在的识是从前识作为其同类因而产生且相续，是有目共见的，因此不可能在没有前识作为同类因的情况下从物质而生，如同石头不能生芽，黑暗不能生光明一样。既然见到这清明觉知的识相续如学习阅读等般，从前前生出后后且相续不断，则在因缘具足的情况下，死亡时怎么会断灭呢？如同无缺陷的种子具备水等助缘，或如大河之流相续不断。
这样分析，一切法都是有各自的因才生，无因则不生，通过自力正理可见诸法是缘起的，因此不是从自在天等因而生，也不是无因而生。因此，依靠缘起的五蕴中没有自我和造作者，因为不可能是与蕴一体或相异。
内道的宗义分为毗婆沙、经部、中观、唯识四派。毗婆沙师认为五类所知和三世等实有，承许凡是成立者都是以彼彼法而存在，故认为一切都是存在的。其中，被摧毁或心识除外所余时可毁坏的，如瓶子等，是世俗有；不可毁坏的极微尘和无分刹那二者是胜义有，是一切事物的构成基础。世俗有和胜义有二者都是以各法自性实有而非空。人我不是与蕴一体或相异，故无实体，且认为眼根等所依的意识无分别地直接把握与其同时的对境，不承认自证，认为生等相是与事物相异等，有很多名言承许方式。
经部师与上述相同，认为二无分和无我，但不相应行法和无为法都无实体，仅是假立。


 །ལྡན་མིན་ནི་བེམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་རང་གི་ངོ་བོ་རང་རྐྱ་ཐུབ་པར་ལོགས་སུ་མེད་ལ། འདུས་མ་བྱས་ནི་དགག་བྱ་བཅད་པ་ལས་བཏགས་པ་ཙམ་མོ། །སྔ་མའི་ཡུལ་དབང་ཤེས་གསུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་ལས་ད་ལྟ་བའི་མིག་ཤེས་སོགས་སྐྱེ་ཞིང་། ཤེས་པ་
22-1-26a
དེས་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་བློ་ལ་ཤར་བ་དེ་འཛིན་གྱི་ཡུལ་དངོས་སུ་མི་འཛིན་ཏེ་ཡུལ་ནི་རྣམ་པ་གཏོད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལྐོག་ན་ཡོད་པའོ། །ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རང་རིག་པར་བྱེད་པ་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་རྐྱེན་བཞི་ལས་སྐྱེ་ཞིང་རང་གི་ངོ་བོས་སྐད་ཅིག་གིས་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། དངོས་པོ་དེའི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་སོགས་ཐ་དད་དུ་མེད་དེ་ལྡོག་པའི་སྒོ་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འདོད་དོ། །དེ་དག་ནི་ཕྱི་དོན་གཞལ་བ་ལ་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་། བཏགས་པ་རྣམས་ལ་རྫས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་མེད་པར་རྟོགས་པ་སོགས་ཀྱིས་དངོས་པོའི་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གཞལ་བའི་ཚུལ་འགའ་ཞིག་གིས་བྱེ་སྨྲའི་གྲུབ་མཐའ་ལས་འཕགས་སོ། །ལྡན་མིན་རྣམས་བཏགས་པ་ཡིན་ཀྱང་ཐ་སྙད་དོན་མཐུན་ཡིན་པས་དངོས་པོའི་སྟེང་ན་ཡོད་པའི་ཆོས་སུ་ཁས་ལེན་དགོས་ཏེ་བྱེ་སྨྲས་ཀུན་བཏགས་འབའ་ཞིག་ཡིན་ན་དངོས་པོའི་སྟེང་ན་མི་རྟག་པ་མེད་པར་འགྱུར་པའི་གནད་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་སོགས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པར་འདོད་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཙམ་པས་ནི། འདི་ལྟར་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་རྣམ་རྟོག་སྣ་ཚོགས་གོམས་པའི་བག་ཆགས་ཉིད་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ལ་བཞག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་ལས་སེམས་ཀུན་གཞིའི་ཤེས་པ་ཉིད་གནས་དོན་ལུས་ཀྱི་སྣང་བའི་རྣམ་པ་ཉིད་དུ་ཤར་བ་མ་
22-1-26b
གཏོགས་གཞན་མེད་པས་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཙམ་སྟེ། དཔེར་ན་རྨི་ལམ་གྱི་སྣང་བ་བཞིན་ནོ། །ཤེས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཕྱི་རོལ་ཀྱི་དོན་མ་གྲུབ་སྟེ། དངོས་པོ་རགས་པ་རྣམས་བསིལ་བའི་མཐའ་རྩོམ་གཞི་ཆ་མེད་གཉིས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་མི་འགྲུབ་སྟེ། རྡུལ་ཆ་མེད་ཀྱིས་རགས་པ་རྩོམ་པའི་ཚེ། དབུས་རྡུལ་གཅིག་ལ་ཕྱོགས་རྡུལ་དྲུག་གམ་བཅུས་བསྐོར་བ་ན། རྡུལ་ཐ་དད་ཀྱིས་རེག་པའི་ཆ་རེ་ཡོད་ན་ཆ་བཅས་སུ་འགྱུར་ལ། མེད་ན་ཕྲ་རྡུལ་ཅི་ཙམ་ཚོགས་ཀྱང་ཇེ་ཆེར་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བས་ཆ་མེད་གཞིག་ཏུ་མི་རུང་བ་མ་གྲུབ་སྟེ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །དུས་མཐའི་ཆ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་སྔ་ཕྱིའི་ཆ་མེད་ལ་ཕྱོགས་པའི་ཆ་ཐ་དད་ཡོད་ན་ཆ་བཅས་སུ་འགྱུར་ལ། མེད་ན་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་དུ་བསགས་ཀྱང་རྒྱུན་རིང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ་སྐད་ཅིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཕྱིར་ཕྱོགས་དང་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་རང་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཙམ་མོ། །འདི་ལྟ་བུའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་འདི་ལ་གཞན་དབང་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གཞན་དབང་གིས་སྣང་བ་ལས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྣང་བ་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དབང་གི་སྣང་བ་འདི་ལ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། གང་ཟག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བདག་གཉིས་ནི་ཀུན་བཏགས་སོ། །ཀུན་བཏགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་བདག་གཉིས་པོ་དེས་གཞན་དབང་
22-1-27a
གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་སྟོང་པ་ནི་ཡོངས་གྲུབ་སྟེ་ཆོས་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་སྤྲོས་པ་ཀུན་གྱི་ཡུལ་མིན་པའི་གཟུང་འཛིན་གཉིས་སྟོང་གི་ཤེས་པ་རང་གསལ་ཙམ་ཞིག་དོན་དམ་པར་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །དབུ་མ་པས་ཇི་ལྟར་འདིར་ནི་ཕྱི་དོན་མ་གྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དེ་ལ་འཛིན་པའི་སེམས་ཀྱང་མི་འགྲུབ་ལ། དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་མཚུངས་ཤིང་། སྤྲོས་པའི་ཡུལ་མིན་པའི་ཤེས་པ་ཞིག་རྫས་སུ་ཡོད་པའང་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ། གང་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོད་ཅིང་དམིགས་སུ་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཕན་ཆོད། དེའི་ངོ་བོ་ལ་བརྟགས་ན་བདེན་པར་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འགྲུབ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
不相应行法仅是依于色法和心的状态而假立，并无自性能够独立存在；无为法则仅是遮遣所破而假立。前一刹那的境、根、识三和合之因产生现在的眼识等，而此识并非直接把握对境，而是把握显现于心的对境影像，因为对境是投射影像之因，处于背后。
一切识皆有自证，诸事物从四缘生起，并以自性刹那灭的性质，事物的相生等非与其相异，仅是从反体角度而假立。这些关于外境的衡量具备自力理由，对假立无实质自性的了解等，以某些方式正确衡量事物，因而胜过毗婆沙宗义。虽然不相应行法是假立，但因为是符合名言的，所以必须承认是事物之上存在的法，应知毗婆沙师若认为完全是假立，则事物之上就没有无常，这是关键所在。同样，虚空等无为法也必须承认为名言中存在。
唯识师认为：一切显现皆是从无始以来各种分别习气的熏习，储存于阿赖耶识中，由此力量，心即阿赖耶识本身显现为处所、对境、身体的形象，除此之外别无他物，因此一切唯是心的显现，如同梦中显现。除心之外的外在对境不成立，因为粗大事物被分析到最后的无分微尘和刹那也胜义不成立。因为当无分微尘组成粗物时，中心一尘被周围六尘或十尘围绕，若每个不同微尘接触处各有部分，则成有分，若无部分，则无论集多少微尘也不会扩大，故无分不可毁坏不成立，仅是假立。时间的无分刹那也是，若有前后不同方面的部分，则成有分；若无部分，则无论积累多少刹那也不会成为长时，仍只是刹那而已。因此，一切方位和时间所摄的显现都只是自心的显现。
这种缘起显现称为依他起，因为依靠缘起的他缘而现，而非以自性而显现。于此依他起显现，将其执著为有为无为各种法的自性以及补特伽罗二我，是遍计所执。二我所执的对境本空，依他起识以之为空，是圆成实，即法性。如是，不是一切戏论的对境，离能取所取二执的明了心，胜义中唯它存在。
中观师认为，如同此处外境不成立，同样执著它的心也不成立，二者作为缘起显现，皆同等无自性。所谓非戏论境的心实有也只是假立，因为凡是有自性且可观察者，若分析其本质，则一丝真实也不成立。


 །དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དབང་གིས་སྣང་བ་བསླུ་མེད་དུ་ཤར་བ་ཙམ་ལས། རང་གི་ངོ་བོས་བདེན་པར་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་སྟོང་པ་དང་རྟེན་འབྱུང་ལྡོག་པ་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་དུ་བཞག་ཀྱང་། ངོ་བོ་ཐ་དད་དུ་མ་གྲུབ་པར་ཟུང་དུ་ཞུགས་པའི་དོན་སྤྲོས་བྲལ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ནི་རྟག་ཆད་དང་སྣང་སྟོང་སོགས་ཀྱི་མཐའ་དང་བྲལ་བ་དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་རྟོགས་བྱ་ཡིན་ཞིང་རྟོགས་བྱ་དེའི་ངང་ན་སྟོང་རྟེན་འབྱུང་དོན་གཅིག་པར་གྱུར་པའམ། ཐ་དད་དུ་མེད་པ་དང་། ཟུང་དུ་ཞུགས་པ་དང་། མཉམ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་འདོད་དོ། །འདི་བས་གནས་ལུགས་ཇི་ལྟ་བ་
22-1-27b
བཞིན་གཏན་ལ་ཕབ་པས་ན་གྲུབ་མཐའ་ཀུན་གྱི་ནང་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་མདོ་གཉིས་ཐེག་དམན་དང་། དབུ་སེམས་གཉིས་ཐེག་ཆེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་སེམས་རྣམ་པ་གཉིས་བསྐྱེད་ནས། ལམ་ལྔ་ས་བཅུར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དོན་ཉམས་སུ་བླངས་པས། འབྲས་བུ་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འདོད་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབུ་སེམས་སོགས་ནང་གི་བྱེ་བྲག་ལས་འདོད་ཚུལ་མང་ཡང་། འདིར་སྤྱིའི་གནད་ཙམ་བརྗོད་པའོ། །དེ་ལྟར་གྲུབ་པའི་མཐའ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཇེ་བཟང་དུ་གྱུར་པའི་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་རོ། །གནས་དང་གནས་མིན་བཤད་པའི་སྐབས་སོ།། །།
通达根
དབང་པོ་ཉེར་གཉིས་ནི། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ནས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དྲུག་གིས་རང་རང་གི་ཡུལ་འཛིན་པ་ལ་དབང་བྱེད། སྲོག་གི་དབང་པོས་རིས་མཐུན་པར་གནས་པ་ལ་དབང་བྱེད། ཕོ་དབང་དང་མོ་དབང་གིས་སོ་སོའི་རྟེན་ཅན་དུ་བྱེད་པ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ལ་དབང་བྱེད། ཚོར་བ་བདེ་བའི་དབང་པོ། དེ་བཞིན་དུ། སྡུག་བསྔལ། ཡིད་བདེ། ཡིད་མི་བདེ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ལྔས་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་དབང་བྱེད། དད་བརྩོན་དྲན་པ་ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་ཀྱི་
22-1-28a
དབང་པོ་ལྔས་འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བའམ་དག་པ་ལ་དབང་བྱེད། ཀུན་ཤེས་བྱེད་པ། ཀུན་ཤེས་པ། ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཞེས་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དད་སོགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དག་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མིག་སོགས་དབང་པོ་དྲུག་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ལ། དེ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་དབང་པོ་དྲུག་གི་ཟླས་ཕྱེ་བའི་ཡིད་དབང་ནི་ཡིད་ཤེས་སྐྱེད་པའི་རྟེན་ཙམ་ཡིན་ལ། འདིར་བཤད་པའི་ཡིད་དབང་ནི་རྟེན་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ཤེས་ལ་ཡང་གོ་དགོས་སོ། །དེ་དྲུག་གིས་རང་ཡུལ་འཛིན་ཚུལ་ནི། མིག་དང་རྣ་བའི་དབང་པོས་ཡུལ་མ་ཕྲད་པར་རྒྱང་ནས་འཛིན་ཅིང་། ཡུལ་རང་ལས་ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད་འཛིན། སྣ་ལྕེ་ལུས་དབང་གསུམ་གྱིས་ཕྲད་ནས་འཛིན་ལ་ཡུལ་ཆེ་ཆུང་རང་དང་མཉམ་པ་འཛིན་ཏེ་འདི་དག་གི་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་ཕན་ཚུན་ཐོགས་བཅས་ཀྱི་རེག་བྱ་ཅན་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཕྲད་མ་ཕྲད་དཔྱད་དུ་ཡོད་དོ། །ཡིད་དབང་ནི་རང་ཡུལ་ཆོས་ཁམས་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས། དེས་ཡུལ་གང་དང་གང་བཟུང་བ་ལ་རེག་པའི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་སྟེ། བླ་དྭགས་ཚིག་གི་རེག་པ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་དང་ཕྲད་མ་ཕྲད་དང་ཡུལ་རང་ལས་ཆེ་ཆུང་དཔྱད་དུ་མེད་དེ། ཤེས་པ་ལ་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་སོགས་ནི་གཟུགས་ཆེ་ཆུང་མ་ཡིན་ཏེ། 
22-1-28b
ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ཡིན་ནོ། །ཕོ་དབང་དང་མོ་དབང་ནི། ལུས་དབང་གི་བྱེ་བྲག་མཐེ་བོང་ལྟ་བུ་དང་རྔའི་སྦུབས་ལྟ་བུ་ཕོ་མོ་འདུ་འཕྲད་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་བ་སོགས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
如是，一切法由缘起的力量而显现为无欺，但以自性真实成立一丝也没有，故安住于空性。虽然这样的空性和缘起仅从反体角度设立为不同，但本质上不是各异，而是双入的离戏义，由各自亲证，称为法界。它远离常断、显空等边，是由中道所证知，在所证境界中空性与缘起义一，或无差别、双入、平等。
因为这样如实抉择了实相，所以是一切宗派中最无上的。毗婆沙和经部是小乘宗派，中观和唯识是大乘宗派，因为它们相同地认为通过生起世俗和胜义二种心，在五道十地中实践大乘义，从而成就无住涅槃佛果。虽然在中观、唯识等内道分支中有众多不同主张，这里只讲述总体要点。
如此依靠宗派从下至上逐渐变好的方式，通过无错地了解世俗和胜义的自性，成为精通一切法的合理与不合理之人。
以上是解释合理与不合理的部分。
通达根
二十二根是：眼根等至意根六根掌控各自境的把握；命根掌控同类相续；男女根使各具男女相及使胎生相续不断；乐受根以及苦受、悦意、不悦意、舍受五根掌控异熟果的享受；信、精进、念、定、慧五根掌控世间善或净法；未知当知根、已知根、具知根，即见道、修道、无学道时相续中的信等掌控出世间清净，故称为"根"。
其中眼等六根如前所述，特别的是，与六根相对的意根只是生意识的所依，而此处所说的意根也必须理解为从彼所依而生的意识。这六根把握各自境界的方式是：眼根和耳根不接触对境而从远处把握，所取对境大小不定；鼻舌身三根通过接触而把握，所取对境与自身等量大小。这些根和境是相互有碍的触对境，从这方面可考察其接触与否。意根不仅仅是法界的了别者，而是一切法的了别者，所以对它所取的任何境界都可称为接触，也称为标识言辞的接触。因此，不必考察它与境的接触与否和对境比自身大小，因为意识无色法故。想蕴的广狭等不是色法大小，而是识本身覆盖范围的大小。
男根和女根是身根的特殊部分，如拇指状和鼓腔状，作为男女交合乐受等的所依。
;


 །ཚོར་བ་ལྔ་དང་དད་སོགས་དང་སྲོག་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་བྱེད་པ་མཐོང་ལམ་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དད་སོགས་ལྔ་དང་ཚོར་བ་བདེ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་གསུམ་དང་ཡིད་དབང་དང་དགུ་པོ་དེ་ལ་བརྗོད་པའོ། །སྒོམ་ལམ་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དེ་དགུ་ལ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ། མི་སློབ་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དེ་དགུ་ལ་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དབང་པོ་ལ་གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་། གཙོ་སེམས་ཅན་གཅིག་དང་། སེམས་བྱུང་བཅུ་དང་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དུ་གཏོགས་པ་གཅིག་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་དགུ་ལས་བཏགས་པ་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་གསུམ་སྟེ་ཉེར་གཉིས་སོ། །དབང་པོ་དེ་དག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་སོགས་གསུམ་ནི་ཟག་མེད་དོ། །གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་སྲོག་དང་སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ་བཅས་བཅུ་པོ་སྒོམ་པས་སྤང་བྱ་ཡིན་པས་ཟག་བཅས་སོ། །དེའི་ལྷག་མ་ཚོར་བ་གསུམ་དང་དད་སོགས་ལྔ་ཡིད་དང་དགུ་ལ་ནི་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་ཆ་ཡོད་དོ། །སྲོག་ནི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ། དད་སོགས་ལྔ་ཀུན་ཤེས་སོགས་གསུམ་ཡིད་མི་བདེ་ནི་རྣམ་སྨིན་མིན་པའོ། །དེ་ལ་ཡིད་མི་བདེ་ནི་རྟོག་པ་ཙམ་གྱིས་རང་འདོད་ཀྱིས་འཇུག་པས་
22-1-29a
རང་ཉིད་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་མིན་ལ། དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་དུ་ངེས་པས་རང་གིས་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད་ཀྱང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ཆ་ལུང་མ་བསྟན་ཡང་ཡོད་དགོས་པར་མངོན་ནོ་སྙམ། འདི་དག་གི་ཞིབ་ཆ་གཞན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །གོང་གི་ལྷག་མ་བཅུ་གཉིས་ལས། གཟུགས་ཅན་བདུན་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱས་བྱུང་རྣམས་རྣམ་སྨིན་མིན་ཀྱང་ཟེར།ཡིད་དང་ཚོར་བ་གཞན་བཞི་ལ་ནི་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་པས། དགེ་མི་དགེ་ཟག་བཅས་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་རྣམས་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པའོ། །དད་སོགས་ལྔ་ཟག་བཅས་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པ། ཟག་མེད་ཀྱི་ཡིད་དང་ཚོར་བ་དད་སོགས་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་དོ། །རྣམ་སྨིན་ནི་འཁོར་བའི་རྣམ་སྨིན་ལ་འཛིན་དགོས་སོ། །དད་སོགས་ལྔ་དང་ཀུན་ཤེས་སོགས་གསུམ་དགེ་བའོ། །ཡིད་དང་ཚོར་བ་བདེ་སོགས་ལ་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་སྲོག་དབང་དང་བརྒྱད་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །དྲི་མེད་གསུམ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་བཅུ་དགུ་པོ་ཐམས་ཅད་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ན་ཡོད། དེ་ལས་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་གཟུགས་ཁམས་ན་ཡང་ཡོད། གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་བཏང་སྙོམས་མིན་པའི་ཚོར་བ་གཞན་བཞི་མ་གཏོགས་པའི་
22-1-29b
ལྷག་མ་རྣམས་གཟུགས་མེད་ན་ཡོད། ཟག་མེད་གསུམ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པ་མིན་ཡང་། ཁམས་གསུམ་པའི་རྒྱུད་ལ་མི་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་དང་ཚོར་བ་བདེ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་བཞི་ལ་མཐོང་སྤང་སྒོམ་སྤང་སྤང་བྱ་མིན་པ་གསུམ་ཡོད། ཡིད་མི་བདེ་ནི་མཐོང་སྒོམ་གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བྱའོ། །གོང་བཤད་ལྟར་གཟུགས་ཅན་བདུན་སོགས་བཅུ་ནི་སྒོམ་པས་སྤང་བྱའོ། །དད་སོགས་ལྔ་ཟག་བཅས་སྒོམ་སྤང་།ཟག་མེད་སྤང་བྱ་མིན་ནོ། །དྲི་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་གསུམ་སྤང་བྱ་མིན་ནོ། །དབང་པོ་དེ་དག་རྙེད་ཚུལ་ནི། འདོད་ཁམས་སུ་མངལ་སྐྱེས་སོགས་ཀྱི་དང་པོར་རྣམ་སྨིན་གྱི་དབང་པོ་ལུས་སྲོག་གཉིས་རྙེད། རྫུས་སྐྱེས་མཚན་མེད་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་རྣམས་ལྟ་བུས་མིག་སོགས་ལྔ་སྲོག་དང་དྲུག་ཅིག་ཆར་རྙེད། མཚན་གཅིག་པ་རྫུས་སྐྱེས་འདོད་ལྷ་རྣམས་ལྟ་བུས་སྔ་མ་དྲུག་གི་སྟེང་དུ་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་གང་རུང་སྟེ་བདུན་རྙེད། རྫུས་སྐྱེས་མཚན་གཉིས་པ་ངན་སོང་ལ་སྲིད་པས་དེ་ལྟ་ན་བརྒྱད་རྙེད་དོ། །གཟུགས་ཁམས་ནས་དེའི་མིག་སོགས་ལྔ་སྲོག་དང་དྲུག་རྙེད་དོ། །གཟུགས་མེད་ན་སྲོག་དབང་གཅིག་པུ་གསར་དུ་རྙེད་དོ། །ཡང་གཟུགས་མེད་དུ་འཆི་བ་ན་སྲོག་དང་ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་གསུམ་ཅིག་ཆར་དུ་འགག་གོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
五受根、信等和命根如前所述。"未知当知根"是指见道者相续中的信等五根、乐受、悦意、舍受三受以及意根这九者。修道者相续中的这九根称为"已知根"；无学者相续中的这九根称为"具知根"。
如是，二十二根包括七色根、一个主心所、十个心所、一个不相应行法，以及从九个心心所假立的三无漏根。根的细分中，未知当知等三者是无漏；七色根、命根、苦受、不悦意共十根因修道所断故是有漏；其余三受、信等五根和意根共九根，则有有漏和无漏两方面。命根是从异熟生，信等五根、未知当知等三根和不悦意是非异熟。
关于不悦意，毗婆沙师认为因它仅由分别随自己意愿而起，故自身非异熟果，但因它一定是善或不善，故能产生异熟果。然而，似乎应该有无记的异熟部分。这些详细内容将在其他地方解释。上述剩余的十二根中，七色根是异熟所生，也有说增长所生的非异熟。意根和其他四受根有善、不善、无记三种，其中善不善有漏是有异熟，无记则无异熟。五信等根有漏有异熟；无漏的意根、受根和五信等根无异熟。异熟必须理解为轮回的异熟。
信等五根和未知当知等三根是善。意根和乐受等有善、不善、无记三种。七色根和命根共八根是无记。除无漏三根外，其余十九根都存在于欲界。其中除男女根和苦受外，其余也存在于色界。除七色根和舍受以外的四受外，其余存在于无色界。三无漏根虽非三界法，但不是不生于三界相续中。
意根和乐受、悦意、舍受四者中，有见所断、修所断、非所断三种。不悦意是见修二者所断。如上所述，七色根等十根是修道所断。信等五根有漏是修所断，无漏非所断。三无漏根非所断。
诸根获得方式是：欲界胎生等初得异熟根身命二者；无相化生如初劫人同时得眼等五根和命根共六根；单一性相化生如欲天在前六根上再得男或女根共七根；若化生双性如有堕恶趣者，则得八根。色界得其眼等五根和命根共六根。无色界新得唯命根一根。又，死于无色界时，命根、意根和舍受根三根同时灭。
;


 །གཟུགས་ཁམས་ན་དེ་གསུམ་དང་མིག་སོགས་ལྔ་སྟེ་བརྒྱད་དུས་གཅིག་འགག་གོ། །རྫུས་སྐྱེས་རྣམས་ཅིག་ཆར་འཆི་
22-1-30a
བས། མཚན་གཉིས་པ་ལ་སྔ་མ་བརྒྱད་ལ་མཚན་གཉིས་བསྣན་པས་བཅུ་འགག་གོ། །མཚན་གཅིག་ལ་དགུ་དང་། མཚན་མེད་ལ་བརྒྱད་དོ། །མངལ་སྐྱེས་སོགས་རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལ་ལུས་ཡིད་སྲོག་བཏང་སྙོམས་བཞི་ཅིག་ཆར་འགག་གོ། །དེ་རྣམས་ནི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་ཉོན་མོངས་པས་འཆི་སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། དགེ་སེམས་སྐྱེས་ཐོབ་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་བ་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་དད་སོགས་ལྔ་བསྣན་པས་གཟུགས་མེད་དུ་བརྒྱད་འགག་པ་སོགས་སོ། །དབང་པོ་གང་གིས་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་འབྲས་བུ་བཞི་ཐོབ་ཚུལ་དཔྱད་ན། རྒྱུན་ཞུགས་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ནི། ཡིད་དང་དད་སོགས་ལྔ་སྟེ་དྲུག་གི་སྟེང་དུ། རྒྱུན་ཞུགས་ནི་འདོད་ཁམས་ལ་ཆགས་བཅས་ཡིན་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་དང་། མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་པར་ཀུན་ཤེས་བྱེད་པ་དང་བཅུ་དྲུག་པར་ཀུན་ཤེས་ཏེ་དགུས་ཐོབ་བོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་དངོས་གཞིར་བརྟེན་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཡིད་བདེ་དང་། གསུམ་པ་ལ་བརྟེན་ན་བདེ་བ། དེ་གསུམ་མ་ཡིན་པའི་གང་ལ་བརྟེན་ཀྱང་བཏང་སྙོམས་ཏེ། དེ་གསུམ་གང་རུང་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་རྡོར་ཏིང་ཀུན་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པ་སྟེ་དགུས་ཐོབ་བོ། །ཕྱིར་འོང་ཕྱིར་མི་འོང་གཉིས་ནི། ཡིད་དང་དད་སོགས་དྲུག་གི་སྟེང་དུ། ཕྱིར་འོང་རིམ་གྱིས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་
22-1-30b
བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་ན་མི་ལྕོགས་མེད་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་བདུན། འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན་དེའི་དད་སོགས་ལྔ་ལ་ཀུན་ཤེས་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པས་དེ་དང་བརྒྱད་ཀྱིས་སོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གིས་མཐོང་ལམ་དུ་ཕྱིར་འོང་རང་འབྲས་ཐོབ་པ་ལ་བརྒྱད་པོའི་སྟེང་དུ་ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་དགུའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་དབང་རྟུལ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་མཐར་གྱིས་ཐོབ་ན། དང་པོའི་དངོས་གཞིའི་ཡིད་བདེ་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པའི་ཚེ་མངོན་དུ་བྱེད་མི་ནུས་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་དང་བདུན་ནོ། །ཡང་མཐར་གྱིས་པ་དབང་རྟུལ་འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན་དེ་སྟེང་ཀུན་ཤེས་དང་བརྒྱད། གལ་ཏེ་དབང་རྣོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་དངོས་གཞིའི་ཡིད་བདེ་མངོན་དུ་བྱེད་ནུས་ན་ཡང་དེ་དང་བརྒྱད་དོ། །དབང་རྣོན་འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན་བཏང་སྙོམས་ཡིད་བདེ་གཉིས་དང་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་ཚེ་ཀུན་ཤེས་དང་དགུས་ཐོབ་བོ། །ཡང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གིས་རང་འབྲས་ཐོབ་ན། ཚོར་བ་གསུམ་གང་རུང་དང་། ཀུན་ཤེས་བྱེད་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་དགུས་ཐོབ་བོ། །ལྡན་ཚུལ་ནི། བཏང་སྙོམས་དང་ཡིད་དང་སྲོག་གང་རུང་དང་ལྡན་ན། གསུམ་ཀ་ངེས་པར་ལྡན་ནོ། །བདེ་བ་དང་ལུས་དབང་ལྡན་ན། སྔར་གྱི་གསུམ་སྟེང་རང་རང་དང་བཞི་ལྡན་ནོ། །མིག་སོགས་ལྡན་ན་གོང་གི་གསུམ་དང་ལུས་དང་རང་དང་ལྔ་ལྡན་ནོ། །ཡིད་བདེ་དང་ལྡན་ན་གོང་གསུམ་ལུས་དང་རང་བཅས་ལྔ་ལྡན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་
22-1-31a
ལྡན་པ་ལ་གོང་གི་གསུམ་དང་ལུས་དང་བདེ་ཡིད་བདེ་རང་བཅས་བདུན་ལྡན་ནོ། །ཕོ་མོའི་དབང་པོ་གང་རུང་དང་ལྡན་པ་ལ་གོང་གི་བདུན་སྟེང་རང་དང་བརྒྱད་ལྡན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་ཡང་གོང་གི་བདུན་སྟེང་རང་བསྣན་ཏེ་བརྒྱད། དད་སོགས་ལྔ་ལ་གོང་གསུམ་སྟེང་ལྔ་པོ་བསྣན་ཏེ་བརྒྱད་དོ། །ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ལྡན་ན། ཟག་མེད་དགུ་དང་སྲོག་དང་རང་བཅས་བཅུ་གཅིག་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་བྱེད་པ་འདོད་པའི་རྟེན་ཅན་ཡིན་པས། གོང་གི་བཅུ་གཅིག་པོའི་སྟེང་དུ་ལུས་དང་སྡུག་བསྔལ་བསྣན་པས་བཅུ་གསུམ་དང་ལྡན་ནོ། །མང་ལྡན་ཉུང་ལྡན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། དགེ་རྩ་མེད་པའི་ནང་ན་དབང་པོ་ཉུང་བ་དང་ལྡན་པ་དག་ལུས་དང་ཚོར་བ་ལྔ་སྲོག་དང་ཡིད་བཅས་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
在**中，上述三根（命根、意根和舍受根）加上眼等五根，共八根同时灭。化生者因为猝死，双性者前述八根加上两性根共十根灭。单性者九根灭，无性者八根灭。胎生等逐渐死亡者，身、意、命、舍受四根同时灭。
这些是针对无覆无记和烦恼性的临终心而言，若以生得善心而死，则在所有情况下加上信等五根，故无**灭八根等。
考察以何根获得预流等四果的方式：预流和阿罗汉果是在意根和信等五根共六根基础上，预流因有欲界贪着，加上不动地的舍受，以及见道第十五刹那的未知当知根和第十六刹那的已知根，共九根而获得。阿罗汉依初二禅本地则有悦意，依第三禅则有乐受，依其余定则有舍受，故有这三种之一，再加上无间道金刚定的已知根和解脱道的具知根，共九根而获得。
一来和不还二果是在意根和信等六根基础上，一来渐次者若以世间道得果，则加上不动地的舍受共七根；若以出世间道获得，则其五信等得"已知"之名，加上此根共八根。先离贪之后入见道者在见道中获得一来自果，则在八根上加未知当知根，共九根。
不还钝根者以世间道渐次获得时，因不能在第九解脱道现起初禅本地悦意，故以不动地舍受加上前六根共七根。又，渐次钝根者以出世间道获得，则加上已知根共八根。若利根者即使以世间道也能现起本地悦意，也是八根。利根者以出世间道获得，则以舍受、悦意二者，加上无间道时的已知根共九根获得。又，先离贪者获得自果，则以三受任一、未知当知根和已知根，共九根获得。
相应方式：若与舍受、意根和命根任一相应，则必定与三者全部相应。若与乐受和身根相应，则加上前三根及自身共四根相应。若与眼等相应，则与前三根、身根和自身共五根相应。若与悦意相应，则与前三根、身根及自身共五根相应。若与苦受相应，则与前三根、身根、乐受、悦意及自身共七根相应。若与男女根任一相应，则在前七根上加自身共八根相应。悦意也是加上前七根及自身共八根。与信等五根相应者，在前三根上加五根共八根。
与具知根相应者，与无漏九根、命根及自身共十一根相应。未知当知根是欲界所依，故在前十一根上加身根和苦受共十三根相应。
相应多少的差别：断善根者中相应根最少的与身根、五受、命根和意根共八根相应。
;


 །གཟུགས་མེད་ཀྱི་བྱིས་པ་ཡང་། བཏང་སྙོམས་སྲོག་ཡིད་གསུམ་དང་དད་སོགས་ལྔ་སྟེ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ། །མང་པོར་ལྡན་པ་ལ་སོ་སྐྱེ་མཚན་གཉིས་པ་ལ་དྲི་མེད་གསུམ་མ་གཏོགས་པ་བཅུ་དགུ་ལྡན་ནོ། །ཡང་ན་འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་མཚན་གཅིག་པ་ལ་དྲི་མེད་ཕྱི་མ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་བཅུ་དགུ་ལྡན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དབང་པོའི་སྐབས་སོ།། །།
通达时
དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་སྤྱད་ཟིན་པ་ལ་འདས་པའི་དུས་ཞེས་སྔོན་བྱུང་ཟིན་ནས་འགགས་པའོ། །རྒྱུ་སྤྱད་ལ་འབྲས་བུ་སྤྱད་མ་ཟིན་པ་ད་ལྟ་བའི་དུས་སོ། །རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་ད་ལྟ་རྒྱུ་མ་ཚང་བས་འབྲས་བུ་ཡང་སྤྱད་དུ་མེད་
22-1-31b
པ་ལ་མ་འོང་པའི་དུས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་པོ་དག་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་སྣང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་བཞག་གི་སྒོ་ནས་བཏགས་པའོ། །དུས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་དུས་དེ་དག་ཡུན་རིང་ཐུང་གི་ཚད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ། དེའི་ཡུན་ཞེས་པ་འདས་ད་ལྟ་མ་འོངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་བཤད་ན། དུས་ཀྱི་མཐའ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་སྔ་ཕྱིའི་ཆ་དབྱེར་མེད་པ་ལ་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མ་ཞེས་བྱའོ། །དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་དེ་ཡི་སྐད་ཅིག་གཅིག །དེ་ཡི་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཅུ་ལ་ཐང་ཅིག །ཐང་ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ཡུད་ཙམ་གཅིག །ཡུད་ཙམ་སུམ་ཅུ་ལ་ཉིན་ཞག་གཅིག །ཉིན་ཞག་སུམ་ཅུར་ཟླ་བ་གཅིག་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །སྐར་རྩིས་ཀྱི་གཞུང་ནས་སྐྱེས་བུ་དར་མ་ཁམས་སྙོམས་པའི་དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་རྣལ་མ་ཟུང་རེ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ལ་དབུགས་གཅིག་ཅེས་བྱ། དབུགས་དྲུག་ལ་ཆུ་སྲང་གཅིག །ཆུ་སྲང་དྲུག་ཅུ་ལ་ཆུ་ཚོད་གཅིག །ཆུ་ཚོད་དྲུག་ཅུ་ལ་ཞག་གཅིག་ཏུ་བཤད་དོ། །དེ་གཉིས་བསྟུན་ཏེ་གོ་བདེར་བརྗོད་ན། ཞག་གཅིག་ལ་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མ་ས་ཡ་དྲུག་དང་འབུམ་ཕྲག་བཞི་ཁྲི་བརྒྱད་ཡོད་དོ། །དབུགས་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ཡོད། དབུགས་རེའི་ཡུན་ལ་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མ་སུམ་བརྒྱ་ཡོད་དོ། །དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་
22-1-32a
རེའི་ཡུན་ལ་སྐྱེས་བུ་ནད་མེད་ཐ་མལ་པའི་རྩ་ལན་ལྔ་འཕར་བ་ཡིན་པས། ཡུད་ཙམ་གཅིག་ལ་ཆུ་ཚོད་གཉིས་ཡོད་ཆུ་སྲང་ལྟར་ན་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་ཡོད། ཐང་ཅིག་རེ་ནི་ཆུ་སྲང་བཞིའི་ཡུན་ནོ། །དེའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཡུན་ནི་རྩ་ལན་གཉིས་འཕར་ཡུན་ནོ། །དེ་ལྟར་བརྩིས་ན་རྩ་རེ་རེ་འཕར་ཡུན་དང་སེ་གོལ་རན་པར་གཏོགས་པ་དུས་མཉམ་པར་བྱས་ཏེ། དེའི་ཡུན་ལ་ཤ་མང་གི་འདབ་མ་དྲུག་ཅུ་ཐམ་པ་བརྩེགས་པ་ཁབ་ཀྱིས་ཕུག་པས་འདབ་མ་རེ་རེ་འབུག་པའི་ཡུན་ནི་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཚད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདབ་མ་རྣམས་རིམ་ཅན་དུ་འབུག་པ་ལས་ཅིག་ཆར་འབུག་མི་སྲིད་པས་རེ་རེ་འབུག་པའི་ཡུན་དེ་ལས་རྗེས་སུ་དཔགས་ནས་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་རྩ་ལྔར་གསུངས་པ་བརྩིས་ན་གཞུང་དང་མི་འགྲིགས་པས་དགོངས་པ་བརྟག་པར་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་འདི་ལ་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་དང་། བྱ་རྫོགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཡོད་པའི། དང་པོ་གོང་དུ་བཤད་པ་དུས་ཀྱི་ཐུང་མཐའོ། །གཉིས་པ་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་མགོ་བརྩམས་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བར་གྱི་ཡུན་ལ་འཇོག་པས་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་རིང་ཐུང་མ་ངེས་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་དེ། ཐུང་བ་སེ་གོལ་ཙམ་གཏོགས་པའི་བྱ་བ་རྫོགས་པ་ལ་ཡང་དེའི་མིང་ཐོབ་ཅིང་། རིང་བ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དང་པོར་ཐུགས་བསྐྱེད་ནས་མཐར་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་པའི་བར་ལ་ཡང་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ཏུ་འདོད་རུང་བ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
无色界的凡夫也与舍受、命根、意根三者及信等五根共八根相应。相应根数最多者，是具双性的凡夫，除无漏三根外与其余十九根相应。或者应知有贪圣者具单性者与除后二无漏根外的十九根相应。
以上是根的部分。
通达时
所谓"时"有三种：因果二者皆已经历的称为过去时，即已生起后已灭。已经历因但未经历果的是现在时。虽有因但因不具足故果也不可经历的是未来时。如是三时皆是依诸事物因果显现，以安立门而假立。
通过了解三时所摄之时间的长短标准，以"这是这样"的方式理解，说明其以过去、现在、未来方式依次出现的刹那相续，那么时间极微细的边际，无法分割为前后部分的称为"究竟刹那"。
一百二十个究竟刹那为一刹那，六十个刹那为一须臾，三十个须臾为一瞬间，三十个瞬间为一昼夜，三十昼夜为一月，十二月为一年。
在天文历算论中，以健康成年人正常的一次呼吸为一息，六息为一水量（时），六十水量为一时辰，六十时辰为一昼夜。
将两者对比，易于理解的说法是：一昼夜有六百四十八万究竟刹那；有二万一千六百息；每息的时长有三百究竟刹那。一次呼吸的时间内，健康普通人的脉搏跳动五次，因此一瞬间等于二时辰，相当于一百二十水量。一须臾相当于四水量的时长。一刹那的时长相当于脉搏跳动两次的时间。
这样计算，将脉搏每次跳动的时间和正常弹指的时间视为相等，在这段时间内，将六十片苋菜叶子叠在一起，用针刺穿，每刺穿一片叶子的时间即是一个究竟刹那的长度。由于叶子只能依次刺穿而不可能同时刺穿，因此通过推测每刺穿一片的时间而得知。
有说六十四或六十五，若按此计算则与论典不符，应当考察其意趣。
这种刹那分为究竟刹那和事业完成刹那两种：第一种如上所述是时间的最短单位；第二种是从开始某一行为到完全完成之间的时长，因依据行为而定，所以有各种不确定的长短，短的如只需弹指的行为完成也可获此名称，长的如佛陀从最初发心到最后现前无上菩提之间，也可称为一个事业完成的刹那。
;
;


 །དེ་ལྟར་
22-1-32b
དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡུན་ལ་སྐྱེས་བུའི་འདོད་པའི་དབང་གིས་དུས་སུ་བརྡ་འདོགས་པའི་ཕྱིར། རེས་ད་ལྟ་རང་དུས་སུ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ད་ལྟ་བ། དེའི་སྔར་བྱུང་ཐམས་ཅད་འདས་པ། རྗེས་སུ་འོང་འགྱུར་མ་འོངས་པར་བརྗོད་དེ་སྐད་ཅིག་ལ་དཔྱད་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །རེས་བསྐལ་པ་འདི་ཆགས་ནས་མ་སྟོང་གི་བར་ལ་ད་ལྟ་བར་བྱེད་ཅིང་། དེའི་སྔ་ཕྱིར་བྱུང་བ་འདས་མ་འོངས་སུ་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་འདོགས་ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་དུས་ཀྱི་རྒྱུན་བློས་བསྡོམས་ཏེ་ཐ་སྙད་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་བྱེད་རུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྟེན་ཏེ། བསྐལ་པ་ལ་ཆགས་གནས་འཇིག་སྟོང་གི་བསྐལ་པ་བཞི་དང་། བར་གྱི་བསྐལ་པ་དང་། བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་དང་། ཡ་ཐོག་དང་མ་ཐོག་དང་། བར་ཁུག་དང་། ཡར་འཕེལ་བ་དང་། མར་འགྲིབ་པ་དང་། ཐ་མར་ནད་མཚོན་མུ་གེའི་བསྐལ་པ་དང་། མེ་ཆུ་རླུང་གིས་འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དང་། ཡང་རྫོགས་ལྡན་དང་སུམ་ལྡན་དང་། ཉིས་ལྡན་དང་། རྩོད་ལྡན་བཞི་དང་། བསྟན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་འབྲས་བུ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ལུང་དང་། རྟགས་ཙམ་འཛིན་པའི་དུས་ཏེ་བཞི་དང་གཞན་ཡང་མུན་པའི་བསྐལ་པ་དང་། སྒྲོན་མེའི་བསྐལ་པ་ལ་སོགས་པ་དུས་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཉི་ཟླའི་བགྲོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞག་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བྱེད་དེ། ཉི་མས་རླུང་འགྲོས་ཀྱིས་གླིང་བཞི་འཁོར་བའི་ཡུན་ལ་ཆུ་ཚོད་དྲུག་ཅུ་ཐམ་པར་ངེས་པ་ཉིན་ཞག་གཅིག་དང་། རང་འགྲོས་ཀྱི་དབང་གིས་ཟླ་བའི་ཆ་བཅོ་ལྔ་འཕེལ་འགྲིབ་
22-1-33a
རེའི་ཡུན་ལ་ཚེས་ཞག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་གནས་སྐབས་སུ་འཕེལ་འགྲིབ་རིང་ཐུང་ཡོད་ཀྱང་། དཀར་ནག་གི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐར་དོན་ལ་ཉིན་ཞག་གི་ཚད་ལས་ཅུང་ཐུང་བ་དང་། ཉི་མས་རང་འགྲོས་ཀྱིས་ཁྱིམ་རེ་རེ་འཁོར་བའི་ཡུན་སུམ་ཅུར་བཅད་པ་ལ་ཁྱིམ་ཞག་ཅེས་བྱ་སྟེ་ཉིན་ཞག་གི་ཚད་ལས་ཅུང་རིང་བའོ། །ཞག་འདི་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ལོ་གཅིག་གི་དུས་རྣམས་བཞག་སྟེ། ཉིན་ཚེས་བསྟུན་ནས་ཚེས་ཀྱི་ཆད་ལྷག་དང་། ཚེས་ཞག་གི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཟླ་བ་རེ་དང་ཁྱིམ་ཞག་གི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཟླ་བ་གཉིས་རིང་ཐུང་མ་སྙོམས་པའི་དབང་གིས་ཟླ་བཤོལ་འབྱུང་བ་སྟེ། ཉི་མ་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་སུ་བགྲོད་པའི་དབང་གིས་གླིང་བཞིར་དུས་བཞི་འབྱུང་བ་དང་། ཟླ་བའི་ཆ་འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་དབང་གིས་དཀར་ནག་གི་ཕྱོགས་དང་། གོ་ལའི་རླུང་འགྲོས་ཀྱིས་ཉི་མ་འཆར་ཚུལ་ལས་ཉིན་ཞག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལེགས་པར་མ་བརྩིས་ན་མཐར་དཀར་ནག་གི་ཕྱོགས་དང་། དཔྱིད་སོགས་དུས་བཞི་ལོག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། སྐར་རྩིས་ཀྱི་གཞུང་ལས་ཞིབ་པར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་ལོ་གཅིག་ལ་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ཞག་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། དེའི་སྔ་དྲོ་དང་ཕྱི་དྲོ་ཟན་ཟ་བའི་དུས་གཉིས་སུ་བརྩིས་པས་ཟ་མ་བདུན་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ཞེས་དང་། ཡང་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ། ཉིན་ཞག་གཅིག་ལ་ཡང་ཐོ་རངས་དང་སྔ་དྲོ་སོགས་སུ་ཕྱེ་བས། ཐུན་བཞི་དང་། དྲུག་དང་། བརྒྱད་དང་བཅུ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། ཟླ་བ་རེ་ལ་དཀར་ཕྱོགས་ནག་ཕྱོགས། 
22-1-33b
ལོ་གཅིག་ལ་དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་བཞི་དང་། དགུན་སྟོད་དགུན་སྨད་སོགས་དུས་དྲུག་དང་། ལྷོ་བྱང་གི་བགྲོད་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་བཞག་བྱེད་དོ། །བགྲང་བྱ་ལོ་དང་བསྐལ་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གཅིག་དང་བཅུ་དང་བརྒྱ་སོགས་བཅུ་འགྱུར་གྱིས་གྲངས་མེད་པའི་བར་དུ་བརྩིས་པའི་སྒོ་ནས་ཡུན་གྱི་ཚད་ཐམས་ཅད་གཞལ་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་དུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ལ་བརྟེན་ནས་སྔར་བསྐལ་པ་འདི་ཙམ་ན་སངས་རྒྱས་འདི་བྱོན་ནོ་ཞེས་དང་། མ་འོངས་པའི་དུས་དང་བསྐལ་པ་འདི་ཙམ་ན་འདི་འདྲ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་དང་། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ལམ་ལས་རང་འབྲས་དུས་ཅི་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་པ། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཚད་ཅི་ཙམ་ཡིན་པ་སོགས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
如是，由于人们的意愿而将诸事物的持续时间标为"时间"，所以，有时候仅将现时存在的称为现在，其之前发生的一切称为过去，之后将出现的称为未来，这是依据对刹那的分析而言。有时将从此劫成立到未空之间称为现在，在其前后发生的称为过去和未来。这是根据所标对象的不同，将时间的相续在心中总结，这样的名言也是可以使用的。
因此，依世间，将劫分为成、住、坏、空四劫，以及中劫、大劫、上古、下古、中段、向上增长、向下减少、最后的疾疫、刀兵、饥荒劫，以及被火水风毁灭的劫；又有圆满、三圆满、二圆满、争斗四种；依据教法的情况，有果、修、教法、仅持标识四个时期；还应当知道有黑暗劫、灯明劫等依时间而立的各种类别。
依据日月运行，建立三种昼夜的区分：太阳以风轨道绕四洲一周的时间固定为六十时辰，称为一日夜；由于月亮自行轨道的缘故，月相每十五天一增一减的时间称为月日，虽然在某些时候增减长短不一，但在白黑两半月最后，实际上稍短于日夜的时长；太阳以自行轨道绕每一宫位的时间分为三十天，称为宫日，稍长于日夜的时长。
依据这三种日的不同，安立一年的各个时期，结合日和月日，有月日的缺额和超额，以月日计算的每月与以宫日计算的每两月长短不均衡，因此出现闰月。由于太阳在十二宫位中运行的缘故，四大洲产生四个季节，由于月亮盈亏的缘故产生黑白两半月，由于天体风轨道的缘故太阳以特定方式升起而产生日夜，因此，若不精确计算这些，最终会导致黑白半月和春等四季颠倒，如同天文历算论中所详细确立的那样。
又，一年有十二月，三百六十天，若以早晚吃饭的两个时间计算，则有七百二十餐；又将白天和夜晚，一日夜分为黎明、上午等，可分为四时、六时、八时或十二时段；每月分为白半月黑半月；一年分为夏冬秋春四季，或冬初冬末等六个时期，以及南北二个运行等区分。
对于所数的年和劫等，通过一、十、百等十倍递增计数，可以测量直至无数的一切时间长度。
如是依据时间的区分，可以了解"过去几劫前有某佛出世"，以及"未来几劫后将出现什么"，还有大小乘道路何时能得自果，诸众生寿量有多少等。
;


 །དངོས་པོ་རྣམས་དུས་སྐད་ཅིག་མའི་སྐྱེ་འགག་གི་ཕྲེང་བ་རིམ་བྱུང་ཙམ་ཡིན་པར་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ནང་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས། སྐྱེ་བ་དང་། བྱིས་པ་དང་། གཞོན་ནུ་དང་། དར་བབས་དང་། ན་ཚོད་ཡོལ་བ་དང་། རྒས་པ་དང་། འཁོགས་པ་དང་། ཤི་བའི་དུས་སུ་བཞག་པ་དང་། ཕྱིའི་ཆོས་ལ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུའི་དུས་སོགས་དང་། བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་དང་པོར་ཐུགས་བསྐྱེད་པ། བར་དུ་ཚོགས་བསགས་པ། ཐ་མར་སངས་རྒྱས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཤེས་བྱའི་རྣམ་བཞག་ཕལ་མོ་ཆེ་དུས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་དགོས་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་ཇི་ལྟར་སྣང་བའི་དངོས་པོ་ལ་ད་ལྟའི་དུས་སུ་འདོགས་ཤིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདས་མ་འོངས་སུ་ཡང་སེམས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་
22-1-34a
ད་ལྟའི་སྐབས་སུ་སེམས་ཅན་ཕལ་ཆེར་རྒས་པ། ཕལ་ཆེར་གཞོན་པ། ཕལ་ཆེར་སྐྱེ་བ་སོགས་མི་འདྲ་ཞིང་། རང་དུས་གང་ཡིན་ལ་ལྟོས་ནས་དེའི་སྔ་ལོགས་སུ་བྱུང་བ་རྣམས་འདས་པ། ཕྱི་ལོགས་སུ་འབྱུང་བ་རྣམས་མ་འོངས་པར་འཇོག་པ་ནི། རང་གི་སྣང་ཚུལ་ཙམ་ལས་དུས་སུ་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་དོན་ལ་དུས་ཞེས་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་གང་ཡང་མེད་པ་རྨི་ལམ་ན་དུས་རིང་ཐུང་སྣ་ཚོགས་སྣང་བ་ལྟར་རང་གི་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ཆོས་ཁ་ཅིག་འདས་པ། ཁ་ཅིག་ད་ལྟ་བ། ཁ་ཅིག་མ་འོངས་པར་བཞག་ནས་སྣང་གི། གནས་ལུགས་ལ་ཆོས་གང་ཡང་སྔར་འགག་པ་མེད་ལ། ད་ལྟར་སྐྱེ་བའང་མེད། མ་འོངས་པ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ན་དུས་ལ་ཡང་དག་པར་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་དུས་གསུམ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དུས་བསྣན་ཏེ་བཞིར་གསུངས་པ་ཡང་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱང་དུས་དེ་དང་འདྲ་བར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞིང་གནས་ལུགས་མཉམ་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །དུས་ཀྱི་སྐབས་སོ།། །།
通达谛
བདེན་པ་ལ་མཁས་པར་བྱ་བ་ལ། བླང་དོར་དུ་བྱ་བའི་ཆ་ནས་བདེན་པ་བཞིར་གསུངས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །
苦谛
སྡུག་བསྔལ་བདེན་པའི་གཞི་ནི་མ་དག་པའི་སྣོད་བཅུད་ལས་ཉོན་གྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཟག་བཅས་འབྲས་གྱུར་གྱི་ཆ་ཐམས་ཅད་དོ། །
22-1-34b
དེ་ལ་གང་དུ་སྐྱེ་བའི་སྣོད་ནི་འོག་གཞི་རླུང་དང་ཆུ་དང་ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་བརྒྱད། ལྕགས་རི་མུ་ཁྱུད། ལན་ཚྭའི་རྒྱ་མཚོར་བཅས་པ་དང་། རི་རབ་དང་། རི་བདུན། མཚོ་བདུན་དང་། འདོད་ལྷ་དྲུག་དང་། བསམ་གཏན་བཞིའི་གནས་རིས་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་ཆགས་པའི་བར་གྱི་འོག་གཞི་དང་གནས་ཁང་སོགས་ལ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་སྟེ་སེམས་ཅན་རྣམས་གནས་པའི་སྣོད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཡི་དྭགས་དང་དམྱལ་བ་པ་ནི་ས་འོག་ས་དཀྱིལ་གྱི་གནས་སུ་ཆགས། དུད་འགྲོ་བྱིང་ན་གནས་པ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་སོགས་ལ་གནས། ཁ་འཐོར་གྱི་དུད་འགྲོ་ཕལ་ཆེར་ས་ཆུ་ཤིང་སོགས་དང་ལྷ་མི་ཀླུ་ཡི་གནས་སོགས་ན་གནས། ཉི་ཚེའི་དམྱལ་བ་དང་མཁའ་ལ་རྒྱུ་བའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱང་ས་འོག་དང་མི་ཡི་གནས་སོགས་མ་ངེས་པ་ན་ཡོད། ལྷ་མིན་ནི་རི་རབ་ཀྱི་ཁོང་གསེང་དང་གསེར་གྱི་ས་གཞིར་ཐུག་གི་བར་དུ་གནས། ཀླུ་ཕལ་ཆེར་རོལ་མཚོ་སོགས་རྒྱ་མཚོར་གནས་སོ། །སའི་འོག་ན་གནས་པ་འདི་རྣམས་ལ། ས་འོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་རྣམས་ནི་གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་བརྒྱད་ལ་གནས། འདོད་ལྷ་དྲུག་གི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་རི་རབ་ཀྱི་སྟེང་ན་གནས། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་ནི་རི་རབ་ཀྱི་བང་རིམ་བཞི་དང་། རི་བདུན་གྱི་ཁ་ཁྱེར་དང་། གོ་ལའི་རླུང་གི་གཞི་སོགས་ལ་གནས་ཏེ། འདི་ཐམས་ཅད་ལ་ས་སྟེང་ན་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།

 །དངོས་པོ་རྣམས་དུས་སྐད་ཅིག་མའི་སྐྱེ་འགག་གི་ཕྲེང་བ་རིམ་བྱུང་ཙམ་ཡིན་པར་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ནང་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས། སྐྱེ་བ་དང་། བྱིས་པ་དང་། གཞོན་ནུ་དང་། དར་བབས་དང་། ན་ཚོད་ཡོལ་བ་དང་། རྒས་པ་དང་། འཁོགས་པ་དང་། ཤི་བའི་དུས་སུ་བཞག་པ་དང་། ཕྱིའི་ཆོས་ལ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུའི་དུས་སོགས་དང་། བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་དང་པོར་ཐུགས་བསྐྱེད་པ། བར་དུ་ཚོགས་བསགས་པ། ཐ་མར་སངས་རྒྱས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཤེས་བྱའི་རྣམ་བཞག་ཕལ་མོ་ཆེ་དུས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་དགོས་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་ཇི་ལྟར་སྣང་བའི་དངོས་པོ་ལ་ད་ལྟའི་དུས་སུ་འདོགས་ཤིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདས་མ་འོངས་སུ་ཡང་སེམས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་
22-1-34a
ད་ལྟའི་སྐབས་སུ་སེམས་ཅན་ཕལ་ཆེར་རྒས་པ། ཕལ་ཆེར་གཞོན་པ། ཕལ་ཆེར་སྐྱེ་བ་སོགས་མི་འདྲ་ཞིང་། རང་དུས་གང་ཡིན་ལ་ལྟོས་ནས་དེའི་སྔ་ལོགས་སུ་བྱུང་བ་རྣམས་འདས་པ། ཕྱི་ལོགས་སུ་འབྱུང་བ་རྣམས་མ་འོངས་པར་འཇོག་པ་ནི། རང་གི་སྣང་ཚུལ་ཙམ་ལས་དུས་སུ་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་དོན་ལ་དུས་ཞེས་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་གང་ཡང་མེད་པ་རྨི་ལམ་ན་དུས་རིང་ཐུང་སྣ་ཚོགས་སྣང་བ་ལྟར་རང་གི་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ཆོས་ཁ་ཅིག་འདས་པ། ཁ་ཅིག་ད་ལྟ་བ། ཁ་ཅིག་མ་འོངས་པར་བཞག་ནས་སྣང་གི། གནས་ལུགས་ལ་ཆོས་གང་ཡང་སྔར་འགག་པ་མེད་ལ། ད་ལྟར་སྐྱེ་བའང་མེད། མ་འོངས་པ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ན་དུས་ལ་ཡང་དག་པར་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་དུས་གསུམ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དུས་བསྣན་ཏེ་བཞིར་གསུངས་པ་ཡང་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱང་དུས་དེ་དང་འདྲ་བར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞིང་གནས་ལུགས་མཉམ་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །དུས་ཀྱི་སྐབས་སོ།། །།
通达谛
བདེན་པ་ལ་མཁས་པར་བྱ་བ་ལ། བླང་དོར་དུ་བྱ་བའི་ཆ་ནས་བདེན་པ་བཞིར་གསུངས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །
苦谛
སྡུག་བསྔལ་བདེན་པའི་གཞི་ནི་མ་དག་པའི་སྣོད་བཅུད་ལས་ཉོན་གྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཟག་བཅས་འབྲས་གྱུར་གྱི་ཆ་ཐམས་ཅད་དོ། །
22-1-34b
དེ་ལ་གང་དུ་སྐྱེ་བའི་སྣོད་ནི་འོག་གཞི་རླུང་དང་ཆུ་དང་ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་བརྒྱད། ལྕགས་རི་མུ་ཁྱུད། ལན་ཚྭའི་རྒྱ་མཚོར་བཅས་པ་དང་། རི་རབ་དང་། རི་བདུན། མཚོ་བདུན་དང་། འདོད་ལྷ་དྲུག་དང་། བསམ་གཏན་བཞིའི་གནས་རིས་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་ཆགས་པའི་བར་གྱི་འོག་གཞི་དང་གནས་ཁང་སོགས་ལ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་སྟེ་སེམས་ཅན་རྣམས་གནས་པའི་སྣོད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཡི་དྭགས་དང་དམྱལ་བ་པ་ནི་ས་འོག་ས་དཀྱིལ་གྱི་གནས་སུ་ཆགས། དུད་འགྲོ་བྱིང་ན་གནས་པ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་སོགས་ལ་གནས། ཁ་འཐོར་གྱི་དུད་འགྲོ་ཕལ་ཆེར་ས་ཆུ་ཤིང་སོགས་དང་ལྷ་མི་ཀླུ་ཡི་གནས་སོགས་ན་གནས། ཉི་ཚེའི་དམྱལ་བ་དང་མཁའ་ལ་རྒྱུ་བའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱང་ས་འོག་དང་མི་ཡི་གནས་སོགས་མ་ངེས་པ་ན་ཡོད། ལྷ་མིན་ནི་རི་རབ་ཀྱི་ཁོང་གསེང་དང་གསེར་གྱི་ས་གཞིར་ཐུག་གི་བར་དུ་གནས། ཀླུ་ཕལ་ཆེར་རོལ་མཚོ་སོགས་རྒྱ་མཚོར་གནས་སོ། །སའི་འོག་ན་གནས་པ་འདི་རྣམས་ལ། ས་འོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་རྣམས་ནི་གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་བརྒྱད་ལ་གནས། འདོད་ལྷ་དྲུག་གི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་རི་རབ་ཀྱི་སྟེང་ན་གནས། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་ནི་རི་རབ་ཀྱི་བང་རིམ་བཞི་དང་། རི་བདུན་གྱི་ཁ་ཁྱེར་དང་། གོ་ལའི་རླུང་གི་གཞི་སོགས་ལ་གནས་ཏེ། འདི་ཐམས་ཅད་ལ་ས་སྟེང་ན་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
།དངོས་པོ་རྣམས་དུས་སྐད་ཅིག་མའི་སྐྱེ་འགག་གི་ཕྲེང་བ་རིམ་བྱུང་ཙམ་ཡིན་པར་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །
也将了解到诸事物仅是刹那生灭链的次第产生。又依内有情的蕴体，出生、婴儿、少年、壮年、年老、衰老、迈暮、死亡之时所立，以及依外法，种子和苗芽的时期等，依行事，最初发心，中间积集资粮，最后成佛等，如是等等所知的安立大多都需依时间而理解，并且将现在所显现的事物安立为现在时，依此也思考过去和未来。
22-1-34a
现在时期，有情大多衰老，大多年轻，大多出生等不同，依各自所处时期，将其之前发生的安立为过去，将之后发生的安立为未来，这只是从自己的显现方式上假立为时间，实际上不存在任何实质性的"时间"，就像在梦中显现各种长短时间一样，依自己的分别念，将某些法安立为过去，某些为现在，某些为未来，但实际上任何法都不曾灭，现在也不生，将来也不会出现，若了解三时平等性，则称为"真正精通时间"。基于此理解，也将明白为何说有三时，再加上不可思议时而成为四时。也将了解方位与时间同样仅是假立，从而通达实相平等性。时间章节。
通达谛
应当精通真谛。从应取舍的方面，宣说有四谛：苦谛、集谛、灭谛、道谛。
苦谛
苦谛的基础是不清净的器世间和有情世间，由业烦恼力所生，有漏果位的一切方面。
22-1-34b
其中，所生之器世间是下方的风、水、地轮，四大洲和八小洲，铁围山，咸海，须弥山，七金山，七海，六欲天和四禅天的界域，直至空中所成的地基与住处等，称为器世界，因为是有情居住的容器。其中，饿鬼和地狱有情住于地下地轮之处，水中动物住于大海等，散居的动物多数住于地、水、树等以及天、人、龙的居所等，孤独地狱和空行饿鬼也在地下和人居等不定之处。阿修罗住于须弥山内部和金地之间。龙多数住于海洋等。这些住于地下者称为"地下居者"。人类住于四大洲八小洲。六欲天中的三十三天住于须弥山顶。四大天王天的诸天住于须弥山四层台阶、七金山之顶以及轮形风基等处，这一切称为"地上居者"。


 །སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་སྟེང་གི་ནམ་མཁའ་ལ་སྟེང་ནས་སྟེང་དུ་འཐབ་བྲལ་སོགས་བཞི་དང་། དེ་དག་གི་སྟེང་ན་གྱེན་
22-1-35a
དུ་བརྩེགས་ཏེ་ཚངས་རིས་ནས་འོག་མིན་པའི་བར་དུ་གཟུགས་ཁམས་བཅུ་བདུན་གནས་སོ། །གཟུགས་མེད་ལ་གནས་ཐ་དད་མེད་ཀྱང་། འདི་ཐམས་ཅད་ལ་ས་བླའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱའོ། །གང་སྐྱེ་བ་ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་མནར་མེད་ནས་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་བར་ཏེ། འདོད་ལྷ་དྲུག །མི་བཅུ་གཉིས། དམྱལ་བ་བཅུ་དྲུག །དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་བཅས་གནས་རིས་སོ་དྲུག་གམ། ལྷ་མིན་ལོགས་སུ་ཕྱེ་ན་སོ་བདུན་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །ཀླུ་རྣམས་ལས་དབང་ཆེ་བ་འགའ་ཞིག་ལྷ་ལའང་གཏོགས་ལ། ཕལ་ཆེར་དུད་འགྲོར་གཏོགས་པའོ། །འགྲོ་བ་སོ་སོའི་ནང་གི་དབྱེ་བ་ཚད་མེད་ཡོད་དོ། །དམྱལ་བ་ལ་ཡང་སོས་ཐིག་ནག་བསྡུས་འཇོམས་ངུ་འབོད་ངུ་འབོད་ཆེ་བ་ཚ་བ་རབ་ཏུ་ཚ་བ་མནར་མེད་དེ་ཚ་དམྱལ་བརྒྱད། ཨ་ཆུ་ཟེར་བ། ཀྱི་ཧུད་ཟེར་བ། སོ་ཐམ་པ། ཆུ་བུར་ཅན། ཆུ་བུར་རྡོལ་བ། པདྨ་ལྟར་གས་པ། པདྨ་ཆེན་པོ་ལྟར་གས་པ། ཨུ་དཔལ་ལྟར་གྱེས་པ་སྟེ་གྲང་དམྱལ་བརྒྱད། ཚ་དམྱལ་གྱི་ཕྱོགས་བཞིར་ཉེ་འཁོར་བཞི་བཞི་སྟེ་བཅུ་དྲུག་ཡོད་ཀྱང་དམྱལ་བའི་ཉེ་འཁོར་ཞེས་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །ཉི་ཚེ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་ཡང་རིགས་བསྡུས་པའོ། །མི་ལ་ལུས་འཕགས་དང་། འཛམ་བུའི་གླིང་། བ་ལང་སྤྱོད། སྒྲ་མི་སྙན་ཏེ་གླིང་བཞི། དེ་དག་ལ་གླིང་གཡོག་གཉིས་རེ་སྟེ། ལུས་དང་ལུས་འཕགས་སོགས་བརྒྱད་དོ། །
22-1-35b
ལྷ་མིན་ནི། ཆུ་མཚམས་མན་ཆད་ཀྱི་རི་རབ་ཀྱི་ཁོང་གསེང་ནས་གསེར་གྱི་ས་གཞིའི་བར་དུ། སྟེང་ནས་མར། སྒྲ་གཅན། དཀར་འཕྲེང་། མགུལ་འཕྲེང་། ཐགས་བཟང་རིས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་བཞིའི་རིས་སུ་གནས་པའོ། །འདོད་ལྷ་རིགས་དྲུག་ནི། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ། འཐབ་བྲལ། དགའ་ལྡན། འཕྲུལ་དགའ། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་དྲུག་སྟེ། དགའ་ལྡན་ན་བྱམས་པ་བཞུགས་ལ། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ན་བདུད་སྡིག་ཅན་གནས་པའོ། །རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ནི། རི་རབ་བང་རིམ་བཞིའི་སྟེང་མ་ལ། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་གནས། དེའི་འོག་གི་བང་རིམ་ལ་ཡས་ནས་མར་རིམ་པ་ལྟར། རྟག་མྱོས་དང་། ཕྲེང་ཐོགས་དང་། གཞོང་ཐོགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཡོད་དོ། །རི་བདུན་གྱི་ཁ་ཁྱེར་དང་། ཉི་ཟླ་སྐར་མ་རྣམས་ཀྱང་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཁམས་ནི་གཞན་སྤྲུལ་པའི་སྟེང་གི་ནམ་མཁའ་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་གནས་གསུམ་གྱི་འོག་མ་ཚངས་རིས་ཡོད་དོ། །དེའི་སྟེང་ན་ཚངས་པ་མདུན་ན་འདོན་གྱི་ལྷ། དེའི་སྟེང་ན་ཚངས་ཆེན་ཏེ་གསུམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྟེང་ནས་སྟེང་དུ་བརྩེགས་ཏེ་གནས་པས་མས་ནས་ཡར་བགྲངས་ཏེ། གཉིས་པར་འོད་ཆུང་ཚད་མེད་འོད་འོད་གསལ་གསུམ། གསུམ་པར་དགེ་ཆུང་ཚད་མེད་དགེ་དགེ་རྒྱས་གསུམ། བཞི་པ་ལ་བརྒྱད་ཡོད་པའི་སྤྲིན་མེད་འོད་བསོད་ནམས་སྐྱེས་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་གསུམ་དང་། འཕགས་
22-1-36a
པ་ཤ་སྟག་གི་གནས་ཡིན་པས་གཙང་མ་ལྔ་ནི། མི་ཆེ་བ། མི་གདུང་བ། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བ། གྱ་ནོམས་སྣང་བ། ཀུན་གྱི་སྟེང་ན་འོག་མིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་བཞི་ནི། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས། ཅི་ཡང་མེད་པ། ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཏེ་སྐྱེ་མཆེད་མུ་བཞིའོ། །ཡོད་མིན་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་པ་ལ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའང་ཟེར་རོ། །གནས་རིས་སོ་སོའི་ཚེ་ཚད་དང་། ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྱད་པར། བདེ་སྡུག་གི་སྣང་བ་སོགས་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཚུལ་ནི་གཞན་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གླིང་བཞི་རི་རབ་འདོད་ལྷ་དྲུག་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དང་བཅས་པ་ལ་གླིང་བཞི་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་ལ།དེ་སྟོང་ལ་དང་པོ་སྤྱི་ཕུད་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
三十三天上空，自上而下依次有离诤等四天，在这些之上向上层叠着，从梵众天至色究竟天共有十七种色界天。
22-1-35a
虽然无色界没有不同的处所，但这一切都称为"上界世间"。其中内情世间的有情为三界所摄：欲界从无间地狱至他化自在天，包括六欲天、十二种人、十六地狱、畜生和饿鬼共三十六种界域，若将阿修罗单独列出则成三十七种。龙族中有些能力大的也属于天，但多数属于畜生。各道内部的分类无量无数。地狱分为等活、黑绳、众合、号叫、大号叫、炎热、极热、无间八热地狱；还有叫唤、呻吟、齿战、疱胞、疱裂、裂如莲花、裂如大莲花、绽如青莲花等八寒地狱；热地狱四周各有四种近边地狱共十六处，但统称为"地狱近边"。孤独地狱亦同。饿鬼和畜生也是种类归纳。人有东胜神洲、南赡部洲、西牛贺洲、北俱卢洲四大洲，每大洲有两个附属小洲，共八小洲。
22-1-35b
阿修罗居于水平线以下的须弥山内部直至金地之间，自上而下有罗睺、白鬘、项鬘、妙鬘四个王族。欲界六天为：四大天王天、三十三天、离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天。兜率天中住有弥勒，他化自在天中住有恶魔波旬。四大天王天居于须弥山四层台阶的顶部，四大天王与眷属居住于此。在其下方的台阶上，自上而下依次有常醉天、持鬘天、持钵天。七金山的顶部和日月星辰也都属于四大天王天。色界在他化自在天上空，初禅三处中的下处为梵众天，其上是梵辅天，再上是大梵天，共三处。如此层叠而上，自下而上，第二禅有少光、无量光、光明三天；第三禅有少净、无量净、遍净三天；第四禅有八处，其中云无、福生、广果三处，以及因为是
22-1-36a
全都是圣者居处的五净居天：无热、无烦、善现、善见，最上是色究竟天。无色界四天为：空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处四种。非想非非想处也称为有顶。各界域的寿量、身形和受用的差别、苦乐显现等情况应从他处了解。四大洲、须弥山、六欲天连同梵世称为"四洲世界"，此世界一千个为"小千世界"。


 །དེ་སྟོང་ལ་བར་མའི་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། དེ་སྟོང་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ན་གླིང་བཞི་པའི་འཇིག་རྟེན་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟེ་ཐེར་འབུམ་རེ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་གཅིག་གི་གདུལ་ཞིང་ངོ་། །དེ་ལྟར་བཤད་པ་ནི་མི་མཇེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། གཞན་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་ལས་སྣང་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བཀོད་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབང་གིས། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ། ཞིང་ལ་ལ་ཆགས་བཞིན་པ། ལ་ལ་གནས་པ། ལ་ལ་འཇིག་པ། ལ་ལ་དག་པ། ལ་ལ་མ་དག་པ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་དང་དབྱིབས་
22-1-36b
དང་བཀོད་པ་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དེ་ལ་མ་དག་པའི་ཞིང་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པས་བསྡུས་ལ། དག་པའི་ཞིང་གི་སྣོད་བཅུད་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཟག་བཅས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་མི་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་དུ་སྣོད་བཅུད་བཤད་པ་ལྟར་གྱི་འགྲོ་བ་རྣམས་གང་དུ་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྫུས་སྐྱེས་དང་། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་དང་། མངལ་སྐྱེས་དང་། སྒོང་སྐྱེས་བཞི་གང་རུང་དུ་ཐོག་མར་སྐྱེ་བ་ལེན་ཏེ། བཞི་པོ་དེ་གོང་མ་གོང་མ་བཟང་ངོ་། །བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བས་དང་པོར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅིག་ཆར་རྫོགས་ལ། མཐར་ཅིག་ཆར་འགག་སྟེ་རོ་མེད་དོ། །གཞན་གསུམ་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་འཆི་བྱེད་ལ་རོ་ཡོད་དོ། །མི་དང་དུད་འགྲོ་ལ་སྐྱེ་གནས་བཞི་ལས་སྐྱེས་པ་ཡོད། དམྱལ་བ་རྣམས་དང་ལྷ་རྣམས་དང་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའོ། །ཡི་དྭགས་ཕལ་མོ་ཆེ་རྫུས་སྐྱེས་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བའང་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་སྐྱེ་སྲིད་དང་། དེ་ནས་འཆི་བ་མ་བྱུང་གི་བར་སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། འཆི་སྲིད་དང་། བར་སྲིད་བཞིའི་གནས་སྐབས་ཅན་ནོ། །སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཤི་ནས་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་གང་དུ་སྐྱེ་ཡང་སྲིད་པ་སྔ་མ་འགགས་ལ་ཕྱི་མར་དངོས་སུ་མ་སྐྱེས་པའི་བར་དེར་ཡིད་ལས་བྱུང་བ་དབང་པོ་ཀུན་ཚང་གི་ལུས། རི་བྲག་སོགས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ། ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པ། དྲི་ཟ་བའི་རིགས་
22-1-37a
ཅན་ཏེ་ལུས་ཀྱི་ཆ་བྱད་སྲིད་པ་སྔ་མའི་གཟུགས་དང་། ཕྱི་མ་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུའང་གསུངས་ལ། ཡང་དང་པོར་སྔ་མའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་སྔར་གྱི་ལུས་ལྟར་སྣང་བ་དང་། དེ་ནས་དེ་མི་གསལ་བར་ཕྱི་མའི་ཤ་ཚུགས་སུ་སྣང་ཞེས་གཞུང་རྣམས་ལས་གསུངས། ཚེ་ཚད་ནི་རིང་མཐའ་ཞག་ཞེ་དགུར་གསུངས་ཏེ། བདུན་རེའི་ནང་དུ་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་ཤི་ནས་ཡང་རེ་རེ་སྐྱེ་བར་གསུང་། བར་སྲིད་གྲུབ་ནས་གང་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ལས་མི་ལྡོག་པར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཞུང་ལས་འབྱུང་། ཅི་སྟེ་རྐྱེན་དང་ལྡན་ན་ལྡོག་པར་ཐེག་པ་གོང་མའི་གཞུང་ལས་གསུངས། དེའི་ཁ་དོག་ནི་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་ན་ཕྱར་བ་ནག་པོའམ་མུན་ནག་ལྟ་བུ་དང་། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་ན་སྣམ་བུ་དཀར་པོ་དང་ཟླ་འོད་ལྟ་བུར་གསུང་། དེ་ལ་ལས་ཀྱི་སྣང་བ་སྣ་ཚོགས་མ་ངེས་པ་འཆར་ཞིང་། དེ་ན་གནས་བཞིན་ལས་བསགས་པ་ཡང་ཡོད་པར་གསུངས་སོ། །དེ་གང་གིས་མཐོང་ན་གང་དུ་སྐྱེ་བ་མཚུངས་པ་དེ་དག་ནང་ཕན་ཚུན་དུ་མཐོང་ལ་གཞན་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལྷའི་མིག་རྨུགས་གཉིད་རྒོད་པ་ཐེ་ཚོམ་ཡིད་མི་བདེ་སོགས་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་དང་བྲལ་བས་མཐོང་ངོ་། །སྐྱེས་ནས་འགྲོ་བ་རྣམས་གནས་རིས་དེ་དག་ཏུ་ཟས་བཞིས་གནས་པར་བྱེད་དེ། ཁམ་གྱི་ཟས་དང་། རེག་པའི་ཟས་དང་། སེམས་པའི་ཟས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས་སོ། །ཁམ་གྱི་ཟས་ནི་དྲི་རོ་རེག་བྱ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དེ། དེ་དག་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཀྱིས་ཁམས་སུ་བྱས་ཏེ་ལུས་རྒྱས་པར་བྱེད་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
一千个这样的世界称为"中千世界"，再一千个这样的世界称为"三千大千世界"，其中有四洲世界一百亿个，这是一位最胜化身佛的教化刹土。以上所说是就娑婆世界而言，其他处所因有情业力显现和佛智不可思议的安排，整个虚空界中，有些刹土正在形成，有些安住，有些毁灭，有些清净，有些不清净，同样地，大小、形状
22-1-36b
和布局各不相同，种类不可思议，这是佛陀的境界。其中不清净刹土为苦谛所摄，清净刹土的器世间和有情世间则不是，因为不属于有漏因果。如前所述的诸众生，其出生处所有四种：化生、湿生、胎生和卵生，初次投生时属于其中之一，四者中越往后越好。化生者最初六处同时具足，最终同时灭没无尸体。其他三种逐渐生死且有尸体。人和畜生中有从四种生处出生的。地狱众生、诸天及中阴身是化生。大多数饿鬼是化生，也有胎生的。此外，有生有、前世有、死有、中有四种状态。所谓中有是什么呢？众生死后，除了投生无色界的众生外，无论投生何处，前有已灭而尚未实际出生于后有之间，有一种意生身，诸根具足，不被山岩等障碍，具业神通，属于食香者
22-1-37a
一类，其身形特征与前世形体相似，也说具有将投生处的特征。又说最初因前世习气力而显现如前身形，之后这种显现变得模糊，转而显现为后世形态，诸论典中如是说。寿量最长为四十九日，每七日如同秤杆升降一般死而复生。中有形成后不能改变投生处，声闻乘论典中如是说。如若具缘则可改变，大乘论典中如是说。其颜色，若将投生恶趣则如黑色帷幕或黑暗一般，若将投生善趣则如白布或月光一般。此时会显现各种不定的业力显现，在中有阶段也有积累业力的情况。谁能见到中有？将投生相同处所的中有众生彼此能相见，其他则由修行所得的天眼见到，此天眼已离开混浊、昏沉、散乱、怀疑、不悦等十一种过失。出生后，众生在各界域中依靠四食而存活：段食、触食、意思食、识食。段食是香、味、触三者的自体，由鼻舌身将其作为食物而滋养身体。


 །གསུམ་འདུས་
22-1-37b
པའི་སེམས་བྱུང་རེག་པ་དང་། སེམས་བྱུང་སེམས་པ་དང་། གཙོ་བོ་རྣམ་ཤེས་དང་གསུམ་གྱིས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་ཚེ་འདིར་བརྟེན་པ་ལུས་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ཁམ་ཟས། རྟེན་སེམས་སེམས་བྱུང་རྒྱས་པ་རེག་པ། ཕྱི་མའི་སྲིད་པ་གཞན་འཕེན་པ་སེམས་པ། སྲིད་པ་ཕྱི་མ་མངོན་དུ་འགྲུབ་པ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཟས་ཏེ་བཞིར་གསུངས་སོ། །ཟས་དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་བྱུང་བ་རྣམས་འཚོ་ཞིང་གནས་པར་བྱེད་ལ། སྲིད་པ་ཚོལ་བ་བར་སྲིད་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁམ་གྱི་ཟས་ནི་འདོད་ཁམས་ཁོ་ན་ན་ཡོད། གཞན་གསུམ་ཁམས་ཀུན་ན་ཡོད་དོ། །གང་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་། སྐྱེས་པའི་མཐར་འཆི་བ། འདུས་པའི་མཐའ་འབྲལ་བ། འབྱོར་བའི་མཐའ་རྒུད་པ། མཐོ་བའི་མཐའ་ལྟུང་བ་སྟེ་མཐའ་བཞིས་མ་བསྡུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ལས་ཡིད་འབྱུང་བར་བྱའོ། །དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། སླར་མཚམས་སྦྱོར་བ། ཁམས་དང་ས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། དེ་ལས་ཉམས་པ། འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ནས་བྱེད་དོ། །འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ནི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ནས་བྱེད་དོ། །ཡིད་ཤེས་དེ་ཉིད་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་བཞིན་པ་དང་།སེམས་མེད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་བཞིན་འཆི་མི་སྲིད་དེ། དེ་ལས་ལྡང་སྟེ་འཆིའོ། །སེམས་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ནི། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་
22-1-38a
སྙོམས་འཇུག་གསུམ་ལྟ་བུའོ། །འགྲོ་བ་དེ་དག་རིགས་བསྡུས་ན། དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་སྟེ་ངན་སོང་གསུམ་དང་། མི་དང་ལྷ་མིན་ལྷ་སྟེ་མཐོ་རིས་གསུམ་དང་བསྡོམས་པས་རིགས་དྲུག་གོ། །ཡང་ལྷ་མིན་སྟོད་རིས་ལྷ་དང་། སྨད་དུད་འགྲོར་བསྡུས་ཏེ། ལྷ་མི་ངན་སོང་གསུམ་ལ་ལམ་རྒྱུད་ལྔ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་འཕགས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ངེས་པའི་ཕུང་པོ། དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་མཚམས་མེད་ལྔ་བྱེད་པ་ལོག་པར་ངེས་པའི་ཕུང་པོ། དེ་དག་ལས་གཞན་པ་རྣམས་མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ་གསུམ་དུ་བཞག་པ་སོགས་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་གཞན་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དེའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འགའ་ཞིག་བཤད་པ་ལ།དམ་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་དུ་རུང་བའི་རྟེན་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་དལ་འབྱོར་བཅོ་བརྒྱད་ཚང་བ་སྟེ། ངན་སོང་གསུམ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་སྟེ་མི་མ་ཡིན་པའི་མི་ཁོམས་པའི་གནས་བཞི། མཐའ་འཁོབ་ཀླ་ཀློ། ལོག་ལྟ་ཅན་གྱི་རིགས། སངས་རྒྱས་མ་བྱོན་པའི་ཞིང་། དབང་ཤེས་བླུན་ལྐུག་བརྡ་མི་འཇལ་བ་སྟེ་མིའི་མི་ཁོམས་པ་བཞི་སྟེ། བརྒྱད་པོ་བྲལ་བའི་དལ་བ་བརྒྱད་དང་། རང་མིར་གྱུར། དབང་པོ་ཚང་། ཆོས་དར་བའི་ཡུལ་དབུས་སྐྱེས། ལས་ཀྱི་མཐའ་མ་ལོག་པ། དད་པ་ཡོད་པ་སྟེ་རང་འབྱོར་ལྔ། སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན། ཆོས་གསུང་། བསྟན་པ་གནས། དེ་ལ་འཇུག་པ་ཡོད། ཆོས་སྟོན་པ་ཡོད་པ་སྟེ་གཞན་འབྱོར་ལྔ་བཅས། བཅོ་བརྒྱད་ཚངས་པའོ། །
22-1-38b
མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་འཕགས་ལམ་སྐྱེ་བའི་གེགས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི། ངན་སོང་གསུམ་ལྷ་མིན་སྒྲ་མི་སྙན་དུ་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུ་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་ལམ་མི་སྐྱེ་བ་རྣམ་སྨིན་གྱི་སྒྲིབ་པ། མཚམས་མེད་ལྔ་དང་ཆོས་སྤོང་སོགས་བྱས་པས་བདེན་པ་མཐོང་མི་ནུས་པ་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ། ཉོན་མོངས་ཤིན་ཏུ་དྲག་པོ་རྒྱུན་ཆགས་པས་ལམ་ལ་འཇུག་མི་ནུས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །ལམ་སྐྱེ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཐུན་རྐྱེན་འཁོར་ལོ་བཞི་ནི། འཕགས་ལམ་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལྷ་མིའི་འགྲོ་བ་ན་གནས་པ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་བརྟེན་པ། བདག་ཉིད་ཀྱི་བློ་ཆོས་ལ་ལེགས་པར་སྨོན་པ། ཚེ་རབས་སྔོན་དུ་བསོད་ནམས་བགྱིས་པའི་རྒྱུ་ཡོད་པ་བཞིའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
三者和合
22-1-37b
生的心所触、心所思以及主要的识，这三者使心的界增长。或者说，依此生滋养身体的段食，依身心所滋养的触食，能引发后世有的思食，能成就来世的识食，如是说有四食。这些食能使已生的众生生存安住，对于寻求有的中有众生有益，如是说。段食只存在于欲界，其他三食存在于一切界。无论出生于何处，生的终尽是死，集合的终尽是分离，富足的终尽是衰败，高处的终尽是堕落，没有不被这四种终尽所摄，因此应当厌离轮回。断善根及其重新接续，对界和地离贪及退失，死亡和投生都只由意识完成。死亡和投生时处于舍受。同一意识专注安住时及无心状态中不会死亡，会从此起而死亡。无心状态如无想天、灭尽定、无想定
22-1-38a
三种。诸众生种类归纳，地狱、饿鬼、畜生三恶趣，人、阿修罗、天三善趣，共六道。又将阿修罗上半身归入天，下半身归入畜生，成为天、人、恶趣三种，称为五趣。又有圣者的正定种性、断善根和造五无间罪者的邪定种性，以及除此之外的不定种性三种。此外还有许多分类应从他处了解。说有情世间诸法的一些情形，成为正法法器的特殊依处是十八种圆满暇满：三恶趣及无想天四种非人无暇处；边地未开化、邪见种姓、佛未出世之地、诸根愚钝无法理解语言四种人的无暇处；远离这八种无暇的八种暇满，再加上自己生为人身、诸根具足、生于法兴盛的中央地区、业行不倒、有信心五种自圆满，以及佛陀出世、宣说佛法、佛法住世、能入佛法、有说法者五种他圆满，共十八种圆满。
22-1-38b
现世障碍圣道生起的三种障碍：如生于三恶趣、阿修罗、北俱卢洲等，因依处而道不生的异熟障；因造五无间罪和诽谤佛法等而不能见真谛的业障；极强烈相续的烦恼使不能入道的烦恼障。与道生起相顺的四种顺缘：生于与圣道相顺的人天界域，依止善知识即圣者，自己的心善愿向法，过去生中有修福德的因缘，这四种。


 །སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྡེ་བཞི་ནི། མངོན་མཐོ་ངེས་ལེགས་སྒྲུབ་པའི་ཆོས་དང་། གནས་གྲོགས་གྲགས་ནོར་སྒྲུབ་པ་སོགས་དོན་དང་། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་གནས་སྐབས་སུ་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ། མཐར་ཐུག་ཐར་པ་ཐོབ་པ་སྟེ། ཆོས་དོན་འདོད་ཐར་བཞིའོ། །མཐོ་རིས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བདུན་ནི། ཚེ་རིང་བ། ནད་མེད་པ། གཟུགས་བཟང་བ། སྐལ་པ་བཟང་བ། རིགས་མཐོ་བ། ནོར་མང་བ། ཤེས་རབ་ཆེ་བ་བདུན་ཏེ། རིགས་མཐོ་ཞིང་བཙུན་པ་རིགས་བཟང་བའོ། །ཀུན་གྱིས་བརྩི་ཞིང་དབང་ཆེ་བ་དང་དོན་གྲུབ་པ་སོགས་སྐལ་པ་བཟང་བ་སྟེ་ཡོན་ཏན་གཞན་ཐམས་ཅད་འདིའི་ནང་དུ་སྡུད་རུང་ངོ་། །འདི་དག་
22-1-39a
དགེ་བ་གང་ལས་ཀྱང་འབྱུང་མོད་གཙོ་བོར་གཞན་ལ་སྲོག་གི་སྐྱབས་བྱེད་ཅིང་སྲོག་ལ་འཚེ་བ་ལས་ལྡོག་པས་ཚེ་རིང་བ། ནད་པ་ལ་སྨན་དང་གཡོག་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཕན་བཏགས་པ་དང་། གཞན་ལ་བརྡེག་པ་སོགས་སྤངས་པས་ནད་མེད་པ། ཁྲོ་བ་སྤངས་ཏེ་བཟོད་པར་བྱས་པས་གཟུགས་བཟང་པ། ཕྲག་དོག་སྤང་པས་སྐལ་པ་བཟང་བ། དམ་པ་བཀུར་ཞིང་ང་རྒྱལ་སྤངས་པས་རིགས་མཐོ་བ། རྐུ་བ་སྤང་ཞིང་སྦྱིན་པ་བྱིན་པས་ནོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། བླང་དོར་འདྲི་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བྱིན་པས་ཤེས་རབ་འཐོབ་པར་གསུངས་སོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བརྒྱད་ནི། རྙེད་བདེ་གྲགས་བསྟོད་བཞི་འདོད་ཅིང་དང་དུ་ལེན་ལ། དེ་དག་གི་ལྡོག་ཕྱོགས་བཞི་མི་འདོད་པའོ། །དེའི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་རྩོམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། རྩོད་པ་སོགས་འབྱུང་བའི་འཇིག་རྟེན་ཕལ་པའི་ཆོས་སོ། །རྩོད་དུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་ལྔ་ནི། སྲོག་རྒུད་པ་ཚེའི་སྙིགས་མ་ཚེ་ཐུང་བ། ལོངས་སྤྱོད་རྒུད་པ་དུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་འབྲུ་རྣམས་རོ་ནུས་ཆུང་ཞིང་མི་སྨིན་པ་སོགས་སོ། །ཁྱིམ་པའི་དགེ་ཕྱོགས་རྒུད་བྱེད་ཉོན་མོངས་པའི་སྙིགས་མ། རབ་བྱུང་གི་དགེ་ཕྱོགས་རྒུད་པ་ལྟ་བའི་སྙིགས་མ། ལུས་རྒུད་པ་སེམས་ཅན་གྱི་སྙིགས་མ་སྟེ། གཟུགས་བློ་ནད་མེད་སོགས་ཉམས་པའི་སྙིགས་མ་ལྟ་བུའོ། །འཇིག་རྟེན་ལེགས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ནི། རྒྱུ་འབྲས་ཡོད་པར་ཤེས་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ། དགེ་བ་བཅུའི་ལམ། རིག་
22-1-39b
པའི་གནས། དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །འདིར་དེ་ཙམ་ལས་མ་སྤྲོས་སོ། །དེ་ཡང་མ་དག་པའི་སྣོད་བཅུད་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པའི་གཞིར་སྟོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་ཅི་ལྟ་བུ་སྙམ་ན། འདི་དག་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་འབྲེལ་ཞིང་དེ་དག་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞེ་ན་འཁོར་བའི་བདེ་བ་ལྟར་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཐར་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཚ་གྲང་བཀྲེས་སྐོམ་ནད་སོགས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མཐའ་དག་སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་གསུམ་པོས་བཅིང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ངོར་ཟག་བཅས་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་བདེན་པའོ། །གཞན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་དེ། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། མི་འདོད་པ་ཐོག་ཏུ་བབ་པ་དང་། འདོད་པ་བཙལ་ཀྱང་མ་རྙེད་པ་དང་། མདོར་ན་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །སྔ་མ་གསུམ་དང་བསྡོམ་ན་རྣམ་གྲངས་བཅུ་གཅིག་ཡོད་ཀྱང་། འདི་བརྒྱད་སྔ་མ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་འདུའོ། །གཞན་ཡང་གནས་རིས་སོ་སོའི་དབང་དུ་བྱས་ན། དམྱལ་བ་ལ་ཚ་གྲང་། ཡི་དྭགས་ལ་བཀྲེས་སྐོམ། དུད་འགྲོ་ལ་བླུན་རྨོངས་དང་། གཅིག་ལ་གཅིག་ཟ་བ། ཁ་འཐོར་རྣམས་ལ་བཀོལ་སྤྱོད་གསོད་པ། ལྷ་མིན་ལ་འཐབ་རྩོད། མི་ལ་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་དང་ཡོངས་ཚོལ། ལྷ་ལ་འཕོ་ལྟུང་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་དོ།

 །སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྡེ་བཞི་ནི། མངོན་མཐོ་ངེས་ལེགས་སྒྲུབ་པའི་ཆོས་དང་། གནས་གྲོགས་གྲགས་ནོར་སྒྲུབ་པ་སོགས་དོན་དང་། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་གནས་སྐབས་སུ་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ། མཐར་ཐུག་ཐར་པ་ཐོབ་པ་སྟེ། ཆོས་དོན་འདོད་ཐར་བཞིའོ། །མཐོ་རིས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བདུན་ནི། ཚེ་རིང་བ། ནད་མེད་པ། གཟུགས་བཟང་བ། སྐལ་པ་བཟང་བ། རིགས་མཐོ་བ། ནོར་མང་བ། ཤེས་རབ་ཆེ་བ་བདུན་ཏེ། རིགས་མཐོ་ཞིང་བཙུན་པ་རིགས་བཟང་བའོ། །ཀུན་གྱིས་བརྩི་ཞིང་དབང་ཆེ་བ་དང་དོན་གྲུབ་པ་སོགས་སྐལ་པ་བཟང་བ་སྟེ་ཡོན་ཏན་གཞན་ཐམས་ཅད་འདིའི་ནང་དུ་སྡུད་རུང་ངོ་། །འདི་དག་
22-1-39a
དགེ་བ་གང་ལས་ཀྱང་འབྱུང་མོད་གཙོ་བོར་གཞན་ལ་སྲོག་གི་སྐྱབས་བྱེད་ཅིང་སྲོག་ལ་འཚེ་བ་ལས་ལྡོག་པས་ཚེ་རིང་བ། ནད་པ་ལ་སྨན་དང་གཡོག་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཕན་བཏགས་པ་དང་། གཞན་ལ་བརྡེག་པ་སོགས་སྤངས་པས་ནད་མེད་པ། ཁྲོ་བ་སྤངས་ཏེ་བཟོད་པར་བྱས་པས་གཟུགས་བཟང་པ། ཕྲག་དོག་སྤང་པས་སྐལ་པ་བཟང་བ། དམ་པ་བཀུར་ཞིང་ང་རྒྱལ་སྤངས་པས་རིགས་མཐོ་བ། རྐུ་བ་སྤང་ཞིང་སྦྱིན་པ་བྱིན་པས་ནོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། བླང་དོར་འདྲི་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བྱིན་པས་ཤེས་རབ་འཐོབ་པར་གསུངས་སོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བརྒྱད་ནི། རྙེད་བདེ་གྲགས་བསྟོད་བཞི་འདོད་ཅིང་དང་དུ་ལེན་ལ། དེ་དག་གི་ལྡོག་ཕྱོགས་བཞི་མི་འདོད་པའོ། །དེའི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་རྩོམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། རྩོད་པ་སོགས་འབྱུང་བའི་འཇིག་རྟེན་ཕལ་པའི་ཆོས་སོ། །རྩོད་དུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་ལྔ་ནི། སྲོག་རྒུད་པ་ཚེའི་སྙིགས་མ་ཚེ་ཐུང་བ། ལོངས་སྤྱོད་རྒུད་པ་དུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་འབྲུ་རྣམས་རོ་ནུས་ཆུང་ཞིང་མི་སྨིན་པ་སོགས་སོ། །ཁྱིམ་པའི་དགེ་ཕྱོགས་རྒུད་བྱེད་ཉོན་མོངས་པའི་སྙིགས་མ། རབ་བྱུང་གི་དགེ་ཕྱོགས་རྒུད་པ་ལྟ་བའི་སྙིགས་མ། ལུས་རྒུད་པ་སེམས་ཅན་གྱི་སྙིགས་མ་སྟེ། གཟུགས་བློ་ནད་མེད་སོགས་ཉམས་པའི་སྙིགས་མ་ལྟ་བུའོ། །འཇིག་རྟེན་ལེགས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ནི། རྒྱུ་འབྲས་ཡོད་པར་ཤེས་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ། དགེ་བ་བཅུའི་ལམ། རིག་
22-1-39b
པའི་གནས། དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །འདིར་དེ་ཙམ་ལས་མ་སྤྲོས་སོ། །དེ་ཡང་མ་དག་པའི་སྣོད་བཅུད་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པའི་གཞིར་སྟོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་ཅི་ལྟ་བུ་སྙམ་ན། འདི་དག་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་འབྲེལ་ཞིང་དེ་དག་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞེ་ན་འཁོར་བའི་བདེ་བ་ལྟར་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཐར་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཚ་གྲང་བཀྲེས་སྐོམ་ནད་སོགས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མཐའ་དག་སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་གསུམ་པོས་བཅིང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ངོར་ཟག་བཅས་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་བདེན་པའོ། །གཞན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་དེ། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། མི་འདོད་པ་ཐོག་ཏུ་བབ་པ་དང་། འདོད་པ་བཙལ་ཀྱང་མ་རྙེད་པ་དང་། མདོར་ན་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །སྔ་མ་གསུམ་དང་བསྡོམ་ན་རྣམ་གྲངས་བཅུ་གཅིག་ཡོད་ཀྱང་། འདི་བརྒྱད་སྔ་མ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་འདུའོ། །གཞན་ཡང་གནས་རིས་སོ་སོའི་དབང་དུ་བྱས་ན། དམྱལ་བ་ལ་ཚ་གྲང་། ཡི་དྭགས་ལ་བཀྲེས་སྐོམ། དུད་འགྲོ་ལ་བླུན་རྨོངས་དང་། གཅིག་ལ་གཅིག་ཟ་བ། ཁ་འཐོར་རྣམས་ལ་བཀོལ་སྤྱོད་གསོད་པ། ལྷ་མིན་ལ་འཐབ་རྩོད། མི་ལ་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་དང་ཡོངས་ཚོལ། ལྷ་ལ་འཕོ་ལྟུང་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是关于人类学和语言学的藏文文献的翻译：
人们所追求的四种圆满成就是：实现高尚目标的正法；获取住所、朋友、名声、财富等利益；作为这些成果的暂时享用欲望；最终获得解脱。这就是四种成就：法、义、欲、解脱。
七种天界的功德是：长寿、无病、相貌端正、福报好、种姓高贵、财富丰厚、智慧广大。所谓种姓高贵是指出身高贵尊贵的良好家族。福报好是指被大众尊重有权威且能够成就事业等，其他所有功德都可以归入这一类中。
这些功德虽然可从任何善行中获得，但主要是通过以下方式：保护他人生命并远离杀生而获得长寿；为病人提供药物和照顾等帮助，以及不打人等而获得无病；舍弃愤怒修习忍辱而获得相貌端正；舍弃嫉妒而获得福报好；尊敬圣者并舍弃傲慢而获得种姓高贵；舍弃偷盗并行布施而获得丰厚财富；询问取舍之道并赠送法典而获得智慧，如是所说。
世间八法是：喜欢并追求获得、快乐、名声、赞誉四种，以及不喜欢它们的相反面四种。正是由于这些，世俗之人产生各种行动和争论等，这是普通世间的法则。
浊世五衰是：寿命衰退即寿命浊，人寿短暂；享用衰退即时代浊，粮食味道和功效变小且不熟等；在家人善法衰退即烦恼浊；出家人善法衰退即见解浊；身体衰退即众生浊，即形体、智力、健康等衰退的衰浊状态。
使世间变好的法是：了解因果存在的正确见解、十善道、知识领域和正法等。此处不再详述。
这是将不清净的器世间和有情世界示为苦谛的基础。若问何为苦，是因为这些与三苦相关联且成为它们的依靠。哪三苦呢？轮回中表面上的所有快乐最终都会变成坏苦；冷热饥渴疾病等本质上就是痛苦的苦苦；有漏的一切蕴都是轮回近取因，所以遍满行苦。因此，在圣者眼中，一切有漏都确实是苦的真相。
此外还有八苦：生、老、病、死、爱别离、怨憎会、求不得，简言之，有漏五蕴即是苦，因为它们有不善的根源。加上前面三苦，共有十一种，但这八苦可归入前三苦中。
再者，根据不同界域：地狱有寒热之苦，饿鬼有饥渴之苦，畜生有愚痴和互相吞食之苦，分散的有情有被役使和杀害之苦，阿修罗有斗争之苦，人有生老病死和求取之苦，天神有堕落转世之苦等，苦的种类不可思议地多。


 །ཟག་བཅས་ཀྱི་ཆོས་འདི་དག་
22-1-40a
སྐད་ཅིག་གིས་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་སྙིང་པོ་མེད་པ་དང་། ཡིད་བརྟན་གྱི་གནས་མ་ཡིན་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །
集谛
རྒྱུ་གང་གིས་འཁོར་བར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི། ཟག་བཅས་འཁོར་བའི་ཕུང་པོ་འདི་དག་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། བདག་དང་དུས་དང་དབང་ཕྱུག་སོགས་རྒྱུ་མིན་པ་གཞན་ལས་མ་བྱུང་སྟེ། ལས་ཉོན་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཆ་ནས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཞེས་སུ་རྣམ་པར་བཞག་གོ། །ཇི་ལྟར་བྱུང་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་སྟེ། གནས་རྣམས་ནི་སྣང་འགྱུར་ཐུན་མོང་བའི་ལས་དང་། སོ་སོའི་ལུས་དང་བདེ་སྡུག་ནི་མྱོང་འགྱུར་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའོ། །ལས་དེ་དག་ལ་རྣམ་གྲངས་དུ་ཡོད་ཅེ་ན། མཐོ་རིས་ཀྱི་རྟེན་དང་བདེ་བ་སྐྱེད་བྱེད་དགེ་བའི་ལས་དང་། ངན་སོང་གི་རྟེན་དང་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་དང་། དེ་གཉིས་གང་ཡང་མི་སྐྱེད་པ་ལུང་མ་བསྟན་པའི་ལས་གསུམ་དུ་ཡོད་ལ། ལས་དེ་དག་སེམས་ཀྱིས་བསམ་ཞིང་ལུས་ངག་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སེམས་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་། དེས་བསྐྱེད་པ་ལུས་ངག་གི་ལས་གཉིས་སུ་ཡང་དབྱེའོ། །ཡང་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་གསུམ་སྟེ། དེ་གསུམ་དགེ་བ་ལ་ལེགས་སྤྱད་དང་གཙང་བྱེད། མི་དགེ་བ་ལ་ཉེས་སྤྱད་དང་མི་གཙང་བ་སོགས་སུ་བརྗོད་དོ། །ཡང་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་དགེ་མི་དགེ་
22-1-40b
ཐམས་ཅད་ཟག་བཅས་ཀྱི་ལས། འབྲས་བུ་མྱང་འདས་སྐྱེད་པའི་ལས་ལམ་བདེན་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ཏེ་ཟག་བཅས་ཀྱི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པའི་གཉེན་པོའོ། །ཡང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་ཆ་ནས་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མན་ཆད་དུ་རྣམ་སྨིན་བདེ་བ་མྱོང་བའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་དགེ་བའོ། །བདེ་མིན་སྡུག་མིན་མྱོང་འགྱུར་ནི། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཁམས་གོང་མ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་འདོད་ཁམས་སུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ལས་མི་དགེ་བའོ། །ཡང་གསུམ་སྟེ་བསོད་ནམས་ནི་འདོད་པར་བདེ་བ་མྱོང་བྱེད་དགེ་བ། བསོད་ནམས་མིན་པ་འདོད་པར་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའི་མི་དགེ་བ། མི་གཡོ་བའི་ལས་ནི་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་དགེ་བ་སྟེ། དེ་དག་ས་དེ་ཉིད་དུ་སྨིན་པ་ལས་གཞན་དུ་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ལས་ལ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལས་ནི་ལུས་ངག་གི་ལས་རིག་བྱེད་དེ། དེ་ལ་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ལས་གསུམ་ཡོད་དོ། །རིག་བྱེད་མིན་པའི་ལས་ནི་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་མིན། བར་མའི་སྡོམ་སྡོམ་མིན་གསུམ་གང་རུང་གིས་བསྡུས་པ་སྟེ། བྱ་བ་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་ཟིན་འབྱུང་གི་རྒྱུས་བྱུང་བའི་གཟུགས་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡོད་པའོ། །འདི་དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་དུ་ངེས་ཀྱི་ལུང་མ་བསྟན་མེད་དོ། །སྡོམ་པ་ནི་ཇི་སྲིད་འཚོའི་མཐའ་ཅན་དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པའོ། །སྡོམ་མིན་ནི་ཇི་སྲིད་འཚོའི་མཐའ་ཅན་མི་དགེ་
22-1-41a
བ་ལ་ཞུགས་པའོ། །བར་མའི་སྡོམ་པ་ནི་དུས་ཇི་འདོད་ཞིག་ཏུ་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བ་གང་ཡིན་ལ་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཟླ་བ་གཅིག་གི་བར་དུ་ཟས་མ་ཟོས་གོང་དུ་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་དོ་སྙམ་པ་ལྟ་བུ་ཟླ་གཅིག་གི་བར་དུ་དགེ་བའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཡང་ཟླ་གཅིག་གི་བར་དུ་ལོག་པར་གཡེམ་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་དམ་བཅས་པས་ཐོབ་པ་མི་དགེ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་ཞིང་དང་བསམ་པ་དང་ཁས་ལེན་པ་ལས་ཐོབ་བོ། །བར་མའི་དགེ་མི་དགེ་ནི་དུས་སོགས་ཀྱི་རྒྱུན་འཇུག་པའི་ངེས་པ་མེད་པར་ཐད་ཀ་ཐད་ཀར་དགེ་མི་དགེ་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་ནི་སྡོམ་སྡོམ་མིན་གང་ཡང་མིན་ཏེ་དེ་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
这些有漏法在每一刹那都是无常的、痛苦的、空性的、无我的，因此没有实质，不值得依赖，确实是苦谛。
集谛
使众生在轮回中出生的因，即集谛，是指这些有漏轮回的蕴，它们并非无因产生，也不是从自我、时间、大自在天等非因他者而产生，而是从业和烦恼的因中产生，因此被确立为集谛。如何产生呢？众生是从业因中产生的：各种环境是由共同显现之共业所产生，而各自的身体和苦乐则是由各自感受的不共业所产生。
若问这些业有多少种类，有三种：产生天界依处和快乐的善业；产生恶趣依处和痛苦的不善业；以及既不产生前两者的无记业。这些业由心思考、由身语实行，因此可分为思业（意业）和由思所生的身业与语业两类。
又从依处角度分为身、语、意三业：善的三业称为善行和清净行，不善的则称为恶行和不净行等。
再者，所有产生轮回果报的善与不善业都是有漏业，而产生涅槃果报的道谛之业是无漏业，它是能断除有漏业的对治。
又从产生果报的角度分为三种：乐受异熟业，即在第三禅以下产生乐受异熟的善业；非苦非乐受异熟业，即上二界第三禅以上产生非苦非乐受的业；苦受异熟业，即在欲界产生苦受的不善业。
又有三种：福业，即欲界中感受快乐的善业；非福业，即欲界中感受痛苦的不善业；不动业，即获得上二界的善业，因为它只在该界成熟而不转变到其他界，所以称为不动。
业又分为两种：表业是身语之业，它包括善、不善和无记三类。无表业是由律仪、不律仪和非律仪非不律仪三者之一所摄，虽然没有实际行为，但由引起行为的原因产生的色法相续存在。这只有善或不善两种，没有无记。
律仪是终生持守善法的承诺。不律仪是终生从事不善法的承诺。非律仪非不律仪是在某一期间内从事善法或不善法的承诺，例如发愿一个月内饭前礼佛，这是获得一个月的善律仪；又如发誓一个月内行邪淫，这是获得不善律仪。这些通过对境、意乐和誓言而获得。
非律仪非不律仪的善与不善是指没有时间等持续的确定，而是零散地行善或作恶，既不是律仪也不是不律仪，而是当时的表业。


 །སྡོམ་པ་ལ་སོ་ཐར་གྱི་སྡོམ་པ། བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་གསུམ་དུ་ཡོད་པའི་དང་པོ་ལ་སོ་ཐར་རིགས་བརྒྱད་དེ། དགེ་སློང་ཕ་མ་གཉིས། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ་གཉིས། དགེ་སློབ་མ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་གཉིས། བསྙེན་གནས་སོ། །དེ་དག་ཆོ་ག་བཞིན་དུ་ཁས་བླང་པ་ལས་ཐོབ་བོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བྱང་སེམས་དང་རིག་འཛིན་གྱི་སྡོམ་པ་དག་ཀྱང་སོ་སོའི་གཞུང་ལས་གྲགས་པ་བཞིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་ཁམས་གོང་མའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་དེ་ལས་མ་ཉམས་གྱི་བར་དུ་མི་དགེ་བ་ལ་འཇུག་པ་ངང་གིས་ཁེགས་པ་ཐོབ་པའོ། །ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་འཕགས་པའི་ས་ཐོབ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་མི་
22-1-41b
དགེ་བ་རྣམས་ལ་འཇུག་པ་གཏན་དུ་ལྡོག་པ་ཐོབ་པའོ། །སོ་ཐར་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་དགེ་སློང་སོགས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་མཐའ་ཅན་རྣམས། ཤི་བ་དང་བརྡ་འཕྲོད་པའི་དྲུང་དུ་བསླབ་པ་ཕུལ་བས་གཏོང་ལ། གཞན་ཡང་དགེ་རྩ་ཆད་པས་བསྲུང་འདོད་ཀྱི་གཞི་རྟེན་མེད་པ་དང་། མཚན་གཉིས་ཅིག་ཆར་བྱུང་བས་སྡོམ་པའི་ལུས་རྟེན་ཅན་དུ་མི་རུང་བས་ཀྱང་གཏོང་ངོ་། །བསྙེན་གནས་ནི་དང་པོ་ཁས་བླང་བ་བཞིན་མཚན་འདས་ནས་གཏོང་ངོ་། །སྡོམ་མིན་ནི་ཤན་པ་སོགས་སྡིག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་རང་གིས་ཀྱང་ལས་འདིས་བདག་ཇི་སྲིད་འཚོ་བར་བྱའོ། །སྙམ་པ་ལས་སྡོམ་སེམས་མེད་པ་དག་བྱ་བ་དེ་ལ་དང་པོར་ཞུགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་ལ། གཞན་དེ་འདྲའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་མིན་ཀྱང་། རྔོན་སོགས་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཁས་བླང་བ་ལས་ཐོབ་ཅིང་། ཇི་སྲིད་སྡོམ་མིན་དེ་གཉེན་པོ་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་ན་གཏོང་ལ། ཤི་བ་ན་ཡང་གཏོང་ངོ་། །མཚན་གཉིས་བྱུང་བས་ཀྱང་གཏོང་བར་བཤད་དོ། །དེ་ཕྱིར་སྡོམ་སྡོམ་མིན་འདི་དག་བྱ་བ་བྱེད་རུང་མི་བྱེད་རུང་རྒྱུན་ཆགས་སུ་འཕེལ་བས་དགེ་མི་དགེ་ལྷག་པར་ཆེ་བའི་ཕྱིར་སྡོམ་མིན་སྤང་སྟེ་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པར་ནན་ཏན་བྱ་དགོས་སོ། །བར་སྡོམ་ནི་བསམ་པའི་འཕེན་ཤུགས་ཆད་པའམ། ཁས་བླང་ལས་ལྡོག་པའམ། འཇུག་པའི་བྱ་བ་ཆད་པའམ། དོན་གཙུག་ལག་ཁང་དང་རྒྱ་སོགས་ལྟ་བུ་ཆད་པ་དང་། ཚེ་འཕོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཏོང་ལ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་ལས་དགེ་བའི་སྡོམ་པ་གཏོང་ངོ་། །
22-1-42a
ཕོ་མོའི་དབང་པོ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཟ་མ། ཡོད་ཀྱང་ཉམས་པ་མ་ནིང་། མཚན་གཉིས་ཅིག་ཆར་ཡོད་པ། སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི་མི་རྣམས་ལ་སྡོམ་མིན་སྡོམ་པ་གཉིས་ཀ་ཐོབ་པ་ཡོད། འདོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ལ་བར་སྡོམ་ཡོད། མི་རྣམས་ལ་སོ་ཐར་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་གསུམ་ཀ་ཡོད། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བ་ཡོད། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་མ་གཏོགས་པ་ལ་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་འཕགས་པ་ལ་རང་ས་ན་འབྱུང་བ་མེད་པས་སྡོམ་པ་མངོན་གྱུར་མེད་ཀྱང་སྔར་འབྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བས་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེས་པ་ལ་ཡང་ལྡན་པར་འདོད་དོ། །ཚངས་ཆེན་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་ཅན་ཏེ་ཐམས་ཅད་བདག་གིས་བྱས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་འཕགས་པ་དག་དེར་མི་སྐྱེ་བས་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བ་མེད་ཅེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད། ཐེག་ཆེན་ལས་བྱང་སེམས་རྣམས་དེར་སྐྱེ་བ་བཞེས་པ་ཡོད་པར་བཞེད་དོ། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉམས་པ་དག་གིས་གཏོང་ལ། ས་འཕོས་པ་ལས་རང་སའི་བསྡུས་པ་ཐོབ་ཅིང་ས་གཞན་གྱི་བསྡུས་པ་གཏོང་བ་ཙམ་མོ། །ཟག་མེད་ལ་གཏན་ཉམས་མེད་ཀྱང་། ཐེག་དམན་གྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལས་རེ་ཤིག་ཉམས་པ་ལས་གཏོང་ཡང་དེ་ནི་རྩལ་པོ་ཆེ་ལྡོག་འདྲེད་པ་ལྟར་མྱུར་དུ་སོར་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད། 
22-1-42b
ཉམས་པ་འདི་ནི་དམན་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ལས་གནས་སྐབས་ཉམས་ཚུལ་ཙམ་མོ། །དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣོན་པོར་འཕོས་པ་དང་། འབྲས་བུ་གོང་མ་ཐོབ་པའི་ཚེ་སྔ་མས་བསྡུས་པ་གཏོང་ལ་ཕྱི་མས་བསྡུས་པ་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་དབྱེ་བ་མཛད་དོ།

律仪分为别解脱律仪、禅定律仪和无漏律仪三种。其中第一种别解脱律仪有八类：比丘、比丘尼二种，沙弥、沙弥尼二种，式叉摩那尼，优婆塞、优婆夷二种，近住戒。这些是通过如法受持而获得的。此外，大乘菩萨和持明的律仪也如各自的论典中所说。
禅定律仪是通过获得上界禅定的力量，在不退失该禅定期间，自然阻止不善行为的生起而获得的。无漏律仪是通过获得圣者位的力量，永久杜绝不善行为而获得的。
别解脱律仪中，比丘等终生持戒者，因死亡或在能理解语言者面前舍戒而失去。此外，因断善根而无持戒意愿的基础，或因同时出现两种性器官而不适合作为律仪的身体依止，也会失去律仪。近住戒则如最初受持的规定，过了一昼夜就舍弃。
不律仪是指生为屠夫等恶业种姓，且自己也想"我将终生以此业为生"，无防护心者，仅仅开始从事该行为就获得。其他非此类种姓者，也可通过受持"我要打猎"等誓言而获得。只要获得对治的律仪，不律仪就会舍弃；死亡时也会舍弃。经说两性同现时也会舍弃。因此，这些律仪与不律仪无论是否实际行为，都会相续增长，善或不善会特别强大，所以应当舍弃不律仪而精勤安住于律仪。
非律仪非不律仪则因发心的动力消失，或违背誓言，或中断行为，或目的如寺院与围网等毁坏，以及转世而舍弃；因断善根而舍弃善律仪。
除了无男女根的黄门、有根但损坏的阴阳人、同时具两性者和北俱卢洲人外，人类都可获得不律仪和律仪两者。欲界天神有非律仪非不律仪。人类有别解脱、禅定和无漏三种律仪。欲界和色界天神可生起由禅定所生的律仪。无漏律仪，除无想有情外都可拥有。无色界圣者虽然在自地无现行律仪，但由于未曾舍弃先前有为界的无漏律仪，故认为转生无色界者也具有。
说大梵天有颠倒见解，认为"一切都是我所造"，故圣者不生于彼处，因此无漏律仪不会在那里生起，这是说一切有部的主张。大乘则认为菩萨可转生于彼处。
禅定律仪因退失定境而舍弃。因转生他地而获得自地所摄律仪，舍弃他地所摄律仪。无漏律仪虽无永久退失，但从获得小乘果位暂时退失而舍弃，然而如同力士后退再进，会迅速恢复。这种退失只是从下劣道果暂时退失的方式。经说根性从钝变利以及获得上位果时，舍弃前者所摄，获得后者所摄，仅此差别。


 །ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་སེམས་པ་རྒྱུན་ཆགས་པ་ས་བོན་དང་བཅས་པ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་ལུས་ངག་གི་སྡོམ་པའང་ཐོབ་པར་བྱེད་ལ། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། །ཡིད་དང་དབང་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་དུ་བྱུང་བའི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ལ་ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་མཛད་དོ། །ཡང་ལས་རྣམས་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཀུན་སློང་ལ། དང་པོར་ཡིད་ཀྱི་བསམ་པ་རྒྱུའི་ཀུན་སློང་། དེ་ནས་ལས་དེ་དག་ལ་འཇུག་པ་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་གིས་གྲོགས་བྱས་ནས་འཇུག་པ་དེ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གཉིས་ཡོད་དོ། །ལས་དེ་དག་ནམ་མྱོང་ཚུལ་ལས། མཐོང་ཆོས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ནི་ཚེ་དེ་ལ་བྱས་པའི་ལས་སྟོབས་ལྡན་ཚེ་དེ་ཉིད་དུ་སྨིན་པ་རྣམས་ཏེ། བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། འགོག་སྙོམས་དང་། འབྲས་བུ་བཞི་པོ་ཐོབ་པ་ལས་ལངས་མ་ཐག་པ་ལ་ཕན་གནོད་བྱས་པ། སངས་རྒྱས་དང་དགེ་འདུན་ལ་བྱ་བ་བྱས་པ་སོགས་ཞིང་དང་བསམ་པ་དྲག་པོ་དང་ལས་སྟོབས་ལྡན་བྱས་པ་འགའ་ཞིག་ལྟ་བུའོ། །སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ནི་མཚམས་མེད་པའི་ལས་ལྟ་བུ་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་ཁོ་ན་ལ་སྨིན་ངེས་པ། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་
22-1-43a
མྱོང་འགྱུར་དེ་ཕན་ཆད་དུ་མྱོང་བའི་ལས་རྣམས་སོ། །མྱོང་བར་མ་ངེས་པའི་ལས་བསགས་ཀྱང་སོ་སོའི་གཉེན་པོ་སོགས་ཀྱིས་བཅོམ་ནས་རྣམ་སྨིན་འབྱིན་པར་མ་ངེས་པ་སྟེ་བཞིར་གསུངས་སོ། །ཡང་བྱས་ལ་བསགས་པའི་ལས་ནི་ཀུན་སློང་དྲག་པོས་བསམ་བཞིན་བྱེད་པ། དངོས་གཞིའི་ལས་ཏེ་རྫོགས་པར་བྱས་པ། རྗེས་སུ་འགྱོད་པ་མེད་ཅིང་ཡི་རངས་པ། དེ་འཇོམས་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་པོ་མེད་པ། འབྲས་བུ་སྨིན་ངེས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་པ་དྲུག་ཚང་བ་ལ་བརྗོད་དོ། །བྱས་ལ་མ་བསགས་པའི་ལས་ནི་གོང་གི་དྲུག་མ་ཚངས་པས་ལས་བྱས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་སྨིན་པར་མ་ངེས་པའོ། །ཡང་གཉིས་ཏེ་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ལས་ནི་གནས་རིས་གང་དུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ལས་སོ། །རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མྱོང་བ་ཅི་ཙམ་ཡོད་པ་སྐྱེད་ཅིང་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ལས་སོ། །འདི་དག་ལ་འཕེན་བྱེད་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་དུ་མ་འཕེན་པ་ཡང་ཡོད། དུ་མས་གཅིག་འཕེན་པ་ཡང་ཡོད། ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་འཕེན་པ་ཡང་ཡོད། དེ་བཞིན་དུ་རྫོགས་བྱེད་ལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། འཕེན་རྫོགས་གཉིས་ཀ་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད། གང་རུང་རེ་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་གསུམ་སྟེ་ལས་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཀ་དཀར་བ་གཟུགས་ཁམས་དང་གོང་མ་མྱོང་བྱེད་ཀྱི་ལས། གཉིས་ཀ་གནག་པ་འདོད་པར་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བྱེད། འདྲེས་མ་འདོད་པར་
22-1-43b
བདེ་སྡུག་སྤེལ་མར་མྱོང་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཏེ་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་དཀར་ནག་འདྲེས་པ་མིན་ཀྱང་བྱེད་ལས་ལས་དེ་ལྟར་བཞག་གོ། །དཀར་ནག་གི་ལས་དེ་དག་ཟད་པར་བྱེད་པ་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ནི་མི་དཀར་མི་གནག་པའོ། །དགེ་སྡིག་གང་ཡང་ཞིང་དང་བསམ་པ་དང་ནན་ཏན་གྱིས་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་སོགས་ལས་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་གིས་འབྱེད་ན། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་བ་ནི་དད་སོགས་དགེ་བའི་སེམས་བྱུང་བཅུ་གཅིག་གོ། །དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆོས་རྣམས་འབྲེལ་བས་དགེ་བ། དེ་དག་གི་བག་ཆགས་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་དགེ་བ། དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལས་སློང་བའི་དགེ་བ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་མྱང་འདས་ནི་དོན་དམ་པའི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།

意律仪是相续不断的思心所及其种子，由此力量也获得身语律仪。禅定和无漏律仪随顺心而转。与意识和根识相伴的正念与正知，称为意根律仪。
再者，驱动诸业的发动分为两种：首先是意的意乐，即因的发动；然后是六识聚助力进入这些业的当下发动。
关于这些业的受报方式：现法受报业是在今生所造的有力业在今生成熟的，例如：慈心定、无烦恼定、灭尽定以及刚从四种果位出定者受到利害，或对佛陀和僧团做事等，这些是对殊胜对境以强烈意乐所作的有力业。生后受报业如五无间业，必定在下一生成熟。后后受报业是在更远的生世中受报的业。不定受报业是虽然积累但被各自对治等摧毁而不一定会产生异熟果报的业，这样共说四种。
又有所作已积的业是指：以强烈发心故意而作，完成根本业，事后无悔且欢喜，无对治力来摧毁它，确定有成熟果报的能力，具足这六个条件的业。所作未积的业是指上述六条件不具足的，虽作但不一定如实成熟果报的业。
又有两种：牵引业是使投生某界趣的业。圆满业是在该生中产生并圆满多少苦乐感受的业。关于这些，一种牵引业能牵引多生，多种牵引业能牵引一生，一种业牵引一生等情况都有。圆满业也应同样理解，有既能牵引又能圆满的业，也有只做其中一种的业，应当了知。
又有三种：业与果报都是白的，即感受色界及以上界的业；两者都黑的，即感受欲界痛苦的业；混合的，即感受欲界苦乐交杂的业。虽然业的本质不是黑白交杂，但根据其作用而如此安立。能令这些黑白业消尽的无漏业，则既非白也非黑。
无论善业还是恶业，都因对境、意乐和精进持续而有强弱之分。
那么，如何区分善与不善呢？自性善是信等十一种善心所。与其相应的诸法因关联而为善，与其习气相续关联的为善，由它们发动的行为是发动善，真如和涅槃被称为胜义善。


 །དགེ་བ་དེ་དག་ཐོབ་ཚུལ་ལ། སྔོན་གོམས་པའི་རྒྱུས་ཚེ་འདིར་ངང་གིས་དགེ་བ་བྱེད་པ་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་དགེ་བ། སྦྱོར་བས་དགེ་བ་ནི་དམ་པ་བསྟེན་ཞིང་ཆོས་མཉན་བསམ་བསྒྲུབ་པ་ལས་ཐོབ་པ། མདུན་དུ་བྱས་པའི་དགེ་བ་མཆོག་གསུམ་གྱི་རྟེན་མདུན་དུ་བྱས་ཏེ་མཆོད་པ་བྱེད་པ། ཕན་འདོགས་པའི་དགེ་བ་བསྡུ་དངོས་བཞིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ། ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དགེ་བ་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་སྐྱེད་པ། གཉེན་པོའི་དགེ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དེ་དག །རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པ་དང་ཐག་བསྲིང་བ་དང་སྤང་བ་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་པའི་ལམ་
22-1-44a
ལ་བརྩོན་པའོ། །ཉེ་བར་ཞི་བའི་དགེ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་དང་། ལྷག་བཅས་ལྷག་མེད་ཀྱི་མྱང་འདས་དང་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམས་སོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་དགེ་བ་ནི་ཉེར་ཞི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་དེའི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་མངོན་ཤེས་སོགས་ཡོན་ཏན་འགྲུབ་པའོ། །མི་དགེ་བ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ། འདོད་ཁམས་འདིར་འཇིག་ལྟ་དང་མཐར་ལྟ་དེ་གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་མ་རིག་པ་ནི། བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ཞིང་། དེ་གསུམ་ལས་གཞན་པའི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ཉེས་སྤྱོད་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མི་དགེ་བའོ། །དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་ཐམས་ཅད་འབྲེལ་བས་མི་དགེ་བ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བག་ཆགས་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་མི་དགེ་བ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཐམས་ཅད་སློང་བའི་མི་དགེ་བ། དོན་དམ་པའི་མི་དགེ་བ་འཁོར་བའོ། །དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་མི་དགེ་བ་གོམས་པས་ཚེ་འདིར་ཐོབ་པ་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་མི་དགེ་བ། ཚེ་འདིར་དགེ་བ་ལས་བཟློག་པའི་ལས་ལ་བརྩོན་པ་སྦྱོར་བའི་མི་དགེ་བ། འཚེ་བའམ་ལྟ་ངན་གྱི་སྒོ་ནས་ལྷ་རྟེན་བྱེད་ཅིང་མཆོད་སྦྱིན་ངན་པ་བྱེད་པ་མདུན་དུ་བྱས་པའི་མི་དགེ་བ། སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་མི་དགེ་བ། སྒོ་གསུམ་གྱི་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་འདོད་པ་འབྱིན་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་མི་དགེ་བ། 
22-1-44b
དགེ་བའི་གཉེན་པོའམ་མི་མཐུན་པ་སྡིག་པ་བྱེད་པ་རྣམས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་དགེ་བ། དགེ་བའི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་བར་ཆོད་བྱེད་པའི་མི་དགེ་བའོ། །ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་བསྒྲིབ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ཏེ་རྒྱུད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཁྱབ་པས་ཉོན་མོངས་དེ་དག་གིས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་འབྱིན་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བ་མིན་ནོ། །ཟག་མེད་ལ་སྒྲིབ་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པས་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ལ་མི་བསྒྲིབ་པ་མི་སྲིད་དོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་དགེ་མི་དགེའི་དོན་མདོར་བསྡུས་ན་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་གསུམ། །དེས་བསྐྱེད་ལས་ནི་མི་དགེ་བའོ། །མ་ཆགས་མི་སྡང་གཏི་མུག་མེད། །དེས་བསྐྱེད་ལས་ནི་དགེ་བའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ངེས་པར་བྱ་ཞིང་། དུག་གསུམ་དང་དེ་མེད་པའི་སེམས་གསུམ་གང་ཡང་མིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་རང་གར་ཞུགས་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ན། དེ་ལའང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ནི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་བརྒྱད་དང་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཡིད་དང་། སྲོག་དབང་དང་རིས་མཐུན་པ་དང་མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་སོ། །འབྲེལ་བས་ལུང་མ་བསྟན་ནི། སྡང་བ་དང་དྭངས་པ་གང་ཡང་མིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་མིང་ཚིག་ཡི་གེ་དེ་དག་གིས་ཟིན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་སོ། །རྗེས་
22-1-45a
འབྲེལ་ནི་དེས་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་སོ། །དེས་བསླང་བས་ལུས་ངག་གི་ལས་ནི་བསླང་བའི་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །དོན་དམ་པའི་ལུང་མ་བསྟན་ནི་ནམ་མཁའ་དང་བརྟག་མིན་འགོག་པའོ།

获得善的方法有：由先前习惯的因缘，今生自然行善的，是由出生而获得的善；由加行获得的善，是依止圣者、听闻思维修持佛法而获得的；面前所作的善，是在三宝所依面前供养；利益的善，是以四摄事利益众生；摄持的善，是以福业事生起天界和解脱；对治的善，是精进修习能呵斥、远离、断除、分离烦恼障和所知障的道路。
寂灭的善，是断除烦恼、灭尽定、有余无余涅槃以及不住涅槃。随顺因缘的善，是获得寂灭涅槃后，由此成就出世间神通等功德。
不善也同样，在欲界中，我见和边见以及与这两种见解相伴的无明，是有覆无记；除这三者外的根本烦恼和随烦恼，因为能引发恶行，所以都是自性不善。与这些相应的一切法是由关联而成的不善；它们的习气相续关联是习气不善；由它们发动的一切身语业是发动不善；胜义不善是轮回。
同样，由先前习惯不善，今生获得的是生得不善；今生中精进于违背善法的行为是加行不善；以伤害或邪见方式供奉神灵、做恶祭祀是面前所作不善；伤害众生是造作伤害的不善；三门恶行产生不悦意果报是摄持不善。
与善相违或对立的作恶是对立方的不善；障碍善法的法是造作障碍的不善。
上二界的一切烦恼都是有覆无记，因为心相续被禅定所遍覆，那些烦恼不能产生不悦意异熟果，所以不是不善。因为是无漏的对立面，所以是有覆；烦恼不可能是无覆的。
上述善与不善的意义简要总结，如怙主龙树所说："贪欲、嗔恨、愚痴三，由此所生业是不善。无贪、无嗔、无愚痴，由此所生业是善。"应当这样确定，既非三毒也非无三毒的心所进行的一切行为都是无记。
如何是无记呢？自性无记是八种色法界处以及与之相应的意识；命根、众同分以及名句文聚等。由关联而无记的是，由非嗔恨非清净的心所发动，被那些名句文所摄持的心心所法。随关联无记是被其宣说的习气。由其发动的身语业是发动无记。胜义无记是虚空和非择灭。


 །དེ་ལའང་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་ལུང་མ་བསྟན་ནི། མི་དགེ་བ་དང་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་རྣམས་སོ། །སྦྱོར་བས་ལུང་མ་བསྟན་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་དགེ་བའི་སེམས་གང་ཡང་མིན་པས་བསྐྱེད་པའི་སྤྱོད་ལམ་དང་བཟོའི་གནས་སོ། །མདུན་དུ་བྱས་པའི་ལུང་མ་བསྟན་ནི། འཚེ་བའམ་ལྟ་ངན་མ་ཡིན་པར་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷའི་རྟེན་གང་རུང་བྱེད་པ་དང་། དེར་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་བསོད་ནམས་མིན་པ་མི་སྐྱེ་བར་རང་ག་བའི་ལས་བྱེད་པའོ། །ཕན་འདོགས་པའི་ལུང་མ་བསྟན་ནི་བྲན་དང་ཁྱེའུ་དང་ཆུང་མ་སོགས་ལ་སྡང་བའམ་དྭངས་པ་མེད་པར་སྦྱིན་པ་བྱིན་པའོ། །ཉེ་བར་སྤྱད་པས་ལུང་མ་བསྟན་ནི། སོ་སོར་བརྟག་པ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གང་ཡང་མིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་སྤྱད་པའོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ལུང་མ་བསྟན་ནི། དཔེར་ན་བཟོ་གནས་གོམས་པས་སླད་མའི་ཚེ་དེ་ལ་གོམས་པས་མྱུར་དུ་རྫོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉེན་པོས་ལུང་མ་བསྟན་ནི། དཔེར་ན་སོ་སོར་མ་བརྟག་པའི་སྨན་བསྟེན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཉེ་བར་ཞི་བས་ལུང་མ་བསྟན་ནི། གཟུགས་གཟུགས་མེད་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཏེ་ཞི་གནས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མི་འབྱིན་པའོ། །རྒྱུ་མཐུན་པས་ལུང་མ་བསྟན་ནི། སྤྲུལ་པའི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། །བསྡུས་ན་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ལུང་མ་བསྟན་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོ་གནས་དང་སྤྲུལ་པའི་
22-1-45b
སེམས་བཞིས་བསྡུས་པ་དེ་དག་གོ། །གཟུགས་ཁམས་ན་བཟོ་གནས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་གསུམ་ཡོད་དོ། །ལུང་མ་བསྟན་ཞེས་པ་ལ། དྲི་བ་མཐའ་གང་རུང་དུ་ལུང་མ་བསྟན་པ་དང་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་གང་དུའང་ལུང་མ་བསྟན་པ་དང་། བྱ་བ་འཇུག་ལྡོག་གང་དུའང་ལུང་མ་བསྟན་པ་སོགས་སུ་ཡོད་པ་ལས། སྐབས་འདིར་དགེ་སྡིག་གང་དུའང་ལུང་མ་བསྟན་པ་ཉིད་གོ་བར་བྱའོ། །ཡང་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་གྲངས་ལ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུམ་དང་། ཡང་མཐོ་རིས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཆེད་དུ་དགེ་བ་བྱེད་པ་བསོད་ནམས་ཆ་མཐུན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆེད་དུ་དགེ་བ་བྱེད་པ་ཐར་པ་ཆ་མཐུན། སྦྱོར་ལམ་པའི་དགེ་བ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པ་མཐོང་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་ཏེ་གསུམ་དུ་ཡོད་ལ། ཐར་ཆ་ལ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་མྱང་འདས་ལ་དམིགས་ཏེ་སྒྲུབ་པའི་ཆ་ནས་གཉིས་སུ་ཡོད་དོ། །ཡང་གཡོ་ལས་སྐྱེས་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་ལ་ཡོན་པོ་དང་། ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པའི་དེ་གསུམ་སྐྱོན་ཅན་དང་། འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་བའི་དེ་གསུམ་ལ་སྙིགས་མའི་ལས་ཞེས་སོགས་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་ཡོད་པ་མདོ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྨིན་པར་ངེས་པའི་ལས་ནི་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ལ་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་ལས་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་པའི་ལས་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པ་ལ་ཁམས་
22-1-46a
གོང་མར་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་ལས་ཀྱིས་གེགས་ཤིན་ཏུ་བྱེད་དེ། དེ་དག་ཐོབ་ཕན་ཆད་ལས་དེ་དག་མྱོང་བའི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་དེའི་སྔོན་དུ་སྨིན་པར་རྩོམ་པ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་ལས་ཀྱི་རྣམས་གྲངས་ལ་ནང་གི་དབྱེ་བ་ཚད་མེད་ཀྱང་། གཙོ་བོ་ཆེ་ལོངས་བསྡུས་ནས་དགེ་མི་དགེ་བཅུར་གསུངས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། མི་དགེ་བ་བཅུ་ནི་བརྣབ་སེམས་ཞེས་པ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་གང་ཞིག །ཕ་རོལ་གྱི་བདོག་པ་ལ་རང་གིར་འདོད་པའོ། །གནོད་སེམས་ནི་ཞེ་སྡང་གི་རྩ་བ་ཅན་ཕ་རོལ་སྡུག་བསྔལ་བར་འདོད་པའོ། །ལོག་ལྟ་ནི་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་ཤིང་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་ལས་རྒྱུ་འབྲས་མེད་པར་ལྟ་བའོ། །དེ་གསུམ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ། ལས་གཞན་བདུན་པོའི་ལམ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཕ་རོལ་ཀྱི་སྲོག་བསམ་བཞིན་གཅོད་པ། གཞན་གྱི་ནོར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ། གཞན་གྱི་བུད་མེད་སོགས་བསྒྲོད་བྱ་མིན་པ་ལ་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་གསུམ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་སོ།

其中，由生获得的无记是不善和有漏善的异熟果。由加行获得的无记是既非烦恼性也非善心所生的威仪和工巧处。面前所作的无记是非伤害非邪见地建立某种世间神灵所依，并在此对众人做不生非福的自然行为。利益的无记是对奴仆、童子、妻子等无嗔无喜地布施。受用的无记是以非观察非烦恼的心受用享乐。摄持的无记，例如由熟悉工巧而使来世更快掌握它。对治的无记，例如服用未经审查的药物。寂灭的无记是色界和无色界的烦恼，因为具有止而不产生果报。随顺因缘的无记是与变化心共生的。
总之，欲界中有四种无记：异熟所生、威仪、工巧和变化心所摄的这些。色界中除工巧外有其他三种。
关于"无记"，有不对问题作任何极端回答的无记，不是苦乐任何感受的无记，不是取舍任何行为的无记等，此处应理解为既非善也非恶的无记。
再者，善不善业的差别分类有：布施、持戒、修定所生的三种福业事；又有为获得天界快乐而行善的顺福分，为获得涅槃而行善的顺解脱分，加行道的善因能引生见道所以是顺抉择分，这三种。解脱分根据所缘大小乘涅槃，从修持角度又分两种。
再者，由狡诈生起的三门业称为曲业，由嗔恨生起的三业为过患业，由贪欲生起的三业为垢秽业等，有许多不同名称，应当从经中了知。
必定成熟的业是因为不会虚耗的缘故，获得忍位者将生起恶趣的业，获得不还果者将生起欲界的业，获得阿罗汉果者将生起上界的业都会极大障碍，因为获得那些果位后不再有经历这些业报的机会，所以在获得之前就开始成熟。
总的来说，业的种类内部划分无限，但主要大类归纳为十种善不善：不善十种中，贪心是指从贪欲根本生起的心，想要把他人的财物据为己有。害心是以嗔恨为根本，希望他人受苦。邪见是由愚痴生起并与之相应，认为无因果。这三种是意业，也是其他七种业道的途径。故意杀害他人生命，未经给予而取他人财物，欲心邪淫他人妻等不应行淫的对象，这三种是身业。


 །ཤེས་བཞིན་མི་བདེན་པའི་རྫུན་སྨྲ་བ། ཕ་རོལ་མཐུན་པ་དབྱེ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ཕྲ་མ། གཞན་གྱི་སྙིང་ལ་མི་འཐད་པའི་ཚིག་ངན་པ་སྨྲ་བ་ཚིག་རྩུབ། དེ་གསུམ་མིན་པའི་ཚིག་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་བརྗོད་པ་ངག་ཀྱལ་བ་བཞི་ནི་ངག་གི་ལས་སོ། །སྲོག་གཅོད་སོགས་དེ་དག་དུག་གསུམ་གང་རུང་གིས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་འབྱུང་ལ། གསོད་པ་གནོད་སེམས་ཚིག་རྩུབ་
22-1-46b
རྣམས་ཞེ་སྡང་གིས་རྫོགས་པར་བྱེད། ལོག་གཡེམ་བརྣབ་སེམས་མ་བྱིན་ལེན་རྣམས་ཆགས་པས་དང་། ལོག་ལྟ་གཏི་མུག་དང་། རྫུན་ཕྲ་མ་ངག་འཁྱལ་རྣམས་ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་ཅི་རིགས་པས་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་གཞི་བསམ་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་ཚང་བས་ལས་རྫོགས་པར་བྱེད་དེ། གཞི་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཞེ་སྡང་གིས་མཐར་ཕྱིན་པ་གསུམ་གྱི་གཞི་ནི་སེམས་ཅན་དང་། ཆགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པ་གསུམ་གྱི་གཞི་ནི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། ལོག་ལྟའི་གཞི་ནི་མིང་གཟུགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། རྫུན་སོགས་བཞིའི་གཞི་ནི་མིང་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་སྨྲ་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་གཞིར་འགྱུར་རོ། །ཡུལ་དེ་དག་ལ། བསམ་བཞིན་དུ་ལས་སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་བརྩམ་ཞིང་མཐར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྲུབ་པར་བྱས་པའོ། །དགེ་མི་དགེ་གང་ཡང་རང་གིས་བགྱིས་པ་དང་། གཞན་ལ་བགྱིད་དུ་བཅུག་ན་ཡང་འདྲའོ། །མི་དགེ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གཅིག་ནས་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུས་གཅིག་འབྱུང་བ་ཡོད་དེ། ཡིད་ཀྱི་གསུམ་པོ་གང་རུང་མངོན་གྱུར་ཙམ་གཅིག་དང་། གནོད་སེམས་དང་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་ན་གཉིས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་སོགས་ནས། གནོད་བརྣབ་གང་རུང་མངོན་གྱུར་གྱིས་དྲུག་གཞན་ལ་བཅོལ་ནས་འདོད་ལོག་རང་གིས་སྤྱོད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུས་མཉམ་པར་མཐར་ཕྱིན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་ཀྱི་གསུམ་པོ་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བས་དགུ་དང་བཅུ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །དགེ་བའི་སྐབས་སུ་སེམས་པ་དགེ་བ་ལ་
22-1-47a
བརྣབ་སེམས་དང་གནོད་སེམས་མེད་པ་གཉིས་འབྲལ་མེད་དུ་ཡོད་པས་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་བ་མེད་པ་སོགས་ཤེས་པར་བྱའོ། །མི་དགེ་བཅུ་པོ་དེ་ལས་དམྱལ་བ་ན་ཀྱལ་པ་ཚིག་རྩུབ་གནོད་སེམས་གསུམ་ལྡན་པ་དང་མངོན་གྱུར་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་ཡོད། བརྣབ་སེམས་དང་ལོག་ལྟ་ལྡན་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་ཀྱང་། ལས་འབྲས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ལོག་ལྟ་མངོན་གྱུར་མེད་པ་དང་། གཞན་བསད་ཀྱང་མི་འཆི་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཡིད་འོང་མེད་པས་བརྐུ་བ་མེད་པ་སོགས་ཀྱིས་གཞན་མེད་དོ། །སྒྲ་མི་སྙན་ན་ཡིད་ཀྱི་གསུམ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད། ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གླུ་ལེན་པ་སོགས་ཀྱལ་པ་དངོས་སུ་ཡོད། གཞན་མེད་དོ། །འདོད་པ་གཞན་ན་མི་དགེ་བཅུ་པོ་ལྡན་པའམ་མངོན་གྱུར་དུ་ཡོད་དོ། །མི་དགེ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གི་རེ་རེའི་ཡང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུས་ངན་སོང་དུ་ལྟུང་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཐུན་སྡིག་པ་གང་བྱེད་དེ་ཚེ་རབས་ཕྱི་མ་རྣམས་སུ་སྔར་གོམས་པའི་དབང་གིས་ཡང་བྱེད་འདོད་པ། མྱོང་བ་རྒྱུ་མཐུན་སྲོག་བཅད་པས་ཚེ་ཐུང་བ། མ་བྱིན་པ་ལེན་པས་དབུལ་བ་སོགས་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་སྲོག་ལ་འཚེ་བ་ཅན་དུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་སོགས་བཞི་རེ་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྒྱུའི་ལས་ལམ་རྫོགས་ཚུལ་ཆེ་ཆུང་དང་མཐུན་པར་འབྲས་བུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །མི་དགེ་བ་བཅུ་སྤང་བ་སྲོག་མི་གཅོད་པ་སོགས་བཅུ་ནི་དགེ་བ་བཅུ་ཡིན་
22-1-47b
ལ། དེ་ནི་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་རྒྱུ་སྟེ་སོ་སོར་འབྲས་བུ་བཞི་མི་དགེ་བ་ལས་བཟློག་པའི་ཚུལ་དུ་འབྱུང་བ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཉེས་སྤྱོད་སྤང་བའི་དགེ་བ་བཅུའོ། །སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་སྤང་བ་དེ་ཡང་དངོས་དང་དེ་ཡི་ཕྱོགས་མཐུན་ཕྲ་མོའི་བར་དུ་སྤངས་ཏེ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལས། འབྲས་བུ་ཇེ་བཟང་དུ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་རྣམས་མདོ་སྡེ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་སོགས་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།

明知不真实而说谎；说能离间他人和谐关系的离间语；说让他人心中不满的恶言称为恶语；除以上三种外，任何由烦恼引发并表达的语言称为绮语，这四种是语业。杀生等这些由三毒任一引发而产生，其中杀生、害心和恶语由嗔恨圆满成就；邪淫、贪心和不与取由贪欲圆满成就；邪见由愚痴圆满成就；妄语、离间语和绮语由贪等三毒任一圆满成就。
这些业通过基础、动机、行为和结果的完整而成就。基础方面，杀生等三种由嗔恨圆满的基础是有情；三种由贪欲圆满的基础是财物；邪见的基础是名色所摄的五蕴；妄语等四种的基础是言语。这些也以所说话的对象众生为基础。对这些对象，故意开始各自相应的行为并最终完全成就。
无论善业还是恶业，自己做或指使他人做都相同。这十种不善业可以同时产生一至八种：意的三种任一显现单独一种，具害心而杀生则两种同时产生等等，直到贪心或害心任一显现而指使他人做六种，自己行邪淫，这些都同时圆满，如此等类。因为意的三种不会同时生起，所以不存在九种或十种同时产生的情况。在善业的情况下，善思会与无贪心和无害心不可分离地同在，所以不可能只有一种产生等等，应当了知。
在这十种不善中，地狱中具有绮语、恶语和害心三种，从具有和显现两方面都有；贪心和邪见只是具有而已，因为因果现前所以没有显现的邪见，即使杀害他人他也不会死，没有悦意财物所以无偷盗等，故没有其他不善业。在北俱卢洲有意的三种从具有角度存在，烦恼心唱歌等实际有绮语，其他则没有。其他欲界处所，十不善业从具有或显现角度都存在。
这十种不善业每一种都能产生四种果报：异熟果导致堕入恶趣；同行因果是做什么恶业，由于前生习惯的力量，来世也想再做；同感因果如杀生导致短寿，偷盗导致贫穷等；增上果是出生在杀害生命之处等。这些也会根据因业道完成程度大小相应地感受果报。
十不善业的对治即不杀生等十种是十善业，它们是天界和解脱的因，每一种都会以与不善业相反的方式产生四种果报，应当了知，这些是远离恶行的十善业。
对于远离杀生等，从粗到细微相似之处都完全断除并清净，果报会越来越好，应当按照《念处经》等所说的方式了知。


 །ཡང་སྲོག་མི་གཅོད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་གཞན་གྱི་སྲོག་བསྐྱབ་པ། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ། རང་ཚངས་པར་སྤྱོད་ཅིང་གཞན་ལོག་གཡེམ་ལས་བཟློག་པ། དྲང་པོར་སྨྲ་བ། ཕྲ་མས་དབྱེ་བ་བཟླུམ་པ། དོན་དང་ལྡན་པ་ཆོས་མཐུན་གྱི་ཚིག་བརྗོད་པ། ཚིག་ཡིད་དུ་འཐད་པས་གཞན་ཡིད་དགའ་བར་བྱེད་པ། གཏོང་སེམས་གོམས་པ། བྱམས་པ་བསྒོམ་པ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་གོམས་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བཅུ་ཁྱད་པར་ཅན་ཏེ་དགེ་བ་ཆོས་སྡུད་སྒྲུབ་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་པ་སྟེ་ཕན་ཡོན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པའོ། །ཡང་གང་ཞིག་བྱས་པས་ཚེ་འདིར་འཕགས་ལམ་སྐྱེ་བའི་གེགས་ཆེ་ཤོས་བྱེད་ཅིང་གཉེན་པོས་མ་བཅོམ་པར་ཤི་ན་ཚེ་འདི་འཕོས་མ་ཐག་ཏུ་སྐྱེ་བ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་པར་མནར་མེད་དུ་སྐྱེ་བར་ངེས་པ་མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་ནི། ཕ་གསོད་པ། མ་གསོད་པ། དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་དབྱུང་བ། དགེ་འདུན་འཁོར་ལོའི་
22-1-48a
དབྱེན་བྱེད་པ་ལྔའོ། །འཁོར་ལོའི་དབྱེན་ཞེས་པ་སངས་རྒྱས་བཞུགས་བཞིན་དུ་དེའི་ཉན་ཐོས་བཞི་གྲྭར་ལོངས་པ་ཕན་ཆད་སྟོན་པ་དང་ལམ་གཞན་ལ་ཁྲིད་དེ་འབྱེད་པའོ། །ལས་ཀྱི་དབྱེན་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་གཞན་འབྱེད་པའོ། །མཚམས་མེད་དེ༷་ད༷ང་ཆ་འདྲ་བ་ཉེ༷་བ༷་ལྔ་ནི། མ་ཡང་ཡིན་ལ་དགྲ་བཅོམ་མ་ཡིན་པ་འདོད་ལོག་གིས་སུན་ཕྱུང་བ། བྱང་སེམས་ངེས་གནས་གསོད་པ། འཕགས་པ་སློབ་པ་གསོད་པ། དགེ་འདུན་གྱི་འདུ་བའི་སྒོ་འཕྲོག་པ། མཆོད་རྟེན་བཤིག་པའོ། །མི་དགེ་བཅུའི་ནང་ན་ལོག་ལྟ་ལྕི་སྟེ་དེས་དགེ་རྩ་གཅོད་པར་བྱེད་ཅིང་། དེའི་དབང་གིས་དེའི་རྒྱུད་ལ་དགེ་བ་གང་ཡང་གནས་པར་མི་འགྱུར་ལ་མནར་མེད་པར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་མིའི་རྟེན་ལ་ཆད་ལྟ་བའི་བསྟན་བཅོས་ངན་པ་ཐོས་པ་ལྟ་བུའི་རྐྱེན་ལས། སྲེད་པ་སྤྱད་པ་ཙམ་མིན་པར། ལྟ་བ་སྤྱད་པའི་སྒོ་ནས་ལས་རྒྱུ་འབྲས་མེད་ངེས་སོ་སྙམ་དུ་བསམ་པ་བརྟན་པོར་སྐྱེས་པས་དགེ་རྩ་འཆད་དོ། །ཡང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ཏེ་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་ཞིང་ཡོད་ལས་ཆེ་སྙམ་པས་མཚམས་སྦྱོར་ཞིང་ཡོད་པར་བཟུང་པའི་ཚེ་ན་དགེ་རྩ་སླར་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཚེ་འདིར་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་སྐྱེད་པའི་ལས་བཞི་ནི། སྔོན་མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་བྱེད་པ། ཕྱོགས་བཞིའི་དགེ་འདུན་ལ་ཀུན་དགའ་ར་བ་དང་གཙུག་ལག་ཁང་འབུལ་བ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་དབྱེ་བ་བཟླུམ་པ། བྱམས་པ་ཚད་མེད་བསྒོམས་པའོ། །
22-1-48b
ཞེས་སོགས་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །ཞིང་གི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ཕ་མ་དང་ནད་པ་དང་ཆོས་སྨྲ་བ་དང་སྐྱེ་མཐའི་བྱང་སེམས་ལ་བྱས་པའི་ཡོན་གཞལ་དུ་མེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བར་དུ་ཆེར་འཕགས་ཤིང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཞིང་ནི་འོག་ནས་འོག་ཏུ་བཀྲེན་པ་དང་ཡི་དྭགས་སྤྱི་དང་། འཇུར་འགག་གི་ཡི་དྭགས་ལ་སྦྱིན་པ་བྱས་པས་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་སོགས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །སྡིག་པ་ཀུན་གྱི་ནང་ན་ལོག་ལྟས་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་སྤོང་བ་སོགས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་གནོད་པ་བགྱིས་པ་སོགས་ནི་ཆེས་ལྕི་ཞིང་མི་བཟད་པ་ཡིན་ལ། བསོད་ནམས་ཀུན་གྱི་ནང་ན་ཆེས་འཕགས་ཤིང་བསོད་ནམས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་འདུ་བྱེད་པ་ནི། བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྒོམ་པ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་འཆད་པ་སོགས་ཏེ་རྒྱས་པར་མདོ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།

不仅仅是不杀生，还要救护他人生命；同样地，布施财物；自己修梵行并劝他人远离邪淫；说实话；通过调解消除离间；说有意义且符合佛法的言语；用令人满意的语言使他人心生欢喜；修习舍心；修习慈心；修习正见，这些是殊胜的十善，从积集善法修持的角度而言，具有特殊利益。
又有所谓的五无间业，即做了这些业会在今生造成证得圣道的最大障碍，若未被对治力摧毁而死亡，则一命终后无间隔地必定转生无间地狱：杀父；杀母；杀阿罗汉；恶心出佛身血；破和合僧团五种。
所谓"破和合僧"是指当佛陀在世时，将他的四类以上的声闻弟子引向不同导师和道路而分裂。羯磨破僧是将僧团分裂成不同部派。
与无间业相似的近五罪是：奸污既是母亲又是阿罗汉尼的人；杀害住于决定位的菩萨；杀害有学圣者；夺取僧团的集会财物；破坏佛塔。
在十不善中，邪见最为严重，因为它能断除善根，使其心相续中不再有任何善法，并导致投生无间地狱。这也是在人身时，通过听闻如断见等恶劣论典为缘，不仅仅是贪爱行为，而是以见解行为方式坚固地认为"业因果必定不存在"，由此断除善根。若依靠因缘对业因果有无产生怀疑，并认为"可能存在"而建立联系，当确定它存在时，善根便会重新具足。
又有今生产生梵福德的四种业：在从未有过的地方建造如来塔；供养四方僧团以精舍和园林；调解佛陀声闻的分裂；修习无量慈心。
如此等等，经中说了许多种类。从对境角度来看，对父母、病人、说法者和最后身菩萨行善的功德无量；功德田从低到高直至佛陀越发殊胜；苦田则从低到更低，对贫穷者、一般饿鬼和喉如针咽如山的饿鬼布施，功德极大，如经中所说。
在一切罪业中，邪见断善根和舍弃正法等伤害三宝的行为最为严重且不可忍；在一切福德中最为殊胜且产生不可思议福德的是：发无上菩提心、修习平等性义理、宣讲大乘法等，详细内容应从经中了知。


 །གཞན་ཡང་དགེ་སྡིག་གང་ལ་ཡང་བསམ་པ་མཉམ་པར་ཞུགས་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་བཞིན་དུ་འདྲ་བར་ཐོབ་པ་དམག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། དགེ་སྡིག་གང་ལའང་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ན་བྱེད་པོ་དང་འདྲ་བར་ཐོབ་པ་དང་། རྗེས་སུ་འགྱོད་ན་དགེ་སྡིག་གང་ཡང་འཛད་པ་དང་། ཐབས་མཁས་ན་སྡིག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་མྱུར་དུ་བྱང་བ་དང་། དགེ་རྩ་ཆུང་ངུ་ཡང་ཚད་མེད་པར་འཕེལ་བ་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུར་འཁོར་བར་སྐྱེ་བ་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ལས་དེ་ཡང་
22-1-49a
དང་པོར་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་ལ། མཐར་ཡང་སྲེད་སོགས་ཉོན་མོངས་པས་གསོས་མ་བཏབ་ན་སྐྱེ་བའི་འབྲས་བུ་མི་འབྱིན་པས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཀླུ་གང་དུ་གནས་པར་ཆུ་ཡོད་པ་དང་། ཤིང་རྣམས་སྐྱེ་བའི་རྩ་བ་ལྟ་བུ་དང་། མྱུ་གུ་སྐྱེ་བའི་ས་བོན་དང་། མེ་འབྲས་རྣམས་སྐྱེད་པའི་ལྗོན་པ་ལྟ་བུ་འཁོར་བ་སྐྱེད་བྱེད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་ཀྱང་དུས་དང་ས་དང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་སྲིད་པ་ལ་དགའ་ཞིང་ཆགས་པའི་སྲིད་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀུན་འབྱུང་གི་ཆོས་སུ་གསུངས་སོ། །ཉོན་མོངས་པའི་དབྱེ་བ་ནི་དྲུག་གམ་བཅུར་གང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ཕྲ་བ་ནས་སྐྱེ་ཞིང་ཆེར་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་མ་སྤངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་སྐྱེ་པའི་ཡུལ་ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་གསུམ་ཚོགས་ནས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་དེའི་བྱེད་ལས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་འདིས་འཁོར་བར་ཟག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་དེ་དག་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གང་རུང་གི་སྒོ་ནས་ཕན་ཚུན་འཕྲོད་ཅིང་གནས་ཐོབ་ལ། རྒྱས་སུ་རུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་གང་ཞེ་ན་ལམ་བདེན་དང་འདུས་མ་བྱས་ནི་ཟག་མེད་ཡིན་ལ་དེ་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གཞན་འདུས་
22-1-49b
བྱས་ཐམས་ཅད་ཟག་བཅས་སོ། །དེ་ལ་དམིགས་པས་ཇི་ལྟར་རྒྱས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་ཞིང་དེའི་དབང་གིས་རྩ་ཉོན་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ལམ་དང་འགོག་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་སོགས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དག་གཞིར་བྱས་ནས་མི་རྒྱས་ཏེ། ལམ་དང་འགོག་པ་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས། དེ་ལ་འདུན་པ་འདོད་ཆགས་མིན་ལ། ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན་མ་རིག་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་སོགས་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤོང་བར་བྱེད་ཀྱི་རྒྱས་པར་མི་བྱེད་ལ། གནོད་པ་མི་བྱེད་པས་ཞེ་སྡང་ཡང་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ཞི་བ་ཡིན་པས་ང་རྒྱལ་དང་། ཉོན་མོངས་སྤོང་བྱེད་དག་པ་ཡིན་པས་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་སོགས་ལྟ་བ་གཞན་བཅས་དང་། ཐར་པའི་ཐབས་མཆོག་གྱུར་ཡིན་པས་དེ་ལ་མཆོག་འཛིན་བྱས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་རྒྱས་པ་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་བདེ་སྡུག་གི་རྟེན་དུ་མི་རུང་བས་དེ་ལ་ཉོན་མོངས་མི་རྒྱས་སོ། །དམིགས་པས་རྒྱས་ཚུལ་ལ་ཡང་། སྡུག་བདེན་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལྟ་བ་ལྔ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་ཀུན་བདེན་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལོག་ལྟ་དང་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ཐེ་ཚོམ་གསུམ་དང་། དེ་རྣམས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་པ་དང་། རྩ་ཉོན་གཞན་དང་མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་སྟེ་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ་འདོད་པ་སོགས་རང་སའི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་པོ་མཐའ་
22-1-50a
དག་ལ་ཀུན་ཏུ་དམིགས་ཤིང་དེ་དག་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ།

此外，对于任何善恶之业，以相同的心态参与的所有人都如同一个行为者那样获得同样的果报，例如军队等情形；对任何善恶业随喜赞叹者，会如同实际行为者一样获得相应果报；若后悔则任何善恶业都会消减；若有善巧方便，即使大恶业也能迅速净化；即使小善根也能无量增长，应当理解这些道理。
如是在轮回中产生投生的业，最初由烦恼力而生起，最终若无贪爱等烦恼滋养，则不会产生投生的果报。因此烦恼如同龙所在之处必有水，如树木生长的根本，如能生苗芽的种子，如能结出果实的树木，是产生轮回的因素。
其中，以遍寻一切时间、处所和事物的方式普遍运行，喜爱执着轮回的有爱为主的烦恼，被说为集谛之法。烦恼的分类有六种或十种，如在各处所说。这些从细微处生起并大量增长，所以也称为随眠。
烦恼生起的原因是：烦恼种子未断除，烦恼生起的对境近在眼前，非如理作意，这三种因素聚合而生起。烦恼的作用是使心相续极不寂静。
这些烦恼使众生漏落轮回，烦恼通过所缘或相应任一方式相互适应并获得立足之处，能在其中增长的诸法称为有漏法。哪些是有漏法呢？道谛和无为法是无漏的，除此之外的其他一切有为法都是有漏的。
如何通过所缘增长呢？以五蕴为所缘，执为我和我所，由此根本烦恼和随烦恼增长。虽然对道、灭和无为法也可有见解等所缘，但不会以此为基础而增长。因为道和灭是有漏的对治，所以对它们的希求不是贪爱；当道现前时，无明、疑惑等烦恼都被断除而不会增长；又因为它们不造成伤害，所以嗔恨也不会增长；因为它们是寂静的，所以不会增长我慢；因为它们是断除烦恼的清净法，所以不会增长见取见等其他见解；因为它们是解脱的最胜方便，所以对它们的执着不会增长戒禁取见。无为法因不适合作为苦乐的依处，所以不会增长烦恼。
关于所缘增长的方式，见苦谛所断的五见和疑，见集谛所断的邪见、见取见和疑三种，与这些相应的无明，以及不与其他根本烦恼相混的无明，共十一种称为遍行随眠，它们普遍缘取欲界等自地所断的五类一切对境，并作为产生它们的因。
;


 །བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་ལས་འཇིག་མཐར་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་དགུས་ནི་ཁམས་གོང་མའི་ཟག་བཅས་ལ་ཡང་དམིགས་ཏེ་ཚུལ་བརྟུལ་གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་དེ་ལ་ཡང་དམིགས་པ་ཡོད་ལ། གཞན་སེམས་ཅན་དུ་བཟུང་བ་ཙམ་འཇིག་ལྟ་མིན་ཞིང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་མཐར་ལྟའང་མེད་ཅེས་ཟེར། ཀུན་འགྲོ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བའི་སྐྱེ་སོགས་མཚན་ཉིད་རྣམས་ལའང་ཀུན་འགྲོའི་མིང་ཐོགས་སོ། །ཀུན་འགྲོ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་རིས་སུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་རྒྱས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མིན་ནོ། །མདོར་ན་ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་མ་རིག་པ་ནི་ཀུན་འགྲོ་ཡིན་ལ་གོང་མར་ཡང་དམིགས། ལྷག་མ་རྣམས་དེ་ལྟ་མིན་པའོ། །འགོག་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལོག་ལྟ་གཉིས་དང་ཐེ་ཚོམ་གཉིས་དང་། དེ་གཉིས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་པ་དང་། མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་དྲུག་གིས་ནི་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཁམས་གོང་མ་དང་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་དེ་དག་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་ནས་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཁམས་གོང་མ་ནི་བདག་གིར་མ་བྱས་པ་དང་། ཟག་མེད་ནི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚུངས་ལྡན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཏེ་ཉོན་མོངས་རྣམས་མ་སྤང་གི་བར་དུ་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་རྣམས་ནང་ཕན་ཚུན་གང་དང་གང་མཚུངས་
22-1-50b
པར་ལྡན་ལ་གང་དང་མི་ལྡན་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ནི། ཁོང་ཁྲོ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་མི་འབྱུང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་མཚུངས་ལྡན་དུ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་ཁྲོ་ནི་ཆགས་སྙེམས་ལྟ་བ་གསུམ་དང་། ང་རྒྱལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་ཐེ་ཚོམ་གཉིས་དང་། ལྟ་བའང་དེ་དང་འདྲ་ལ། ཐེ་ཚོམ་ནི་ཆགས་སྙེམས་ལྟ་བ་གསུམ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ཏེ། གོང་བཤད་དེ་དག་གི་ལྷག་མ་གཞན་རྣམས་དང་དེ་དག་ཕན་ཚུན་མཚུངས་ལྡན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁྲོ་བ་སོགས་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་མི་ལྡན། མ་རིག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མ་འདྲེས་པ་ནི་བདེན་པ་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ཙམ་གྱི་རྨོངས་པ་འབའ་ཞིག་སྐྱེས་པའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མི་དགེ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །རྨུགས་རྒོད་མ་དད་བག་མེད་ལེ་ལོ་ལྔ་ནི་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་དུ་རུང་ངོ་། །ཡང་ཚོར་བ་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཚུལ་ནི། འདོད་ཆགས་ནི་འདོད་ཁམས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་བར་དུ་བདེ་དང་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་གསུམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པར་བདེ་བ་དང་། དེ་ཡན་ཆད་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་ནོ། །ཁོང་ཁྲོ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ་བཏང་སྙོམས་གསུམ་དང་། ང་རྒྱལ་ནི་འདོད་པར་བདེ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་སུའང་
22-1-51a
དེ་གསུམ་དང་། གསུམ་པར་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས། བཞི་པ་ཡན་ཆད་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་དང་ངོ་། །འཇིག་མཐར་མཆོག་འཛིན་གཉིས་ཏེ་ལྟ་བ་བཞི་ནི་ང་རྒྱལ་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལོག་ལྟ་ནི་འདོད་པར་ཡིད་བདེ་མི་བདེ་བཏང་སྙོམས་གསུམ་དང་། གཟུགས་གཟུགས་མེད་ན་ཚོར་བ་གང་ཡོད་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་འདོད་པར་ཡིད་མི་བདེ་དང་བཏང་སྙོམས། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཚོར་བ་གང་ཡོད་པ་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །མ་རིག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་པས་ས་གསུམ་ན་ཚོར་བ་གང་ཡོད་པ་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་ནི་འདོད་པར་ཡིད་མི་བདེ་དང་བཏང་སྙོམས། དེ་ཡན་ཆད་རང་སར་ཚོར་བ་གང་ཡོད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་དུ་རུང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་དེ་དག་སྐྱེས་པའི་ཚེ་བཏང་སྙོམས་ཐ་མལ་པར་འདུག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

在这十一种中，除我见和边见两种外，其余九种也缘取上界有漏法，甚至也能缘取他相续的禁戒，但仅仅执著他人为有情并非我见，与此相关的边见也不存在，他们如是主张。与遍行烦恼共同生起的生等特征也被冠以"遍行"之名。非遍行烦恼只对自类所缘增长，而不遍及一切。简言之，见、疑、无明是遍行，也缘取上界；其余烦恼则不如此。
见灭道所断的两种邪见、两种疑惑、与这两者相应的无明，以及不共无明这六种能缘取无漏法。如是缘取上界和无漏的那些烦恼也不会以此为所缘而增长，因为上界非为我所，而无漏则是对治故。
什么是由相应门而增长？与烦恼相应的心心所，在未断烦恼之前从相应门增长。那么，烦恼之间相互哪些相应哪些不相应呢？贪欲不与嗔恨和疑惑相应，但与除这两者外的其他烦恼相应而生起。同样，嗔恨不与贪、慢、见解三者相应；我慢不与嗔恨和疑惑二者相应；见解也与它们相似；疑惑不与贪、慢、见解三者相应。上述那些的其他剩余烦恼互相相应。
忿等随烦恼相互不相应。无明与一切烦恼相应的是相杂无明，不相杂的是单独生起的仅仅不知诸谛的愚痴。无惭和无愧与一切不善相应。昏沉、掉举、不信、放逸、懈怠这五种能与一切烦恼相应。
再者，关于与哪些受相应的情况：贪欲在欲界到第二禅之间与乐、喜、舍三受相应。在第三禅与乐受相应，此以上与舍受相应。嗔恨与苦、忧、舍三受相应；我慢在欲界中与乐、喜、舍三受相应；在初禅和二禅中也与这三受相应；在三禅与乐和舍相应；四禅以上只与舍受相应。应知我见、边见、见取见、戒禁取见这四种见解与我慢相同。邪见在欲界与喜、忧、舍三受相应；在色界和无色界与那里存在的任何受相应。疑惑在欲界与忧受和舍受相应；在上二界与那里存在的任何受相应。无明因与一切烦恼相应，所以与三界一切存在的受相应。不共无明在欲界与忧受和舍受相应，此以上在各自处所与所有受相应。
为何一切烦恼都能与舍受相应？因为那些烦恼生起时，依靠平淡的舍受而沉没的缘故。


 །འགྱོད་པ་ཕྲག་དོག་ཁྲོ་བ་རྣམ་འཚེ་ཁོན་འཛིན་འཚིག་པ་རྣམས་ཡིད་མི་བདེ་དང་མཚུངས་ལྡན། སེར་སྣ་ཡིད་བདེ་དང་ལྡན། གཡོ་སྒྱུ་འཆབ་གཉིད་བཞི་ནི། ཡིད་བདེ་མི་བདེ་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་རུང་། རྒྱགས་པ་ནི་བདེ་བ་དང་ལྡན་ལ། ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ནི་དེ་ཀུན་དང་ལྡན་རུང་ངོ་། །ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་རྒོད་བཞི་ནི་ཚོར་བ་ལྔ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་འཇུག་རུང་ངོ་། །ཡང་རྣམ་ཤེས་གང་
22-1-51b
དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆགས་སྡང་རྨོངས་གསུམ་ནི་འདོད་ཁམས་ན་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་རུང་ལ། ཆགས་རྨོངས་གཉིས་ནི་གཟུགས་ཁམས་ན་སྣ་ལྕེའི་མ་གཏོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་དང་ངོ་། །ང་རྒྱལ་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་གསུམ་ནི་ས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །ཡང་འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་གསུམ་ནི་འདོད་པར་དངོས་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་དམིགས་ནས་འཇུག་སྟེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་མིན་ནོ། །ཁམས་གོང་མའི་ང་རྒྱལ་དང་ཆགས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་དངོས་པོ་མཐའ་དག་ལའང་འཇུག་རུང་ངོ་། །ཡང་ཟག་པའི་སྒོ་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་ན། རྩ་ཉོན་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ཟག་པའི་ངོ་བོ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཟག་པ་དང་འབྲེལ་བ། དེའི་བདག་རྐྱེན་མིག་སོགས་ཟག་པ་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྟེན། ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་རྣམས་ཟག་པས་བཅིངས་པ། ཟག་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དེའི་གནས་ངན་ལེན། ཟག་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་ཟག་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པར་ཟག་པ་དང་འཕྲོད་པའམ། ཡང་ན་གཟུགས་སོགས་ལ་དམིགས་ནས་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཟག་པའི་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་དྲུག་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་ནི་ཟག་བཅས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་གྲངས་ལ། ཀུན་སྦྱོར་དགུ་ནི། རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་སྦྱོར་ཞེས་
22-1-52a
པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཏེ། དེས་ཁམས་གསུམ་ལ་ཡིད་མི་འབྱུང་བས་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་ཅིང་མི་དགེ་བ་བསྒྲུབས་པས་ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་ཁྲོ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའི་ཀུན་སྦྱོར་དང་། ལྟ་བ་འཇིག་མཐར་ལོག་གསུམ་ལ་ལྟ་བའི་ཀུན་སྦྱོར་ཞེས་དང་། མཆོག་འཛིན་གཉིས་ལ་མཆོག་འཛིན་གྱི་ཀུན་སྦྱོར་ཞེས་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣའི་ཀུན་སྦྱོར་ཏེ། དེ་རེ་རེས་ཀྱང་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་པས་རྒྱུ་བྱས་ནས་ཕྱི་མར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཀུན་སྦྱོར་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་ཐར་པའི་ལམ་ལ་བསྒྲིབས་ཏེ། ཆགས་པས་འཁོར་བར་སྐྱེ་བ་དང་། ཁོང་ཁྲོས་སེམས་བཏང་སྙོམས་སུ་འདུག་པ་ལ་བསྒྲིབ་ཅིང་། ལྷག་མ་བདུན་གྱིས་ཐུན་མོང་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་ལ་བསྒྲིབ་ཅིང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་ང་རྒྱལ་གྱིས་འཇིག་ལྟའི་ཉེས་དམིགས་ཤེས་པ་དང་། མ་རིག་པས་འཇིག་ལྟ་དེའི་གཞི་ཤེས་པ་དང་། ལྟ་བས་འགོག་པ་མངོན་བྱེད་ཤེས་པ་དང་། མཆོག་འཛིན་གྱིས་ལམ་ཡང་དག་ཤེས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་ཤེས་པ་དང་། ཕྲག་དོག་གིས་རྙེད་བཀུར་གྱི་ཉེས་དམིགས་ཤེས་པ་དང་། སེར་སྣས་ཡོ་བྱད་བསྙུང་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་བསྒྲིབས་ནས་དགེ་བ་ལ་མི་འཇུག་ཅིང་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་པས་འཁོར་བར་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཐ་མའི་ཆ་དང་
22-1-52b
མཐུན་པའི་ཀུན་སྦྱོར་ལྔ་ནི། འཇིག་ལྟ། ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན། ཐེ་ཚོམ་འདོད་འདུན་གནོད་སེམས་ཏེ་ཁམས་གསུམ་པའི་ཐ་མ་འདོད་ཁམས་པའི་རྒྱུད་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་འདོད་འདུན་དང་གནོད་སེམས་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་པ་ལས་མི་འདའ་བར་བྱེད་ལ། ལྷག་མ་གསུམ་མ་སྤངས་ན་འདོད་ཁམས་པ་ལན་གཅིག་སྤངས་ཀྱང་ཕྱིར་ལྡོག་པར་བྱེད་པ་འདི་ལྔ་སྤངས་ན་ཕྱིར་མི་འོང་དུ་འགྱུར་བར་གསུངས་སོ།

忧悔、嫉妒、忿怒、害、恨、恼等与忧受相应；悭吝与喜受相应；谄、诳、覆、眠这四种与喜忧二受都可相应；骄傲与乐受相应；而舍受则可与所有这些相应。无惭、无愧、昏沉、掉举这四种可与五种受相应。
再者，与哪些识共起呢？贪、嗔、痴三者在欲界可与六识相应；贪和痴二者在色界与除鼻舌外的四识相应，在无色界仅与意识相应。我慢、见和疑三种在一切地中仅与意识相应。
此外，贪欲、嗔恨和我慢三者在欲界只缘取事物的一部分而起作用，不遍一切。上界的我慢和贪欲也与此相似。其余烦恼则可对一切事物起作用。
再者，若将漏分为六种：根本烦恼和随烦恼是漏的本体；与之共生的心心所是与漏相关者；作为其增上缘的眼等是漏的相应依处；三界有漏善法是被漏所束缚者；与漏随顺相连的是漏的习气；随顺于漏的是非漏对治而与漏相适应的，或者是缘取色等而生起烦恼的漏所缘。与这六种相关的法是有漏法。
这些烦恼的差别类别中，九结是：贪结，指三界贪欲，它使人不厌离三界，不行善而造恶，令未来与苦相连；同样地，嗔结；慢结；无明结；见结指我见、边见、邪见三种；见取结指戒禁取和见取二种；疑结；嫉结；悭结。每一种都因造作不善而作为因，使未来与苦相连，所以称为结。
这些结障碍解脱道：贪使人投生轮回；嗔障碍心安住于舍；其余七种共同障碍见真实义；特别是，我慢障碍了解我见过患；无明障碍了解我见之基；见障碍现证灭谛；见取障碍了解真正的道；疑障碍了解三宝功德；嫉妒障碍了解利养恭敬的过患；悭吝障碍完全了解减少资具的功德。由于它们障碍善法，使人不行善而造恶，连结于轮回，所以称为烦恼障。
又有顺下分结五种：我见、戒禁取见、疑、欲贪、嗔恚，它们只存在于三界最下层的欲界相续中。欲贪和嗔恚使人不超越欲界；若未断除其余三种，即使一度断除欲贪嗔恚，也会退回欲界。断除这五种则成为不还果，如是所说。


 །ཡང་འཇིག་ལྟ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ་སྤངས་པས། རྒྱུན་ཞུགས་སུ་འགྱུར་བར་གསུངས་པ་ནི། དེ་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་འདི་གསུམ་ལམ་འགྲོད་པ་ལ་འགྲོ་མི་འདོད་པ་དང་། ལམ་ནོར་བ་དང་། ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པས་གེགས་བྱེད་པ་ལྟ་བུའི་ཀུན་སྦྱོར་ཡིན་པས་གཙོ་བོ་འདི་གསུམ་སྤངས་ན་གཞན་ཡང་སྤང་བར་དོན་གྱིས་མཚོན་ནས་གསུངས་པའོ། །ཡང་གོང་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཀུན་སྦྱོར་ལྔ་སྤང་བས་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། རྒོད་པ་དང་། རྨོངས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་ལྔའོ། །གཞན་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དྲུག་སྟེ། སྒྱུ་དང་གཡོ་དང་རྒྱགས་པ་དང་འཚིག་པ་དང་འཁོན་འཛིན་དང་རྣམ་འཚེ་སྟེ། འདི་དག་གང་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱུད་ཀྱང་དྲི་མར་བྱེད་དོ། །ཡང་བག་ལ་ཉལ་བདུན་ཏེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་
22-1-53a
ཉལ་དང་། ཁོང་ཁྲོའི་བག་ཉལ་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་བག་ཉལ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ང་རྒྱལ་མ་རིག་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ཉལ་ཏེ། འདི་དག་སོ་སོའི་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་གནས་ངན་ལེན་རྣམས་ལ་བག་ཉལ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་འདོད་པ་ཚོལ་བ་མ་སྤངས་པས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོའི་བག་ཉལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །སྲིད་པ་ཚོལ་བ་མ་སྤངས་པས་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ཉལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པའི་ཚངས་སྤྱོད་ཚོལ་བ་མ་སྤངས་པས་ང་རྒྱལ་མ་རིག་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ཉལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཏེ། གཉེན་པོ་ཆུང་ངུ་ཙམ་གྱིས་ཁེངས་པ་དང་། བདེན་པ་ལ་རྨོངས་ནས་ལོག་པའི་ཐར་པ་དང་དེའི་ཐབས་ལ་རྟོག་ཅིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བརྒྱད་དེ། རྨུགས་གཉིད་རྒོད་འགྱོད་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད་པའོ། །འདི་དག་གིས་ཞི་གནས་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ན་ཡང་ཡང་སེམས་ལ་དཀྲིས་པར་བྱེད་པས་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་སོ། །ཡང་ཆུ་བོ་བཞི་ནི། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་འདོད་པ་ཚོལ་བ་ལ་ཞུགས་པའམ་འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་དང་། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་ཁམས་གོང་མའི་དེ་དང་། ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞི་ལ་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་སོགས་བཞིར་བརྗོད་དོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ། དེ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ། ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས། བདག་ཏུ་སྨྲ་
22-1-53b
བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། དང་པོས་ནི་འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་དང་རྩོད་པ་བྱེད་ཅིང་སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ལྟ་བ་ལ་ཞེན་ནས་རབ་བྱུང་རྣམས་དང་རྩོད་པ་སོགས་སོ། །གསུམ་པ་ལོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཐ་དད་པས་མུ་སྟེགས་ཅན་ནང་ཕན་ཚུན་རྩོད་པ་དང་། བཞི་པ་ལྟ་བའི་གནས་འཇིག་ལྟ་ལ་ཆགས་ནས་བདག་མེད་སྨྲ་བ་དང་རྩོད་པ་སོགས་བྱེད་པའོ། །མདུད་པ་བཞི་སྟེ། བརྣབ་སེམས། གནོད་སེམས། ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན། འདི་བདེན་ནོ་ཞེས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་ཞེན་པ། དེ་རེ་རེའི་མཐར། ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་ཞེས་སྦྱར་བ་བཞི་པོ་དེས་མཉམ་པར་བཞག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་མདུད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཡེངས་པའི་རྒྱུ་བཞི་ནི། ཟང་ཟིང་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་རྒྱུས་གཡེངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྩོད་པ་ལེགས་པར་མི་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་དྲག་པོས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མིན་པར་ཤེས་བྱ་ལ་རྟོག་པའི་རྒྱུས་སེམས་གཡེང་བར་བྱེད་དོ།

又说，断除我见、戒禁取见、疑三种结，则成为预流果，这是因为虽然非此类预流果还有其他应断烦恼，但这三种结犹如不愿走在道路上、走错道路和对道路产生怀疑等障碍，所以主要断除这三种时，也就以此意义暗示断除其他烦恼。
又说，断除顺上分结五种，则成为阿罗汉圣者，这五种是：色贪、无色贪、掉举、愚痴和我慢。
另有六种烦恼垢：谄、诳、骄、恼、恨和害，任何相续中具有这些的也会变得污垢。
又有七种随眠：欲贪随眠、嗔恨随眠、有贪随眠、同样还有慢随眠、无明随眠、见随眠和疑随眠，这些各自方面的不良习气称为随眠。其中，由于未断除寻求欲望，所以欲贪和嗔恨随眠增长；由于未断除寻求生存，所以有贪随眠增长；由于未断除寻求邪梵行，所以我慢、无明、见和疑随眠增长，即因仅有微小对治而骄傲，对真理愚痴而思考邪解脱及其方法，对佛陀教法生起怀疑。
八种缠是：昏沉、睡眠、掉举、忧悔、嫉妒、悭吝、无惭、无愧。这些即使在止和舍的时候也一再缠绕心识，所以如是称呼。
又有四种暴流：欲暴流是指沉溺于寻求欲望或欲界烦恼，有暴流是指上界烦恼，见暴流和无明暴流。同样，这四种也称为欲轭等四种。
四种取是：欲取，如是见取、戒禁取和我语取四种。第一种因过分执著欲望而与在家人争执并取着生存；第二种是执著见解而与出家人争执等；第三种是因不同的邪戒和禁行而使外道之间相互争执；第四种是执著我见而与说无我者争执等。
四种结是：贪心、害心、戒禁取见和执著"此为真理"而极度执着，每一种后面都加上"身结"，这四种阻碍等持心的自性身，故称为结。如此，四种散乱原因是：因少许财物而散乱；因不善处理争端而散乱；因严厉的戒禁而痛苦；因非如理思考所知对象而使心散乱。
;
USER: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་ལྡན་པས་ཏེ། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འཁོར་བར་ཀུན་ནས་དཀྲི་བར་བྱེད་པ་དང་། ཀུན་ནས་འཁྲུག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཡོངས་སུ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཁྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་ཁྲོ་བའི་འབར་བ་སྐྱེད་པའོ། །ཡང་ཉོན་མོངས་ལ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཟིན་པའི་སྒོ་ནས་གསུམ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། གཏི་མུག་གིས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའོ། །རྟག་པར་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་ལྔ་སྟེ། བག་ལ་ཉལ། སྐྱེས། སྟོབས་སུ་གྱུར་པ་དང་། མངོན་གྱུར། ཀུན་དཀྲིས་རྣམས་སོ། །རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཅིག་པུ་ཉིད་ལ་དུ་མའི་མིང་ཐོགས་ནས་ཀུན་སྦྱོར་ཆུ་བོ་སྦྱོར་བ་སོགས་དུ་མར་ཆགས་ཏེ། ངོ་བོ་ལ་ནི་ཆོས་སོ་སོར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པའོ། །ཡང་སྒྲིབ་པ་ལྔ་ནི། འདོད་ལ་འདུན་པ་ཞེས་པ་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྟེན་གྱུར་པ་ལ་བཏགས་པའམ། ཡང་ན་འདོད་པ་ལ་རྗེས་སུ་འདུན་པ་འདོད་ཆགས་སོ། །གནོད་སེམས་ནི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །རྨུགས་གཉིད་ནི་འཁོར་གཉིས་སྡུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྡུས་ཏེ། སེམས་ལྕི་བ་དང་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ནི་རྨུགས་པ། ལུས་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བར་བྱེད་པ་གཉིད་དོ། །རྒོད་འགྱོད་ལའང་རང་གི་དངོས་པོ་དང་ལས་འདོད་པའི་ཡིད་ཡོངས་སུ་འཕྲོ་
22-1-54a
བ་དང་། ཡིད་ལ་གཅགས་པ་མི་བཟད་པ་སྐྱེས་པ་ནི་རྒོད་པ་སྟེ། འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་རྒོད་པ་ཡིན་པས་ན་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། །འགྱོད་པ་ནི་སྡིག་པ་བྱས་མ་བྱས་ལ་འགྱོད་པ་སྟེ། སྔར་མི་རིགས་པ་བྱས་པ་ལ་ཕྱིས་འགྱོད་པ་དང་། རིགས་པ་མ་བྱས་པ་ལ་འགྱོད་པའོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི། ཡོད་མེད་དང་ཡིན་མིན་ལ་སོགས་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའོ། །འདི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་རྣམས་ལས་གཞན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་བསྒྲིབས་པས་ན། སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ནི། དྲན་པ། ཤེས་བཞིན། བརྩོན་འགྲུས། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན། བཏང་སྙོམས། ངོ་ཚ། ཁྲེལ། འདོད་ཆགས་མེད་པ། ཞེ་སྡང་མེད་པ། གཏི་མུག་མེད་པ་སོགས་སོ། །དེ་ལ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་འབད་པར་བྱ་ལ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་རྣམས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་གནས་ངན་ལེན་ཆེན་པོའི་ཆ་ཤས་ཙམ་ལས་མ་ལུས་ལ། གཏན་ནས་སྤོང་བར་མི་ནུས་ན་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་བསམ་གཏན་སྐྱེ་བ་ལྟ་ཞོག །བདག་མེད་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་སྐྱེ་བ་ཡང་དུས་རིང་པོར་ཕྱི་བར་བྱེད་དོ། །ཞེས་སོགས་ཐུབ་པའི་དགོངས་པ་རབ་གསལ་ལས་གསུངས་པས་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྤྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་སུ་འདུས་ལ། འཁོར་བའི་ཆོས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཞེས་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་ལེན་པས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་དང་། ཕྱི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་དང་། དུཿཁའི་བདེན་པ་དང་སོགས་པས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་དང་། ནང་ལ་སོགས་པ་དང་། ཟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་དེའི་གཞི་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །
22-1-54b
ཡང་ཉོན་མོངས་གཟུང་དཀའ་བ་དུས་དྲུག་སྟེ། བསམ་གཏན་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ། སྔོན་མི་ཤེས་པའི་གནས་ལ་སེམས་ཞུགས་པའི་ཚེ། ཉོན་མོངས་ལོག་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ་སྟེ། ང་རྒྱལ་ཆེ་བའི་བསམ་པ་ཅན་ཞི་གནས་ཀྱི་སེམས་ལ་ཞུགས་པ་ལྟ་བུ། ཡང་ཕྱིའི་སྡིག་གྲོགས་ཀྱི་དབང་དུ་སོང་ནས་ཉོན་མོངས་སྐྱེས་པ། མདོར་ན་རང་བཞིན་གྱི་ཉོན་མོངས་ཤུགས་དྲག་པོ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཡང་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་དབང་ལ་སྡོད་ན་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བུར་ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་བ་གང་ཡང་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཚད་དང་བརྟག་པ་ཡིད་ལ་བྱ་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་ཆགས་སྡང་རྨོངས་གསུམ་གང་ཤས་ཆེ་བ་ཤེས་པར་བྱས་ནས། དེའི་གཉེན་པོ་མི་སྡུག་པ་དང་བྱམས་པ་དང་རྟེན་འབྲེལ་བསྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་ཀྱི་དབང་དུ་མ་སོང་བར་ཆོས་སྒྲུབ་པ་བསམ་གཏན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་ན་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟང་ངོ་། །ཅི་སྟེ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་ནོན་ན་ཡང་། ཞུམ་པར་མི་བྱ་ཞིང་ནན་གྱིས་རབ་ཏུ་འབད་པར་བྱ་ལ། གལ་ཏེ་ཚེ་འདིར་ཐར་པའི་གོ་འཕང་མ་ཐོབ་ན་ཡང་། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་ཕན་ཆད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མ་འཆུག་པ་ལ་འབད་པར་བྱའོ།;


 །སྒྲིབ་པ་ལྔ་སྟེ་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་གཉིད་དང་། རྒོད་འགྱོད་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་འདི་དག་གིས་གོང་གི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་པའི་དུས་དང་། ལེགས་པར་བསྐུལ་བ་སྒྲུབ་པའི་དུས་དང་། ཞི་གནས་ཀྱི་དུས་དང་། སེམས་རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་དུས་དང་། 
22-1-54a
བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ན་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །རྨུགས་གཉིད་གཉིས། རྒོད་འགྱོད་གཉིས་བྱ་བ་མཚུངས་པས་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའོ། །ཡང་འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་གསུམ་ལ་རང་རྒྱུད་བཅིངས་པས་འཆིང་བ་གསུམ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་འཆིང་བ། ཞེ་སྡང་གི་འཆིང་བ། གཏི་མུག་གི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། འོག་མ་རྣམས་སུའང་དེ་བཞིན་སྦྱར་བར་བྱའོ། །སྔོན་གོམས་པས་ད་ལྟར་སྤྱོད་ཅིང་དེ་མ་སྤངས་པར་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་དང་འབྲལ་བར་དཀའ་བའི་ཐ་བ་གསུམ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་གསུམ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བས་དྲི་མ་གསུམ་དང་། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་རིང་པོར་སྐྱེ་འཆི་མྱོང་བས་སྡིག་པ་གསུམ་དང་། དེ་དག་གིས་འཁོར་བར་འཁོར་ཞིང་མཆོག་གསུམ་དང་བདེན་བཞི་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བས་ཟུག་རྔུ་གསུམ་དང་། དེ་དག་གིས་འཁོན་དང་འཇིགས་པ་དང་གཡེང་བ་མང་བར་གནས་པར་བྱེད་པས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ལྕི་ཡང་སོགས་གསུམ་དང་། ཡང་དེ་དག་གིས་སྒོ་གསུམ་ལོག་པར་སྤྱོད་པར་བྱེད་པས་ཉེས་སྤྱོད་གསུམ་དང་། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་པས་ཕོངས་པས་ན་ཕོང་བ་གསུམ་དང་། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་སེམས་ཡོངས་སུ་གདུང་བས་ཡོངས་གདུང་གསུམ་དང་། དེ་དག་གིས་སྲིད་པའི་ནགས་སུ་སྐྱེ་བ་སྣ་ཚོགས་ལེན་པས་ནགས་སྦྱོར་གསུམ་དང་། ཐར་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པས་གེགས་གསུམ་དང་། དེ་བཞིན་འཁྲུགས་པ་གསུམ་དང་། 
22-1-54b
འཐབ་པ་གསུམ་དང་། དུག་གསུམ་དང་། རིམས་ནད་གསུམ་ཞེས་སོགས་སུ་བརྗོད་དོ། །ཡང་ཟག་པ་གསུམ་སྟེ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སེམས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་བལྟས་ཏེ། རྣམ་པར་འཕྲོ་ཞིང་ཟག་པར་བྱེད་པ་འདོད་པའི་ཟག་པ། མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་སེམས་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་ཏེ་ཟག་པ་སྲིད་པའི་ཟག་པ། ཟག་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་གནས་མ་རིག་པའི་ཟག་པ་དང་གསུམ་དུ་གསུངས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་འདི་དག་གི་ཁོང་ཁྲོ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་མེད་ལ། གཞན་རྣམས་ཁམས་གསུམ་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་དོ། །ཁམས་གསུམ་ན་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་སྒོམ་ལམ་གྱི་སྤང་བྱར་གྱུར་པ་དུ་ཡོད་ཅེ་ན། མཐོང་ལམ་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་འགོག་པ་ལམ་བདེན་བཞི་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་བཞི་དང་། དེ་སྟེང་སྒོམ་ལམ་གྱིས་སྤང་བྱ་དང་བཅས་ཏེ་རིས་ལྔར་དབྱེ་བ་ལས། འདོད་པའི་ཁམས་འདིར་སྡུག་བདེན་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལྟ་བ་ལྔ་དང་ལྟ་མིན་ལྔ་སྟེ་བཅུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཡང་འཇིག་མཐར་ལོག་གསུམ་མ་རིག་ཐེ་ཚོམ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པའི་རང་བཞིན་ལ་དངོས་སུ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་སྟེ། ཟག་བཅས་འབྲས་གྱུར་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་འདི་བདག་མེད་ཅིང་རྟག་ཆད་མེད་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་པ་ལ། རྨོངས་ནས་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། རྟག་ཆད་དུ་ལྟ་བ་དང་། རྒྱུ་འ བྲས་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། བདེན་དོན་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་དང་མཆོག་འཛིན་
22-1-55a
གཉིས་ཏེ་བཞི་ནི། ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་བ་སོགས་ལོག་པ་དེ་ལ་ཆགས་ཤིང་ང་རྒྱལ་དུ་བྱེད་ལ། དེའི་ལྟ་བ་དང་། ཐབས་མིན་པ་ལ་ཡང་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁོང་ཁྲོ་ནི་དབང་གིས་ལོག་ཞུགས་ཏེ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་རང་རང་མི་མཐུན་པ་ལ་ཁྲོ་བ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།

五盖是：欲贪盖、害心盖、昏沉睡眠盖、掉举忧悔盖和疑盖，这些依照上述顺序分别在想要出家的时候、实践良好劝导的时候、修习止的时候、专注摄心的时候、修习舍的时候，使人不趋入善法。昏沉和睡眠二者，掉举和忧悔二者因作用相似而合为一类。
又将贪欲、嗔恨和愚痴三种称为三缚，因它们束缚自相续：贪欲缚、嗔恨缚和愚痴缚。以下诸名也同样应用。由于过去习惯，今生仍然行持，未断除它们使心不堪用且难以脱离，也称为三垢。同样，这三者因毁坏戒律称为三垢秽；依靠它们长时间感受生死称为三罪；因它们使人轮回并对三宝和四谛产生疑惑称为三刺；因它们使人处于怨恨、恐惧和多种散乱称为贪欲的轻重等三者；又因它们使三门邪行称为三恶行；依靠它们因欲望而贫穷称为三贫困；依靠它们使身心遍受煎熬称为三遍烧；因它们在有的森林中受取各种投生称为三林系；因成为解脱障碍称为三障；同样还有三乱、三斗、三毒、三病等称谓。
又有三漏：非等持地的欲界中心向外看而散乱流漏的欲漏；等持地的上二界中心内向流漏的有漏；这两种漏的所依无明漏，共说为三漏。
在这些烦恼中，嗔恨在上二界不存在，其他烦恼则存在于三界一切处。
问：三界中作为见道和修道所断烦恼有多少？答：见道中由见苦集灭道四谛所断的四类，加上修道所断共分为五类。在此欲界中，见苦谛所断有五见和五非见共十种。其中我见、边见、邪见、无明和疑五种是对苦谛本性直接邪入，因为对于有漏果位取蕴无我且无常断的义理愚痴，而见为有我，见为常断，见为无因果，对真理生疑故。贪欲、我慢、见取见和戒禁取见四种称为对邪的邪入，因为对无我法和法体执为我等邪见后，对此产生贪著和我慢，并执著其见解和非方便为最胜故。嗔恨称为依势力邪入，因为依我执等的势力而对各自不顺境生起嗔恨故。


 །ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལ་བདག་ཏུ་མི་ལྟ་ལ། དེའི་དབང་གིས་བདག་དེ་རྟག་ཆད་དུ་མི་འཛིན་ཞིང་། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་གི་ཕུང་པོ་ཙམ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མིན་པས་དེའི་མཆོག་འཛིན་ཀྱང་མི་འབྱུང་ལ། དེ་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་བདུན་སྤང་བར་བཞེད། འགོག་པ་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ་བདུན་ནོ། །ལམ་བདེན་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལ་བདུན་པོའི་སྟེང་དུ་ལམ་ལོག་པ་ལ་ཡང་དག་ཏུ་ལྟ་བ་དེ་འདིས་སྤང་བྱ་ཡིན་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཀྱང་སྤང་བྱར་འདོད་པས་བརྒྱད་དུ་བརྗོད་དོ། །འགོག་ལམ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་ཡང་དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་ཡོད་དེ་འགོག་ལམ་དེ་ལ་སྐྲག་ནས་སྡང་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་བདག་ལྟའི་དབང་གིས་སྐྲག་ཅིང་སྡང་བར་འདྲའོ་སྙམ་མོ། །དེ་ལྟར་ན་འདོད་པར་མཐོང་སྤང་སོ་གཉིས། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པས་ཉེར་བརྒྱད་ཉེར་བརྒྱད་རེ་སྟེ་ཁམས་གསུམ་ན་ཁྱོན་བསྡོམས་པས་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་གྱ་བརྒྱད། འདོད་པ་ན་སྒོམ་ལམ་གྱིས་སྤང་བྱ་འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་
22-1-55b
ང་རྒྱལ་མ་རིག་པ་བཞི་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་པ་གསུམ་རེ་གསུམ་རེ་ཡོད་པས། ཁྱོན་བསྡོམས་ན་སྒོམ་སྤང་བཅུའོ། །དེ་ལྟར་འདོད་པར་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཆར་བསྡོམས་པས་སོ་དྲུག །གཟུགས་ཁམས་ན་སོ་གཅིག་གཟུགས་མེད་ན་ཡང་སོ་གཅིག་སྟེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤང་བྱ་བསྡོམ་ན་དགུ་བཅུ་གོ་བརྒྱད་དུ་ཡོད་པ་མཛོད་ཀྱི་ལུགས་སོ། །མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ལྟར་ན། ལྟ་བ་ལྔ་དང་ལྟ་མིན་ལྔ་སྟེ་བཅུ་པོ་དེ་ཐམས་ཅད་བདེན་བཞི་ལ་ཁྱད་མེད་པར་འཇུག་སྟེ། གཞི་དེ་དག་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། རྟག་ཆད་དུ་ལྟ་བ་དང་། འདག་གྲོལ་གྱི་རྒྱུ་མིན་པའི་ལམ་ལ་མཆོག་འཛིན་ཡོད་པས་སོ་སོའི་བདེན་པ་མཐོང་བས་དེ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ལ་ཁྱད་མེད་པར་བཞེད་དེ་དོན་ལ་དེ་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེའི་དབང་དུ་བྱས་ན་འདོད་པར་མཐོང་སྤང་བཞི་བཅུ། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པས་སོ་དྲུག་པ་ཚན་གཉིས་ཏེ། ཁམས་གསུམ་ན་མཐོང་བས་སྤང་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ཡོད་དོ། །སྒོམ་སྤང་ལ་འཇིག་མཐར་གཉིས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱང་ཡོད་པས་འདོད་ཆགས་སོགས་གོང་གི་སྒོམ་སྤང་བཞི་བཅས་འདོད་པ་ན་སྒོམ་སྤང་དྲུག །གོང་མ་གཉིས་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པས་ལྔ་རེ་ལྔ་རེ་སྟེ་ཁྱོན་སྒོམ་སྤང་བཅུ་དྲུག་ཏུ་བཞེད་དོ། །མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤང་བྱ་དེ་དག་ཁམས་དང་སའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །ཡང་སྒོམ་སྤང་ལ་ཁམས་དང་ས་དང་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་དབྱེ་ན་འདོད་པར་
22-1-56a
སྒོམ་སྤང་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོ་གསུམ་ལ་ནང་གསེས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བའི་སྐོར་དགུས་ཕྱེ་བས་ལྔ་བཅུ་ང་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་བཞིན་བསམ་གཟུགས་ཀྱིས་བརྒྱད་པོ་རེ་རེར་ཡང་སྐོར་དགུར་ཕྱེ་ནས། དེ་རྣམས་སུ་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་པ་ལྔ་རེ་བརྩིས་པས་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། འདོད་པ་དང་བསྡོམས་པས་ཁམས་གསུམ་ན་སྒོམ་སྤང་བཞི་བརྒྱ་བཅུ་བཞི་ཡོད་དོ། །ཡང་ཁམས་གསུམ་ས་དགུ་ལ་ནང་གསེས་དགུ་རེར་ཕྱེ་བས་གྱ་གཅིག་ལ་སྒོམ་སྤང་ལྔ་རེ་ནི་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པས་གྱ་གཅིག་པ་ཚན་ལྔ་བཞི་བརྒྱ་དང་ལྔ། དེ་སྟེང་འདོད་པའི་ས་དགུའི་ཁོང་ཁྲོ་དགུ་བསྣན་པས་བཞི་བརྒྱ་བཅུ་བཞི་སྟེ་རྩི་ལུགས་ཙམ་མ་གཏོགས་སྔར་དང་དོན་གཅིག་གོ། །དེ་ལས་མཛོད་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་བྱས་པའི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཆར་བསྡོམས་པ་གོ་བརྒྱད་པོའི་སྟེང་དུ་འདོད་པའི་སྤང་བྱ་ལ་གོང་བཤད་ཀུན་དཀྲིས་བརྒྱད་ལ་ཁྲོ་བ་དང་འཆབ་པ་བཅས་ཀུན་དཀྲིས་བཅུར་བྱས་པ་བསྣན་ནས་སྤང་བྱ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་པས་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་པོ་དེ་ལ་དགོས་པའི་དབང་གིས་ཟག་པ་གསུམ་དང་། ཆུ་བོ་བཞི་དང་། སྦྱོར་བ་བཞི་དང་། ཉེར་ལེན་བཞིར་དབྱེ་བ་ལས། དང་པོ་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་ལ་མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་གྱི་རྩ་བའོ།

见集谛所断烦恼中，对作为因的蕴不见为我，由此不执此我为常断，由于因集蕴仅仅不是戒禁，所以不生起戒禁取见，除这三种外，余下七种应断。对灭谛也与此相似，有七种。
见道谛所断烦恼中，在上述七种基础上，还有对邪道见为正道，这是此见道所断，因此也认为戒禁取见是应断的，故说有八种。也有人说灭道谛中嗔恨也有直接邪入，因为对灭道谛恐惧而生嗔恨，但我想这也是由我见力量而恐惧和嗔恨的。
如此在欲界有三十二种见所断烦恼；在上二界因无嗔恨，各有二十八种，三界总共有九十八种见所断烦恼。欲界中修道所断的贪欲、嗔恨、我慢、无明四种，上二界中除嗔恨外各有三种，总共有十种修所断烦恼。
如是，欲界中五类所断烦恼总共三十六种；界三十一种，无界也三十一种；三界所断烦恼总计九十八种，这是《俱舍论》的观点。
根据《阿毗达磨集论》，五见和五非见共十种烦恼对四谛均无差别地运行，因为对这些基础有我见、常断见，以及执著非净解之因的道为最胜，所以见各别谛时断除这些烦恼没有差别，实际上也确实如此。依此而言，欲界有四十种见所断烦恼，上二界因无嗔恨各有三十六种，三界共有一百一十二种见所断烦恼。
修所断中，我见边见也有俱生的，加上贪欲等上述四种修所断烦恼，欲界有六种修所断；上二界无嗔恨，各有五种，总共有十六种修所断烦恼。若依界和地区分，见修所断这些烦恼可有多种分法。
又将修所断依界、地和种类细分，欲界的修所断小、中、大三种各细分为三类，共九类，细分有五十四种。同样地，色界和无色界的八地各分为九类，每地有五种（除嗔恨），共三百六十种，加上欲界的总共三界有四百一十四种修所断烦恼。
又将三界九地各细分为九类，得九十一类，每类有五种修所断烦恼，共四百五十五种；再加上欲界九地的九种嗔恨，共四百六十四种，这只是计算方法不同，实质上与前述相同。
在《俱舍论》所说的三界五类所断烦恼九十八种基础上，加上欲界所断中上述八缠及忿和覆成为十缠，所有这些所断烦恼总计一百零八种，依需要分为三漏、四暴流、四轭和四取。其中，三界的十五种无明称为无明漏，是一切烦恼的根本。
;


 །དེའི་ལྷག་མ་འདོད་པའི་ཟག་པ་ཞེ་གཅིག །ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཉེར་དྲུག་ཚན་གཉིས་ཏེ་སྲིད་པའི་ཟག་པ་ལྔ་བཅུ་ང་གཉིས་ཡོད་དོ། །ཉོན་མོངས་དེ་དག་གིས་
22-1-56b
སྲིད་རྩེ་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་གྱི་སྲིད་པར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྨའི་སྒོ་ནས་ཟག་པར་བྱེད་པས་ན་ཟག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆུ་བོ་བཞི་ནི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་ལ་མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་ཡང་ཟེར་ལ། སྦྱོར་བ་ཡང་ཟེར་རོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་སོ་དྲུག་ལོགས་སུ་ཕྱེ་བ་ལ་ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་གི་ལྷག་མ་འདོད་པའི་ཆུ་བོའམ་སྦྱོར་བ་ཉེར་དགུ། སྲིད་པའི་ཆུར་སྦྱོར་ཉེར་བརྒྱད་ཡོད་དེ། སྐྱེ་དགུ་རྣམས་འཁྱེར་ཞིང་གནས་མིན་དུ་སྦྱོར་བའི་གཙོ་བོའི་ཕྱིར་སྐབས་འདིར་ལྟ་བ་རྣམས་ལོགས་སུ་ཕྱེ་བའོ། །དེ་ཡང་འདི་དག་གིས་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོར་རྒྱུན་ཕྱོགས་སུ་འཁྱེར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆུ་བོ་དང་། འཁོར་བའི་འདམ་དུ་རྣམ་ཤེས་སྦྱར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞིར་དབྱེ་བ་ལ། མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་ཙམ་གྲོགས་མེད་རྐྱང་པས་འདོད་པ་དང་སྲིད་པའི་སྐྱེ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མིན་ཕྱིར་ཚུར་བསྲེས། ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་གྱིས་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དེས་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་བསླུ་བའི་ཕྱིར་ལོགས་སུ་ཕྱེ་སྟེ། འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སོ་བཞི། སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སོ་བརྒྱད། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སུམ་ཅུ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དྲུག་གོ། །དེ་དག་ནི་སྲིད་པར་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེར་ལེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གདུལ་བྱའི་
22-1-57a
བསམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་དགོས་པའི་དབང་གིས་དབྱེ་བ་དེ་ལྟར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མངོན་པ་གོང་མའི་ལུགས་གཞིར་བཞག་ནས་གོང་ལྟར་དབྱེ་བར་འདོད་ན། མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤང་བྱ་བརྒྱ་ཉེར་བརྒྱད་ལ་འདོད་པར་ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་བསྣན་ཏེ་བརྒྱ་དང་སོ་བརྒྱད་འབྱུང་བ་དེ་ལས། མ་རིག་པའི་ཟག་པ་བཅོ་ལྔ། འདོད་པའི་ཟག་པ་ང་གཅིག །སྲིད་པའི་ཟག་པ་དོན་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་སྦྱོར་བཅོ་ལྔ། ལྟ་བའི་ཆུ་སྦྱོར་རེ་དྲུག །འདོད་པའི་ཆུ་སྦྱོར་ཉེར་དགུ། སྲིད་པའི་ཆུ་སྦྱོར་ཉེར་བརྒྱད། འདོད་པ་ཉེར་ལེན་སོ་བཞི། སྲིད་པ་ཉེར་ལེན་སོ་བརྒྱད། ལྟ་བ་ཉེར་ལེན་ང་བཞི། ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ནི་ཉོན་མོངས་ཀུན་བརྟགས་རྣམས་ཏེ་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་གཞན་དུ་རྟོག་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་ལ། ཞེན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ལྟ་བའི་གནས་དང་། ལྟ་བ་དེ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གང་ཡིན་པ་དང་། ལྟ་བ་དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་དང་། ངན་སོང་བའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བྱ་ནི་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ལྷན་སྐྱེས་གང་ཞིག་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མིན་པ་རྣམས་སོ། །སྤང་བྱ་མིན་པ་ནི་ཟག་མེད་དོ། །ཇི་
22-1-57b
ལྟར་སྤོང་ན་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་གཞི་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་། དེའི་ཉེས་དམིགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་དེ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དང་དུ་མི་ལེན་པར་བྱས་པས། ནམ་ཞིག་གཉེན་པོའི་ལམ་ཐོབ་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམས་སླར་ཡང་སྐྱེ་བའི་ས་བོན་གནས་ངན་ལེན་རྩད་ནས་བཅོམ་སྟེ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་པ་ལ་སྤང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་པ་ལ་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པས། མི་རྟག་སོགས་རྣམ་པ་གཞན་ཀྱང་དེའི་ངང་དུ་མཐར་ཐུག་སྟེ་ཡིད་བྱེད་དེས་སྣང་བས་མུན་པ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ།

其余的欲漏四十一种；上二界各二十六种，共有有漏五十二种。这些烦恼从有顶至无间地狱的各种生存中，通过六处的伤口流漏，所以称为漏。
四种暴流是：十五种无明也称为无明暴流，也称为轭。将三界的三十六种见解单独分出称为见暴流和见轭。其余的欲暴流或欲轭二十九种，有暴流或有轭二十八种。由于这些是带走众生并连结不良处所的主要因素，所以在此将诸见单独分出。由于这些使人顺流而下带入生死大海，所以称为暴流；因为使识连结于轮回泥泞中，所以称为轭。
又分为四取：单独的不共无明不能取得欲有和生有，所以混合在一起；由于见和戒禁取见能以颠倒见解和错误禁行欺骗在家人和出家人，所以单独分出：欲取三十四种，有取三十八种，三界的见取三十种，戒禁取取六种。因为这些是取得轮回中生存的因，所以称为取，这是考虑所化众生的意乐，依需要而作如此分类的。
若依上部阿毗达磨的观点作为基础进行上述分类，则见修所断一百二十八种加上欲界十缠，共一百三十八种，可分为：无明漏十五种，欲漏五十一种，有漏七十二种；无明暴流（轭）十五种，见暴流（轭）六十六种，欲暴流（轭）二十九种，有暴流（轭）二十八种；欲取三十四种，有取三十八种，见取五十四种，戒禁取取十二种。
其中见所断是遍计烦恼，即对真实义错误分别的染污见解、执著、疑惑、见之所依以及被这些见解错误引导的其他烦恼和随烦恼，以及这些见解所引发的身语业，以及恶趣的蕴、界、处，这些都是见所断。修道所断是获得见道以上相续中的俱生烦恼，而非见所断的那些。非所断的是无漏法。
如何断除呢？由于以智慧如实了知这些烦恼生起的基础、烦恼自身的本质及其过患，不接受这些烦恼的生起，当获得对治道时，烦恼再生的种子习气从根本摧毁，以后不再生起，这就称为断除。这是通过对一切法总体作无我行相的作意，使无常等其他行相也最终融入这一状态，这种作意如同光明驱散黑暗般摧毁烦恼种子。


 །སྤྱིར་གཉེན་པོ་ལ་བཞི་སྟེ། སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོ་ནི་ཟག་བཅས་རྣམས་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་ལྟ་བའོ། །སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐམས་ཅད་དོ། །གཞིའམ་རྟེན་གྱི་གཉེན་པོ་ནི། རྣམ་གྲོལ་ལམ་མོ། །ཐག་བསྲིང་བའི་གཉེན་པོ་ནི། དེའི་གོང་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ཀུན་བཏུས་ལྟར་ཏེ་མཛོད་ན་འཆད་ཚུལ་གཞན་ཡོད་དོ། །ཐག་བསྲིང་བ་ལ་བཞི་སྟེ་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པས་ཐག་བསྲིང་བ་ཚོགས་པ་གཅིག་ཏུ་གནས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པས་མ་འདྲེས་ཤིང་རིང་བར་གྱུར་པས་སོགས་འབྱུང་བ་བཞི་ལྟ་བུ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་འཆལ་ཁྲིམས་ལྟ་བུ། ཡུལ་རྣམ་པར་ཆད་པས་རིང་བ་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ། དུས་ཀྱིས་རིང་བ་འདས་མ་འོངས་
22-1-58a
ལྟ་བུའོ། །སྤང་བྱ་སྤང་བའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་དགུ་སྟེ། འདོད་པའི་སྡུག་ཀུན་གྱི་སྤང་བྱ་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས་གཅིག །འགོག་ལམ་གྱི་སྤང་བྱ་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས་གཉིས་ཏེ་གསུམ། དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་གསུམ་སྟེ་དྲུག་ནི་མཐོང་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་འབྲས་བུའོ། །ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས། གཟུགས་ཀྱི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས། ཟག་པ་ཀུན་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་ནི་སྒོམ་སྤང་སྤང་བའི་འབྲས་བུའོ། །གོང་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དེ་དག་ནི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། རབ་སྐྱེ་དང་། རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་ལ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །
灭谛
འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་རྒྱུ་ལམ་གྱི་སྟོབས་གང་གིས། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་དུ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བར་བྱས་པ། འཁོར་བའི་རྒྱུ་འབྲས་རྒྱུན་ཆད་པའི་གོ་འཕང་རྟག་པ་དང་དམ་པའི་བདག་ཉིད་སྐྱེས་བུས་དོན་དུ་གཉེར་ཏེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་མཆོག །འགོག་པ་ཞི་བ་གྱ་ནོམ་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ལ་དབྱེ་ན་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཙམ་གྱི་ཐེག་དམན་གྱི་མྱང་འདས་དང་། ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་གཉིས་སོ། །འགོག་པ་དེ་ལ་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའི་འགོག་པ་ནི་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་འབྲས་བུ་དང་པོ་
22-1-58b
གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་འགོག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུས་བསྡུས་པ་མི་སློབ་པའི་འགོག་པའོ། །ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བྱའི་ས་བོན་ཉམས་སྨད་པས་རེ་ཞིག་འགོག་པ་ལ་བརྡས་འགོག་པ་ཞེས་དང་། འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤང་བྱའི་ས་བོན་གཏན་དུ་བཅོམ་པ་ལ་དོན་དམ་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་ལ་གཉིས་ཏེ་རྒྱན་མེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །རྒྱན་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ་ཐར་བརྒྱད་ཐོབ་པས་སེམས་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཀྱང་གྲོལ་བ་སྟེ། མདོར་ན་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རིག་པ་གསུམ་དང་མངོན་ཤེས་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། །ཡང་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱེ་བ་གཉིས་སུ་ཡང་ཡོད་དོ། །འགོག་པ་དེ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུན་འགག་པ་ཙམ་ལས་གཞན་དང་གཞན་མིན་སོགས་ཀྱི་སྤྲོས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བས་ཟབ་པའོ། །དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་དང་། བདུད་དང་བྲལ་བ། གནས་དང་གླིང་དང་སྐྱོབ་པ་སོགས་སུ་གྱུར་པ། ཤ་དང་ལྷའི་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པས། བལྟ་དཀའ་བ། གཡོ་བ་མེད་པ། འཆི་འཕོ་མེད་པ། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། བདེ་བ་དགེ་བ་སོགས་ཡིན་ནོ།

总的说来，对治有四种：厌患对治是对有漏法视为过患。断除对治是一切无间加行和无间道。基础或依处对治是解脱道。远离对治是更高的道。这是按照《集论》的说法，《俱舍论》中有不同的解释方式。
远离有四种：以性质不同而远离，如诸大种虽聚合一处但因性质不同而不混杂且相远；成为相违方向的，如持戒与破戒；以处所分隔而远离的，如东西方的海洋；以时间远离的，如过去和未来。
断除所断的果位有九种遍知：欲界苦集所断灭尽的遍知一种，灭道所断灭尽的遍知二种，共三种；同样上二界的三种，共六种，这是见道无间道的果位。断除顺下分结的遍知、色漏灭尽的遍知、一切漏灭尽的遍知三种是修所断断除的果位。
上述所说的烦恼和业是轮回中生起的因、集、生和缘的行相，这称为集谛。
灭谛是通过道因的力量，在真如性中，使烦恼永不再生，轮回因果之流断绝的常恒殊胜境界，是有情追求并应获得的最胜目标，是灭、寂静、妙、出离之性质的涅槃。
分类而言，有仅仅寂灭轮回痛苦的小乘涅槃和殊胜的大乘不住涅槃两种。灭谛的异名分类中，不圆满的灭是指预流等前三果所摄的有学灭；圆满的灭是阿罗汉果所摄的无学灭。又有世间道削弱所断种子暂时的灭称为假名灭；以圣者智慧永断所断种子的称为胜义灭。
阿罗汉有两种：无庄严的是以智慧从一切烦恼中解脱的阿罗汉；有庄严的是获得八解脱，也从心平等住中解脱，总之，是从两方面都解脱，具有三明和六神通的阿罗汉。又有有余依和无余依两种区分。
这灭谛是行蕴之流的灭除，远离他、非他等戏论而寂灭，所以深奥。它是无为、离魔、成为处所、洲岛、救护等，超越肉眼和天眼的境界，所以难见，无动摇，无死亡转生，离一切苦，是乐、善等。
;


 །འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པ་དེའི་ཚེ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡང་། སྔོན་གནས་
22-1-59a
ཟག་ཟད་འཆི་འཕོ་སྐྱེ་ཤེས་གསུམ་གྱིས་སྔོན་དང་ད་ལྟ་ཕྱི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་སེལ་བས་མི་སློབ་པའི་རིག་པ་གསུམ་དང་ཉོན་མོངས་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་གྲོལ་བ་གཉིས་དང་། མངོན་ཤེས་དྲུག་དང་། ཤེས་པ་བཅུ་དང་། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་འཇུག་དགུ་དང་། རྣམ་ཐར་དང་ཟད་པར་དང་ཟིལ་གནོན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཆོས་བཅུ་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །
道谛
ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ལམ་གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ། ཀུན་འབྱུང་སྤོང་བ། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ལམ་བསྒོམས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཚོགས་སྦྱོར་མཐོང་སྒོམ་མཐར་ཕྱིན་གྱི་ལམ་ལྔ་ཡོད་པའི་དང་པོ་ཚོགས་ལམ་ནི། རང་འབྲས་བྱང་ཆུབ་གསུམ་ལས་གང་འདོད་པ་ལ་དམིགས་ནས། དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་དགེ་བ་གཞན་དང་། འབྲས་བུ་དེ་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པས། དབང་པོའི་སྒོ་སྡོམ་ཞིང་ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་པ་དང་། ནམ་གྱི་ཆ་སྟོད་སྨད་ལ་མི་ཉལ་བ་སོགས་ཀྱིས། དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་བཞི་སྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྩོན་ཞིང་ཤེས་བཞིན་དུ་གནས་པར་མངོན་པར་དགའ་བའོ། །རྒྱུ་དེ་དག་གིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་རྣམ་པར་ཐར་པའི་
22-1-59b
གནས་ཀྱི་སྣོད་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཚོགས་ལམ་ཆུང་ངུར་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་བསྒོམ་པ་མངོན་པར་གོང་དུ་འཕགས་ཏེ། འབྲིང་པོར་ཡང་དག་སྤོང་བ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་བརྩོན་འགྲུས་འབྱུང་བ་དང་། ཆེན་པོར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འབྱུང་ངོ་། །སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་ཚོགས་ལམ་དུ་བཤད་པའི་དོན་ལ་གོང་འཕེལ་དུ་འབད་པས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དགེ་རྩ་རྣམས་ཐོབ་པ་སྟེ་གང་ཞེ་ན་དྲོ་བ་སོགས་བཞིའོ། །དེ་ཡང་དྲོ་བ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྣང་བ་ཐོབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ་མཐོང་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་མེ་ལྟ་བུའི་དྲོད་ཐོབ་པའོ། །རྩེ་མོ་ནི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་དགེ་རྩ་གཡོ་བའི་ནང་ན་རྩེ་མོར་གྱུར་པའོ། །འདི་གཉིས་སུ་རྣམ་བྱང་ལ་དབང་བྱེད་པའི་དད་སོགས་དབང་པོ་ལྔ་འབྱུང་ངོ་། །བདེན་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་ནི། བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཞུགས་ཤིང་རྗེས་སུ་སོང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ་སོ་སྐྱེ་ཡིན་ཀྱང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། །ཆོས་མཆོག་ནི་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་པས་བདེན་པ་རྣམས་ལ་དེ་མ་ཐག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ། མཐོང་ལམ་གྱི་སྔ་ལོགས་དེ་མ་ཐག་ཡིན་པས་དེ་དང་ཉེ་བའོ། །དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ས་མཐོང་ལམ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོད་མཆོག་གཉིས་ན་དབང་པོ་ལྔ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་མི་བརྫི་བའི་སྟོབས་སུ་
22-1-60a
གྱུར་པ་ཡོད་དོ། །གང་རྩེ་མོ་ཐོབ་ནས་དེ་ཕན་ཆད་ལོག་ལྟས་དགེ་རྩ་འཆད་པ་ནམ་ཡང་མི་འབྱུང་ལ། བཟོད་པ་ཐོབ་ཕན་ཆད་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོའོ། །མཐོང་ལམ་ནི་ཆོས་མཆོག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་མི་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་པའོ།

获证灭谛的阿罗汉时的殊胜功德：以宿住、漏尽、死生三明，消除对过去、现在和未来的愚痴，故有无学三明，从烦恼障和定障二者中解脱，具六神通、十智、九次第定、解脱、遍处、胜处、三解脱三摩地、无烦恼定、愿智、无学十法、无漏五蕴等众多功德。
道谛是为了遍知苦、断除集、现证灭而修习的道，其中有资粮道、加行道、见道、修道和究竟道五种。第一种资粮道是：缘于欲求三种自果菩提中的任何一种，以成为其因的其他善法，以及获得该果的闻思修慧，具足凡夫戒律，守护根门，知食量，昼夜不眠等，精进于修习四念住瑜伽，安住正知而欢喜。
通过这些因缘，成为证悟和解脱处的容器。在小资粮道修习四念住，中资粮道生起精进的四正断，大资粮道生起定的性质四神足。
加行道是在资粮道所说的义理上更加精进努力，获得顺决择分善根，哪些呢？暖等四种。其中暖是自己对诸谛获得光明的等持与慧相应，获得如同见道智慧火的暖相。顶是对诸谛光明增长的等持与慧相应，在被违缘动摇善根中成为顶峰。这二者生起主导净善的信等五根。
顺谛忍是进入并随顺诸谛一分的等持与慧相应，虽是凡夫，但以总义方式善于通达法性之义。胜法是以自己的智慧对诸谛无间的等持与慧相应，是见道之前的无间，所以与之相近。它在世间法中最为殊胜，因为在它之后即生起圣者地见道。忍和胜法二者中有不被违缘摧毁的五力。
获得顶后，从此再不会因邪见而断绝善根；获得忍后，不再堕入恶趣。
见道是在胜法之后，以无所缘的等持与慧相应，直接现见法性真谛。


 །འདིར་ཤེས་བཟོད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འདོད་དེ། གང་ཞེ་ན་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་འབྱུང་ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས། ཀུན་འབྱུང་རྗེས་བཟོད་རྗེས་ཤེས་བཞི་དང་། འགོག་པའི་དེ་བཞི་དང་། ལམ་གྱི་དེ་བཞི་སྟེ་བཅུ་དྲུག་སྐྱེ་བར་འདོད་ལ། དེ་ཡང་སྔ་མ་སྔ་མ་སྐྱེས་ནས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མས་དེ་ཡུལ་ཏུ་བྱེད་ཅིང་ཤེས་པ་སོགས་ཀྱི་བཞེད་པ་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་འདོད་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ལ་བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་བཟོད་ཤེས་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་དེ་བཞི་ལ་རྗེས་སུ་བཟོད་ཤེས་ཞེས་བྱ་ལ། བཟོད་པ་ནི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་རྟོགས་པའི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་། ཤེས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་མོ། །བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་རིམ་ཅན་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། ཅིག་ཆར་དུ་སྐྱེ་བ་དང་སོ་སོའི་འཇོག་ཚུལ་གྱི་བཞེད་པ་འགའ་ཡོད་ཀྱང་། ཆོས་
22-1-60b
ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་དོན་མངོན་སུམ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེས་ཁམས་གསུམ་གྱི་བདེན་བཞིའི་ཆོས་ཉིད་རྫོགས་པར་རྟོགས་པ་ལ་ལྡོག་ཆས་བཅུ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བ་ཙམ་དུ་བཞེད་པ་ནི་དོན་ལ་གནས་ཤིང་། ཁྱད་པར་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཉིད་སྤྲོས་བྲལ་དུ་གཟིགས་པའི་ཐེག་ཆེན་གྱི་ལུགས་ལ་ནི་དེ་ལྟར་ཆེས་འཐད་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་བདེན་བཞིའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སྤྲོས་བཅས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ལ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་དང་། དེ་འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་རིམ་པས་ངེས་པ་རིམ་ཅན་སྐྱེས་ནས་བདེན་བཞི་མཐོང་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །མཐོང་ལམ་གྱི་སྐབས་འདིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་གཟིགས་པ་ལ་ཆོས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བཟོད་པ་རྣམས་ནི་རྡུལ་མེད་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམས་ནི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་མཐོང་བ། སོམ་ཉི་ལས་བརྒལ་བ། གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པ། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལས་གཞན་གྱིས་མི་བཀྲི་བ། ཆོས་རྣམས་ལ་མི་འཇིགས་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། སོ་སོ་རང་རིག་པས་ཆོས་ཉིད་མངོན་དུ་བྱས་པས་མཆོག་གསུམ་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐོབ་པ་སོགས་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་དེ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་མངོན་དུ་གཟིགས་པའི་ཆོས་
22-1-61a
རབ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །སྒོམ་པའི་ལམ་ནི་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་དེའི་གོང་དུ་གྱུར་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཐུན་མོང་པ་དང་། ཐུན་མིན་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་གཟུགས་མེད་པ་བཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་བརྒྱད་དོ། །དེ་དག་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བདུན་གྱི་སྒོ་ནས་སོ་སོའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་རིག་པའི་ཡིད་བྱེད་ནི། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་མཚོན་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཉེས་པ་མང་བས་རགས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་ཞི་བའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་ལྟ་བའི་ཐོས་བསམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས། སེམས་ནང་དུ་སྡུད་ཅིང་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་ལ་བརྩོན་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཏིང་འཛིན་བསྐྱེད་པ་ལ་འབད་པའོ། །མོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་བྱེད་ནི་སྔ་མ་ལྟར་སྦྱང་བས་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས། ཐོས་བསམ་ལས་འདས་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཏིང་འཛིན་སྦྱང་བ་སྐྱེ་བའོ།

在此认为生起十六刹那智忍慧，什么是十六呢？苦法智忍、苦法智、苦类智忍、苦类智，同样的集法忍法智、集类忍类智四种，灭的那四种，道的那四种，共计十六种。关于前者生起后为后者所缘而了知等有多种见解，但对于欲界所摄法见四谛者称为法忍智，上二界的四谛称为类忍智。忍是现证真谛的对治无间道无漏智慧，智是其解脱道。
关于这十六种是次第生起还是同时生起以及各自安立的方式虽有不同见解，但认为一切法无我义现证智慧的圆满刹那同时圆满了解三界四谛的法性，只是从不同方面分为十六种的观点才是符合实际的。特别是在一切法空性离戏的大乘观点中，这种理解尤为合理。然而，对于具有四谛行相的有戏论智慧而言，依次对苦、苦因集、苦灭、道产生次第决定而圆满见四谛的作用也是存在的。
在见道阶段，以慧眼见法性真谛时，经中说"生起无尘无垢法眼"，其中忍为无尘，智为无垢。此外还说见法、度疑、不依赖他人、不被他人引离佛陀教法、获得对诸法无所畏惧等，因为以自证智现证法性而获得对三宝的信解信仰，获得圣者喜悦的戒律等特殊功德。
这道是现见法性真谛的择法智慧为主的七觉支自性。修道是获得见道后更上一层的瑜伽修习，包括世间共同道和非共出世间道两种。第一种世间道是四禅和四无色定的八种等持。这些是通过七种作意实现各自的等至，哪七种呢？了知相作意是：以第一禅为例，观察欲界为非等持等多苦多过患故粗重，而第一禅则相反为寂静行相，以闻思慧收摄内心并努力清净，致力于生起第一禅定。胜解作意是如前清净后，以修所生慧超越闻思，生起第一禅清净等持。
;


 །རབ་ཏུ་དབེན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་བྱེད་ནི་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་ཆེན་པོ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་ནས་འདོད་ཉོན་མངོན་གྱུར་སྤོང་བའོ། །དགའ་བ་སྡུད་པའི་ཡིད་བྱེད་ནི་རབ་ཏུ་དབེན་པ་ལས་བྱུང་བའི་
22-1-61b
དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཆུང་ངུས་རགས་པ་སྤོང་བ་ལ་དགའ་ཞིང་དེ་ལ་ཕན་ཡོན་དུ་མཐོང་ནས་དུས་སུ་དད་པ་ཆེན་པོ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ་དེས་འདོད་ཉོན་འབྲིང་སྤོང་བའོ། །དཔྱོད་པ་ཡིད་བྱེད་ནི་དེ་ལྟར་གཉེན་པོས་ཉོན་མོངས་ཕལ་ཆེར་སྤང་པས་ད་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་སམ་སྙམ་པའི་བློ་སྐྱེས་ནས་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་མི་སྐྱེ་བརྟག་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པའི་སྤྱོད་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །སྦྱོར་བའི་མཐའ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི། དེ་ལྟར་བརྟག་ན་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བར་མཐོང་སྟེ། སྔར་བཞིན་ཞི་རགས་ཀྱི་རྣམ་པར་བསྒོམས་པས་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའི་གཉེན་པོ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའོ། །སྦྱོར་བའི་མཐའི་འབྲས་བུ་ཡིད་བྱེད་ནི་གོང་གི་ལམ་དེའི་རྗེས་ལ་བསྒོམས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་ཞི་རགས་རྣམ་ཅན་དུ་བལྟས་ཏེ་ཡིད་བྱེད་བདུན་གྱིས་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡིད་བྱེད་དང་པོ་གཉིས་རང་ལམ་དེའི་སྦྱོར་བའི་ལམ། རབ་དབེན་དགའ་སྡུད་སྦྱོར་མཐའ་གསུམ་བར་ཆད་མེད་ལམ། དཔྱོད་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ལམ། སྦྱོར་འབྲས་ཡིད་བྱེད་རྣམ་གྲོལ་ལམ་མོ། །རབ་དབེན་དགའ་སྡུད་སྦྱོར་མཐའ་གསུམ་ལམ་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོ་གསུམ་སྟེ་ཉོན་མོངས་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་ངུའི་གཉེན་པོ་རིམ་བཞིན་ཡིན་ནོ། །འོག་སའི་ཉོན་མོངས་སྤངས་ནས་ས་རང་རང་གི་དངོས་གཞིའི་སེམས་ཐོབ་པ་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ། རྟོག་པ་དང་། 
22-1-62a
དཔྱོད་པ་དང་། དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལས་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་ནི་འདོད་ཁམས་པའི་སེམས་འདོད་འདུན་གནོད་སེམས་རྣམ་འཚེ་སོགས་སྤོང་བ་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་གོ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་སྤང་བས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་དགའ་བ་དང་། ཤིན་སྦྱང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ལུས་བདེ་བ་ནི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཡན་ལག་གོ། །སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་གཉིས་འགྲུབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གནས་སམ་རྟེན་གྱི་ཡན་ལག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པར་ཡན་ལག་བཞི་སྟེ། རབ་དད་ནི་རྟོག་དཔྱོད་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ། འོག་མའི་སྐྱོན་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བའི་རང་ས་ལ་རབ་ཏུ་དད་པའོ། །ཕན་ཡོན་དགའ་བདེ། གནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་བཞིའོ། །གསུམ་པ་ལ་ལྔ་སྟེ། འདུ་བྱེད་བཏང་སྙོམས་དང་། སྒོམ་པ་མི་བརྗེད་པའི་དྲན་པ། དྲན་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ཤེས་བཞིན་གསུམ་ནི་འོག་མའི་དགའ་བ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོའོ། །བདེ་བ་ཕན་ཡོན། སེམས་ཀུན་ནས་གནས་པ་རང་བཞིན་ནམ་རྟེན་ནོ། །བཞི་པར་བཞི་སྟེ། ས་འོག་མའི་སྐྱོན་བརྒྱད་དང་བྲལ་བའི་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་བཏང་སྙོམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཉིས་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བདེ་བ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོའོ། །ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཕན་ཡོན། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྟེན་གྱི་ཡན་ལག་གོ། །སྐྱོན་བརྒྱད་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་རྟོག་དཔྱོད་
22-1-62b
གཉིས་དང་། གསུམ་པ་མན་ཆད་ན་ཡོད་པའི་དབུགས་འབྱིན་རྡུབ་གཉིས་དང་། འདོད་པ་ན་ཡོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། གཉིས་པ་མན་ཆད་དུ་ཡོད་པའི་ཡིད་བདེ་དང་། གསུམ་པའི་བདེ་བ་སྟེ་དེ་བརྒྱད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རླུང་མེད་པའི་མར་མེ་ལྟར་གཡོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།

极远离所生作意是如前修习，生起欲界修所断大品的对治，断除欲惑现行。摄喜作意是从极远离所生的喜乐中，以小品喜乐断除粗重，喜爱并见到其中功德，及时生起大信作意，由此断除欲惑中品。
观察作意是如此以对治断除大部分烦恼后，生起"现在是否已断一切烦恼"的念头，为检验烦恼是否生起，而作意与烦恼生起相应的行为。加行究竟作意是在如此检验时看到烦恼仍会生起，如前修习止息粗重的行相，生起对治欲惑小品中小品的对治。加行究竟果作意是在前述道之后，作意体验这一切修习的果报。
如此从第二禅至有顶，观察寂静粗重行相，以七种作意成就。其中前两种作意是该道的加行道，极远离、摄喜、加行究竟三者是无间道，观察是胜解道，加行究竟果作意是解脱道。极远离、摄喜、加行究竟三道分为小中大三种，分别是大中小烦恼的对治。
断除下地烦恼后获得各自根本心，第一禅具五支：寻、伺、喜、乐和心一境性。其中寻伺二者是欲界心断除欲贪、害心、害等的对治支。由断除违品而从远离生起的喜悦，以及由调柔力所生身乐是功德支。由心一境性力量成就这两者的等持是所依支。
同样，第二禅有四支：胜解是断除寻伺的对治，是从下地过患中出离后对自地的强烈信解。功德支为喜乐，所依为等持，共四支。第三禅有五支：行舍、不忘修习的正念、安住正知三者是断除下地喜的对治。乐是功德，心遍住是自性或所依。第四禅有四支：断除下地八种过患的遍净正念和遍净行舍二者是断除第三禅乐的对治。舍受是功德，遍净等持是所依支。
八种过患是：第一禅中的寻伺二种，第三禅及以下有的出入息二种，欲界中的苦和忧，第二禅及以下有的喜，以及第三禅的乐，由于远离这八种，如无风灯一般没有动摇。


 །དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་གནས་རིས་དེར་མེ་ཆུ་རླུང་གིས་འཇིག་པ་མེ༷ད་ལ༷། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་རྟོག་དཔྱོད་མེ་ལྟ་བུ། གཉིས་པར་དགའ་བདེ་ཆུ་ལྟ་བུ། གསུམ་པར་དབུགས་འབྱུང་རྡུབ་རླུང་ལྟ་བུ་ཡོད་པས་བསྐལ་པ་འཇིག་པའི་ཚེ་དེ་དག་གི་གནས་སྣོད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་རིམ་པར་མེ་ཆུ་རླུང་གིས་འཇིག་པ་ཡོད་པའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པའི་ཚེ། གཟུགས་ཁམས་ལ་ཆགས་པ་མ་བྲལ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བའི་ཕྱིར། འདོད་ཁམས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཟས་དང་། གཉིད་དང་འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། དེའི་དབང་གིས་གཟུགས་ཁམས་པ་ལ་ཁམས་ཀྱི་ཟས་མེད་ཅིང་ནང་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ལུས་རྒྱས་པ་ཡིན་ལ། མིག་རྣ་ལུས་ཤེས་གསུམ་ལས། སྣ་ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་མི་འབྱུང་བའོ། །གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཞི་གནས་སུ་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་སོ་སོར་རྣམ་པར་བཞག་པ་མེད་ལ། ཐམས་ཅད་གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནུབ་པ་ཡིན་ཞིང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མེད་པར་ནམ་མཁའ་ཙམ་མཐའ་ཡས་སོ་ཞེས་དེ་ཙམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནམ་མཁའ་མཐའ་
22-1-63a
ཡས་པ་དང་། ནམ་མཁའི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་བཀག་སྟེ་རྣམ་ཤེས་ཙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་དང་། དེ་ཡང་བཀག་སྟེ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་གནས་པ་དང་། དེ་ཡང་བཀག་སྟེ་ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཙམ་དུ་གནས་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་དེ་དག་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་གོམས་པའི་རིམ་པ་དང་མཚུངས་པར། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་ཞེས་པ་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་གནས་རིས་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྙོམས་འཇུག་ཆུང་ངུར་གོམས་པ་ལས་ཚངས་རིས། འབྲིང་ཚངས་པ་མདུན་ན་འདོན། ཆེན་པོས་ཚངས་ཆེན་སོགས་འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་བར་དུ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་ཟག་མེད་སྤེལ་ཏེ་བསྒོམ་པ་ཆུང་༣འབྲིང་༦ཆེ་བ་༩ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་༡༢ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་༡༥ལྔ་ལས་གནས་གཙང་ལྔར་སྐྱེ་བའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ལ་གནས་གཞན་མེད་པས་སྐྱེ་བ་ཙམ་ལ་ཐ་དད་མེད་ཀྱང་། སྙོམས་འཇུག་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོའི་རིམ་པ་བཞིན་སྐྱེ་བ་མཐོ་དམན་དང་བཟང་ངན་ཡོད་པར་གསུངས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་དེ་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་དག་པ་པ་གཉིས་སུ་ཡོད་པའི། དང་པོ་སྲེད་ལྟ་ང་རྒྱལ་མ་རིག་པ་བཞིས་བསླད་པ་ཅན་དེ་ཇི་ལྟར་ན། རང་སའི་རོ་མྱང་བའི་སྲེད་པ་ཤས་ཆེ་བའམ། ལྟ་བ་ཤས་ཆེ་བའམ། ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་བའམ། མ་རིག་པའི་དབང་
22-1-63b
གིས་ཐེ་ཚོམ་ཤས་ཆེ་བའི་སྙོམས་འཇུག་དེ་ལ། རང་ས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་འབྱུང་བའོ། །དག་པ་པ་ནི་སྐྱོན་དེ་དག་མེད་པར་གྱུར་པའི་བསམ་གཟུགས་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་ནི་དགེ་ཞིང་རྣམ་པར་བྱང་བའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོས་བསྡུས་པའི་ཏིང་འཛིན་ཇི་སྙེད་པ་ལ་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་རྣམས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་དག་གི་མིང་ཙམ་ཡང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མི་ཤེས་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོས་བསྡུས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཇི་ལྟ་བར་བསམ་གཏན་ལྷག་མ་དང་གཟུགས་མེད་རྣམས་ལ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཚད་མེད་པ་ཡོད་དོ། །རབ་ཀྱི་མཐའི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་བསམ་གཟུགས་དེ་དག་བདེན་པ་བཞི་རྟོགས་པ་དང་མ་འབྲེལ་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ཟག་བཅས་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་དང་གཟུགས་མེད་སྔ་མ་གསུམ་སྟེ་བདུན་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒོམ་ལམ་དུ་བདེན་པ་བཞི་སྒོམ་པ་ནི། ཟག་མེད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་མོ། །སྲིད་རྩེ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་མི་བརྟེན་པས་དེ་ཟག་བཅས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ལ་ཙམ་པོ་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གཉིས་ཡོད་པའི་སྔ་མར་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་ཀ་ཡོད་ལ། ཕྱི་མ་ལ་རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡོད་པས་ཙམ་ཁྱད་གཉིས་སུ་ཕྱེའོ།

因此，在这些果报生起的诸天界中，没有火水风的灾难，但第一禅中有如火的寻伺，第二禅中有如水的喜乐，第三禅中有如风的出入息，所以在劫灾发生时，它们的器世界依次被火水风所毁坏。
获得第一禅等持时，虽然未离色界贪，但已离欲界贪，因此脱离了欲界段食、睡眠和淫欲贪，由此色界天人无段食，而是内在以等持滋养身体，在眼耳身三识中，鼻舌识不生起。
无色界众生因为在止中为一味，所以没有各自的支分建立，皆已离色贪，色想已灭，特别是没有色想而只是入定于"虚空无边"的境界，是无边虚空处；也遮止虚空想，只是识想，是识无边处；也遮止那个，住于"无所有"想，是无所有处；也遮止那个，只住于"非有非无"，是有顶。
这四种因等至的禅定按照修习小中大三种的次第，相应有果报生起的禅定，即在色界各天中出生，如修习小品第一禅等至生于梵众天，中品生于梵辅天，大品生于大梵天等，应如是了知乃至更大的果报。第四禅和无漏交替修习小(3)中(6)大(9)极大(12)最极大(15)五种，生于五净居天。
无色界没有不同处所，所以生处没有区别，但据说根据小中大等至的次第，有高低和优劣之分。
这些禅定和无色定有染污和清净两种，第一种被贪爱、见、慢、无明四者所染污，如何呢？或是自地味著贪爱为主，或是见为主，或是我慢为主，或是因无明而疑为主的等至中，自地的烦恼和随烦恼生起。清净的是没有这些过患的禅定和无色定，是善妙清净的。
对于第一禅所摄的种种等持，诸佛菩萨入定的那些，声闻和独觉连名称都不知道，如同第一禅所摄等持一样，对余禅和无色界也应如是了知，依靠禅波罗蜜，有无量等持。
这些极究竟分所生的禅定和无色定，如果不与四谛证悟相关联，是世间道有漏；依于四禅和前三无色共七地而在修道中修四谛，是无漏出世间道。有顶因心行不明显，所以不依它修无漏道，它仅仅是有漏的。
第一禅根本定有寻伺俱有和无寻唯伺两种，前者有寻有伺，后者无寻有伺，因此分为一般和殊胜两类。


 །ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་བརྟེན་པའི་གཙོ་བོ་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་ནི། བསམ་གཏན་དང་པོའི་
22-1-64a
ཉེར་བསྡོགས་མི་ལྕོགས་མེད་དང་། དངོས་གཞི་ཙམ་ཁྱད་གཉིས། བསམ་གཏན་གོང་མ་གསུམ་བཅས་དྲུག་པོ་དེ་ལ་མཐོང་ལམ་སོགས་བརྟེན་པས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པ་མཆོག་སྟེ་གཟུགས་མེད་ལྟ་བུ་ཧ་ཅང་ཞི་གནས་ཤས་ཆེ་བས་མི་གསལ་བ་ཡང་མིན་ལ། གསུམ་པ་སོགས་འོག་ས་ལྟར་གཡོ་བ་ཕྲ་མོའི་སྐྱོན་ཀྱང་མེད་པས་རབ་ཏུ་གྱུར་པའོ། །ཡང་ས་དྲུག་པོའི་སྟེང་དུ་གཟུགས་མེད་སྔ་མ་གསུམ་བསྣན་པས་བསམ་གཏན་ས་དགུར་འདོད་དོ། །འདི་རྣམས་ལ་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བརྟེན་ན་མཐོང་ལམ་ནི་ས་དྲུག་གང་རུང་ལ་བརྟེན་པའོ། །སྒོམ་ལམ་ནི་ཟག་མེད་ལམ་མི་ལྕོགས་མེད་ལ་བརྟེན་པས་འདོད་པ་དང་བསམ་གཟུགས་བརྒྱད་དེ་ས་དགུ་པོའི་འདོད་ཆགས་བྲལ་ནུས་སོ། །ལྷག་མ་བརྒྱད་ཀྱིས་རང་ས་དང་གོང་མའི་ས་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བར་བྱེད་དོ། །མངོན་ཤེས་དང་པོ་ལྔ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པོའི་དངོས་གཞི་ན་ཡོད། དེ་ལྔ་རང་ས་དང་འོག་སའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ནོ། །མངོན་ཤེས་རྣམས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲུབ་ན་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོའི་རྣམ་གནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་ཤེས་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ལས་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་
22-1-64b
སྟེ་དང་པོར་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་བསྒྲུབ་ནས། མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུའམ་གཟུགས་ཁམས་སུ་མངོན་དུ་བྱེད་ཅིང་། གཟུགས་མེད་ཁམས་སུ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་དེ། ཞི་བའི་རྣམ་ཐར་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་གནས་པ་དེ་དག་དེ་ལ་འབད་པ་མི་རྩོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་མཐར་གྱིས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། ཁམས་གསུམ་ན་སེམས་ཕྲ་ཤོས་སྲིད་རྩེ་ཡིན་པས་དེའི་མཇུག་ཏུ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་མཐའ་དག་འགོག་པ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ་འཕགས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ནུས་སོ། །སེམས་སེམས་བྱུང་གི་འཇུག་པ་ཞི་བས་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་སོགས་ཀྱི་དོན་དུ་དེ་ལ་འཇུག་པ་ན་ཇི་ཙམ་ཞིག་ན་ལྡང་བར་བྱའོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་དེས་ཇི་ལྟར་འཕང་བ་ལྟར་འཇུག་ལྡང་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་འཇུག་དགུ་ལ་རིམ་གྱིས་འཇུག་ཅིང་ལུགས་ལས་བཟློག་སྟེ་མར་འོང་ནས། མཉམ་བཞག་མིན་པ་འདོད་པའི་སེམས་ཀྱིས་མཚམས་བཟུང་ཞིང་སྙོམས་འཇུག་དགུ་པོ་ལ་གཅིག་ནས་བརྒྱད་ཀྱི་བར་རིམ་པར་དོར་ནས་གཞན་དང་གཞན་ལ་འཇུག་པ་ནི་ཐོད་རྒལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྩལ་སྦྱང་བའི་ཆེད་དུ་འདི་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་ལམ་དེ་ལ་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ས་དང་སའི་ཉོན་མོངས་སྤོང་ཚུལ་ལས་བཞག་པ་དང་། ཡང་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཞེས་པ་གང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་རྩོམ་པ་བར་ཆད་མེད་ལམ་
22-1-65a
གྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་ནི་སྦྱོར་བའི་རྗེས་ཐོག་ཏུ་བར་གཅད་དུ་མེད་པར་ཉོན་མོངས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཉོན་མོངས་སྤོང་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་དུ་བྱས་པའོ། །ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་ནི་ལམ་སྔ་མ་དེ་ལས་གོང་མར་ཉོན་མོངས་གཞན་སྤོང་བའི་སྦྱོར་བ་དང་བར་ཆད་མེད་རྣམ་གྲོལ་ལམ་གསུམ་ལ་བཞག་པའོ། །ཡང་ན་ཉོན་མོངས་སྤང་བ་མིན་ཡང་ཆོས་ལ་སེམས་པའམ། ཞུགས་ཤིང་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའམ། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའམ། དེ་ལ་གནས་པའི་ལམ་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ལམ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་ན་དགེ་བའི་ཕྱོགས་འཕེལ་ཞིང་མི་དགེ་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའོ།

无漏道所依止的主要禅定六地是：第一禅近分不可思议地、根本定中的一般和殊胜二种，以及上面的三种禅定，在这六地上依止见道等，所以如此说。在所有之中，第四禅最殊胜，因为它不像无色定那样过于止息而不明显，也没有如第三禅等下地微细动摇的过患，所以最为殊胜。又在六地之上加上前三无色定，认为有九种禅定地。这些都是依止无漏道的。
如何依止？见道是依止六地中任何一种。修道中无漏道依止不可思议地能断除欲界和八种色无色界，共九地的贪著。其余八地能断除自地和上地的贪著。
前五种神通存在于四禅的根本定中，这五种神通的对境是自地和下地。神通依第四禅修习成就最为殊胜。这也是依靠禅定心，通过各自状态的作意方式来成就的。与无漏道相关联的神通比世间的更为殊胜。
灭尽定是出世间的，最初在人间修成后，可在人间或色界现前，不在无色界现前，因为那些众生安住于寂静解脱的异熟中，不会为此发起努力。修习时次第地从第一禅到有顶依次入定，由于三界中最细的心是有顶，在它之后入于灭尽一切受想的定，除圣者外凡夫不能做到这点。为了现法乐住等目的而入定时，由"我应何时出定"的想，按照所设定的时限出入定。
在九次第定中次第入定，然后逆次下行，以非等持欲界心作为间隔，从一至八次第舍弃，交替入于其他定中，称为超越三摩地，这是为了训练等持的力量而修习的。
一般来说，道分为小中大三品是根据地与地之间断烦恼的方式而建立的。加行道是开始断除烦恼、在无间道之前的道；无间道是加行之后无间断地断除烦恼的道；解脱道是证得断除烦恼的解脱。胜解道是从前道更进一步断除其他烦恼的加行、无间、解脱三道。
或者，虽然不是断除烦恼，但是思惟法或入住等持，或成就殊胜功德，或安住于此道，也称为胜解道。如此修习此道是为了增长善法和除去不善。


 །སྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་སྐབས་སུ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་རྟོགས་ཟིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྒྱུད་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་ཁྱབ་པ་སོགས་ཡིན་པས་འཕགས་ལམ་བརྒྱད་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་གྱིས་བགྲོད་པ་ཡིན་ལ་དེ་ཡང་དང་པོར་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་ནི་དངོས་པོ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པའི་ལམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྤོང་བཞི་ནས་རིམ་པར་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ལམ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བར་བྱེད་པའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལམ་དང་། རྣམ་པར་དག་པར་ངེས་པར་འབྱིན་
22-1-65b
པའི་ལམ་འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ཡིན་པའི་བར་དུ་སྦྱར་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ལམ་གྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་བཞིར་གསུངས་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་ལ་དཀའ་བའི་ལམ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དངོས་གཞིའི་བསམ་གཏན་མ་ཐོབ་པའོ། །མངོན་ཤེས་མྱུར་ལ་དཀའ་བ་ནི་དབང་རྣོན་དངོས་གཞིའི་བསམ་གཏན་མ་ཐོབ་པའོ། །མངོན་ཤེས་བུལ་ལ་སླ་བ་ནི་དབང་རྟུལ་དངོས་གཞིའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་ལ་སླ་བ་ནི་དབང་རྣོན་དངོས་གཞིའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པའོ། །འདི་བཞི་ལ་གནས་དང་དབང་པོས་ཐ་དད་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཆོས་ཀྱི་གནས་བཞི་སྟེ། བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་སྦྱོང་བ་དང་། དྲན་པས་ལྷག་པ་སེམས་ཀྱི་དང་། ཐ་མས་ལྷག་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་སྦྱོང་བའི་ཕྱིར་འདི་བཞི་ལ་བསླབ་གསུམ་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མི་གཡེང་བ་ཞི་གནས་ནི་སེམས་གནས་པའི་ཐབས་དགུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བ་དང་ལྡན་པའི་ཞི་གནས་ཀྱི་སེམས་གྲུབ་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ལྷག་མཐོང་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་མཚན་མ་དང་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བའི་ཕྱིར་བདེན་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྤྱི་མཚན་གྱི་སྒོ་
22-1-66a
ནས་འབྱེད་པ་དང་། རང་མཚན་གྱི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་དང་། ངོ་བོ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དང་ཁྱད་པར་ལ་དཔྱོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་དོན་ཇི་བཞིན་མཐོང་བའོ། །དེ་ཡང་ཞི་གནས་ཐོབ་ལ་ལྷག་མཐོང་མ་ཐོབ་པ་སོགས་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཐོབ་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཅིག་ཤོས་ཚོལ་བ་དང་། གཉིས་ཀ་མ་ཐོབ་པས་གཉིས་ཀ་ལ་བརྩོན་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ཐོབ་ན་ཟུང་དུ་ཞུགས་ཏེ་དོན་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མཐོང་མཚན་ཉིད་པ་ནི་ཞི་གནས་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དོན་ཡིན་ཀྱང་གོང་དུ་མུ་བཞིའི་སྐབས་སུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ལྡོག་པ་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ལམ་གཞན་སྡུད་པའི་ལམ་ནི་དབང་པོ་གསུམ་སྟེ། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་དང་མཐོང་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བཅོ་ལྔ་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་དབང་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་འདི་དག་ཐོབ་པས་ལམ་གཞན་སྡུད་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་སས་བསྡུས་ཀྱི་ལམ་བསྒོམ་པ་ན་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་དགེ་རྩ་རྣམས་ཤུགས་ཀྱིས་བསྒོམ་པར་འགྱུར་ཏེ་དེ་དག་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་མའི་ལམ་བསྒོམ་
22-1-66b
པས་རང་རང་གི་འོག་མར་གྱུར་པའི་ས་རྣམས་ཀྱི་དགེ་རྩ་རྣམས་སྒོམ་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དེས་ཀུན་མཚོན་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ།

在修道阶段，由于已经了解法性真谛，心相续遍布正见等，因此生起八圣道分。如此这些无漏之道是通过三十七菩提分而行进的，其中首先的四念住是全面了解事物之道。同样应当了解，从四正断开始依次是由精进所生之道、清净等持之道、导向现证之道、与现证相关之道、现证之道、直至八圣道分是确定出离清净之道。
又将道的分类说为四种：迟钝智慧且艰难之道，是钝根未获得根本禅定者；迅速智慧但艰难之道，是利根未获得根本禅定者；迟钝智慧但容易之道，是钝根已获得根本禅定者；迅速智慧且容易之道，是利根已获得根本禅定者。这四种称为依处和根性差别之道。
又有四法安住，即：无贪心、无害心、正念和正定，前二者修习增上戒学，正念修习增上心学，最后修习增上慧学，这四者称为清净三学之道。
又有止观成就一切功德之道，不散乱的止是通过九种安住心方便而成就极为调柔的止心。无颠倒的观是为了断除颠倒相和随眠，通过共相方式分辨二谛诸法，通过自相方式详细分析，以观察本质和辨别特性的智慧如实见到真正的义理。
止观有四种情况：已获得止但未获得观等四种情形。已获得其中之一者，依此寻求另一个；两者都未获得者，精进于两者；若两者都已获得，则成双运而成就目标。虽然真正的观是依止于特殊智慧的意义，但在前文四种情形中是从智慧角度来说明的。
摄纳其他道的道是三种根：未知当知根掌管加行道和见道的前十五刹那；已知根依见道第十六刹那掌管一切有学道；具知根掌管无学道，获得这些道就获得了摄纳其他道的能力。
此外，修习初禅所摄之道时，也会间接修习欲界善根，因为已经获得了对它们的自在力。同样，修习上地之道，获得对各自下地善根的修习能力，以此类推应当了解。
;


 །མཐར་ཕྱིན་པ་མི་སློབ་པའི་ལམ་ནི། སྤང་བྱ་རྣམས་རྒྱུན་བཅད་ནས་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་མངོན་དུ་བྱས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་རང་ལམ་གྱི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སེམས་དང་ལམ་གྱི་གནས་གྱུར་ཐོབ་ཅིང་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཟད་པ་ཤེས་པ་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་སྤངས་སོ། །འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ལམ་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་ཟིན་ཏེ་སྤང་བྱ་ཐམས་ཅད་ཟད་དོ་ཞེས་ཤེས་པ་དང་། ཡང་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་སོགས་བདེན་བཞིའི་ཚུལ་ཤེས་སྤང་ཐོབ་བརྟེན་སླར་ཡང་བྱར་མེད་དེ་དྲི་མ་རྣམས་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཐེག་དམན་གྱི་མི་སློབ་པ་ཉན་རང་དགྲ་བཅོམ་པས་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ས་བོན་དང་བཅས་པ་སྤང་བས་དེའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ལས་དང་རྣམ་སྨིན་གྱི་གནས་ངན་ལེན་སོགས་ཟད་པའི་བྲལ་བ་ཐོབ་ནས་འགོག་བདེན་མངོན་དུ་བྱས་པའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མི་སློབ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤངས་པས་སྤང་བ་ཆེན་པོ་མཐར་ཐུག་པའི་འགོག་བདེན་མངོན་དུ་མཛད་པ་སྟེ། དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུ་ཐོབ་པའོ། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་སོ་སོའི་ལམ་གྱི་འབྲས་
22-1-67a
བུ་མཐར་ཐུག་ཐོབ་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་སྤང་བྱ་མཐར་ཐུག་འཇོམས་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་ལམ་མོ། །དེ་ལའང་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་ཡོད་པའི་དང་པོ་རྡོར་ཏིང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འདྲེན་ནུས་པའི་དངོས་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དངོས་གཞི་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རང་ཉིད་དེ་སྤང་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཚུར་མི་ཕྱེད་ལ་ཕར་འཇོམས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའོ། །དེའི་རྗེས་ཐོགས་ལ་དངོས་འབྲས་སུ་གྱུར་པ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །མི་སློབ་པ་དེ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཆོས་བཅུ་དང་ལྡན་ཏེ། གང་ཞེ་ན་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་གྱི་འཕགས་ལམ་བརྒྱད་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་སྟེ་བཅུའོ། །བཅུ་པོ་དེ་དག་ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་ཏེ། ངག་ལས་མཐའ་འཚོ་བ་གསུམ་ཚུལ་ཁྲིམས་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། དྲན་ཏིང་གཉིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དང་། ལྟ་རྟོག་རྩོལ་གསུམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་དང་རིག་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་ངེས་འབྱིན་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །བླང་དོར་དུ་བྱ་བའི་ཆ་ནས་བསྟན་པ་བདེན་པ་བཞི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐབས་
22-1-67b
འདིར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལམ་དང་ལམ་དེ་ཐོབ་པའི་གང་ཟག་གི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འགའ་ཞིག་བརྗོད་ན། གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཙམ་ཉན་རང་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་སྟེ། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སྐུར་སྣང་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཕལ་པའི་གཟུགས་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། ཟག་མེད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཕྱོགས་བཅུའི་ཞིང་གི་གདུལ་བྱ་ལ་ཅིག་ཆར་གཟུགས་བརྙན་ལྟར་སྣང་བ། ལྷར་བཅས་འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་ཞིང་དགེ་ཆོས་རླབས་པོ་ཆེ་སྡུད་པའི་དོན་བྱེད་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

究竟无学道是：断绝所断烦恼的相续，现前证得远离获得，这是依靠自道的金刚喻定，立即获得心与道的转依，及知尽和知不生。尽智是：我已知苦、已断集、已现证灭、已依道，一切所断已尽的了知；又是知道苦谛无需再知等，了知四谛的知、断、证、依都无需再行，垢染不再生起的了知。
关于此，小乘的无学圣者声闻缘觉阿罗汉已断三界烦恼及其种子，由此而生的业和异熟习气等已灭尽获得远离，现前证得灭谛。大乘无学佛地则是断除二障的种子及习气，现证最究竟大断除的灭谛，获得具足二清净的如来藏自性身。
何为金刚喻定？是大小乘各自道中获得究竟果的障碍——究竟所断——的无碍对治无间道。这也有加行、正行、后行三个阶段：第一，能够立即引发金刚定的直接因称为加行道；正行是金刚喻定本身，它不会被所断的一切障碍所破，而具有摧毁它们的力量；在其之后作为直接果生起尽智和无生智的阶段称为解脱道。
无学圣者具足十无学法，哪十种呢？从无学正见到无学正定的八圣道支，加上无学正解脱和无学正智，共十种。这十种为无漏五蕴所摄：语业、命终、活命三者属于戒蕴，念和定属于定蕴，见、思维、精进三者属于慧蕴，以及解脱蕴和解脱智见蕴，共五蕴。
如此，道谛应当了知为正道、正智、正修和出离。从取舍角度所教示的四谛已经解说完毕。
在此处，若说一些证悟的道以及获得该道的补特伽罗的法门，前面所说的无漏五蕴仅在声闻缘觉阿罗汉中也有，但如来的无漏五蕴是不可思议的。比如，佛陀的色身显现不同于凡夫的色身，它从无量无漏福德因中，如影像般同时显现于十方国土的所化众生前，断除天人世间一切过失并摄集广大善法，应知即是无漏戒蕴。
;


 །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་སྣ་ཚོགས་པ་མི་མངའ་སྟེ་རྟག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་མི་མངའ་བར་ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབད་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་མཁྱེན་ཅིང་རྣམ་རྟོག་དང་བྲལ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། སྒྲིབ་གཉིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤང་པས་ཕྱི་དང་ནང་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇུག་པ་མ་ལུས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོགས་བརྒྱད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཕུང་པོའི་ཆོས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་སོ་སོ་རང་རིག་པས་མཐོང་བའམ་གཟིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་
22-1-68a
བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་ཐ་མལ་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རང་རྒྱུད་དུ་གྲུབ་པ་གང་ཡང་མེད་པས་ཁམས་གསུམ་ལས་འདས་པ་སྟེ་རིགས་ལྔ་དང་ཡེ་ཤེས་ལྔ་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་པ་ཡིན་ལ། མདོར་བསྡུས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་མཉམ་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བཞུགས་པའི་གནས་ཚུལ་རིག་པར་བྱས་ནས། སྐུ་དེ་ཉིད་གདུལ་བྱའི་སྣང་ངོར་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་གི་ཐབས་ལ་མཁས་པས་གང་ཟག་ཕལ་པ་རྣམས་དང་སྐལ་པ་མཉམ་པར་ཕུང་པོ་ལྔ་ལྡན་གྱི་ཚུལ་ཏུ་བསྟན་ཞིང་། དེ་དང་མཐུན་པར་ཐ་སྙད་བཏགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དོན་ལ་འགལ་བ་ཅུང་ཟད་མེད་པར་སྣང་ཚུལ་ཙམ་གྱིས་དབང་དུ་བྱས་པ་གོ་དགོས་ཏེ། དཔེར་ན་སངས་རྒྱས་ལ་སྲིད་ཞི་ཐ་དད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་རྣམ་རྟོག་གང་ཡང་མེད་པས་ཆོས་གང་ཡང་མ་གསུང་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། གདུལ་བྱའི་ཁམས་དབང་བསམ་པ་སོ་སོར་མཁྱེན་ནས་དེ་དང་མཐུན་པར་ཆོས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་འཆར་བ་ནི། གནས་ཚུལ་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཟབ་མོ་མངའ་བའི་མཐུས་གདུལ་བྱའི་དོན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་བའི་སྟོབས་ཐོབ་སྟེ། རྣམ་རྟོག་གིས་འབད་རྩོལ་མེད་ཀྱང་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་འཇུག་པ་འབད་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་སྣང་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་
22-1-68b
ན། སོ་སོ་རང་རང་གི་ཁམས་དབང་བསམ་པ་གཟིགས་ནས་དེ་དང་འཚམས་པའི་ཆོས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་སྟོན་པ་དང་། གདུལ་བྱའི་དོན་ལ་མི་བསྙེལ་བར་འབད་རྩོལ་སྣ་ཚོགས་མཛད་པར་སྣང་བ་ཡང་སྣང་ངོ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་ལྟར་བསླུ་བ་མེད་པ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དགོངས་དོན་ལ་མི་རྨོངས་པར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་རང་མཚན་པ་དང་ཚོར་བ་སོགས་ཐ་མལ་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་བདུད་བཞི་བཅོམ་པ་ཡིན་ཏེ། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱུ་དེས་གྲུབ་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཕུང་པོའི་བདུད་དོ། །ཟག་པ་ཟད་བྱེད་ཀྱི་ལམ་ལ་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་འདོད་ཡོན་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་ལྷའི་བུའི་བདུད་དོ། །ཕུང་པོ་དེ་ཉིད་འགག་པར་བྱེད་པ་འཆི་བདག་གི་བདུད་དེ། འདི་དག་གིས་འགྲོ་བ་རྣམས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་པའི་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བདུད་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དེ་རྣམས་གཏན་དུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་བདུད་བཞི་ལས་ཡང་དག་པར་རྒྱལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་བཞིན་དུ་སྒྲིབ་གཉིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤང་བ། རྟོགས་བྱ་མཐའ་དག་རྟོགས་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དང་། སྟོན་པ་མཚུངས་པ་མེད་པ་སོགས་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དང་ལྡན་པའོ།

同样，佛陀没有各种受，永远不离法界而安住于定蕴；没有各种想，无需努力而自然了知如所有、尽所有一切法，远离分别，是慧蕴；由断除二障及习气，完全息灭内外诸行的运作，是解脱蕴；从八识蕴的自性中解脱的自性智慧，通过各自自证而见或观，称为解脱智见蕴。
如此，在佛地没有任何成立为自相续的凡常五蕴、界和处，因此超越三界，是以五部族、五智慧和五无漏蕴的自性而成佛。简言之，应了知佛安住于法界与不二智慧身、平等性一切相自性的状态，此身在所化众生前以善巧方便随顺世间，示现如同凡夫一般具五蕴的形态，与此相应的名言假立也丝毫不违背实义，仅是从显现方式的角度而言。
例如，说佛陀没有任何关于轮涅差别的想和分别，因此未曾说任何法，与说佛了知所化众生的界、根、意乐而应机说法，这二者没有矛盾而为一义，这是由于佛具有实相无分别甚深智慧的力量，使所化众生的利益丝毫不失，虽无分别的勤作，却了知一切所知并有无勤任运的事业运作。因此从所化众生的显现方式来看，佛观察各自的界、根、意乐而示现相应的法，以及为所化众生不忘而作各种勤作的显现，对于显现而言是无欺的。
如此了知则不会迷惑于大乘的密意。由于没有自相五蕴和凡常受等，所以降伏了四魔。产生有漏蕴的因——烦恼，称为烦恼魔。由该因所成的五有漏蕴是蕴魔。对能灭尽有漏之道的障碍——贪著欲妙，是天子魔。使蕴灭亡的死亡是死魔。这些因障碍众生解脱轮回而称为魔，佛陀永远降伏了它们，故称为"从四魔中获得圆满胜利"，同样地，由于断除二障及习气、了知一切所知等，具足阿罗汉、正等正觉佛、如来、善逝、无上师等称号。


 །སྐལ་པ་དྲུག་ནི་འདོད་དགུར་འབྱུང་བའི་དབ༷ང་ཕྱུག༷་
22-1-69a
ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། དེ་བཞིན་དུ་མཚན་དཔེའི་གཟུག༷ས་བཟང༷་པོ༷། འཁོར་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པའི་དཔ༷ལ་འབྱོར༷། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་སྙན་པར་གྲག༷ས་པ༷། ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་མཁྱེན་པའི་ཡེ༷་ཤེས༷། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་བརྩོ༷ན་འགྲུ༷ས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། རིམ་པ་ལྟར་བསམ་གཏན་བཟོད་པ་སྦྱིན་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤེས་རབ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །འདི་རྣམས་ལ་ལེགས་པའི་ཡོན་ཏན་དྲུག་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ། །རྗེས་སུ་དྲན་པ་དྲུག་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་དགེ་འདུན་གཏོང་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྷ་རྗེས་དྲན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ནི་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་འདུས་མ་བྱས་པའི་སྐུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་བརྙེས་པས་རང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། མཁྱེན་བརྩེ་ནུས་གསུམ་ཚད་མེད་པས་གཞན་དོན་ཕུན་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྐུ་གསུམ་གྱིས་དབྱེ་བས་ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་པ་མངའ་བའོ། །ཆོས་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བྱེད་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་ཉོན་སྒྲིབ་མེད་པས་དག་པ། ཤེས་སྒྲིབ་མེད་པས་གསལ་བ། དེའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི་མུན་པ་འཇོམས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཉི་མ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་མངའ་བ་དང་། གང་ཞིག་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་འགོག་བདེན་ནི་སྤྲོས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན་པས་བསམ་དུ་མེད་པ། ལས་ཉོན་གཉིས་མེད་པས་ཉེ་བར་ཞི་བ། སོ་སོ་རང་གིས་རིག་བྱ་ལས་རྟོག་པ་མེད་པ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ཏེ། མདོར་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོག་མེད་ཞི་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། །
22-1-69b
དེ་ལྟར་འགོག་ལམ་གཉིས་པོ་དེ་ནི་རྟོགས་པའི་ཆོས་སོ། །དེ་གཉིས་བརྗོད་བྱར་བྱས་པའི་རྗོད་བྱེད་གསུང་རབ་རྣམས་ནི་ལུང་གི་ཆོས་སོ། །ལུང་རྟོགས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་དགེ་བ་གསུམ་དང་། དོན་དང་ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ་གཉིས་དང་། གཞན་དང་ཐུན་མོང་མིན་པ་མ༷་འདྲེས༷་པ༷་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་སྤོང་བས་ཡོང༷ས་སུ༷་རྫོག༷ས་པ༷། རང་བཞིན་རྣམ་དག་གི་ཆོས་ཉིད་སྟོན་པས་ཡོ༷ངས་སུ༷་དག༷་པ༷། གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་བྲལ་བར་བྱེད་པས་ཡོ༷ངས་སུ༷་བྱང༷་བ༷་སྟེ་ཚངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བཞི་དང་ལྡན་པའོ། །དགེ་འདུན་ནི་ཆོས་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཏེ་དེ་ལ་སྐྱེ་འཕགས་གཉིས། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཉམས་སུ་བླངས་ནས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་ཁྱད་པར་ཐེག་ཆེན་འཕགས་པ་ནི། རང་ལུགས་ཐེག་ཆེན་གྱི་རྟོགས་བྱ་ཐུན་མིན་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་སོ་སོ་རང་རིག་པས་རྟོགས་ནས། ཆགས་ཐོགས་དམན་སྒྲིབ་གསུམ་ལས་གྲོལ་བའི་རིག་གྲོལ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལྟར་དཀོན་མཆོག་གསུམ་པོ་དེ་ཡི་ཡོན་ཏན་དྲན་ནས་སྟོན་པ་དང་ལམ་དང་ལམ་གྱི་གྲོགས་མཚུངས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་དུ་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །གཏོང་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ལྷ་ནི་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། རང་གི་བྱ་བ་ལ་དཔང་པོའི་ཚུལ་དུ་ཡང་དྲན་པར་བྱ་ལ། ལྷ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་དགེ་བཅུ་བསམ་གཟུགས་
22-1-70a
རྣམ་ཐར་གསུམ་རྣམས་ཀྱང་དྲན་པ་སྟེ་འདི་ལ་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ལྷ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་རྗེས་དྲན་ཕྱི་མ་གསུམ་འདིས་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུམ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པའི་ནོར་བདུན་ནི། དད་པ་དང་། གཏོང་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་རབ་སྟེ་རེ་རེའི་མཐར་ཡང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱ་ཞིང་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་བདུན་པོ་འདིའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནམ་ཡང་ཟད་མི་ཤེས་པ་ཡོད་ལ་དེ་དག་གི་འབྱོར་བ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ།

六种福分是：随欲而生的圆满自在权势，同样还有相好庄严的美妙色身，眷属等无量的圆满富足，闻名于一切世间的广大名声，了知如所有、尽所有的圆满智慧，以及成办众生利益的圆满精进，依次是禅定、忍辱、布施、持戒、智慧、精进的果报。这些也称为六种妙善功德。
六种随念是：佛随念、法随念、僧随念、施随念、戒随念、天随念。佛陀是获得自生智慧无为法身任运成就的自利圆满，以及具足无量智、悲、力三者的他利圆满，通过三身的区分而具足无量功德。
法有断除贪著之道谛，其自性无有烦恼障故清净，无有所知障故明晰，因此成为断除二障黑暗的对治，具有如太阳般的功德；以及所断贪著的灭谛，因不是戏论的对境故不可思议，因无业烦恼二者故寂静，因是自证所知境故无分别，三者为其自性。简言之，是不可思议的无分别寂静真如。
如此，灭谛和道谛这二者是证悟之法。以这二者为所诠的能诠经典是教法。这些教证法具足三时皆善的三种善法，以及具足优良义理和文句的二种善，不与他共故无杂染，断除一切烦恼故圆满，开示自性清净法性故清净，断除客尘垢染故清净，具足这四种梵行功德。
僧伽是实践法的人们，分为凡夫和圣者两类。圣者是实践法后见到法性真谛的人，其中特别是大乘圣者，通过各自自证了悟大乘特有的甚深广大所知对境，解脱贪著、障碍、下劣三者，具有特殊明解脱功德。
如此忆念三宝功德，以无与伦比之师、道、道友的方式随念。施舍和持戒功德的随念，以及天是随念欲界和色界天众和圣者的功德，并以作证己行的方式而忆念，还忆念那些天众之因十善、四禅四色及三解脱，这以因果方式称为天随念。如此，后三种随念是忆念三种福德事。
七圣财是：信圆满、舍圆满、戒圆满、闻圆满、有惭圆满、知耻圆满和慧圆满，圣者们具有这七种功德，永远不会穷尽，是他们的财富，所以称为圣财。


 །སྤྱན་ལྔ་ནི་བསོད་ནམས་ལས་སྐྱེས་པའི་མིག་དབང་གང་གིས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ནས་སྟོང་ཆེན་པོའི་བར་གྱི་གཟུགས་ཕྲ་རགས་མཐོང་བ་ཤའི་སྤྱན། ཚེ་སྔ་མར་བསམ་གཏན་བསྒོམ་པའི་རྣམ་སྨིན་ལས་ཚེ་འདིར་འབད་མེད་འབྱུང་བ་ལྷའི་མིག་གིས་འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་མཐོང་བ་ལྷའི་སྤྱན། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན། ལུང་རྟོགས་ཀྱི་ཆོས་དང་དེ་ལྡན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་སོགས་རྒྱུད་ཚོད་ཤེས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྤྱན། ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་གཟིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྒྱན་རྣམ་པ་བཞི་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་གཟུངས་ཀྱི་རྒྱན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཅུ་ནི། སངས་རྒྱས་མཆོད་པ། དམ་ཆོས་འཛིན་
22-1-70b
པ། ལུས་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ། ཞིང་ཀུན་ཏུ་འཇུག་པ། ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པ། སེམས་ཅན་སྨིན་པར་བྱེད་པ། ཞིང་སྦྱང་བ། བྱང་སེམས་རྣམས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་མཐུན་པར་གནས་པ། སྤྱོད་པ་ཀུན་ཏུ་དོན་ཡོད་པ། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་འཐོབ་པའོ། །སྨོན་ལམ་དེ་བཅུ་ལ། སྨོན་ལམ་གྱི་འཁོར་འབུམ་ཕྲག་གྲངས་མེད་ཡོད་ཅིང་། དེ་བཅུ་མཐའ་ཐུག་པ་མེད་པའི་གནས་བཅུར་སྒྲུབ་སྟེ། གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དམ་པའི་ཆོས་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དམིགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཁམས་ཇི་ཙམ་དུ་སྒྲུབ་པ་དང་། དེ་དགུ་པོ་བསྡུས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱུད་དང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུད་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་བཅུ་པོ་དེ་ནི་ཕྱོགས་དང་དུས་ཀྱི་མུ་མེད་པར་ཁྱབ་པ་ཡིན་ལ་དེ་སྙེད་དུ་སྨོན་ལམ་གྱི་འཕྲུལ་སྟོན་པ་ལ་འཇུག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བརྒྱད་ནི་བདག་གིས་ནམ་ཞིག་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ནུས་སྙམ་པ་དང་། ནམ་སེམས་ཅན་དབུལ་བ་རྣམས་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇོག་ནུས་སྙམ་པ་དང་། ནམ་ཤ་ཁྲག་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་ནུས་སྙམ་པ་དང་། ནམ་ཞིག་བདག་དམྱལ་བར་ཡུན་རིང་གནས་ནས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་ནུས་
22-1-71a
སྙམ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་མི་ཕན་པའི་སྐྱེ་བ་དང་སྒོ་གསུམ་དང་ནོར་དང་དབང་ཕྱུག་སོགས་དང་ལྡན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་རོ་ལ་གཅིག་ཏུ་སྤྱོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པར་ཚེ་རབས་ཀུན་དུ་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་དང་། ནམ་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་སྡིག་འབྲས་བདག་ལ་སྨིན་ཅིང་བདག་གི་དགེ་འབྲས་དེ་དག་ལ་སྨིན་ནས་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་དང་། ནམ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྱོར་པ་ཆོན་པོས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རེ་བ་ཡིད་བཞིན་དུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ནུས་སྙམ་པ་དང་། ནམ་ཞིག་བདག་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལས་འབྱིན་ནུས་སྙམ་དུ་སེམས་པའོ། །ཡང་འཁོར་ལོ་གསུམ་ནི། ཀློག་པ་ཐོས་བསམ་གྱི་འཁོར་ལོ། སྤོང་བ་བསམ་གཏན་གྱི་འཁོར་ལོ། བྱ་བ་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། །ཕྱི་མ་འདིར་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཅན་གྱི་བཟང་པོའི་ཕྲིན་ལས་ཇི་སྙེད་པ་འདུས་སོ། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་བསྟེན་པའི་འདུ་ཤེས་བཅུ་ནི། མི་རྟག །སྡུག་བསྔལ། བདག་མེད། མི་སྡུག་པ། འཆི་བ། སྣང་བ། ཆགས་བྲལ་གྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་དང་། ཟས་ལ་མི་འཕྲོད་པ། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་མངོན་པར་མི་དགའ་བ། མཚན་མ་ཀུན་འགོག་པའི་འདུ་ཤེས་ཏེ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱི་མཐར་ཡང་འདུ་ཤེས་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ་དེ་ལྟར་བཅུའོ།

五眼是：从福德所生的眼根，能见百由旬至大千界之间粗细色法的肉眼；前世修习禅定的异熟果报，今生不必勤作而自然生起的天眼，能见死亡转生的天眼；见到法性真谛的慧眼；了知教证之法及具此法的圣者根器等相续情况的法眼；见一切所知相的智慧是佛眼。
菩萨四种庄严是：戒庄严、定庄严、慧庄严和总持庄严。
菩萨十大愿是：供养佛、持正法、普现身、遍入土、圆满波罗蜜多、成熟众生、净化刹土、与诸菩萨行境和合而住、普令行为有意义、证得大菩提。
这十种愿有无量百千眷属愿，并在十种无穷尽处实现，哪十种呢？众生界、世界、虚空界，以及正法、涅槃、佛出世、佛智、众生心所缘、佛智行境界，以及总摄前九种的世间相续、法相续、智慧相续界，这十处遍布无边方向和时间，应知展现愿力神变即在如是范围内。
大士八种思维是：愿我何时能除去一切众生痛苦；愿何时能安置贫穷众生于大富中；愿何时能以具血肉之身利益众生；愿我何时能长时住于地狱而利益众生；愿拥有对众生有利的生命、三门、财富、权势等；愿专一享受胜义之味；愿生生世世不伤害众生；愿众生一切罪业果报成熟于我，我的善果成熟于他们而使他们快乐；愿何时能以世间和出世间大富足满足众生如意所愿；愿我何时成佛能令一切众生脱离苦难。
又三轮是：诵读闻思轮、断除禅定轮、行为事业轮。最后一种包含一切利益众生的善妙事业。
声闻常修的十种想是：无常想、苦想、无我想、不净想、死亡想、光明想、离欲想，以及对食物不适想、对一切世间不喜想、灭尽一切相想，前面的每一种后面都应加"想"字，共十种。


 །གཞན་
22-1-71b
ཡང་མདོ་ལས་འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་གསུངས་པ་ལས། བདག་འཁོར་བ་ལས་མ་ཐར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་མ་གྲོལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་འཇིགས་པ་ཀུན་གྱི་གཡང་སར་ལྷུང་བ་དང་། ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ལས་མ་འདས་པ་དང་། འཕགས་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་མ་ཐོབ་བཞིན་དུ་འཆི་བ་དང་། ཡང་སྲིད་པར་སྐྱེ་ཞིང་དལ་འབྱོར་ཐོབ་པ་སོགས་ཀྱི་བདེ་བ་རྙེད་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་པ་སོགས་སྐྱོ་བ་དང་དྲེགས་པ་སེལ་བ་དང་ལམ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །བདག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ། ཁྱིམ་པའི་བྱ་བ་དང་འདོད་པའི་ཡུལ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ། ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་དོན་དུ་གཉེར་བ་ཡིན་ན། བྱ་བ་ངན་པ་སྤངས་སམ། བཟང་པོ་ལ་ཞུགས་སམ། འབྲས་བུ་གང་ཡང་ཐོབ་བམ་སྙམ་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་གསུང་བ་ནི། དེ་དག་གིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་འཇུག་ལྡོག་གི་གནས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཤེས་ནས་བྱས་པ་གཟོ་བ། ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཤེས་ནས་གུས་པ་སྐྱེ་བ། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཤེས་ནས་དེ་ཐོབ་པར་འདོད་པ། སེམས་ཅན་རྣམས་མར་ཤེས་ཤིང་སྙིང་རྗེའི་སེམས་བསྒོམ་པའི་འདུ་ཤེས་སོགས་ནི་ཐེག་ཆེན་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། མདོ་ལས་འདུ་ཤེས་འདི་དག་ལ་རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་ཐར་
22-1-72a
པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བདེན་བཞིའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་ནང་ནས་སྟོང་བདག་མེད་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ་དྲུག་པོ་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་ནི་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །འགོག་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞིར་གསུངས་ཏེ། འདོད་ཆགས་སྤང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མི་གཙང་བ་བསྒོམ་པ། མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་དབེན་པའི་ཏིང་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དེས་ལུས་མཉེན་ཅིང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའོ། །ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་ཐོབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མཚན་མོ་ཡང་ཉིན་མོའི་དུས་ལྟར་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པའོ། །ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པའོ། །དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བཞི་ནི། དངོས་སུ་ཚིག་ངན་པས་སྤྱོས་པ་ལ་སླར་མི་སྤྱོ། བརྡེག་པ་ལ་སླར་མི་བརྡེག །ལྐོག་ནས་གཤེ་བ་ལ་སླར་མི་གཤེ། ཁྲོས་པ་ལ་སླར་མི་ཁྲོ་བ་སྟེ། བཟོད་པ་ལས་བྱུང་བ་བཞིའོ། །སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་ལམ་བསྒོམ་པ་ལ། འདོད་ཆགས་ཤས་ཆེ་ན་མི་སྡུག་པ། ཞེ་སྡང་ཤས་ཆེ་ན་བྱམས་པ། གཏི་མུག་ཤས་ཆེ་བས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དོན། ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་བས་ཁམས་ཀྱི་རབ་དབྱེ། རྣམ་རྟོག་ཤས་ཆེ་བས་དབུགས་འབྱུང་རྡུབ་དྲན་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་འདི་དག་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་
22-1-72b
མི་སྡུག་པ་ཇི་ལྟར་བསྒོམ་ན་མི་གཙང་བ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་། ཀེང་རུས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྒོམ་པ་གསུམ་ལས། དང་པོ། གང་ལ་ཆགས་པར་བྱ་བའི་ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན་མི་གཙང་བར་ཤེས་ཤིང་གོམས་པར་བྱ་བ་སྟེ། མི་གཙང་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་དུའོ།

此外，经中还宣说了各种想，包括：我尚未从轮回中解脱，尚未从烦恼中解脱，已堕入一切苦和恐怖的深渊，未能超越业的自作自受，未获得圣道功德就死亡，再次投生轮回而难得暇满等安乐的想。通过这些想法，使在家人等生起厌离，消除傲慢，并趋入道路。
对于"我是佛陀的追随者，已背离在家事务和欲妙对境，为追求道果功德"等，思维"是否已断恶行？是否已行善？是否已获得任何果位？"等各种想法，这些使出家众精进于取舍之处。
了知佛陀功德而生起感恩，了知大乘道的殊胜而生起恭敬，了知佛及菩萨的功德而希求获得，了知众生是母亲而修习悲心的想法等，是趋入大乘的意义。应知经中广略宣说的这些想法的各种分类。
又有三种三摩地：空性解脱门三摩地，是四谛十六行相中空与无我二相；同样，无常、苦二者与集谛四相这六种行相，是无愿三摩地；灭道二谛的八种行相，是无相三摩地。
又说四种三摩地：断除贪欲的三摩地是修不净观；现法乐住三摩地是从寂静三摩地生起的喜乐，使身体柔软遍满；获得智见的三摩地是修习夜间如白昼般的光明想；获得智慧的三摩地是修习第四禅三摩地。
四种沙门法是：对直接出言恶语不回击，对打击不还手，对背后诽谤不还骂，对发怒的人不还怒，这是从忍辱生起的四法。
修习净化心行之道时，若贪欲偏重则修不净观，若嗔恚偏重则修慈心，若愚痴偏重则思维缘起义理，若傲慢偏重则观界的差别，若分别妄念偏重则修出入息念，这些是对治这些特别活跃的烦恼。
如何修不净观？有不净、厌恶、骸骨三种观想。首先，了知并熟悉所贪着身体的本性是不净的，即三十六种不净物的自性。


 །ལུས་ལ་ཡོད་པའི་མི་གཙང་བའི་རྫས་སོ་དྲུག་ནི། སྐྲ་དང་། ཁ་སྤུ་དང་། སོ་དང་། སེན་མོ་དང་། ཕྱི་ས་དང་། གཅིན་དང་། རྡུལ་དང་། ངར་སྣབ་དང་། མཆི་མ་དང་། མཆི་ལམ་༡༠དང་། དྲི་མ་དང་། པགས་པ་དང་། ཤ་དང་། ཁྲག་དང་། རུས་པ་དང་། ཚིལ་དང་། རྐང་དང་། རྩ་དང་། རྒྱུས་པ་དང་། གློ་བ་༡༠དང་། སྙིང་དང་། མཆིན་པ་དང་། མཚེར་བ་དང་། མཁལ་མ་དང་། ཕོ་བ་དང་། རྒྱུ་མ་དང་། ལོང་ཀ་དང་། གཉེ་མ་དང་། ལྒང་པ་དང་། ཞག་༡༠དང་། ཆུ་སེར་དང་། རྣག་དང་། བད་ཀན་དང་། མཁྲིས་པ་དང་། ཀླད་པ་དང་། ཀླད་རྒྱས་ཏེ། དེ་ལྟར་སོ་དྲུག་གོ། །འདི་སྐབས་དྲི་མ་ཞེས་པ་མིག་གི་རྔུ་མ་དང་། རྣ་སྦབ་དང་། སོ་དྲེག་སོགས་སོ། །གཞན་བརྡ་འཕྲོད་སླའོ། །ཡང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རེག་བྱ་དང་བསྙེན་བཀུར་ལ་ཆགས་པ་ཞི་བར་བྱ་ཕྱིར། དུར་ཁྲོད་དུ་བོར་བའི་ཤི་རོ་གཡོ་མེད་ལ་བལྟས་ཏེ་དེ་ཇི་ལྟ་བར་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་ལ་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་དགུ་ནི། རྣམ་པར་བམ་པ་དང་། རྣམ་པར་འབུས་གཞིག་པ་དང་། རྣམ་པར་དམར་བ་དང་། རྣམ་པར་སྔོ་བ་དང་། རྣམ་པར་
22-1-73a
གནག་པ་དང་། རྣམ་པར་ཟོས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཐོར་བ་དང་། རྣམ་པར་ཚིག་པ་དང་། རྣམ་པར་རུལ་པའི་འདུ་ཤེས་དགུའོ། །ཀེང་རུས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་གོང་གི་ཆགས་པ་བཞི་པོ་ཀུན་གྱི་གཉེན་པོ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་མངལ་ནས་སྐྱེས་པའི་ལུས་རྣམས་ནི་ཀེང་རུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་མ་འདས་པ་ཡིན་ལ། ཀེང་རུས་དེ་བསྒོམ་ཚུལ་དང་པོར་རང་ལུས་རྐང་པའི་མཐེ་བོང་ངམ་དཔྲལ་བའི་དབྱེ་སོགས་ནས་མྱགས་ཏེ་རུས་པ་མཐེ་བ་གང་ཙམ་ལ་སེམས་གཏད་ནས། རིམ་གྱིས་ལུས་རིལ་པོ་ཀེང་རུས་སུ་བསྒོམ་ཞིང་། ཀེང་རུས་དེས་གནས་ཁང་དང་མཐར་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་བར་དུ་ཁྱབ་པར་སྤྲོ་ཞིང་བསྒོམ་པ་དང་། ཚུར་རང་ལུས་ཀྱི་ཀེང་རུས་ཙམ་གྱི་བར་སྡུད་ཅིང་། ཡང་སྔར་ལྟར་སྤྲོ་ཞིང་སྡུད་པའི་ཚེ་རྐང་པའི་རུས་པ་བོར་ནས་གཞན་རྣམས་ལ་སྡུད་པ་དང་། ཡང་སྤྲོ་ཞིང་ལུས་ཕྱེད་དང་ཐོད་པའི་ཕྱེད་དང་། སྨིན་མ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་རུས་པ་མཐེ་བ་གང་ཙམ་ལ་བསྡུ་བ་སོགས་སྤྲོ་བསྡུ་བྱེད་པར་བཤད་དོ། །གང་ལྟར་ཡང་ཀེང་རུས་སུ་དམིགས་ནས་གོམས་པས་ཆགས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ཆགས་པ་དང་བྲལ་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་ཆགས་ཡུལ་ཕྱོགས་རེ་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བ། མཐའ་དག་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྟོགས་པས་ཆགས་བྲལ། ཞི་གནས་ཀྱིས་གནོན་པས་ཆགས་བྲལ། གཉེན་པོས་སྤང་བའི་ཆགས་བྲལ་ལྔ་ཡོད་དོ། །ཡང་རྣམ་གྲངས་བཅུ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་དེའི་གནས་ལ་རང་བཞིན་
22-1-73b
གྱིས་ཆགས་བྲལ། འཁྲིག་ཞུགས་གདུང་བ་བྲལ་བ་ལྟ་བུ་གནོད་པས་ཆགས་བྲལ། འགྲངས་པས་ཟས་ཞིམ་མི་འདོད་པ་ལྟ་བུ་ཉེ་བར་བརྟན་པས་ཆགས་བྲལ། བཟང་པོ་རྙེད་པས་ངན་པ་མི་འདོད་པ་ལྟ་བུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ཆགས་བྲལ། བྱིས་པ་རྣམས་མྱང་འདས་མི་འདོད་པ་རྨོངས་པས་ཆགས་བྲལ། འདས་དང་མ་འདས་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་སྤོང་བ་གཉེན་པོས་ཆགས་བྲལ། མཐོང་ལམ་ཐོབ་ནས་ཁམས་གསུམ་མི་འདོད་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཆགས་བྲལ། ས་ནས་སར་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤང་བ་སྤོང་བས་ཆགས་བྲལ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཉན་རང་གི་ཆགས་བྲལ་གོང་མར་བཅས་པའི་ཆགས་བྲལ། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་གོང་ན་མེད་པའི་ཆགས་བྲལ་ལོ།

身体中的三十六种不净物是：头发、胡须、牙齿、指甲、粪便、尿液、尘垢、鼻涕、眼泪、眼屎、污垢、皮肤、肉、血、骨、脂肪、筋、脉、肌腱、肺、心、肝、脾、肾、胃、肠、大肠、小肠、膀胱、油脂、浆液、脓、痰、胆汁、脑髓、脑脊髓，共三十六种。此处"污垢"指眼眵、耳垢、牙垢等。其他术语易于理解。
又为了平息对颜色、形状、触感和供养的贪著，观想墓地中抛弃的不动尸体，思维一切身体也像那样。关于这点，九种不净想是：肿胀想、破烂想、血红想、青瘀想、黑变想、被啃食想、散落想、烧焦想、腐烂想。
骸骨想是对上述四种贪著的最胜对治，实际上，凡从胎生的身体都不过是骸骨的本性。修习骸骨想的方法是：首先从自己的脚趾或额头等处开始，专注于一寸大小的骨头，然后逐渐将整个身体观想为骸骨，再将此骸骨扩展到充满住所乃至最远的海洋，然后又收摄回自身的骸骨而已，再如前扩展和收摄。收摄时可以舍弃脚骨，只收摄其他部分，或者扩展后收摄到半身、半头骨或仅眉间一寸大小的骨头等等。无论如何，通过观想骸骨并熟悉，能断除贪著。
关于离贪的分类有：对某些境界离贪、对一切境界离贪、通过智慧证悟而离贪、通过止观降伏而离贪、以对治断除而离贪，共五种。
又有十种离贪：对痛苦及其处所自然离贪；如同性行为后的疲惫，因伤害而离贪；如吃饱后不想美食，因满足而离贪；如得到好东西而不想要劣物，因殊胜而离贪；如凡夫不想要涅槃，因愚痴而离贪；通过出世间和世间道断除烦恼，因对治而离贪；获得见道后不想要三界，因遍知而离贪；从一地到一地断除烦恼，因断除而离贪；世间人和声闻缘觉的离贪，是有上位离贪；佛菩萨的离贪，是无上位离贪。


 །བྱམས་པ་བསྒོམ་པའི་ཚུལ་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་འདོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་རང་དང་ཚུལ་འདྲ་བར་ཤེས་ཤིང་བསམས་ལ། འདི་དག་རྨོངས་པའི་དབང་གིས་བདེ་བ་འདོར་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་ལེན་པ་སྙིང་རེ་རྗེ། འདི་རྣམས་སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་བདག་གི་མ་སོགས་སུ་གྱུར་པ་གྲངས་མང་ལ། དེའི་ཚུལ་གྱིས་ཕ་མ་དང་། སྤུན་སྲིང་དང་། བུ་བུ་མོ་དང་། གཉེན་དང་སྣག་གི་གཉེན་མཚམས་དང་། བཤེས་དང་གྲོགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་སེམས་པ་བཅུས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིད་དུ་སྡུག་པའི་རྣམ་པར་བསྒོམས་པ་ལས་དེ་དག་བདེ་བ་དང་ལྡན་འདོད་ཀྱི་བྱམས་པ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ། བྱམས་པའི་སེམས་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་
22-1-74a
ཡང་གོམས་པར་བྱས་ཏེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་བྱམས་པའི་སེམས་འཁོན་དང་དགྲ་ཟླ་མེད་པས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་པས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ནི་བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་མ་གྱུར་ཀྱང་བྱམས་པའི་སེམས་ཐང་གཅིག་ཙམ་དུ་བསྒོམ་པ་ཡང་ཕན་ཡོན་དཔག་ཏུ་མེད་པར་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་བྱམས་པ་བསྒོམ་པས་དེ་དང་འཛིན་སྟངས་འགལ་བ། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དགུ་ལས་བྱུང་བའི་ཞེ་སྡང་རྣམས་ཞི་བར་བྱེད་དོ། །མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དགུ་ནི། འདིས་བདག་ལ་སྔར་གནོད་པ་བྱས་སོ། །ད་ལྟ་བྱེད་དོ། །མ་འོངས་པ་ན་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བདག་གི་མཛའ་བ་ལ་སྦྱར་ཏེ་གསུམ་དང་། བདག་གི་དགྲ་ལ་འདིས་ཕན་བཏགས་སོ། །འདོགས་པར་བྱེད་དོ། །འདོགས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའོ། །བྱམས་པའི་ཕན་ཡོན་བྱམས་ཆོས་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་ནི། ལྷ་དང་མི་རྣམས་བྱམས་པར་འགྱུར་བ་དང་། མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་སྲུང་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་མང་བ་དང་། ལུས་བདེ་བ་མང་བ་དང་། དུག་གིས་མི་གནོད་པ་དང་། མཚོན་གྱིས་མི་ཚུགས་པ་དང་། འབད་པ་མེད་པར་དོན་རྣམས་ཐོབ་པ་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའོ། །གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོར་རྟེན་འབྲེལ་བསྒོམ་པ་ནི། གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་
22-1-74b
འབྱུང་སྟེ་སྐྱེ་བ་རྟག་ཆད་མེད་པའི་དོན་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་དེ་བཞིན་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱས་པས་རྨོངས་པ་ཐམས་ཅད་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་ན་ཁམས་ཀྱི་རབ་དབྱེ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ང་རྒྱལ་ལ་བདུན་ཡོད་དེ། རང་ལས་ཡོན་ཏན་ཆུང་བ་ལ་དམིགས་ནས་འདི་ལས་བདག་ཆེ་ལ། མཚུངས་པ་དང་མཉམ་མོ་སྙམ་པ་ང་རྒྱལ་ཙམ་མམ་ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ། མཚུངས་པ་བས་ཀྱང་བདག་ཆེའམ་འཕགས་ལ་ཆེ་བ་དང་མཉམ་པར་འཛིན་པ་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ། ཆེ་བ་བས་ཀྱང་བདག་འཕགས་སྙམ་པ་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ། ངའོ་སྙམ་དུ་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་བདག་གིར་ལྟ་བ་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ། གོང་མའི་ཡོན་ཏན་མ་ཐོབ་པ་ལ་ཐོབ་བོ་སྙམ་པ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ། ཆེས་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་དམན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་བཟང་ངོ་སྙམ་པ་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ། ཡོན་ཏན་མིན་པའི་སྐྱོན་ཉིད་ཡོན་ཏན་དུ་རློམ་ནས་ང་རྒྱལ་བ་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།

修习慈心的方法是：了知思维一切众生都希求快乐、不愿痛苦，这与自己相同。这些众生由于愚痴而舍弃快乐、接受痛苦，真是可怜啊！这些众生在过去生中多次成为我的母亲等，以此方式思维他们是父母、兄弟姐妹、儿女、亲戚姻亲、朋友和伴侣等十种关系，观修众生为可爱的形象，由此生起愿他们具足快乐的慈心。对这种慈心反复熟习，修习遍及一切众生。
依靠四禅中任一禅定，以无怨敌的慈心，缘取十方一切世界并遍满安住，是慈心三摩地。即使未成为三摩地，仅仅短暂修习慈心也有无量功德。
如此修习慈心能平息与其持心方式相反的、从九种恼害心基生起的嗔恨。九种恼害心基是：想着"此人过去伤害过我"、"现在正在伤害我"、"将来会伤害我"；同样，应用于"对我所爱之人"的三种；以及"此人利益过我的敌人"、"正在利益"、"将来会利益"。
慈心的利益，即慈法八种功德是：天人会慈爱、非人会保护、心中多喜悦、身体多安乐、毒药不能害、兵器不能伤、无需勤劳而获得目标、得以转生梵天界。
作为愚痴的对治，修习缘起是：如前所述，确定一切内外法都是缘起而生，无常无断的道理，反复熟习此义，能断除一切愚痴。
若傲慢偏重，应修习界的差别。傲慢有七种：对不如自己的人，认为"我比他强，与其他人相等"的普通傲慢或小傲慢；对与自己相等的人，认为"我比他强"或"我与强者平等"的大傲慢；对比自己强的人，认为"我更殊胜"的过傲慢；执取五取蕴为我与我所的我慢；未获得上位功德而认为已获得的增上慢；对远胜于自己的人，想"虽然我略逊一些，但仍然很好"的些许慢；将非功德的过失误认为功德而骄傲的邪慢。


 །དེ་དག་ཞི་བའི་ཆེད་དུ་ངའོ་སྙམ་པའི་གཞི་རང་གི་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ་ས་ཆུ་མེ་རླུང་ནམ་མཁའ་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་ཞིང་འབྱུང་བ་རྣམས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདེ་སྡུག་དགེ་མི་དགེ་སོགས་སྣ་ཚོགས་དང་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་གི་ཆའི་བར་དུ་དབྱེ་བར་བྱ་ཞིང་དེའི་དོན་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ལུས་འདི་ལ་མི་གཙང་བའི་རྫས་སོ་དྲུག་པོའི་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཡོད་ཅིང་དེ་ཡང་རྡུལ་གྱི་མཐར་ཐུག་པའི་རང་བཞིན་
22-1-75a
ཅན། ནས་དང་འབྲས་སོགས་བསྲེས་པའི་ཕུང་པོ་ལྟར་བློས་དབྱེ་ཞིང་དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆ་དང་ཆར་ཕྱེ་ནས་དེ་ཡང་སྐད་ཅིག་གིས་སྐྱེ་འགག་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པ་གོམས་པས་རིལ་པོ་དང་གཅིག་པུ་དང་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་རྨོངས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཡུལ་སུན་ཕྱུང་བས་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལྡོག་ལ། དེ་ཡི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ང་རྒྱལ་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་འགྱུར་ཞིང་བདག་མེད་པའི་དོན་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་རྟོག་ཤས་ཆེ་བས་དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་གོམས་པས་སེམས་གནས་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་ཀྱི་གྲངས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་མ་ནོར་བར་བགྲང༷་བ༷་ཙམ་ལ་སེམས་གཏོད་པ་དང་། དབུགས་ལུས་ལ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བའི་རྗེ༷ས་སུ་སེམས་འགྲོ༷་བ་དང་། དབུགས་དེ་སྣ་རྩེ་ནས་རྐང་མཐིལ་བར་ནོར་བུའི་ཐག་པ་ལྟར་ནར་གྱིས་གནས་པ་ལ་སེམས་འཇོག༷་པ༷་དང་། དབུགས་འབྱུང་རྡུབ་བྱེད་བཞིན་པ་དེ་ལ་འདི་ནི་རྡུལ་རྫས་བརྒྱད་དང་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་དཔྱད་ཅིང་ཉེ༷་བ༷ར་རྟོག༷ས་པ༷་དང་། དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་དང་དྲོ་བ་སོགས་དགེ་བ་རྣམས་སྦྱར་ཏེ་དམིགས་པ་བསྒྱུར༷་བ༷་ལ་སེམས་གཏོད་པ་དང་། དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་དེ་དག་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་ལམ་དང་སྦྱར་ཏེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཡོངས༷་སུ༷་དག༷་པ༷་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ཚུལ་གྱིས་དབུགས་ལ་སེམས་གཏད་པས་རྣམ་རྟོག་ཞི་བར་བྱེད་དོ། །
22-1-75b
དེ་རྣམས་ནི་ལམ་བདེན་དང་འབྲེལ་བར་སྐབས་ཀྱི་འཕྲོས་དོན་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འགའ་ཞིག་བསྟན་པའོ། །ཡང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་བྱའི་རང་བཞིན་གཏན་ལ་དབབ་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་ཇི་ལྟར་སྣང་བའི་ཆོས་གཞི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལམ་ཕར་ཕྱིན་དང་བྱང་ཕྱོགས་སོགས་དང་། འབྲས་བུ་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་མདོར་ན་ཤེས་བྱ་རྣམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་བསླུ་མེད་ཀྱི་ངོས་ནས་བཞག་པ་ཇི་སྙེད་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་སོ། །དོན་དམ་བདེན་པ་ནི་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་ཆོས་དེ་དག་རང་བཞིན་ཅིར་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ནི་གནས་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཞག་པ་སྟེ་ཇི་ལྟ་བ་ཟབ་མོའི་ཆོས་སོ། །དེ་གཉིས་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཟུང་འཇུག་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་ནི་རྟོགས་བྱ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ནོ། །ཡང་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཡང་མཐར་ཐུག་སོ་སོར་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པར་བདེན་པ་གཅིག་པུ་ཟུང་འཇུག་མཉམ་པ་ཆེན་པོར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དོན་དམ་བདེན་པ་མཐར་ཐུག་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། །བདེན་པ་ལ་མཁས་པའི་སྐབས་ལེགས་པར་བཤད་པའོ། །
通达乘
ཐེག་པ་ལ་
22-1-76a
མཁས་པ་ནི། ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བཏེགས་ནས་རང་འབྲས་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་པ་སྟེ་ལམ་ལ་གཙོ་བོར་བརྗོད་མོད། འདིས་འདེགས་པ་ལམ་གྱི་ཐེག་པ་དང་། འདིར་འདེགས་པ་འབྲས་བུའི་ཐེག་པ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་གཉིས་སུ་ཡང་གསུངས་སོ།

为了平息这些，对于"我"的基础即自身蕴体，将其分析为地水火风空等六界，将各元素分析至极微尘，将识分析为乐苦、善不善等种种及极微时刻，并熟悉其义。即观察此身有三十六种不净物的种种组合，其性质极至微尘，如同稻米等混合物，以智慧分析五蕴为各个部分，观察它们刹那生灭的本性，通过熟习这种观察，摧毁整体、单一、常一的观念这种愚痴本性的对象，从而转变"我"的我慢，由此平息以此为根本的一切我慢，也将见到无我的真义。
对于分别妄念偏重者，通过修习出入息念能成就心的安住。这是通过六种方式将心专注于呼吸：仅仅正确地数出入息的次数如十次等；心随呼吸进出身体而行；心安住于观想呼吸从鼻尖至脚底如珠串般延展；观察正在呼吸的气息是由八种微尘物质和依此的心所组成的五蕴本性；转变所缘，将呼吸与暖等善法结合而专注；将出入息与见修无学道结合作意，称为"清净"。通过这六种方式专注于呼吸可以平息分别妄念。
以上是与道谛相关的一些法类的附带内容。
又，诸佛为了确立所知的本性，宣说了世俗谛和胜义谛二谛。其中，世俗谛是如实显现的诸法，包括有为无为所摄的蕴界处等基法，道法如波罗蜜多和菩提分等，以及果法如十力等，总之是从所知显现无欺的角度安立的尽所有广大法。胜义谛是这些基道果法本性不成任何实质而安住于空性，是从实相角度安立的，即如所有甚深法。证悟这二者在真实义中双运平等，是一切所知中的殊胜、究竟之义。
又《无尽慧所说经》中说了世俗谛、胜义谛和相谛三谛，虽分为前两种谛，但最终没有以各自相成立，而是说唯一谛为大平等双运，这是最究竟胜义谛法界。这是善说"通达谛"的内容。
通达乘是：乘是指能载运至自果的，主要是指道，但也说"此能载运"是道乘，"此处载运"是果乘，这两种名称。
;


 །ཐེག་པ་དེའི་དབྱེ་བ་ལ་ལྷ་དང་མིའི་ཐེག་པ་དང་ཚངས་པའི་ཐེག་པ་སྟེ་མཐོ་རིས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཉིས་དང་། ཉན་རང་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟེ་བྱང་གྲོལ་གྱི་ཐེག་པ་གསུམ་དང་ལྔར་གསུངས་པའི། ལྷ་མིའི་ཐེག་པ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་བཅུ་སྤྱོད་པས་ལྷ་དང་མིའི་སྐྱེ་བ་དང་བདེ་བ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །ཚངས་པའི་ཐེག་པ་ནི་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཚད་མེད་བཞི་བསྒོམ་པས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་སོགས་ཁམས་གོང་མ་བསམ་གཟུགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་དག་ནི་གནས་སྐབས་མངོན་མཐོའི་རྟེན་བསྒྲུབ་པ་ཙམ་ལས་གཏན་དུ་ཐར་པའི་གནས་མ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིན་ཞིང་འདས་པའི་ལམ་གྱི་རྟེན་ཙམ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཐེག་པ་ལ་ཉན་རང་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཐེག་པ་གསུམ་གསུངས་པའི། དང་པོ་གཉིས་ཐེག་དམན་དང་ཐ་མ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་པའི་གང་ཟག་ནི་འཁོར་བའི་སྐྱོན་དང་མྱང་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གཞན་ལས་ཐོས་པའི་སྒོ་ནས་འཁོར་བ་ལ་ཡིད་ཕྱུང་ཞིང་གཞན་དོན་ལ་
22-1-76b
མི་སྤྲོ་བ་རང་ཉིད་གཅིག་པུ་ཞི་བའི་གོ་འཕང་དུ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་གཞོལ་བས་རིགས་དང་མོས་པ་རྒྱ་ཆུང་བ་ཡིན་ལ། དེའི་ལམ་ལ་དེ་དག་གི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གཞི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་ནས་ཐོས་བསམ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་སྟེ། འདོད་པ་ཆུང་ཞིང་ཆོག་ཤེས་པ་མ་ཆགས་འཕགས་པའི་རིགས་ལ་གནས་པ་དེས་ལུས་འདུ་འཛི་དང་སེམས་རྣམ་རྟོག་ལས་བསྲིང་བ་གཉིས་དང་ལྡན་པར་ལམ་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཐོག་མར་འདོད་ཆགས་ཤས་ཆེ་ན་མི་སྡུག་པ་དང་། རྣམ་རྟོག་ཤས་ཆེ་ན་དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་ལ་སེམས་འཛིན་པ་ཙམ་གྱི་སྤྱོད་པ་རྣམ་སྦྱོང་གི་དམིགས་པ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་ཞི་གནས་གྲུབ་པར་གྱུར་པ་ན། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་སྒོམ་པར་བྱེད་དེ། ལུས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་འདི་དག་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་གི་ངོ་བོ་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་གང་ཟག་གི་བདག་དེས་སྟོང་པ། མི་རྟག་པ་སྡུག་བསྔལ་པའི་རྣམ་པར་ཡིད་ལ་བྱས་པས་གོང་ནས་གོང་དུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་སོགས་འབྱུང་སྟེ་ཚོགས་སྦྱོར་གྱི་ལམ་བགྲོད་ནས། མཐོང་ལམ་དུ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བདེན་བཞིའི་དོན་མངོན་སུམ་མཐོང་ལ། སྒོམ་ལམ་ས་དགུའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་རིམ་གྱིས་སྤངས་ནས་ཁམས་གསུམ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤང་བས་འཁོར་བ་ལས་གཏན་དུ་ལྡོག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། མདོར་ན་ལམ་ལྔར་རང་ལམ་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་
22-1-77a
སོ་བདུན་བསྒོམ་པས་གནས་སྐབས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་དང་། མཐར་འབྲས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་དེ་དག་ཏུ་ཤེས་པ་བཅུ་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་ཤེས་དང་། རྗེས་ཤེས་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སོགས་བཞི། ཟད་པ་ཤེས་པ། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །དེ་ཡང་ཆོས་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་སྡུག་ཀུན་ཤེས་པ། རྗེས་ཤེས་ཁམས་གོང་མའི་དེ་གཉིས་ཤེས་པ། ཟག་བཅས་སོགས་ཤེས་པ། གང་ཞིག་ཤེས་པ། གཞན་དགུ་པོ་མིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ། ཕ་རོལ་ཀྱི་སེམས་ཤེས་པ་གཞན་རྒྱུད་ཤེས་པ། འགོག་པ་སོགས་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་དང་། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཤེས་པ་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་གཞན་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་བཅུ་འདི་དག་སངས་རྒྱས་ལ་ནི་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་མངའོ།

乘的分类有天与人乘和梵天乘这两种善趣乘，以及声闻、缘觉、菩萨乘这三种解脱乘，共五种。天人乘是依靠相信因果的正见，行持十善而成就天人投生和安乐。梵天乘是依靠禅定，修习四无量心而投生梵天世界等，成就上界色界和无色界的果报。这些仅仅成就暂时增上生的所依，而非永恒解脱之处，所以是世间的，只是出世间道的基础而已。
出世间乘说有声闻、缘觉、菩萨三乘，前两者是小乘，后者是大乘。其中，声闻乘的补特伽罗是通过从他人处听闻轮回过患和涅槃功德，对轮回生起厌离，不乐于利他，专心一意求证寂静果位的出离，因此种性和发心狭小。其道被称为他们的乘，即以持戒为基础，修学闻思修慧，安住于少欲知足、无贪圣种，身远离喧嚣、心远离妄念这两种远离而修道。
首先，若贪欲偏重则修不净观，若分别妄念偏重则专注于出入息，以此行为清净的所缘为先导，成就止观后，修习四念住：观身等事物无有人我的自性，一切法为该人我所空，以无常苦的行相作意，由此依次生起四正断等，经由资粮加行道，在见道中主要现见人无我及四谛之义，在修道九地中逐渐断除烦恼，断除三界一切烦恼系缚，永远超离轮回。简言之，通过修习五道中自道的三十七菩提分，暂时证得预流等三果，最终现证阿罗汉果位。
在有学和无学道中生起十智：法智、类智、世俗智、他心智、苦智等四智、尽智、无生智。法智是了知欲界苦集，类智是了知上界二谛，了知有漏等，若是其他了知，除了其他九种智以外的一切都是世俗智，了知他人心识是他心智，了知灭谛等四谛，尽智和无生智如前所述。由这些智慧的力量也生起其他特殊功德。这十智在佛陀处更为殊胜。


 །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་སྔོན་གོམས་པའི་སྟོབས་ལས་སྲིད་པ་ཐ་མ་པར་གྱུར་པ་ན་འཁོར་འདས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡོན་གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་ཉིད་འཁོར་བ་ལས་ཡིད་ཕྱུང་སྟེ་དུར་ཁྲོད་སོགས་སུ་སོང་ནས་ཤི་བའི་རུས་གོང་མཐོང་བ་ལྟ་བུ་ལ་འདི་ནི་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་སྟེ་འདིའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་སོགས་རྟེན་འབྲེལ་ལུགས་འབྱུང་ལྡོག་གི་ཚུལ་རང་གི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་ནས་བདེན་བཞིའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་། 
22-1-77b
གང་ཟག་གི་བདག་མེད་དང་ཆོས་ལས་གཟུང་བ་གཟུགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པའི་བདག་མེད་ཕྱེད་གཉིས་རྫོགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཏིང་འཛིན་གྱིས་ཁམས་གསུམ་གྱིས་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སྤང་བར་བྱས་ཏེ། འདུ་འཛི་ལ་མི་དགའ་བས་སྒྲ་མེད་ལུས་ཀྱིས་ཆོས་སྟོན་ཞིང་རྫུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་འགྱེད་པ་རང་རྒྱལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ནི། ཐེག་ཆེན་པའི་རིགས་ཀྱི་སྟོབས་ལས་བསམ་པ་དང་མོས་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་གང་ཟག་གང་ཞིག །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བླ་མེད་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ནས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པར་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པ་དེས། ཉམས་སུ་བླང་བར་བྱ་བའི་ལམ་གྱི་ཐེག་པ་ནི། བདག་མེད་གཉིས་ཀ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རྟོགས་པའི་ཟབ་པ་དང་། ས་དང་ལམ་དང་ཕར་ཕྱིན་སོགས་ཚད་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་རྒྱ་ཆེ་བ་སྟེ་དེ་ལྟར་ཟབ་པའི་ཤེས་རབ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཐབས་མཁས་ཟུང་དུ་འཇུག་པར་བསྒྲུབས་ནས། སྲིད་ཞི་ལ་སྐྱོན་ཡོན་དུ་མི་རྟོག་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་འབྲས་བུ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ལམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཐེག་པ་དམན་པ་ལས་དམིགས་པ་སོགས་ཆེན་པོ་བདུན་གྱིས་འཕགས་པ་སྟེ། དམིགས་པ་
22-1-78a
ཆེན་པོ་རྗོད་བྱེད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཚད་མེད་པ་དང་བརྗོད་བྱ་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དོན་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་ཆེན་པོ་རང་དང་གཞན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གཉིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་བདག་མེད་གཉིས་ཀ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དབང་གིས་སྟོང་དང་སྙིང་རྗེ་ཟུང་དུ་ཞུགས་པའི་སྤྲོས་བྲལ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཐོབ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པར་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཆེན་པོ་སྲིད་ཞིར་མི་གནས་པའི་ལམ་ལ་བསླབ་པས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་ཞིང་རང་གི་སྒོམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་ལྔ་པོ་ནི། འདིས་འགྲོ་བ་ལམ་གྱི་ཐེག་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །ཡང་དག་འགྲུབ་པ་ཆེན་པོ་སྟོབས་སོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚད་མེད་པ་འགྲུབ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཆེན་པོ་ནི་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་བདེའི་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་དང་གཉིས་ནི་འདིར་འགྲོ་བ་འབྲས་བུའི་ཐེག་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །ཡང་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་གཞན་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་འཕགས་ཏེ། སྒྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་ཕར་ཕྱིན་བཅུ་པོ་དེ་དག་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་དང་ཡུན་རིང་པོར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བསྒྲུབ་ཅིང་ཕུང་པོ་ལྷག་མེད་དུ་ཡང་མི་ཟད་པར་སྒྲུབ་ལ། དེ་ཡང་ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཚེགས་མེད་པ་དང་། 
22-1-78b
ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ནས་དབང་འབྱོར་བ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བཟུང་བས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཤེས་རབ་གསུམ་གྱིས་ཡང་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཞི་ལྷག་གི་སྒོ་ནས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བར་སྒྲུབ་པ་དང་། ས་བཅུར་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕགས་པར་སྒྲུབ་པའོ།

独觉乘是由过去串习的力量，在最后一世时，不依赖他人宣说轮涅的过患与功德，自己对轮回生起厌离，前往墓地等处，看到死者骸骨之类，认识"这是老死，其因是生"等，自行了悟缘起顺逆法则，证悟四谛法性，以证悟人无我和对色法部分的无自性的一半半圆满的无我智慧和禅定，断除三界烦恼系缚。因不喜喧嚣，以无声之身示法并显现各种神变，现证独觉阿罗汉果。
大乘之道是：由大乘种姓力量而具广大发心与信解的补特伽罗，为一切众生利益而发无上正等觉心，欲入如海无数劫修习圆满、成熟、净化。其所修行的道乘是：完全证悟二无我的甚深见，以及趣入地、道、波罗蜜多等无量行境的广大行，如是双运甚深智慧和广大方便，不执轮回与涅槃为过患与功德而平等了知，由此趣向无住涅槃果，是进入如此殊胜道路。
这大乘超胜小乘有七种殊胜：殊胜所缘——通达所诠无量菩萨藏和所诠一切甚深广大义理；殊胜修行——成办自己和一切众生二种利益；殊胜智慧——由完全证悟二无我而获得空性与悲心双运、离戏、各自内证的智慧；殊胜精进——于三无数劫等长时修习圆满、成熟、净化；殊胜方便——学习不住于轮涅的道路，不舍一切众生且圆满自己的修行法。以上五种是就道乘而言。殊胜成就——成就力等无量佛法；殊胜佛业——只要轮回未尽，利益众生的事业相续不断。后两种是就果乘而言。
又从另一角度说，以三种无上而超胜：无上修行——广大、相续不断、长时为一切众生利益而修十波罗蜜多，即使无余涅槃也不竭尽。此修行由方便善巧而无劳累，由三摩地而自在，由无分别智慧摄持而清净，由闻思修三慧而反复作意，由止观而无倒修行，远离二边而修行，于十地中逐级超胜修行。
;
USER: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །རྟོགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་ཉན་རང་ལས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྟོགས་པ་ཁྱད་པར་བ་བརྙེས་པ་སྟེ། གང་ཟག་དང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་མེད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རྟོགས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་དང་སྤང་བྱ་བཅད་ཅིང་རྟོགས་བྱ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཚུལ་སོ་སོ་དང་ཟུང་འཇུག་གཉིས་ཀའི་ཆ་ནས་དང་། ཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་ཚང་བར་རྟོགས་པས་ས་བཅུ་ཀུན་ཏུ་འོད་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་ཐེག་ཆེན་གྱི་རྟོགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཉེ་རྒྱུ་དོན་གྱི་འོད་ཟེར་ཆེན་པོ་ལ་སྦྱོར་བའི་འབྲས་བུ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །སྤང་བ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་ས་གོང་མ་ནས་གོང་མར་སྤང་བྱ་རྣམས་སྤངས་པར་གྱུར་ཏེ་ས་བཅུ་ཀུན་ཏུ་འོད་ལ་སྤང་བྱ་མཐའ་དག་ཚང་བར་སྤངས་ཏེ་མཐའ་མེད་སྤངས་ཤིང་ཡོན་ཏན་མཐའ་མེད་ཐོབ་པའི་མཐུ་
22-1-79a
སྟོབས་ཀྱིས། སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ནམ་མཁའི་མཐའ་ཀླས་པ་ལྟར་མཛད་པ་ལའང་རྟེན་མེད་པར་མཛད་ནུས་པ་ནི་སྤང་བ་བླ་ན་མེད་པའོ། །ཡང་ལྡོག་ཕྱོགས་ནས་རིགས་མི་མཐུན་གྱིས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ཉན་རང་ལ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་མེད་ལ་ཐེག་ཆེན་ལ་ནི་ལྷག་པ་སེམས་བསྐྱེད་དེ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཡོད། ཉན་རང་ལ་ནི་གཞན་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་མེད་ཅིང་ཐེག་ཆེན་ལ་ནི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཚང་བར་ཡོད། ཉན་རང་ལ་ནི་ཤེས་སྒྲིབ་སྤོང་བའི་ཐབས་མེད་ལ་ཐེག་ཆེན་ལ་ནི་ཤེས་སྒྲིབ་སྤང་ནུས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྷག་པར་ཡོད། ཉན་རང་གི་ཐོབ་བྱ་ལ་ནི་ཕྲིན་ལས་མེད་ཅིང་ཐེག་ཆེན་ལ་ནི་དུས་གསུམ་རོ་གཅིག་ཏུ་མཛད་པ་ཅན་གྱི་སྟོན་པ་ཉིད་འཐོབ། ཉན་རང་ལ་ནི་སྐུ་གཉིས་གཞན་དོན་གྱི་ཕྲིན་ལས་མི་ལྡན་ལ་ཐེག་ཆེན་ལ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་རྒྱུན་མི་འཆད་ལ་ཕྲིན་ལས་ཚད་མེད་པའི་ཞིང་དག་པ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཀུན་ཏུ་སྤྲུལ་པས་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ།;


 །དམིགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ན་ཇི་ལྟར་བསྟན་པའི་ས་དང་ཕར་ཕྱིན་སོགས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ཟབ་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། དེ་གཉིས་ཟུང་འཇུག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ་དམིགས་ནས་ལམ་དང་ས་གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་སྒོ་ནས་དམིགས་པར་བྱེད་པའོ། །ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཚངས་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་སད་པ་འགྲུབ་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ལམ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་རིམ་གྱིས་འགྲུབ་ཅིང་མཐར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཐོབ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྲིན་ལས་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་བར་དུ་འགྲུབ་པ་སྟེ་རྒྱས་པར་ཤེས་འདོད་ན་དབུས་མཐའ་རྣམ་འབྱེད་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །ཡང་ཁྱད་པར་གསུམ་གྱིས་འཕགས་ཏེ། ཆེད་དུ་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་སེམས་ཅན་གྱི་སྡེ་དང་རིས་ཆེན་པོའི་མཆོག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་ཆེན་པོ་སྟེ་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐུགས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྒྲིབ་གཉིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤང་བའི་
22-1-79a
སྤོང་བ་ཆེན་པོ་དང་། ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་ཆོས་ཀུན་མངོན་སུམ་སྒྲིབ་མེད་དུ་གཟིགས་པའི་རྟོགས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ་དེ་གསུམ་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་སྒྲུབ་པ་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་ཆེད་དུ་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་འཕགས་སོ། །ལམ་སྒྲུབ་པའི་ཁྱད་པར་ནི་དམིགས་པ་ཚད་མེད་པ་དང་གོ་ཆ་ཚད་མེད་པ་དང་། འཇུག་པ་ཚད་མེད་པ་དང་། ཚོགས་ཚད་མེད་པ་དག་གི་སྒོ་ནས་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ལམ་ཟུང་འཇུག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །མཐར་འབྲས་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཁྱད་པར་ནི། ཤེས་རབ་ཆེན་པོས་སྲིད་ཞི་མཉམ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཐའ་ཡས་པ་ཕྱད་པར་མཛད་པ་དང་། དེ་ཡང་འབད་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་མཛད་པ་གསུམ་ནི་སེམས་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་རོ། །རྟག་ཆད་ཀྱི་མཐའ་ལས་འདས་པ་དང་། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་སྤངས་རྟོགས་ཀྱི་རིགས་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པ་ནི་སྤོང་བ་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་རོ། །ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་མཁྱེན་པ་རྟོགས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཆེད་དུ་བྱ་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་མངོན་དུ་གྱུར་པ་མི་སློབ་པའི་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དེ་ལ། ལམ་གྱི་ཡུལ་ཅན་རྒྱུན་མཐའི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱས་པར་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལས་རྟོགས་པར་བྱ་ཞིང་འདིར་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གནད་མན་ངག་གིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ནི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ནམ་མཁའ་དང་
22-1-79b
རྒྱ་མཚོ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མཐའ་དཔག་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ཀྱང་། དེའི་ཉམས་ལེན་མདོར་བསྡུས་ན་མི་ཟད་པ་བརྒྱད་ཅུའི་ཚུལ་དུ་འདུ་བས་སྐབས་འདིར་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱི་ཐོག་མར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་འདོད་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པ་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་འདུན་པ་ས་ལྟ་བུའི་སེམས་བསྐྱེད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ཇེ་བཟང་དུ་འཕེལ་ཏེ་སྙིང་རྗེའི་ཡུལ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པར་འདོད་པ་དང་། ཆེད་དུ་བྱ་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པར་འདོད་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་སྒྲུབ་པ་ལ་སྨོན་ཅིང་མི་གཏོང་བའི་བསམ་པ་འགྱུར་བ་མེད་པ་ལ་བསམ་པ་གསེར་ལྟ་བུའི་སེམས་བསྐྱེད་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཕར་ཕྱིན་རྣམས་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་འཇུག་པ་ལྷོད་པ་མེད་པ་ལ་སྤྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཟླ་བ་ཡར་གྱི་ངོ་ལྟ་བུར་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བའོ།

无上所缘是：依照大乘典籍中所示的地和波罗蜜多等广大安立的一切以及甚深的真如法界，以及双运二者的修行道路为所缘，通过道和地位逐渐超胜的方式而作所缘。
无上圆满成就是：从具足种姓顺缘而激发大乘种姓的成就开始，逐渐成就五道功德，最终获得佛陀无上菩提，乃至不断示现菩提的佛业相续不断之间的成就。若想详细了解，应当从《辨中边论》中理解。
又以三种殊胜而超胜：所为殊胜——成为众生部类中的至尊、具大心者，即无缘大悲自性的佛陀之心无分别智慧；大断除——断除二障及习气；大证悟——现量无碍照见如所有与尽所有的一切法。为成就这三者而修持大乘道，所以从所为的角度而超胜。
道修行的殊胜是：通过无量所缘、无量铠甲、无量趣入、无量资粮，双运修习甚深与广大之道。
最终定出果位的殊胜是：以大智慧证悟轮涅平等，以大悲心成办无边众生利益，而且无勤任运成办，这三种是大心的殊胜。超越常断二边，获得三乘一切断证种类是大断除的殊胜。现量了知一切所知行相是大证悟。如是，通过依靠道所缘金刚喻定，定出具有三大所为自性的无学果位佛地。详细内容应从《现观庄严论》中了解，此处仅以大乘关要秘诀而总摄。
大乘道虽是甚深广大，如虚空海洋般难以穷尽其类别，但其修行简要归纳为八十种无尽法门，此处将对此进行阐述。大乘道初始即生起为一切众生利益而欲求成佛的发心，这作为一切大乘道功德生起的基础，称为"如地的意乐发心"。
此发心逐渐增上，对悲心对境众生欲作利益，希求获得具有三大所为自性的佛果，以及愿求并不舍修持大乘道因的不变意乐，称为"如金的意乐发心"。由此力量而精进不懈地修持诸波罗蜜多的实践，称为"加行"，这如同上弦月般逐渐增上。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །ཉམས་སུ་ལེན་པ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་ལ་བརྟེན་ནས་བྱང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ལ་སློབ་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་སློབ་ཅིང་ཐབས་ཕར་ཕྱིན་བཅུ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བྱང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་གཞན་ལ་གནོད་པ་ལས་སྲུང་བའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཅན་དོན་བྱེད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་མོ། །དེས་ན་ཐེག་ཆེན་སྡོམ་པའི་ཁས་ལེན་མཚན་ཉིད་པ་ནི་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ཕྱོགས་ཙམ་དུ་རྟོགས་པའི་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་སྦྲགས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་གྱི་བསླབ་བྱ་རྣམས་ཉམས་སུ་ལེན་པར་ཁས་ལེན་པའི་བསམ་པ་ཞིག་ལ་བྱ་ཞིང་། དེ་ལས་ཀྱང་ལྟ་བ་ཡོངས་རྫོགས་དང་སྦྱར་ཏེ་སྨོན་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཁས་ལེན་ནི་དོན་གྱི་བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་ནོ། །ཉམས་ལེན་དངོས་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་
22-1-80a
བའི་ལས་ཐམས་ཅད་སྡོམ་པ་ལ་སེམས་ཅན་ཡུལ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་པ་ལས་བརྩམས་པའི་ཉེས་སྤྱོད་རྣམས་ཡིན་ཞིང་། སྡིག་པའི་གྲངས་ལ་མི་དགེ་བ་བཅུ་ལས་དང་པོ་གསུམ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད། དེ་ནས་བཞི་ནི་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད། དེ་ནས་གསུམ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དེ་མི་དགེ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་སྲོག་གཅོད་ནི་རྐྱེན་དང་བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་དང་མཐར་ཐུག་བཞིའི་ཚང་དགོས་ཤིང་། རྐྱེན་ནི་བསད་བྱ་སྲོག་ཆགས་སོ། །བསམ་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བས་ངོ་བོ་བསད་བྱར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་སློང་གསོད་པར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་རང་ངམ་བསྐོས་པས་མཚོན་ཆ་དང་དུག་ཁ་ལ་སོགས་པས་སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་ལ་ཞུགས་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་སྲོག་ཆགས་དེ་གསད་བྱའི་དུས་དེ་ཉིད་དམ་དེ་སྔ་བར་ཤི་བའོ། །མ་བྱིན་ལེན་ལ། རྐྱེན་ནི་གཞན་གྱི་ནོར་རོ། །བསམ་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བར་གཞན་གྱི་ནོར་དུ་ཤེས་ཤིང་བདག་གིར་བྱེད་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་མཐུའམ་འཇབ་བུའམ་གཡོ་སྒྱུས་ལེན་པ་ལ་ཞུགས་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་བདག་གིར་བྱས་སོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པའམ་གནས་གཞན་དུ་བསྐྱོད་པའོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལ། རྐྱེན་ནི་བགྲོད་བྱ་མ་ཡིན་པའོ། །བསམ་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བར་བགྲོད་བྱ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་ཤིང་བགྲོད་པར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་བགྲོད་པའི་བསམ་པས་བགྲོད་བྱའི་ཡུལ་ལ་ཞུགས་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་འདོམས་ཀྱི་སྒོར་རྩ་བ་འཇུག་པའོ། །གང་ཟག་
22-1-80b
ཁྱིམ་པ་ལ་བགྲོད་བྱ་མ་ཡིན་པ་ནི་རང་གི་ཆུང་མ་མ་ཡིན་པའི་བུད་མེད་གཞན་དང་། གལ་ཏེ་རང་གི་ཆུང་མ་ཡང་ཡན་ལག་གཞན་ནས་འཇུག་པ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚད་ལས་འདས་པ་དང་། བདག་ཉིད་སྲུང་མ་ལ་སོགས་པའི་སྡོམ་པ་ལས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་བགྲོད་པ་སོགས་ཡིན་ཞིང་། བདག་ཉིད་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་མཐའ་དག་གོ །རྫུན་སྨྲ་བ་ལ། རྐྱེན་ནི་བརྗོད་བྱའི་དངོས་པོའོ། །བསམ་པ་ནི་མཐོང་ཐོས་སོགས་སུ་མ་གྱུར་པ་ལ་གྱུར་པ་དང་གྱུར་པ་ལ་མ་གྱུར་པར་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གོ་བར་བྱེད་འདོད་ཀྱི་བསམ་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་ངག་དང་ངག་ཇི་ལྟ་བའི་དོན་དུ་གྱུར་པ་ལུས་ཀྱི་རིག་བྱེད་ལས་ལོག་པར་སྟོན་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་དོན་དེ་གཞན་གྱིས་གོ་བའོ། །ཕྲ་མ་ལ། རྐྱེན་ནི་མཐུན་པའམ་མི་མཐུན་པའི་སེམས་ཅན་ནོ། །བསམ་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མཐུན་པ་དབྱེ་བའམ་མི་མཐུན་པ་སྤེལ་བར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་བདེན་པ་དང་མི་བདེན་པ་ཅི་རིགས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་དོན་དེ་གཞན་གྱིས་གོ་བའོ། །ངག་རྩུབ་ལ། རྐྱེན་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །བསམ་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བར་འདུ་ཤེས་ཤིང་ཚིག་ངན་པ་བརྗོད་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཚིག་ངན་རྩུབ་མོ་སྨྲ་བའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་གོ་བར་བྱ་བའི་དོན་གཞན་གྱིས་གོ་བའོ། །ཚིག་འཁྱལ་ལ། རྐྱེན་ནི་སྨྲ་བྱའི་ཡུལ་ལོ། །བསམ་
22-1-81a
པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བར་བག་མེད་པས་དོན་མེད་སྨྲ་བར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་ཚིག་དོན་མེད་སྨྲ་བར་ཞུགས་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་སྨྲ་བ་མཐར་ཐུག་པའོ། །བརྣབ་སེམས་ལ། རྐྱེན་ནི་གཞན་གྱི་ནོར་རོ། །བསམ་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བར་ཡུལ་དེ་གཞན་གྱིར་ངེས་ཤིང་བདག་གི་བར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དེ་ལ་བརྣབ་པའི་སེམས་དྲག་པོས་ཡང་ཡང་བསམ་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་འདི་བདག་གིར་བྱེད་ཐབས་ཡོད་པར་ཅི་མ་རུང་སྙམ་དུ་ཐག་བཅད་པའོ། །གནོད་སེམས་ལ། རྐྱེན་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །བསམ་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་བར་གནོད་འདོད་ཀྱི་བསམ་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་རྡེག་པ་དང་འཆིང་བ་དང་བསྡིགས་པ་སོགས་གང་རུང་ལ་བསམ་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་འཚོག་ཅི་མ་རུང་ངམ་དགུམ་ཅི་མ་རུང་སྙམ་དུ་ཐག་བཅད་པའོ། །ལོག་ལྟ་ལ། རྐྱེན་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་སྟེ་ལས་འབྲས་དང་རྟེན་འབྲེལ་ལ་སོགས་པའོ། །བསམ་པ་ནི་དེ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་སྐུར་པ་འདེབས་པར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དེ་ལ་མེད་ཅེས་ཡང་ཡང་བརྟག་པའོ། །མཐར་ཐུག་ནི་ཐག་བཅད་པའོ། །
;


 །དེ་ཡང་གོང་དུ་འཕེལ་ཏེ་གཞན་དོན་ཁུར་ཁྱེར་དང་ལམ་ལ་ལྷག་པར་སློབ་པ་ནི་ལྷག་བསམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་གིས་བྱ་བར་བུད་ཤིང་ལ་མེ་ལྟར་ངང་གིས་འཇུག་ཅིང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཉམས་པར་བྱེད་པ་མེ་ལྟ་བུའི་སེམས་བསྐྱེད་དོ། །འདི་བཞི་ནི་ཚོགས་ལམ་གསུམ་དང་སྦྱོར་ལམ་སྟེ་མོས་སྤྱོད་གྱི་ས་ལའོ། །ཚུལ་དེ་དང་ལྡན་པས་འཇུག་བྱ་ཐེག་ཆེན་གྱི་ལམ་ཀུན་བསྡུ་ན། ཕར་ཕྱིན་དྲུག །ཚད་མེད་བཞི། མངོན་ཤེས་ལྔ། བསྡུ་དངོས་བཞི། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ་བཞི། རྟོན་པ་
22-1-80a
བཞི། ཚོགས་གཉིས། བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན། ཞི་ལྷག་གཉིས། གཟུངས་སྤོབས་གཉིས། སྡོམ་བཞི། གཅིག་པུས་བགྲོད་པའི་ལམ། ཐབས་མཁས་ཏེ་དོན་དྲུག་པོ་འདི་ཙམ་དུ་འདུ་ལ་གོང་གི་འདུན་བསམ་སྦྱོར་བ་ལྷག་བསམ་བཞི་དང་བཅས་པས་མི་ཟད་པ་བརྒྱད་ཅུ་པོ་འདི་ནི་རེ་རེ་ལའང་བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་དང་འབྲས་བུ་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆ་མི་ཟད་པ་སྟེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་སྡོམ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི་སྦྱིན་པ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བར་དྲུག་གོ། །རང་གི་བདོག་པའི་དངོས་པོ་ལ་མ་ཆགས་པར་དེ་གཞན་ལ་གཏོང་བ་ནི་སྦྱིན༷་པ༷་སྟེ། དེ་ལ་ཟང་ཟིང་དང་། ཆོས་དང་། སྐྱབས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ཡོད་ལ། དང་པོ་ལ་ཡོ་བྱད་སོགས་སྦྱིན་པ་ལ་གཏོང་བ་དང་། བུ་དང་བུ་མོ་སོགས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ཆེན་པོ། རང་གི་ལུས་སྲོག་གཏོང་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་གཏོང་བ་ཞེས་སོགས་ནང་གི་དབྱེ་བ་མང་པོ་ཡོད་དོ། །བླང་དོར་གྱི་གནས་ལ་འཇུག་ལྡོག་ཚུལ་བཞིན་བྱེད་པ་ལས་མི་འདའ་བ་ནི་ཚུལ༷་ཁྲིམ༷ས་ཏེ། དེ་ལ་ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པ། དགེ་བ་ཆོས་སྡུད། སེམས་ཅན་དོན་བྱེད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་སོགས་སོ། །ཅིས་ཀྱང་མི་འཁྲུགས་པའི་སྒོ་ནས་བྱ་དཀའ་བ་དང་དུ་ལེན་པ་ལ་བཟོད་པ་ནི་བཟོ༷ད་པ༷་སྟེ། དེ་ལ་གནོད་བྱེད་ལ་ཇི་མི་སྙམ་དུ་བཟོད་པ། ཆོས་ཕྱིར་དཀའ་སྤྱད་སོགས་སྡུག་བསྔལ་དང་ལེན་གྱི་བཟོད་པ། ཟབ་མོའི་དོན་ལ་མི་སྐྲགས་པའི་བཟོད་པ་གསུམ་སོགས་
22-1-80b
སུ་དབྱེའོ། །དགེ་བའི་གནས་ལ་སྤྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ནན་ཏན་གྱིས་འཇུག་པ་ནི་བརྩོན༷་འ༷གྲུས་ཏེ། དེ་ལ་བསམ་པ་མ་ཞུམ་པ་གོ་ཆའི་བརྩོན་འགྲུས་སམ་གུས་སྦྱོར་གྱི་བརྩོན་འགྲུས། སྦྱོར་བ་མི་འགོང་པ་རྟག་སྦྱོར་གྱི་བརྩོན་འགྲུས། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྫོགས་པ་ལ་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་བཞག་ཡོད་དོ། །དམིགས་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་ནི་བས༷མ་ག༷ཏན་ཏེ། འདི་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཟུགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བྱིས་པ་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་བསམ་གཏན་དང་། བསམ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ནི་དོན་རབ་འབྱེད་པའི་བསམ་གཏན་དང་། དཔའ་འགྲོ་དང་། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྱེས་པའི་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཐོས་བསམ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་གསུམ་དང་། མཉམ་བཞག་ཟག་མེད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ། རྗེས་ཐོབ་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ། སེམས་ཅན་དོན་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གསུམ་དང་། གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་དང་། དོན་དམ་ཤེས་པ་ཟབ་པའི་ཤེས་རབ། ཀུན་རྫོབ་རྣམས་ཤེས་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཤེས་རབ་སོགས་སུ་དབྱེ་བ་ཡོད་དོ། །སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་
22-1-81a
སྦྱིན་པོ་སྦྱིན་ཡུལ་སྦྱིན་བྱ་སྟེ་འཁོར་གསུམ་དུ་དམིགས་པ་ཡོད་པ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཁོར་གསུམ་མི་དམིགས་པས་ཟིན་ན་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕར་ཕྱིན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། ཐེག་ཆེན་གྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་པོ་འདིར་འདུའོ།

这又逐渐增上，负起利他重担并特别学习道路，称为增上意乐，如薪上之火，自然趣入并摧毁对立面，是如火的发心。这四种发心对应资粮道三个阶段和加行道，属于胜解行地。
具备这样的条件，大乘道的所入道总摄为：六波罗蜜多、四无量心、五神通、四摄事、四无碍解、四依止、二资粮、三十七菩提分、止观二法、总持与辩才二种、四律仪、独自趣入道、方便善巧等十六种内容，加上前面的意乐、思维、加行和增上意乐四者，共八十种无尽法门。这每一种都包含发心、加行、果报和功德四个无尽方面，是总摄一切大乘道的纲要。
其中，六波罗蜜多是从布施到智慧六种。对自己所拥有的物品不执著而施与他人是布施。布施分为财物布施、法布施和无畏布施三种。第一种中又分为施予财物等为普通布施、施予儿女等为大布施、施予自身生命为极大布施等等，有许多细分。
对取舍之处如法取舍而不违背是持戒。这分为律仪戒、摄善法戒和饶益有情戒三种等。
无论如何不动怒而忍受难行是忍辱，分为对伤害者不为所动的忍辱、为法忍受苦行等苦难的忍辱、对甚深义理无所畏惧的忍辱三种等。
以欢喜心勤奋投入善行是精进，分为意志不怯弱的铠甲精进或恭敬精进、行为不退转的恒常精进、不知满足于利益众生和圆满佛法的精进三种等安立。
心专注于所缘是禅定。这包括世间禅定的禅定与无色定的凡夫所行禅定；依靠禅定与无色定的无漏三摩地属于善分别禅定；勇进、金刚喻、幻化等无量佛菩萨三摩地门称为如来欢喜禅定。
善于分别诸法是智慧，分为闻思修三慧；入定无漏出世间智慧、后得清净世间智慧、饶益有情智慧三种；还有世间智慧、出世间智慧二种；了知胜义的甚深智慧、了知世俗的广大智慧等分类。
这些布施等六度，如有执著施者、所施处和所施物三轮者为世间波罗蜜多；若以三轮无执著而摄持则成为出世间波罗蜜多。一切大乘道都摄于这六波罗蜜多中。


 །དེ་ཡང་ཕར་ཕྱིན་རེ་རེ་བཞིན་རང་རང་གི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སེར་སྣ་སོགས་སྤང་བ། གྲོགས་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཟིན་པ། ཐབས་དེས་ཡུལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། དེའི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་སྨིན་པར་བྱེད་པ་བཞིས་ཐེག་ཆེན་གྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་རྒྱས་པ་ནི་གཞན་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །སེམས་བསྐྱེད་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་གྱུར་པའི་ཕར་ཕྱིན་དེ་དག་ནི། སྦྱིན་པ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བར་དུ་རིམ་པ་ལྟར། ལོངས་སྤྱོད་མི་ཟད་པ་གཏེར་ལྟ་བུ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མངོན་མཐོ་ངེས་ལེགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེའི་འབྱུང་གནས་དང་། གཏིང་ནམ་ཡང་མི་འཁྲུགས་པ་རྒྱ་མཚོ་དང་། ཕར་འཇོམས་ཤིང་ཚུར་མི་ཚུགས་པ་རྡོ་རྗེ་དང་། གཡོ་བ་མེད་པ་རི་རབ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ནད་སེལ་བ་སྨན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གནས་སྐབས་ལས། ཐབས་སྟོབས་སྨོན་ལམ་ཡེ་ཤེས་བཞིར་ཕྱེ་བས་ཕར་ཕྱིན་བཅུར་འགྱུར་ཏེ། ཐབས་ནི་འོག་ཏུ་ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སྟོབས་ནི་ཕར་ཕྱིན་རྣམས་རང་རང་གི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་བརྫི་མི་ནུས་པའི་སྟོབས་སུ་
22-1-81b
གྱུར་པའོ། །སྨོན་ལམ་ནི་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཅུ་སོགས་འདུན་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་དོན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ནི་ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་དོན་མ་ནོར་པར་རྟོགས་ནས་རྗོད་བྱེད་གསུང་རབ་ཀྱི་དྲང་ངེས་སོགས་འབྱེད་པ་ལ་ཡང་བཤད་ཅིང་། བརྗོད་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ། མདོར་ན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་སེམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ལས་འདས་ཏེ་ཡེ་ཤེས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་གནས་འགྱུར་བ་སྟེ། བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོ་ལས། རྣམ་ཤེས་ནི་མི་རྟག་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ནི་རྟག་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚད་མེད་པ་བཞི་ལས། བྱམས་པ་ནི་སེམས་ཅན་བདེ་བ་དང་ལྡན་འདོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །སྙིང་རྗེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བར་འདོད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དགའ་བ་ནི་བདེ་བ་དང་མི་འབྲལ་བར་འདོད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཉེ་རིང་དང་ཆགས་སྡང་མེད་པའམ། ཡང་ན་སྔ་མ་གསུམ་གནས་སྐབས་ཀྱི་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཆགས་སྡང་དང་བྲལ་ཏེ་གཏན་བདེ་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པ་ཕན་པའི་བསམ་པ་ཅན་དུ་ཡང་གསུངས་སོ། །བྱམས་སོགས་འདི་དག་གི་སྐབས་སུ་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ། ཆོས་ལ་དམིགས་པ། དམིགས་པ་མེད་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་གྲངས་གསུངས་པ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ནི་དམིགས་པ་མེད་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པར་རིགས་པར་བྱའོ། །བྱམས་སོགས་འདི་དག་ཡུལ་
22-1-82a
སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པས་ཕན་ཡོན་ཚད་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ལ་བརྟེན་ཏེ་འདི་བཞི་བསྒོམ་པས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བདེ་འབྲས་ཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་ཚངས་པ་ཆེན་པོའང་འདི་བཞི་ལ་རྟག་ཏུ་གནས་པས་ན་ཚངས་པའི་གནས་པ་བཞི་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བཞིས་རིམ་པ་ལྟར་གནོད་སེམས། རྣམ་འཚེ། མི་དགའ་བ། ཆགས་སྡང་གཉིས་པོའི་གཉེན་པོ་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བུའི་བྱམས་པའི་སེམས་འཁོན་དང་དགྲ་ཟླ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དེ་བསམ་གཏན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་ཅིང་རྒྱས་པར་བྱས་ཏེ་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་སེམས་ཀྱི་དེ་བཞི་ནི་མི་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཟིན་ཅིང་སེམས་ཅན་སྨིན་པར་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། །འདི་བཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་བཤེས་གཉེན་ནམ་མཛའ་བ་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བར་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའོ།

又，每一波罗蜜多都通过各自断除悭吝等对立面，以无分别智慧摄持，以方便满足众生所求，从而成熟众生这四种方式而成为大乘道。这些详细安立应从其他论典中了解。
与发心相应的这些波罗蜜多，从布施到智慧依次如：无尽受用之宝藏，增上生与决定胜功德的珍宝源泉，永不动荡的大海，能摧不摧的金刚，不动的须弥山，能除烦恼疾病的药王。
又，从殊胜智慧的阶段分出方便、力、愿和智四种，成为十波罗蜜多。方便如下文方便善巧处所说。力是使诸波罗蜜多不被各自对立面所压制的力量。愿是通过发大愿十愿等意乐的发愿而成就利益。智是无误了知如所有与尽所有的义理，能分辨经论所诠的了义不了义等；也指了悟所诠法界中境与有境无二的义理。总之，即超越分别智慧心识所摄，转依为不可思议智慧，如《无尽慧经》所说："识是无常，智是常恒"等，应当了知。
四无量中：慈心是希望众生具足安乐的行相。悲心是希望众生远离痛苦的行相。喜心是希望众生不离安乐的行相。舍心是对一切众生无亲疏爱恨，或者说前三种希望暂时安乐，而舍心是希望众生离贪瞋而获得永久安乐解脱，具有饶益心。
这些慈等的情况下讲了缘众生、缘法、无缘三种类别，其中一切大乘道都应当了知是以无缘为殊胜特征。
这些慈等缘于无量众生，因此有无量功德。依靠禅定之心修习这四种，能获得梵天世界安乐果报，且大梵天也常住于此四种，所以称为四梵住。这四种依次对治害心、害行、不喜和贪瞋二者。如此的慈心无怨敌等四种，依靠禅定三摩地，遍满十方一切世界而修习。
菩萨的这四种由无缘智慧摄持，以及能成熟众生等而殊胜。具足这四种的发心如善知识或大友人般利益众生。


 །མངོན་ཤེས་ལྔ་ལས་ལྷའི་མིག་གི་མངོན་ཤེས་ནི་བསམ་གཏན་བསྒོམ་པའི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བའི་བསམ་གཏན་པའི་སས་བསྡུས་པའི་མིག་གི་དབང་པོ་དང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐག་ཉེ་རིང་གི་གཟུགས་ཕྲ་རགས་ཐམས་ཅད་དང་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་གང་དུ་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །ལྷའི་རྣ་བའི་མངོན་ཤེས་ནི་གོང་བཞིན་གོང་སས་བསྡུས་པའི་རྣ་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ཐག་ཉེ་རིང་གི་སྒྲ་དང་སྐད་ཐམས་ཅད་ཤེས་པའོ། །
22-1-82b
ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཀྱི་མངོན་ཤེས་ནི་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་གྱི་སེམས་ཇི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཤེས་པའོ། །སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱི་མངོན་ཤེས་ནི་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་ཀྱིས་རང་གཞན་རྣམས་ཚེ་རབས་སྔ་མ་རྣམས་སུ་གང་དུ་སྐྱེས་ནས་བདེ་སྡུག་སོགས་ཅི་མྱོང་བ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་ཤེས་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ལ་བརྟེན་ཏེ། མང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། གཅིག་དུ་མར་བསྒྱུར་བ་དང་། འོད་འབྱིན་པ་དང་། མེ་འབར་ཞིང་ཆུ་འབྲུབ་པ་སོགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་བ་སྟོན་པའོ། །འདི་ལྔ་བསམ་གཏན་བཞི་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲུབ་པ་ཡོད་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཤིན་ཏུ་དག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོའི་རྣམ་གནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་བསྒྲུབ་ཅིང་དེ་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཉན་རང་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ། །མངོན་ཤེས་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་སོགས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཐུ་ཐོབ་པ་ཡིན་པས། འདི་དག་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ལ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྔའི་སྟེང་དུ་ཟག་པ་ཟད་པའི་མངོན་ཤེས་བསྣན་ན་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལས་སྦྱིན་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཟང་ཟིང་སོགས་བྱིན་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཕྱིར་སྡུད་པར་བྱེད་པའོ། །སྙན་པར་སྨྲ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཚིག་ཡིད་དུ་འཐད་པ་སྨྲ་
22-1-83a
བས་ཡིད་དྲངས་ཏེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་སྟོན་པའོ། །དོན་སྤྱོད་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་ཕྱིར་གྱི་དོན་དེ་དག་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་མི་ལྡོག་པར་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །དོན་མཐུན་པ་ནི་རང་ཡང་ཕ་རོལ་པོ་དེ་དང་དོན་མཐུན་པར་ཕར་ཕྱིན་ལ་འཇུག་པ་སྟེ་ཚུལ་འདི་དག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་སྡུད་ཅིང་སྨིན་པར་བྱེད་པས་འདི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ལ་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཉི་མས་ལོ་ཏོག་སྨིན་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིའི། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་གསུང་རབ་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་འཁོར་འདས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་སོ་སོ་མ་ནོར་བར་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ། །ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་རྗོད་བྱེད་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་དམ་པའི་ཆོས་མཐའ་དག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའོ། །འདི་གཉིས་ནི་བཤད་བྱའི་དོན་ནོ། །ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི། ཆོས་དང་དོན་དུ་འབྲེལ་བ་དེ་ཡང་ལྷ་ཀླུ་མི་སོགས་ཀྱི་སྐད་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཆད་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི། གདུལ་བྱ་དང་འཚམས་པར་རྒྱས་བསྡུས་དང་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ་སོགས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་འཆད་ནུས་པའི་སྤོབས་པ་མི་ཟད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །འདི་གཉིས་ནི་འཆད་བྱེད་དོ། །འདི་བཞི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་ཆོས་བསྟན་པས་གདུལ་བྱའི་ཡིད་འཕྲོག་པ་དྲི་ཟའི་གླུ་དབྱངས་ལྟ་བུའོ། །རྟོན་པ་བཞི་སྟེ། ཚིག་
22-1-83b
ལ་མི་རྟོན་དོན་ལ་རྟོན་པ་ནི། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ཙམ་ལྷུར་ལེན་པ་གཙོ་བོར་མི་བྱ་བར་བསྟན་བྱའི་དོན་ལ་དཔྱོད་པའོ། །རྣམ་ཤེས་ལ་མི་རྟོན་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་པ་ནི། གཟུང་འཛིན་ཅན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྷུར་མི་ལེན་པར་གཟུང་འཛིན་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་ཡིད་རྟོན་པའོ།

在五神通中，天眼神通是依靠修习禅定力所生的禅定地所摄的明净眼根，能够了知远近一切粗细色相以及众生的死亡转生和投生处。天耳神通是同样依靠上地所摄的耳根，了知远近一切声音和语言。
他心神通是依靠禅定了知他人心识的实际状态。宿命随念神通是依靠禅定心，了知自他在前世中出生何处以及所经历的一切苦乐等。神变神通是依靠禅定心，能显现多变为一、一变为多、放光、燃火出水等各种神变事业。
这五种虽然可以依靠任何一种禅定而成就，但菩萨是依靠极为清净的第四禅，缘各自行相而作意而成就，并且由无分别智慧摄持，因此超胜世间人和声闻缘觉。通过这些神通，获得利益众生等无碍威力，所以与此相应的发心如如意宝。若在此五种基础上加上漏尽通，则成为六神通。
四摄事中，布施是向众生给予财物等，以便摄受他们听闻佛法。爱语是对众生说悦意之语，引导他们而为其宣说波罗蜜多法。利行是为利益众生而不退转地反复实行那些有益之事。同事是自己也与他人一同修持波罗蜜多行。通过这些方式摄受并成熟众生，所以与此相应的发心如同太阳，就如太阳使庄稼成熟一样。
四无碍解中，义无碍解是正确无误地了知经典所诠的轮回涅槃所摄诸法的意义。法无碍解是如实了知能诠的三乘正法。这两种是所解释的对象。词无碍解是能够用天龙人等各种语言无碍地解释法义关联。辩无碍解是能够根据所化众生的需要，广略深广等如其所欲地宣说的无尽无碍辩才。这两种是能解释的方法。与这四种相应的发心如同以法教夺取所化机心的乾闼婆歌声。
四依是：依义不依语，即不主要执著于能诠的词句，而是审察所诠的义理。依智不依识，即不执著于有能取所取的识境，而是依靠无能取所取的智慧境界。
;


 །དྲང་དོན་ལ་མི་རྟོན་ངེས་དོན་ལ་རྟོན་པ་ནི་ཐེག་པ་དམན་པ་སོགས་གདུལ་བྱའི་ངོར་གསུངས་པའི་དྲང་དོན་ལ་གཙོ་བོར་མི་བྱ་བར། ངེས་པའི་དོན་ལ་ཡིད་འཇུག་ཅིང་གཏོད་པར་བྱེད་པའོ། །གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་པ་ནི་ཆོས་འཆད་པ་པོ་གང་ཟག་གི་བཟང་ངན་ཙམ་ལ་མི་རྟོན་པར་དེས་བཤད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་པའོ། །རྟོན་པ་བཞི་འདི་ལ་དོན་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་དུ་ཡོད་དེ་རྒྱས་པར་མདོ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱང་སེམས་གང་ཞིག་འདི་བཞི་དང་ལྡན་པ་དེས་རྡོ་ལས་གསེར་བཙག་པ་ལྟར་ཐེག་ཆེན་གྱིས་རྟོགས་བྱ་ཟབ་མོ་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལ་དབང་བསྒྱུར་ནུས་པའི་ཕྱིར་འདི་དང་ལྡན་པ་ལ་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུའི་སེམས་བསྐྱེད་ཅེས་བྱའོ། །ཚོགས་གཉིས་ལས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཕར་ཕྱིན་ལྔའམ་དྲུག་གིས་བསྡུས་པའི་བསོད་ནམས་དགེ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་དེ་དག་ཟིན་བྱེད་འཁོར་གསུམ་མི་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་བསྒོམ་པའོ། །ཚོགས་གཉིས་པོ་འདི་ནི་ཐེག་ཆེན་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འདི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ལ་བང་མཛོད་ལྟ་
22-1-84a
བུ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལས། དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་བཞི་ནི། ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པའོ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ལུས་དང་། སྲེད་པའི་གཞི་ཚོར་བ། བདག་ཏུ་དམིགས་པའི་གཞི་སེམས། ཀུན་བྱང་སོགས་སུ་འཛིན་པའི་གཞི་ཆོས་ཀུན་ལ་མ་རྨོངས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཞིར་བཤད་དེ། དེ་དག་ལ་ཚུལ་བཞིན་དམིགས་པས་བདེན་པ་བཞི་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དྲན་ཉེ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ནི་དྲན་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་བོ། །གྲོགས་ནི་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཏེ། འོག་མ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུའང་གྲོགས་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་སྒོམ་ན་ནང་གི་ལུས་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནང་རང་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ། ཕྱིའི་ལུས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་གྱིས་བསྡུས་པ། ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་ལུས་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་པ་དབང་པོའི་ཡུལ་རྣམས་དང་། གཞན་རྒྱུད་གྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ། མདོར་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྐབས་འདིའི་ལུས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གི་དམིགས་ཡུལ་ལོ། །ལུས་ལ་ལུས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཇི་ལྟར་ལྟ་ན་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྡུག་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་བཞིའི་
22-1-84b
ཚུལ་དུ་ལྟ་ཞིང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནི་ཐ་སྙད་དུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་། དོན་དམ་པར་མཐའ་ཀུན་དང་བྲལ་བའི་སྤྲོས་བྲལ་དུ་ལྟ་ཞིང་དེ་ལས་མ་ཡེངས་པར་གོམས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤངས་ནས་བདེན་དོན་མཐོང་བར་བྱེད་པའོ། །ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་ནི། མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་མི་བསྐྱེད་པ། སྐྱེས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ། སྐྱེས་པ་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པའོ། །འདི་བཞིའི་དམིགས་པ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་མི་དགེ་བ་དང་། གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་གཉིས་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ལའོ། །ངོ་བོ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། །གྲོགས་ནི་གོང་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་སྒོམ་པ་ནི། འདུན་པ་བསྐྱེད་ནས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་བའོ། །འབྲས་བུ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སྤོང་ཞིང་གཉེན་པོ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ནི། འདུན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ། དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་པ་དང་། དཔྱོད་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པའོ།

 །དྲང་དོན་ལ་མི་རྟོན་ངེས་དོན་ལ་རྟོན་པ་ནི་ཐེག་པ་དམན་པ་སོགས་གདུལ་བྱའི་ངོར་གསུངས་པའི་དྲང་དོན་ལ་གཙོ་བོར་མི་བྱ་བར། ངེས་པའི་དོན་ལ་ཡིད་འཇུག་ཅིང་གཏོད་པར་བྱེད་པའོ། །གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་པ་ནི་ཆོས་འཆད་པ་པོ་གང་ཟག་གི་བཟང་ངན་ཙམ་ལ་མི་རྟོན་པར་དེས་བཤད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་པའོ། །རྟོན་པ་བཞི་འདི་ལ་དོན་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་དུ་ཡོད་དེ་རྒྱས་པར་མདོ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱང་སེམས་གང་ཞིག་འདི་བཞི་དང་ལྡན་པ་དེས་རྡོ་ལས་གསེར་བཙག་པ་ལྟར་ཐེག་ཆེན་གྱིས་རྟོགས་བྱ་ཟབ་མོ་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལ་དབང་བསྒྱུར་ནུས་པའི་ཕྱིར་འདི་དང་ལྡན་པ་ལ་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུའི་སེམས་བསྐྱེད་ཅེས་བྱའོ། །ཚོགས་གཉིས་ལས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཕར་ཕྱིན་ལྔའམ་དྲུག་གིས་བསྡུས་པའི་བསོད་ནམས་དགེ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་དེ་དག་ཟིན་བྱེད་འཁོར་གསུམ་མི་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་བསྒོམ་པའོ། །ཚོགས་གཉིས་པོ་འདི་ནི་ཐེག་ཆེན་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འདི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ལ་བང་མཛོད་ལྟ་
22-1-84a
བུ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལས། དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་བཞི་ནི། ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པའོ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ལུས་དང་། སྲེད་པའི་གཞི་ཚོར་བ། བདག་ཏུ་དམིགས་པའི་གཞི་སེམས། ཀུན་བྱང་སོགས་སུ་འཛིན་པའི་གཞི་ཆོས་ཀུན་ལ་མ་རྨོངས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཞིར་བཤད་དེ། དེ་དག་ལ་ཚུལ་བཞིན་དམིགས་པས་བདེན་པ་བཞི་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དྲན་ཉེ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ནི་དྲན་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་བོ། །གྲོགས་ནི་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཏེ། འོག་མ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུའང་གྲོགས་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་སྒོམ་ན་ནང་གི་ལུས་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནང་རང་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ། ཕྱིའི་ལུས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་གྱིས་བསྡུས་པ། ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་ལུས་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་པ་དབང་པོའི་ཡུལ་རྣམས་དང་། གཞན་རྒྱུད་གྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ། མདོར་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྐབས་འདིའི་ལུས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གི་དམིགས་ཡུལ་ལོ། །ལུས་ལ་ལུས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཇི་ལྟར་ལྟ་ན་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྡུག་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་བཞིའི་
22-1-84b
ཚུལ་དུ་ལྟ་ཞིང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནི་ཐ་སྙད་དུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་། དོན་དམ་པར་མཐའ་ཀུན་དང་བྲལ་བའི་སྤྲོས་བྲལ་དུ་ལྟ་ཞིང་དེ་ལས་མ་ཡེངས་པར་གོམས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤངས་ནས་བདེན་དོན་མཐོང་བར་བྱེད་པའོ། །ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་ནི། མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་མི་བསྐྱེད་པ། སྐྱེས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ། སྐྱེས་པ་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པའོ། །འདི་བཞིའི་དམིགས་པ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་མི་དགེ་བ་དང་། གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་གཉིས་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ལའོ། །ངོ་བོ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། །གྲོགས་ནི་གོང་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་སྒོམ་པ་ནི། འདུན་པ་བསྐྱེད་ནས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་བའོ། །འབྲས་བུ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སྤོང་ཞིང་གཉེན་པོ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ནི། འདུན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ། དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་པ་དང་། དཔྱོད་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
不要依靠不了义而要依靠了义，是指不要主要关注针对小乘等所化众生而言的不了义，而应当专注并投入到了义上。不要依靠人而要依靠法，是指不要依靠说法者个人的好坏，而要依靠他所讲的法。这四种依靠可以有各种不同的解释，详细内容应当从经中了解。任何具备这四种依靠的菩萨，就像从石头中提炼黄金一样，能够深入理解大乘所应了悟的甚深义理，并能掌控大乘法，因此具备这些的发心被称为如国王般的发心。
在二资粮中，福德资粮是指由五或六波罗蜜多所摄的一切福德善法。智慧资粮是指以无缘三轮的智慧修持而摄持前者。这两种资粮是大乘道和果位一切功德的因，因此与之相应的发心被称为如宝藏般的发心。
在三十七菩提分法中，四念住是：身念住、受念住、心念住、法念住。它们的所缘境是身等：身是恶习气的主要因，受是贪爱的基础，心是执我的基础，法是执取杂染清净等的基础，为了不迷惑于这一切，所以说为四种。通过如理作意这些，可以趣入四谛。这四念住的体性是与正念相应的智慧。伴侣是与之相应的心心所，下文中伴侣也应当如此理解。
修习方法是：内身是指内部色处，由自己的相续所摄；外身是指外部色处所摄；内外俱有的身是指与内色处相关的外色处根境，以及他相续的内色处，总之，所有属于色蕴的一切都是此处身念住的所缘境。如何以身观身，声闻乘者以苦谛的四种行相方式观察，菩萨则在世俗谛中以如幻观察，在胜义谛中以离一切边戏的无戏论方式观察，并不离此而修习。同样，对受、心、法的观察也应如此了解。修习的结果是断除颠倒见，能够见到真实义。
四正断是：未生不善法令不生，已生不善法令断，未生善法令生，已生善法令不退。这四种的所缘是不善对治和善法这两者的已生和未生。体性是精进。伴侣如前所述。修习方法是：发起欲求后，开始精进等方式，使之逐渐增长。结果是断除违品并增长对治。
四神足是：欲神足、精进神足、心神足和观神足。


 །འདི་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒྲུབ་པའི་བྱ་བའོ། །ངོ་བོ་ཏིང་འཛིན་ནོ། །དེ་ཡང་འདུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཇོག་པར་འདུན་པའི་གུས་སྦྱོར་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ལ་རེག་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་དེའི་རྒྱུན་སྦྱོར་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་
22-1-85a
སེམས་རྩེ་གཅིག་ཐོབ་པའོ། །སེམས་པ་ནི་སྔར་གོམས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དམིགས་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དངོས་སོ། །དཔྱོད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྲུབ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་སྟེ་སྔར་གཞན་གྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒྲུབ་ཚུལ་གྱི་གདམས་ངག་བསྟན་པ་བཞིན་ཆོས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཐོབ་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དུས་ན་ཡང་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྐྱོན་སྤང་ཞིང་ཡོན་ཏན་ཚུལ་བཞིན་སྒྲུབ་ཤེས་པའོ། །རྒྱུ་བཞི་པོ་དེས་བསྒྲུབས་པས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་བརྟེན་ནས་གོང་ནས་གོང་དུ་གོམས་པར་བྱེད་ལ། འབྲས་བུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་མངོན་དུ་བྱ་བར་འདོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་རྣམས་འབྱོར་པར་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་ལྔ་ནི། དད་པའི་དབང་པོ། དེ་བཞིན་དུ། བརྩོན་འགྲུས། དྲན་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའོ། །ངོ་བོ་ནི་དད་པ་སོགས་ལྔ་པོ་རང་རང་ངོ་། །གྲོགས་ནི་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་སོ། །སྒོམ་ཚུལ་ནི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། དེ་ལ་སྤྲོ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། མི་བརྗེད་པར་གནས་པ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་དང་། རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཏེ་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། །འབྲས་བུ་བདེན་པ་རྣམས་མྱུར་དུ་རྟོགས་པའི་དྲོ་བ་སོགས་བསྒྲུབ་པའོ། །སྟོབས་ལྔ་
22-1-85b
ནི་དད་པའི་སྟོབས་སོགས་གོང་གི་སྐབས་དང་འདྲ་ལ། ཁྱད་པར་ནི་རང་རང་གི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་བརྫི་མི་ནུས་པར་གྱུར་པའོ། །དམིགས་པ་སོགས་གོང་དང་འདྲའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ཡན་ལག་བདུན་ནི། དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག །དེ་བཞིན་དུ། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ། བརྩོན་འགྲུས། དགའ་བ། ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བ། ཏིང་ངེ་འཛིན། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། །འདི་དག་གི་དམིགས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དོ། །ངོ་བོ་ནི་བདུན་པོ་དེ་དག །གྲོགས་ནི་གོང་བཤད་བཞིན་ནོ། །འདི་བདུན་ལས་དྲན་པ་ནི་གནས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ། སྔར་ཡང་ཡང་གོམས་པའི་དྲན་པ་དེ་ལས་བདེན་དོན་མངོན་སུམ་མཐོང་བ་སྐྱེ་ཞིང་དེས་སྔར་མ་ཤེས་ཤིང་མ་རྒྱལ་བ་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་པས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་ནི། རང་བཞིན་གྱི་ཡན་ལག་སྟེ་བདེན་དོན་མཐོང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པ་གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་གཅོད་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་སྟེ། རང་གིས་རྟོགས་བྱའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བའམ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་རྟ་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ་ལྟར་གང་འདོད་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའོ། །དགའ་བ་ནི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཡན་ལག་སྟེ་བདེན་དོན་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་འཕེལ་བའི་དགའ་བས་ལུས་སེམས་རྒྱས་པར་ཁྱབ་པ་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་འོད་ཀྱིས་ཁྱབ་
22-1-86a
པ་བཞིན་ནོ། །ཤིན་སྦྱང་སོགས་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་ཤིན་སྦྱང་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པའི་གནས་ཡིན་ཏེ་ལུས་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བའི་བདེ་བས་ལས་སུ་རུང་བར་བྱས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། དཔེར་ན་བཙུན་མོ་རིན་པོ་ཆེས་རེག་པའི་བདེ་བ་སྟེར་བ་ལྟ་བུའོ།

这些的所缘是成就禅定的对象。体性是禅定。其中，欲禅定是希望将心安置于所缘境上的恭敬加行，依此而触及一心专注。精进是持续其相续，依此而获得一心专注。心是依靠先前的熟习，使心在所缘上实际达到一心专注。观是已成就禅定的智慧部分，即依照他人先前所教授的禅定修持方法指导，依靠抉择诸法而获得一心专注；在禅定时，也是与之相应的智慧能够断除禅定过失并如理成就功德。由这四种因素所成就的一心专注即是禅定。这些都是依靠八种精进行而逐渐修习，其果是通过禅定力使所欲现前的法义得以成就。
五根是：信根、精进根、念根、定根和慧根。这些的所缘是四圣谛。体性是信等五种各自的体性。伴侣是与之相应的心心所。修习方法是：依次以对谛理的信解、勇猛精进、不忘念住、专一其心、抉择的方式。果是迅速了悟谛理，成就暖位等。
五力与前述五根相似，区别在于各自不被违品所胜。所缘等同前述。
七菩提分是：正念菩提分、择法菩提分、精进菩提分、喜菩提分、轻安菩提分、定菩提分、舍菩提分。这些的所缘是真实的圣谛。体性是这七种自身。伴侣如前所述。这七种中，念是依止支，从先前反复熟习的正念中生起对谛理的现量见解，由此战胜先前所不知、未胜的，因此如同珍宝轮。择法是自性支，是见到谛理的智慧体性，能摧破一切相，如同宝象，能断除违品。精进是出离支，能决定趣向自所了悟的神通，如同良马宝能随意抵达任何地方。喜是利益支，以见到谛理的法光增长的喜悦遍满身心，如同珍宝的光明普照。
轻安等三者是无烦恼支，其中轻安是无烦恼的所依，以身心极度轻安的安乐使之堪能，成为无烦恼心的依处，如同宝后带来触乐。


 །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པའི་གཞིའི་ཡན་ལག་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བསམ་པའི་དོན་ཀུན་འབྱོར་བ་འབྱུང་པས་ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ནོར་ཇི་འདོད་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པའི་ངོ་བོ་སྟེ་ཆགས་སྡང་སོགས་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་དེ་ལས། དུས་ཇི་ལྟར་འདོད་པར་འཕགས་པའི་གནས་པ་ལ་གནས་པར་བྱེད་པས་བློན་པོ་རིན་པོ་ཆེས་དཔུང་གི་ཚོགས་འགྲོ་བ་དང་གནས་པ་དང་ལྡོག་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལྟ་བུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལ་ནི། རྒྱལ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་བདུན་ལྟ་བུའི་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་འབྱོར་པ་མངའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་བདུན་པོ་དེ་སྒོམ་པ་ནི། རེ་རེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་དབེན་པ། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆགས་བྲལ། འགོག་པ་ལ་གནས་པ། སྤོང་ལམ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་བསྒོམ་པ་ཞེས་དོན་དུ་བདེན་བཞིའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པ་ལ་གནས་པའི་སྒོ་ནས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའོ། །འབྲས་བུ་མཐོང་སྤང་
22-1-86b
སྤོང་བར་བྱེད་པའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནི། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་འཕགས་པའི་ལམ། དེ་བཞིན་དུ། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ། ཡང་དག་པའི་ངག །ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །འདི་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བའོ། །ངོ་བོ་ནི་བརྒྱད་དེ་ལྟ་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་ཅི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ་ཤེས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྟོག་པ་ནི་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། རང་གིས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པ་ལྟར་གཞན་ལ་སྟོན་པའི་ངག་ཀུན་ནས་སློང་བའི་རྟོག་པ་དེས་གོ་བར་བྱེད་པའོ། །ངག་དང་ལས་མཐའ་འཚོ་བ་གསུམ་ནི་གཞན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། ངག་རྣམ་དག་གིས་གཞན་ལ་ཆོས་བསྟན་པ་ལས་འཕགས་པ་དེ་ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་དང་། ལས་མཐའ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་མི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་སྤང་བ་ཐོབ་པས་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་དག་པའི་གང་ཟག་དེ་ལ་གཞན་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་དང་། ལོག་འཚོ་ཐམས་ཅད་སྤང་བས་འཚོ་བ་ཡང་དག་པ་དེས་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའོ། །ལྷག་མ་གསུམ་ནི་སྒྲིབ་པ་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག་སྟེ། རྩོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག །དྲན་པ་ནི་ཉེ་ཉོན་གྱི་
22-1-87a
སྒྲིབ་པ་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག །ཏིང་ངེ་འཛིན་དབང་སོགས་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག་གོ། །དེ་དག་བསྡུས་ན་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་འདུ་སྟེ། ལྟ་རྟོག་གཉིས་ཤེས་རབ། ངག་ལས་མཐའ་འཚོ་བ་གསུམ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དྲན་ཏིང་རྩོལ་གསུམ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །གྲོགས་ནི་གོང་བཤད་བཞིན་དང་། སྒོམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་གི་སྐབས་བཞིན་ནོ། །འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ་གོང་བཞིན་ནོ།

禅定是无烦恼基础的支分，使烦恼不生起的心一境性安住，由此生起能成就一切所思事物的结果，如同珍宝居士能生出随欲所求的财富。舍是无烦恼的体性，即远离贪瞋等的自性，从中能随心所欲地安住于圣者的安住中，如同珍宝大臣能使军队进发、停留或撤退。如是，这位如转轮王的菩萨具有如七种珍宝般的七菩提分的成就。
修习这七菩提分，是指每一支分都以远离苦、离贪于集、安住于灭、完全转变道的方式修习，实际上是以安住于了悟四谛法性的方式逐渐修习。其结果是断除见所断惑。
八圣道支是：正见圣道、正思维圣道、正语圣道、正业圣道、正命圣道、正精进圣道、正念圣道和正定圣道。这些的所缘是如实的四谛。体性是这八种，其中正见是完全抉择如实法性真谛的支分，即是了知。同样，正思维是理解的支分，即以如自己所了悟那样向他人宣说的语言所引发的思维使人理解。正语、正业和正命三者是使他人信服的支分：以清净语言向他人说法，使他人相信此圣者见解清净；正业是由断除杀生等一切不善而获得，以一切业行清净的此人，使他人相信其戒律清净；由断除一切邪命，以此正命使人相信其生活清净。
余下三者是净除障碍的支分：正精进是净除烦恼障的支分；正念是净除随烦恼障的支分；正定是净除获得神通等殊胜功德障碍的支分。将这些归纳，可摄为三学的自性：正见、正思维二者为慧学；正语、正业、正命三者为戒学；正念、正定、正精进三者为定学。伴侣如前所述，修习方法如同菩提分的场合。其结果是能够完成抉择等作用，如前所述。


 །དེ་ཡང་བྱང་ཕྱོགས་འདི་དག་ལམ་ལྔ་དང་སྦྱར་ཚུལ་བདེན་བཞིའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་ལ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བྱང་ཕྱོགས་སྒོམ་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། ཐེག་པ་དམན་པ་དག་གིས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་སྒོམ་པའི་སྐབས་སུ་དམིགས་པ་གཙོ་བོར་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ལུས་སོགས་ལ་དམིགས། བྱང་སེམས་ཀྱིས་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་ལུས་སོགས་ལ་དམིགས་པས་འཕགས་ཤིང་། ཡིད་ལ་བྱེད་ཚུལ་ནི་ཐེག་དམན་པས་མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་བདག་མེད་སོགས་འབའ་ཞིག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱེད། བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་ཐོབ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་ཡང་བྱེད་ལ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མངོན་པར་མ་ཞེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་ཅིང་། དོན་དམ་པར་རྟག་མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་མི་བསྔལ་བདག་བདག་མེད་སྟོང་མི་སྟོང་སོགས་ཀྱི་སྒྲོ་འདོགས་སོ་གཉིས་དང་བྲལ་ཏེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆོས་ཉིད་
22-1-87b
ལ་མཉམ་པར་འཇོག་པས་ཐེག་དམན་ལས་རྟོགས་རིགས་ཆེས་འཕགས་ཤིང་དེའི་དབང་གིས་གཟུང་འཛིན་གྱིས་བསྡུས་པའི་རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། དཔེར་མཚོན་ན་འཛིན་པ་པོ་ལ་རྫས་ཡོད་དང་བཏགས་ཡོད། གཟུང་བྱ་ལ་འཇུག་ལྡོག་དང་། ཀུན་བྱང་གི་རྣམ་པར་ཕྱེ་ཞིང་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་གྱི་དབྱེ་བ་དང་བཅས་ཏེ། མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤང་བྱའི་རྟོག་པ་ཡུམ་དང་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་རྫས་སུ་འཛིན་པ་ནི་བྱང་འཕགས་ལ་རྗེས་ཐོབ་ཏུ་ཡང་མེད་ལ། བཏགས་པས་འཛིན་པ་ཙམ་གྱི་འཇུག་ལྡོག་གི་རྟོག་པ་ཙམ་ཡོད་མོད་ཀྱི། མཉམ་བཞག་ཏུ་ནི་བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་འཛིན་པ་དང་འཇུག་ལྡོག་གི་རྣམ་རྟོག་ཀྱང་ལྡོག་ལ། དག་པའི་སར་ནི་མཉམ་རྗེས་ཀུན་ཏུ་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་རྟོག་པ་མེད་པའོ། །འཇུག་ལྡོག་གི་རྟོག་པ་མེད་པའི་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་ན་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བའི་དོན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་བར་འབད་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཐོབ་པ་ཡིན་པའི་གནད་ལ་མཁས་པར་བྱའོ། །འཐོབ་པ་ནི་ཉན་རང་གིས་ལུས་སོགས་ཟག་བཅས་དམན་པ་དེ་དང་བྲལ་བའི་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པ་ཡིན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནི་ལུས་སོགས་དང་འབྲལ་མི་འབྲལ་གཉིས་ཀའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བསྒོམ་པས་འབྲས་བུ་སྲིད་ཞིར་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་ཐོབ་པས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་དྲན་པ་
22-1-88a
ཉེར་བཞག་སྒོམ་པ་ཁྱད་པར་འཕགས་པས་ལམ་གོང་མ་གོང་མ་དག་ལ་དེའི་ཚུལ་གྱིས་འཕགས་པར་དོན་གྱིས་ཤེས་ཏེ། ལམ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བྱང་ཕྱོགས་ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་པོ་འདི་ནི་ལམ་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བར་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཇུག་པར་བྱ་བའི་གནས་ཡིན་པས་འདི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ལ་ལམ་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱའོ། །ཞི་ལྷག་གཉིས་ཀྱི་ཞི་གནས་ནི་ཉེས་པ་ལྔ་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཉེས་པ་ལྔ་ནི་ལེ་ལོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒྲུབ་པའི་གདམས་ངག་བརྗེད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་སྒྲིབ། ནང་དུ་བྱིང་བ་དང་། ཕྱིར་འཕྲོ་བས་རྒོད་པ་གཉིས་ཀྱིས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དངོས་གཞི་ལ་སྒྲིབ། བྱིང་རྒོད་བྱུང་ན་དེའི་གཉེན་པོ་འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་། གཉེན་པོས་ཞི་ན་ཡང་ཧ་ཅང་འདུ་བྱེད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་དུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་ལ་སྒྲིབ་བོ། །དེ་ལྔ་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་ནི། རྩོལ་བའི་གནས་འདུན་པ་དང་། འདུན་པ་དེའི་རྒྱུ་དད་པ་དང་། འདུན་པ་དེ་ལ་གནས་པ་རྩོལ་བ་དང་། རྩོལ་བའི་འབྲས་བུ་ཤིན༷་སྦྱང༷ས་སྟེ་དེ་ལྟར་ད༷ད་འ༷དུན་རྩོལ༷་བ༷་ཤི༷ན་སྦྱང༷་བཞིས་ལེ་ལོ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ།

这些菩提分与五道的结合方式如四谛处所述，而大小乘修习菩提分的差别是：小乘在修四念住时主要缘于自相续的身等对象，菩萨则缘于内外二者的身等而更为殊胜；作意方式上，小乘仅以无常、苦、无我等行相思维作意，而菩萨们在后得位虽也如是了知，但以如幻不执着的方式趣入，在胜义中远离常无常、苦不苦、有我无我、空不空等三十二种增益，以无分别智安住于法性，因此比小乘的了悟类型更加殊胜，并由此断除一切所取能取所摄的分别，举例来说，对于能取者有实有和假立，对所取境有取舍，对杂染清净分别等，包括它们的差别分类，如《般若经》和《现观庄严论》所说的见修所断的分别——实执在菩萨圣者的后得位也不存在，仅有假立的取舍分别；而在入定时，连假立的能取及取舍分别也消除；在清净地时，定后均以完全成熟的无分别智而无分别。应当精通这一要点：获得无取舍分别的无分别智时，对于圆满、成熟、清净的意义一点也不会浪费，而是获得无勤任运成就。
所获得的是，声闻缘觉希望获得与有漏低劣的身等脱离的解脱，并如是获得果位。而菩萨则不是为了与身等脱离或不脱离，而是以修习与法性平等性相应，获得不住于轮涅的涅槃果，因此更为殊胜。如是通过三种差别方式，修习念住更为殊胜，因此对于更高的道路也理应以此方式而殊胜，因为表示道的现证从低到高增长的阶段，是通过后面的菩提分来指示的。
这三十七菩提分如同大道，是一切圣者所应趣入的处所，因此与之相应的发心称为如大道般的发心。在止观二者中，止是从依靠八种行断除五种过患的因而生起的。五种过患是：懈怠和忘失修定的教导这两者，障碍禅定的加行；内沉和外散的掉举两者，障碍禅定的正行；沉掉生起时不行对治和对治已息时过度加行两者，障碍禅定的殊胜增长。断除这五种过患的八种行是：精进所依的欲求、欲求的因信心、安住于欲求的精进、精进的果轻安，如是信心、欲求、精进、轻安四者能断除懈怠。


 །དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པར་དྲན་པས་གདམས་ངག་བརྗེད་པ་སྤོང་། ཤེས༷་བཞི༷ན་གྱིས་བྱིང་རྒོད་བྱུང་བ་རྟོགས་ནས། སེམ༷ས་
22-1-88b
པ༷ས་དེ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིན་པས། དེ་གཉིས་ཀྱིས་གཉེན་པོ་འདུ་མི་བྱེད་པའི་ཉེས་པ་སྤོང་། བཏང༷་སྙོམ༷ས་ཀྱིས་བྱིང་རྒོད་ཞི་ཚེ་གཉེན་པོ་འདུ་བྱེད་པ་སྤངས་ནས་རྣལ་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །ཞི་གནས་དེ་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་ཚུལ་ནི་སེམས་གནས་པའི་ཐབས་དགུ་སྟེ། སེམས་དམིགས་པ་ལ་གཏོད་པ་འཇོ༷ག་པ༷། དེའི་རྒྱུན་སྐྱོང་བ་རྒྱུན༷་དུ་འཇོ༷ག་པ༷། བརྗེད་ནས་ཡེངས་ན་སླར་ཡང་དམིགས་པ་ལ་བླན༷་ཏེ༷་འཇོ༷ག་པ༷། དེ་ལྟར་བཞག་པས་གོང་ནས་གོང་དུ་སེམས་དམིགས་པ་ལ་ནང་དུ་སྡུད་པ་ཇེ་ཆེར་བྱས་པ་ཉེ༷་བ༷ར་འཇོ༷ག་པ༷། དེ་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡོན་ཏན་བསམས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སེམས་དགའ་བས་དུལ༷་བར༷་བྱེ༷ད་པ༷། དེ་ནས་རྣམ་གཡེང་སྐྱོན་དུ་བལྟས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མི་དགའ་བ་ཞི༷་བ༷ར་བྱེ༷ད་པ༷། དེ་ནས་གཡེང་བའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་ཉེ་ཉོན་བརྣབ་སེམས་རྨུགས་གཉིད་ཡིད་མི་བདེ་སོགས་ལྡང་བ་རྣམ༷་པར་ཞི༷་བར༷་བྱེ༷ད་པ༷། དེ་ནས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་ཏེ་གནས་པ་ཐོབ་པ་རྩེ༷་གཅི༷ག་ཏུ༷་བྱེ༷ད་པ༷། དེ་ནས་འབད་རྩོལ་གྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མི་དགོས་པར་དམིགས་པ་ལ་ངང་གིས་གནས་པ་ཐོབ་པ་ནི་མཉ༷མ་པར༷་འཇོག༷་པར༷་བྱེ༷ད་པའོ། །དེ་དག་སྟོབས་དྲུག་གིས་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། གདམས་ངག་ཐོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇོག་པ་འགྲུབ། བསམ་པས་རྒྱུན་འཇོག་དྲན་པས་བླན་འཇོག་ཉེར་འཇོག་གཉིས་འགྲུབ་སྟེ་གཡེང་ན་བསྡུ་ཞིང་དེ་གོམས་པས་མི་གཡེང་བ་འབྱུང་ངོ་། །ཤེས་བཞིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་དུལ་
22-1-89a
བ་དང་ཞི་བ་དང་རྣམ་ཞི་གསུམ་འགྲུབ་སྟེ། དེས་ཤེས་བཞིན་དུ་དགའ་ཞིང་རྣམ་རྟོག་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་དབང་གིས་འཕྲོ་བའི་ཉེས་དམིགས་རིག་ནས་འཕྲོར་མི་སྟེར་བའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་རྣམ་ཞི་རྩེ་གཅིག་གཉིས་འགྲུབ་སྟེ། རྣམ་རྟོག་དང་ཉེ་ཉོན་བྱུང་བ་ཕྲ་མོ་ཡང་སྤངས་ཏེ་དང་དུ་མི་ལེན་པར་བྱེད་པས་སོ། །བྱིང་རྒོད་ཀྱིས་བར་ཆད་མི་ནུས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱུན་ཆགས་སུ་སྐྱེ་བ་སེམས་གནས་ཐ་མ་ནི་ཡོངས་སུ་འདྲིས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པའོ། །དེ་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བཞིའི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ་སེམས་གནས་ཐབས་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་ན་བསྒྲིམས་ཏེ་འཇུག་པའི་ཡིད་བྱེད། དེ་ནས་ལྔའི་བར་དུ་བྱིང་རྒོད་ཀྱིས་བར་བཅད་ནས་རྒྱུན་རིང་པོར་སྐྱོང་མི་ནུས་པས་ཆད་ཅིང་འཇུག་པའི་ཡིད་བྱེད། བརྒྱད་པ་ལ་རྩོལ་བ་མ་བཏང་ན་བྱིང་རྒོད་ཀྱི་བར་ཆད་མི་ནུས་པས་ཐུན་གྱི་རྒྱུན་རིང་པོར་སྐྱོང་ཐུབ་པ་ལ་ཆད་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཡིད་བྱེད། དགུ་པར་འབད་མེད་དུ་རྒྱུན་འཇུག་པས་རྩོལ་བ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཡིད་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །སེམས་གནས་དགུ་པ་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེའི་ངང་དུ་གོམས་པ་ལས་ལུས་སེམས་རང་དབང་དུ་བཀོལ་ཐུབ་ཅིང་བདེ་བའི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་ཤིན་སྦྱང་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ། ཤིན་སྦྱང་དེ་ཡང་དང་པོར་རགས་པ་དང་། རིམ་པས་དེའི་ཤུགས་ཟད་ནས། གྲིབ་མ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་བསྲབ་པའི་ཤིན་སྦྱང་མི་གཡོ་བ་ཏིང་
22-1-89b
ངེ་འཛིན་གྱི་དངོས་གཞི་དང་མཐུན་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཞི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་ཞི་རགས་རྣམ་ཅན་གྱི་ཡིད་བྱེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཟུགས་རྣམས་སྒྲུབ་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་བསམ་གཟུགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་པའི་རྣམ་ཅན་གྱི་འདས་ལམ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཞི་གནས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་གཡེང་བ་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གཡེང་བ་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་སྟེ་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཡིད་ཤེས་རྟོག་བཅས་སྐྱེས་པས་ཏིང་འཛིན་ལས་ལྡང་བར་བྱེད་དོ།

以正念不忘失所缘境而断除忘失修定教导的过患。以正知觉察沉掉的发生，以作意而积极行持对治，由此二者断除不行对治的过失。以舍断除以正念不忘所缘境来断除忘失教导的过失，以正知觉察沉掉的生起，以作意明显地对治这两种过患，因此这两者能断除不行对治的过失，以舍断除在沉掉息灭时对治的行持，而使之自然安住。
止的修习方法有九种安心的方法：将心安置于所缘为安住，持续其相续为相续安住，忘失散乱时重新收摄于所缘为重新安住，如是安置后内心对所缘境的专注逐渐增强为近住，然后思维禅定的功德，以喜爱禅定的心使之调伏，然后观察散乱的过失，平息对禅定的不喜为寂静，然后息灭以散乱为因的随烦恼如贪欲、昏沉、睡眠、不悦等为遍寂静，然后以加行而获得的安住为专注，然后不需要以勤勉努力的加行，自然地安住于所缘境为等持。
这些通过六种力而成就：以听闻教导的力成就安住，以思维成就相续安住，以正念成就重新安住和近住两者，即散乱时收摄，熟习后不散乱。以正知力成就调伏、寂静、遍寂静三者，以正知而喜悦，并了知分别念和随烦恼所导致的散乱过患，不让其散乱。以精进成就遍寂静和专注两者，即使微细的分别念和随烦恼生起也断除而不接受。沉掉不能障碍的禅定相续不断生起的最后安心，是以完全熟悉的力量而获得。
这些归纳为四种作意的阶段：前两种安心方法时为勤勉趣入的作意，接下来直至第五种时，因沉掉间断而无法长时间相续，为间断趣入的作意，到第八种时，不舍精进则沉掉不能障碍，能够长时间维持，为无间断趣入的作意，到第九种时，无勤而相续趣入，称为无勤趣入的作意。
获得第九种安心称为欲界一心专注，在这种状态中修习，能自在掌控身心并伴随安乐相的轻安生起。这种轻安最初较粗大，逐渐其力用消退，如影子般极其微细的不动轻安与禅定正行相应而生起，这称为止。
然后通过修习止粗相的作意，成就初禅正行禅定等世间的禅定与无色定，以及依靠止与禅无色定的禅定，成就以真谛为行相的出世间道。
止的违品散乱包括：自性散乱是向外看的五识，与之相应的有分别意识生起会使人从禅定中出定。
;


 །ཡིད་ཤེས་ཕྱི་རོལ་ཀྱི་ཡུལ་གཞན་ལ་འཕྲོ་བ་ཕྱི་རོལ་ཀྱི་གཡེང་བ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རོ་མྱང་བ་དང་བྱིང་རྒོད་ནི་ནང་གི་གཡེང་བ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡིད་ཆེས་པས་མཚན་མར་འཛིན་པ་མཚན་མའི་གཡེང་བ་སྟེ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཡིད་ཤེས་རྩེ་གཅིག་དུ་གནས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒྲུབ་པ་དང་། ཡང་ངར་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་ལས་འཕགས་པར་འཛིན་པ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཡེང་བ། ཐེག་པ་དམན་པ་ཡིད་བྱེད་དང་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་སེམས་ཀྱི་གཡེང་བ་སྟེ་དྲུག་པོ་དེ་སྤང་བའི་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཞི་གནས་མི་གཡེང་བ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་ཞི་གནས་ལ་བརྟེན་པ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་དོན་ལ་སྤྱི་དང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ནས་དོན་མ་ནོར་བར་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཞི་ལྷག་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་བཞོན་པ་ལྟ་བུ་
22-1-90a
སྟེ། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གང་འདོད་པའི་དོན་གྱི་གནས་སུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུངས་སྤོབས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་མི་བརྗེད་པའི་གཟུངས་ནི། དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ཚིག་དང་དོན་མི་བརྗེད་པར་འཛིན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གཟུངས་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ནི། བཟོད་པ་ཐོབ་པ་སྒོའི་གཟུངས་ཞེས་བྱ་བ། ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཡིག་འབྲུ་རྣམས་ཀྱིས་ཐ་སྙད་དུ་དོན་བརྗོད་པ་དང་། དོན་དམ་པར་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་བདེན་གཉིས་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པས་སྐྱེ་མེད་ཀྱི་དོན་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ཅིང་། དེ་ལས་མི་བརྗེད་པའི་གཟུངས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་ཚིག་གི་གཟུངས་དང་དོན་གྱི་གཟུངས་གཉིས་ཏེ། མདོ་སྡེ་སོགས་གསུང་རབ་ཀྱི་ཚིག་ཐོས་པ་ཐམས་ཅད་སྒྲ་ཟུར་ཙམ་ཡང་ནམ་ཡང་མི་བརྗེད་པ་དང་། བསྟན་བྱའི་དོན་གང་ཡིན་པ་ཉམས་པ་མེད་པར་ནམ་ཡང་མི་བརྗེད་པའོ། །གཟུངས་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུའམ་བྱེད་ལས་ཀྱིས་སྔགས་ཀྱི་གཟུངས་འབྱུང་སྟེ། གཟུངས་ཐོབ་པ་དེས་སྔགས་སུ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ན་སྔགས་དེས་ཇི་ལྟར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལྟར་འདོད་པའི་ལས་བྱེད་པའོ། །གཟུངས་དེ་དག་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་དང་། ཐོས་པ་གོམས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བ་གསུམ་ཡོད་པ་ལ་རིམ་བཞིན་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། ཡང་སོ་སྐྱེའི་རྒྱུད་ཀྱི་གཟུངས་ནི་ཆུང་བ། མ་དག་ས་བདུན་པའི་འབྲིང་པོ། དག་ས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་གཟུངས་ནི་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ། གཟུངས་
22-1-90b
ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་ཆེས་མང་དུ་ཡོད་དེ། གཟུངས་དབང་གིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་བརྒྱད་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། སྒྲ་དབྱངས་རྣམ་པར་དག་པའི་གཟུངས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་མེད་བརྗོད་མེད་དུ་རྟོགས་པས་ཡི་གེ་ཨ་གཅིག་གིས་བསྐལ་པ་དུ་མར་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་དོན་དང་ཡི་གེ་སྣ་ཚོགས་རྒྱུན་མ་ཆད་པས་བསྟན་ཀྱང་ཨ་ཡི་སྒྲ་ཡང་མི་འདོར་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་སྟེ། གཟུངས་འདི་ལ་གནས་པས་སྒོ་གསུམ་དང་ཕྱིན་དྲུག་སོགས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཡོན་ཏན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་གསུངས་སོ། །མི་ཟད་པའི་ཟ་མ་ཏོག་གི་གཟུངས་ནི་གཟུགས་མི་རྟག་པ་ལྟ་བུའི་དོན་གཅིག་བརྗོད་པས་ཆོས་བསྟན་པ་བསྐལ་པའི་མཐར་ཡང་ཟད་མི་ཤེས་པའོ། །འཁྱིལ་བ་མཐའ་ཡས་པའི་གཟུངས་ནི། མཐའ་རྟག་ཆད་དང་། འཁྱིལ་བ་རྟེན་འབྲེལ་དུ་ཤེས་པས་མཐའ་སྤོང་བ། དེ་བཞིན་ལེན་འདོར་མཐའ། མི་ལེན་མི་འདོར་བ་འཁྱིལ་པ་སོགས་མཐའ་དང་འཁྱིལ་བའི་རྗེས་སུ་སོང་བས་མཐའ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ལ་དབུས་སུའང་མི་དམིགས་པའི་གཟུངས་ཐོབ་པ་དེས་ཆོས་བསྟན་པ་མི་ཟད་པའོ།

意识向外散乱到其他外境称为外散乱，贪执禅定的滋味和沉掉是内散乱，对禅定生起信心而执着其相是相散乱，通过断除这些使意识专注安住于一境性而成就禅定。又有以我执方式执着自己胜过他人的习气性散乱，与小乘作意混杂的小心散乱，应当成就断除这六种散乱的大乘不散乱止。
观是依靠止，以择法智慧抉择如所有性和尽所有性的意义，通过辨别共相、自相、体性和差别而无误地见到意义。
具有止观的发心如同乘骑，依靠此能到达所欲义理之处。
在总持和辩才二者中，第一种不忘总持是与正念和智慧相应，能持不忘文句和意义。获得总持的因缘是：获得忍称为门总持，以阿等字母在世俗谛中表达意义，在胜义谛中不可言说，缘于二谛平等性而获得无生忍，从此获得不忘总持。总持的体性有文总持和义总持两种：对所听闻的一切经典文句，即使是音节也永不忘失；以及对所诠义理永不忘失而无有损减。获得总持的果或作用能生起咒语总持，即获得总持者若加持为咒语，此咒语能如其所加持而成办所欲之事。这些总持有福德异熟所生、听闻熟习所生和禅定所生三种，依次称为小、中、大。此外，凡夫相续中的总持是小，七不净地的为中，净地者相续中的总持是大。总持的种类有很多，如《总持自在所问经》中所说的八种等。
这八种是什么呢？清净音声总持是通过了解一切法无生不可言说，以一个阿字在多劫中以不间断各种字句和意义的法理教授，而不舍阿字之音且不间断说法。安住此总持者具有不可思议的三门清净和六度等功德。无尽藏总持是以说一个"色无常"等义，所说法在劫末也不能穷尽。无边旋转总持是：了知边为常断，旋转为缘起而舍离边；同样对取舍边和不取不舍旋转等，随顺边与旋转，获得远离一切边而不住于中的总持，以此所说法不穷尽。


 །རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་རྒྱའི་གཟུངས་ནི། ཇི་ལྟར་ས་ལ་བསྟེན་པའི་དངོས་པོ་ཇི་སྙེད་པ། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་རྒྱས་བཏབ་སྟེ་དེའི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལྟར། ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ཇི་སྙེད་པ་ཡང་ཨ་ར་པ་ཙ་ན་སོགས་ཡིག་འབྲུ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་རྒྱས་ཐེབས་པའི་སྒོའི་གཟུངས་ཐོབ་པའི་བྱང་སེམས་དེའི་སྒོ་གསུམ་རྒྱ་དང་མཚུངས་པར་སངས་རྒྱས་
22-1-91a
ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ཆད་ལྷག་མེད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །པདྨ་བཀོད་པའི་གཟུངས་ནི། གཟུངས་དེ་ཐོབ་པའི་བྱང་སེམས་དེ་ཉིད་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་པདྨ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་དེ་ལ་འདུག་བཞིན་མཉམ་པར་བཞག་སྟེ་མི་སྨྲ་ཡང་། པདྨའི་ཆར་བབ་པ་དང་། དེའི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ནས་འོད་ཟེར་ལས་པདྨ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བས་ཕྱོགས་བཅུའི་ཞིང་དུ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །ཆགས་པ་མེད་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གཟུངས་ནི། བྱང་སེམས་དེས་ཆོས་སྒོ་བསྟན་པ་གཅིག་ནས་ཞིང་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་རྡུལ་སྙེད་ཀྱི་བར་དུ་བསྟན་པ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པར་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྡུལ་སྙེད་ཀྱི་གྲངས་རྣམས་བསྟན་པ་གཅིག་གིས་སྟོན་ལ། དེ་ཡང་དོན་དང་ངེས་ཚིག་ལྡན་པར་སྟོན་ཀྱང་དེ་ལ་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་སྟོན་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པའོ། །སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་ངེས་པའམ། རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་གཟུངས་ནི། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ་བཞི་བསྟན་པ་མི་ཟད་པ་སྟེ། ཕྱོགས་བཞིའི་སེམས་ཅན་ཇི་སྙེད་པས་རིག་པ་བཞི་པོ་སོ་སོར་དྲིས་ན་བྱང་སེམས་དེས་དེ་དག་སོ་སོའི་སྐད་ཀྱིས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཐམས་ཅད་ལ་དོན་ཐམས་ཅད་རིག་པར་བྱེད་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གཟུངས་ནི། བྱང་སེམས་དེ་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་ཆོས་ཀྱི་སྟན་ཆེན་པོ་ལ་འདུག་པའི་སྤྱི་གཙུག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསེར་མདོག་མཚན་དཔེས་བརྒྱན་པའི་ཕྱག་གཡས་པ་བཞག་
22-1-91b
པའི་མོད་ལ་བྱང་སེམས་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ལུས་ངག་ཡིད་དང་དྲན་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བར་ཆོས་སྟོན་ལ། ཞག་གཅིག་ནས་ལོ་བརྒྱ་སྟོང་ཇི་ཙམ་འདོད་པར་ཆོས་བསྟན་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་བསྟན་པ་མི་ཟད། ལུས་སེམས་མི་ངལ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་གཟུངས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་མདོ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་ནི་ཚིག་དང་དོན་གྱི་གནས་མ་ལུས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུ་ལས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་གནས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་སྟེ། འདི་ལ་ཤེས་བྱའི་དོན་གང་ཡིན་པ་གཞལ་བ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྱང་བར་ཤེས་པ་མྱུར་བའི་སྤོབས་པ། ནག་ནོག་དང་འཁྲུལ་པའི་དྲི་མ་མེད་པ་གསལ་བའི་སྤོབས་པ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མཐའ་ཐུག་པ་མེད་པའི་དོན་རྟོགས་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྤོབས་པ། ཕྲ་ཞིང་གཏིང་དཔག་དཀའ་བའི་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་ཤེས་པ་རྣོ་བའི་སྤོབས་པ། མཆོག་ཏུ་ཞི་བ་སྤྲོས་མེད་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ཟབ་པའི་སྤོབས་པ། ཅི་ཙམ་བརྗོད་ཀྱང་ཟད་མི་ཤེས་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་སྤོབས་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་ནས་རྣམས་གྲངས་སྣ་ཚོགས་སུ་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་མི་བརྗེད་པའི་དྲན་པ་དང་། ཆོས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་བློ་གྲོས་དང་། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པ་དང་གསུམ་པོ་འདི་ནི་སྤོབས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་དེ་
22-1-92a
གསུམ་ལས། དྲན་པ་གཙོ་ཆེ་བའི་གཟུངས་ཐོབ་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེད་ལས་གཙོ་ཆེ་བའི་སྤོབས་པ་གཉིས་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་ཆོས་འཛིན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རིགས་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་དང་། སྐྱེ་མེད་ཀྱི་དོན་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ།

海印总持是：如同依靠地面的一切事物都被大海印封而纳入其中，十方诸佛所宣说的一切法也都以阿、拉、巴、扎、那等字母印封的门总持，获得此总持的菩萨，以其三门如印相同，能够向一切众生毫无遗漏地宣说佛所说的一切法。
莲花庄严总持是：获得此总持的菩萨在众中出现各种莲花，他坐于其上入定不说话，但莲花降下，从他毛孔中放射光芒生出各种莲花，向十方刹土宣说甚深广大的法。
无著平等入定总持是：此菩萨从一法门到恒河沙数法门的宣说，无有执著地以一种教法宣说等同一切佛刹微尘数量的法门，虽然宣说具足意义和词解，但无有执著且说法相续不断。
无误确定的四无碍解总持是：无尽地教授四无碍解，若十方一切众生各别询问四无碍解，此菩萨能以各自的语言同时令一切众生了解一切义理。
佛加持总持是：此菩萨在众中坐于大法座上，佛陀金色身相庄严的右手放在他顶上的刹那，此菩萨即以佛陀庄严装饰其身语意并具足正念。他随众生意乐而说法，从一日到百年千年随意说法，因为佛加持所持，说法不尽，身心不疲，随众生意乐而说法。以上等等总持的种类很多，应当从经中了解。
无畏辩才是由通达一切文句和义理的无碍智慧力而来，对甚深广大的义理具有无碍辩才。此中包括：仅思惟所知义理即迅速了知的迅速辩才，无有晦涩和错误污垢的明晰辩才，了悟无尽各种义理的广大辩才，轻易了知微细难测义理的敏锐辩才，趣入最极寂静无戏论义理的甚深辩才，无论说多少也不能穷尽的相续不断辩才等，经中说有各种不同种类。
此外，不忘正念、择法智慧和了悟正法义理这三者是辩才的因。从这三种因中，以正念为主获得总持，以智慧作用为主获得辩才，由此能够持法、不断三宝种姓相续，并获得无生法忍。
;
HUMAN:这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །གཟུངས་སྤོབས་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་དྲན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དོན་དང་ཚིག་མི་བརྗེད་པའི་སྒོ་ནས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དོན་བཟུང་བ་དང་། གཞན་ལ་སྟོན་པའི་ཐབས་ལ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྨོན་ལམ་ཡོངས་དག་གི་སྨོན་ལམ་ནི་གོང་དུ་བསྡུས་ཙམ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྨོན་ལམ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་གཏེར་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། སྨོན་ལམ་གཏོང་བ་པོ་ནི་རྩ་བའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་མི་བྱེད་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པས་སེམས་བསྐྱེད་དེ་ལ་གནས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐབས་ཤེས་གཉིས་ནི་མདོར་བསྟན་ཙམ་ལས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཐབས་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།;
ASSISTANT: 具备总持辩才二者的发心如同正念，因为通过不忘义理和词句而持有甚深广大的义理，并且在向他人教授的方法上极为殊胜。
清净愿的发愿上文已简略说明。具有发愿的发心如同大宝藏，发愿者不舍根本戒而生起福德资粮，因此安住于此发心能获得一切波罗蜜多的功德。
方便智慧二者仅作简略宣说，应当从广说中了解。具有方便智慧的发心如同虚空。
;
HUMAN:这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཉན་རང་སོ་སྐྱེ་ལས་ཆེས་ལྷག་པ་ཚིག་དོན་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་རྒྱ་ཆེར་སྔར་ཕྱོགས་ཙམ་བསྟན་པས་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཡུལ་ཇི་ལྟ་བུར་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མི་ལྡོག་པར་གདུལ་བྱ་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ནི། ཐེག་པ་དམན་པ་པས་བདག་མེད་པ་རྟོགས་པའི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་ཤེས་པ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡིན་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་དང་རྒྱུད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མངོན་སུམ་དུ་མཁྱེན་པ་ལྟ་
22-1-92b
བུ་ནི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་ཤེས་པ་སྟེ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །དཔེ་དེས་མཚོན་ནས་ཡེ་ཤེས་གཞན་ཡང་སོ་སྐྱེ་དང་ཉན་རང་ལ་ཡོད་པ་ཕྲན་ཚེགས་སོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྨོན་ལམ་ལས་བྱུང་བའི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ལ་སོགས་པ་བསམ་གཏན་གྱི་སྙོམས་འཇུག་ལས་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྗེས་བཟུང་གི་བྱིན་རླབས་ལས་བྱུང་བའི་མངོན་ཤེས་དང་རྫུ་འཕྲུལ་སོགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའོ། །ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རིག་སྔགས་ཆེན་པོ་ནི་རིག་སྔགས་རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལྟ་བུའི་རིག་སྔགས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་ཏེ། དེ་ནི་གཟུངས་ཐོབ་པ་ལས་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་དང་དོན་འདྲེས་མེད་པར་སོ་སོར་ཐོབ་པས། རིགས་སྔགས་ཀྱི་ཚོགས་ཡང་དག་པར་འཛིན་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་ཚེ་རབ་ཏུ་ནུས་པར་བྱེད་དོ། །རིག་སྔགས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད

 །གཟུངས་སྤོབས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་བཀོད་མའི་ཆུ་ལྟ་བུ་སྟེ། གཟུངས་ཀྱིས་མི་ཟད་པ་དང་། སྤོབས་པས་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བསྟན་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱེད་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞི་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ། འདུ་བྱེད་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བའོ། །དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱི་གཙོ་བོ་ཐམས་ཅད་འདི་བཞི་ལ་འདུས་པས་འདི་བཞི་བརྗོད་ན་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་བརྗོད་པར་མདོ་ལས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་ཀུན་དགའི་སྒྲ་སྙན་པོ་དང་འདྲ་བར་གདུལ་བྱ་ཚིམ་པར་བྱེད་པའོ། །བགྲོད་པ་གཅིག་པུའི་ལམ་ནི་གང་ནས་ཞུགས་ཀྱང་འདིར་མཐར་ཐུག་པའི་འཇུག་ངོགས་ཏེ། ཐར་ལམ་ཐུན་མོང་དུ་བདག་མེད་ལྟ་བུ་དང་། ཐེག་ཆེན་ལམ་ལྟར་ན་མཉམ་པ་ཉིད་དམ། མཐར་ཐུག་ཞི་བའི་ཆོས་སྐུ་ཆེན་པོར་འཇུག་པ་རྡོར་ཏིང་ལྟ་བུའོ། །ལམ་ལ་འཇུག་པ་པོ་ལ་སྦྱར་ན་གཅིག་པུས་བགྲོད་པ་ཞེས་བདག་གཅིག་པུས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྨིན་པར་བྱའོ་སྙམ་པ་
22-1-92b
སོགས་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བ་མཐའ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་གཞན་ལ་རག་མ་ལས་པར་རང་ཁོ་ནས་བྱེད་པའི་དོན་ནོ། །འདི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་ཆུ་བོའི་ཀླུང་ཆེན་པོའི་རྒྱུན་རྒྱ་མཚོར་འབབ་པ་ལྟར་མཐར་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་གཞོལ་བའོ། །ཐབས་ལ་མཁས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཚེགས་ཆུང་ངུས་དོན་ཆེན་པོ་དང་བྱ་དཀའ་བ་རྣམས་བདེ་བླག་ཏུ་འགྲུབ་པ་སོགས་ངོ་མཚར་བའི་ཚུལ་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན་སྦྱིན་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བཏང་བ་ལ་ཡང་བསམ་པ་སེམས་བསྐྱེད་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུར་སྦྱིན་པའི་བསམ་པས་ཟིན་པ་དང་། སྦྱོར་བ་གུས་ཤིང་སྤྲོ་བ་སོགས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། གྲོགས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཟིན་པ་དང་། རྗེས་ལ་ཡི་རང་ཞིང་བསྔོ་བས་རྒྱས་གདབ་པ་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་ཚད་མེད་པར་འཕེལ་བས་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྡིག་པ་བཤགས་པ་སོགས་ཡན་ལག་བདུན་པའི་སྒོ་ནས་ཚོགས་རླབས་པོ་ཆེ་ཚེགས་མེད་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་པོ་ན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡང་ཐབས་ལ་མཁས་པས་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་ཏེ་མངོན་ཤེས་མྱུར་པར་བྱེད་པ་དང་། དུས་དང་དུས་མིན་ཐབས་དང་ཐབས་མིན་སོགས་ཤེས་ནས་གདུལ་བྱ་སེམས་ཅན་ལ་འདུལ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་པའི་དབང་གིས། ལ་ལ་ཚར་གཅོད་པ། ལ་ལ་རྗེས་སུ་འཛིན་པ། ལ་ལ་
22-1-93a
ཉོན་མོངས་པ་སྤྱོད་པས་འདུལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་སྟོན་པ། རྩེད་མོ་བྱས་པ་སོགས་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རིགས་རྒྱུན་མི་གཅོད་པའི་ཆེད་དུ། བདུད་བཞི་དང་ཉན་རང་གི་ས་ལས་འདའ་བ་དང་། རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་རྟོགས་པས་ཆོས་རྣམས་ལ་མཐའ་གང་དུའང་མི་གནས་པ་དང་། ཡང་དག་མཐའ་ཤེས་ཀྱང་དུས་མིན་དུ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པ་དང་། འཇུག་ཡུལ་གང་ལ་ཡང་དུས་དང་དུས་མིན་ཤེས་ནས་འཇུག་པ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཤུགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འབྱིན་པ་དང་། ཆོས་གང་ལ་ཡང་མ་ཆགས་པ་དང་། ཐབས་མཁས་པའི་ཡུལ་ཚད་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་རྣམས་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་དག་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་འཆར་བ་སོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་དེ། ཐབས་མཁས་འདི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསྐྱེད་ནི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་སྟེ་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་སྨིན་པར་བྱེད་ལ། སྤྲིན་དེ་ལ་རྣམ་རྟོག་མེད་ཀྱང་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་དབང་བསྒྱུར་གྱི་གནས་ནས་ངན་སོང་དག་གི་བར་དུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་བཀོད་པ་སོ་སོར་སྟོན་པ་ལྟ་བུའོ།

具总持辩才的发心如同灌溉之水，通过总持的无尽和辩才的宣说而说法利益众生。
四法印是：一切有为法无常，一切有漏有为法是苦，一切法空无我，涅槃寂静。正法所诠义理的主要内容都包含在这四者中，经中说若说此四者，即是说了八万四千法蕴。与这四者相应的发心如同普遍悦耳的声音，能令所化众生满足。
唯一趣入道是无论从哪里进入最终都汇入的入口，如共同解脱道中的无我见，或如大乘道中的平等性，或趣入究竟寂静大法身如金刚定。若应用于入道者，则称为独自趣入，意为自己独自成熟一切众生，圆满、成熟、清净无量一切，不依赖他人而仅由自己完成。与此相应的发心如同大河流水注入大海般趣向大菩提。
善巧方便是以殊胜智慧为主的力量，以小功夫成就大利益和难行之事的奇妙方式。例如：仅布施少许物品，但以发心摄持，以利益一切众生的布施心摄持，以恭敬欢喜等行为满足对方的心愿，伴随无分别智慧，以随喜回向印持，如此无量增长而圆满波罗蜜；又如通过礼敬十方诸佛、忏悔罪业等七支的方式，无勤圆满广大资粮；本应长时了悟的义理，通过善巧方便易于了悟而迅速获得神通；了知时与非时、方便与非方便等，以各种调伏众生的方法，对一些人严厉呵斥，对一些人慈悲摄受，对一些人以烦恼行为调伏，同样通过说法、游戏等各种方法令众生成熟；为不断三宝种姓，超越四魔和声闻缘觉地，通过了悟三解脱门而不住于任何边，虽知真实边际而不在非时证得，对任何所入境界都了知时与非时而入，如愿发出愿力，于一切法无有执着，了知无量善巧方便境，调伏烦恼而转为菩提分，见一切事物为清净法性等不可思议。与此善巧方便相应的发心如同大云，使善业庄稼成熟。虽云无分别，却如自自在天王处至恶趣间显现各种庄严。
;
HUMAN:这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །སྟོང་ཉིད་བདུན་ཅུ་པ་ལས། སྣོད་བཅུད་སྐྱེ་མཆེད་ཕུང་ཁམས་སོགས། །དབྱེར་ཡོད་མ་ཡིན་དབྱེར་མེད་མིན། །དེ་ཡི་གདུལ་བྱ་སྨིན་དོན་དུ། །སངས་རྒྱས་སོ་སོར་སྣང་བ་སྟོན། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་སྦྱོར་ཤེས་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པའི་ནུས་མཐུ་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གནས་སོ། །དེ་འདྲའི་སེམས་བསྐྱེད་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཚུལ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་ནི་མདོ་སྡེ་སོགས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་། ཐེག་པ་གསུམ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་ཡང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་ནས། སྟོང་ཉིད་བདུན་ཅུ་པ་ལས། ཐབས་དང་ཐབས་བྱུང་གྱུར་
22-1-93b
པ་དང་། །ཐབས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡི། །ཆོས་རྣམས་གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པ། །སངས་རྒྱས་པ་ཡི་བསྟན་པ་ཡིན། ཞེས་འབྱུང་བས། ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བསྡུ་ན་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་

 །དེ་ལྟར་བརྒྱད་ཅུ་པོའི་དང་པོ་བཞི་ནི་མོས་སྤྱོད་དུའོ། །ཕྱིན་དྲུག་ནི་གཙོ་ཆེར་ས་དྲུག་པོ་ན་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། །ས་བདུན་པར་ཐབས་མཁས་ལྔ་སྟེ། སེམས་ཅན་མི་འདོར་བ་ཚད་མེད་བཞི། མངོན་པར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་དབང་
22-1-93b
བསྒྱུར་བ་མངོན་ཤེས་ལྔ། སེམས་ཅན་སྨིན་བྱེད་བསྡུ་དངོས་བཞི། གྲོལ་བྱེད་ཡང་དག་རིག་པ་བཞི། ཆུད་མི་ཟ་བ་རྟོན་པ་བཞིའོ། །ཇི་ལྟར་ཆུད་མི་ཟ་ན་སྔ་མ་གསུམ་གྱིས་ལུང་གི་ཆོས་དང་། ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་པས་རྟོགས་པའི་ཆོས་ལ་ཆུད་མི་ཟ་བར་དབང་བསྒྱུར་བར་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་བདུན་ནི་ལྷག་བསམ་དག་པའི་གནས་སྐབས་སོ། །ས་བརྒྱད་པར་སྟོབས་ཀྱི་ཕར་ཕྱིན་ལ་ཉེ་བར་རྟོན་པ་ཚོགས་གཉིས། ངེས་པར་འབྱིན་པ་བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན། དེ་གཉིས་ཀའི་རྟེན་ཞི་ལྷག་དང་གསུམ་མོ། །ས་དགུ་པར་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་ལ་དབང་བས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམས་སུ་གདུལ་བྱའི་སྐལ་པ་དང་མཐུན་པར་ཡང་དག་རིག་པ་བཞིས་ཆོས་འཆད་པ་ལ། བཤད་པའི་རྒྱུ་གཟུངས་སྤོབས། བཤད་པའི་ངོ་བོ་སྡོམ་བཞིའོ། །དག་པ་ས་གསུམ་ན་ངར་འཛིན་མེད་པས་རྒྱུད་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བགྲོད་གཅིག་ལམ་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པས་གཅིག་པུས་བགྲོད་པ་ཞེས་ཀྱང་རུང་ངོ་། །ས་བཅུ་པར་མངོན་ཤེས་དྲུག་ལ་མངའ་བརྙེས་ཤིང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕར་ཕྱིན་ཐོབ་པས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་དུ་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་སོགས་སྟོན་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་དག་པའི་ས་གསུམ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གནས་སྐབས་དང་སྦྱར་བའོ། །སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤང་བ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་ལམ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་དོ། །འདི་དག་གཙོ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ན་ཡང་ཀུན་གྱི་ཉམས་
22-1-94a
ལེན་གྱི་ཆ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་དེ་དག་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ན། མགོན་པོ་བྱམས་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུ་བའི་དོན་གསུངས་པ། རིགས་དང་ཆོས་ལ་མོས་པ་དང་། །དེ་བཞིན་སེམས་ནི་བསྐྱེད་པ་དང་། །སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པ་དང་། །སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སྨིན་བྱེད་དང་། །ཞིང་ནི་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་དང་། །མི་གནས་མྱ་ངན་འདས་པ་དང་། །བྱང་ཆུབ་མཆོག་དང་སྟོན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འདིའི་དང་པོ་བཞི་ནི་གཙོ་བོར་མོས་སྤྱོད་ཀྱི་སས་བསྡུས་པའོ། །སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་ས་དང་པོའི་སྐབས་སོ། །དེའི་རྗེས་ཀྱི་གསུམ་ནི་སྒོམ་ལམ་གྱི་སྐབས་ཀུན་ཏུའོ། །ཐ་མ་གཉིས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སས་བསྡུས་པ་འབྲས་བུའོ། །དེ་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་དང་ལྡན་པ་དེ་ཐེག་ཆེན་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །རིག༷ས་ཞེས་པ་གང་ཞེ་ན་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་རིགས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་སྟེ། དེའི་ངོ་བོ་ནི་གདོད་ནས་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་དང་དབྱེར་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རིག་སྟོང་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་འདུས་མ་བྱས་པ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅིང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་སོང་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལྟར་འཕོ་འགྱུར་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། དེའི་ངང་ན་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཁམས་དབང་རྣམས་སྐྱེ་འཇིག་བྱེད་ཀྱང་དེ་ལ་སྐྱེ་འཇིག་མེད་ལ། དེའི་རང་
22-1-94b
བཞིན་རྟོགས་པ་ལས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཟག་མེད་ཀྱི་ཁམས་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱད་མེད་པར་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་ནི་ས་འོག་གི་གཏེར་ལ་སོགས་པའི་དཔེའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་རིགས་ཀྱི་དྲི་མ་བཞི་པོས་བསྒྲིབས་ནས་རིགས་མ་སད་པ་རྣམས་ལ་རིགས་ཡོད་ཀྱང་བྱ་བ་བྱེད་པ་མངོན་དུ་མི་སྣང་ལ། རང་བཞིན་གྱིས་དག་ཀྱང་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མས་བསྒྲིབས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཕལ་པས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ།

这样，八十种中的前四种是在胜解行位。六波罗蜜多主要是在六地中依次修习。在第七地有五种方便善巧：不舍众生的四无量心，自在支配所期望的广大果报的五神通，成熟众生的四摄事，解脱众生的四无碍解，不失坏的四依。如何不失坏呢？通过前三种对教法不失坏，通过依智慧对证法不失坏而能自在掌控。如是这七地是清净增上意乐的阶段。
在第八地依止力波罗蜜多的两种资粮，出离的三十七菩提分，以及作为这两者依止的止观三者。在第九地由于自在大愿力，于诸世界中，随顺所化众生根机，以四无碍解说法，说法的因是总持辩才，说法的体性是四法印。在三清净地中没有我执，因为不执著相续差别，故入一道平等性，称为"独自趣入"也可以。第十地获得六神通自在并获得智慧波罗蜜多，在十方世界中示现十二事业等的方便善巧。如是三清净地与成熟阶段相配合。断除一切障碍的佛地中，一切道完全究竟，是成熟的究竟。这些是以主要的方面而言，应知一切道中都具有一切修持的部分。
如是菩萨道修持方法的简要归纳，如弥勒尊者所说的大乘集要之义："种姓与法信解，如是而发心，布施等修行，入于无过失，令众生成熟，及清净佛土，不住涅槃中，菩提最胜示。"如此，其中前四项主要属于胜解行地，无过失的趣入是初地阶段，其后三项是遍及修道阶段，最后两项是佛地所摄的果位。这是具有大乘种姓者趣入大乘的方式。
所谓"种姓"是什么呢？自性住种姓是如来藏，其体性是本来与身、智慧不可分离的法界，明空双运的自生智慧无为法，自性清净并遍及一切法的真如，如虚空般无有变化。在其境界中，众生的蕴、界、根等生灭，但它本身无生无灭，从了悟其自性而生起三宝。这无漏界平等存在于一切众生心的法性中，以地下宝藏等为喻进行说明。然而，被四种种姓垢染所遮蔽而未觉醒的众生，虽有种姓但功能未能显现，虽自性清净却被客尘所障蔽，是凡夫无法思议的。





 །གལ་ཏེ་རིགས་ཀྱི་དྲི་མ་བསྲབ་ན་རིགས་དེའི་བྱེད་ལས་འཁོར་བ་སྤོང་འདོད་དང་མྱང་འདས་སྒྲུབ་འདོད་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ། །རིགས་ཀྱི་དྲི་མ་བཞི་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ། བདག་ཏུ་ལྟ་བ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འཇིགས་པ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའོ། །དྲི་མ་དེ་རྣམས་དག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས༷་ལ༷་མོས་པ། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་བཞིའོ། །དེ་བཞི་དང་ལྡན་ན་རིགས་སད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དགེ་བ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་རིགས་ཐོབ་ལ། ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོ༷ས་ལ༷་མོས་པ་ལྷག་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མོ༷ས་པ༷་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐེག་ཆེན་གྱི་སྐྱབས་གནས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞིང་། ཕྱི་ཡི་ཡོངས་འཛིན་ཐེག་ཆེན་ཚུལ་བཞིན་སྟོན་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་པར་བྱས་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་ཐབས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་
22-1-95a
དང་ལྡན་པ། མཐའ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་མཉམ་པ་ཉིད་སངས་རྒྱས་འཐོབ་པ་ལ་ཉེ་བའི་ཐབས་ཀྱི་དམ་པར་གྱུར་པ། མཐར་འཛིན་དང་དམིགས་པ་ཅན་འབྲས་ཡུམ་ལ་རིང་ཞིང་ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ལམ་ཡང་དག་པ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་གདམས་ངག་ཚང་ལ་མ་ནོར་བ་ནོད་པར་བྱས་ནས་དེ་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱ་བ་ནང་གི་ཡོངས་འཛིན་དང་མ་བྲལ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ནས་བསམ་པ་ཕུན་ཚོགས་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམ༷ས་བསྐྱེ༷ད་པས། སྦྱོར་བ་ཕུན་ཚོགས་ཕ༷ར་ཕྱིན༷་དྲུག༷་པོ་ཉིད་མོས་བསྔོ་ཡི་རངས་སོགས་ཐབས་མཁས་དང་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཕར་ཕྱིན་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ༷་པ༷ར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡུལ་མི་དམིགས་ཤིང་ཡུལ་ཅན་གྱིས་མི་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེར་ཕྱིན་ཉམས་སུ་བླངས་པས་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་བགྲོད་ནས་སྦྱོར་ལམ་བཞིར་འཁོར་བ་ལས་དབུགས་དབྱུང་ཞིང་མཚན་མའི་རྣམ་རྟོག་མངོན་དུ་རྒྱུ་ནུབ་པས་མཚམས་ཀྱི་ནགས་ཚལ་མཐོང་བ་དང་རྒྱ་མཚོ་དང་ཉེ་བར་གྱུར་ཏེ། རི་སོགས་མི་སྣང་བའི་དཔེས་བསྟན་པ་ལྟར་དེ་དག་གི་སྦྱོར་བ་རྣམས་རྫོགས་པའི་མཐུས། སྤང་བྱའི་སྐྱོན༷་མེ༷ད་པ༷་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་དང་པོ་མཐོང་ལམ་འཕགས་པའི་ས་ལ༷་འཇུ༷ག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཞུགས་ནས་ཚད་མེད་དང་བསྡུ་དངོས་མངོན་ཤེས་ལྔ་སོགས་ཐབས་མཁས་ཀྱི་
22-1-95b
བར་ཅི་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་སེ༷མས་ཅ༷ན་སྨིན༷་པར་བྱེ༷ད་པ་དང་། ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞི༷ང་སྦྱང༷་བ༷་དང་། ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཟུང་དུ་ཞུགས་པ་རྣམ་ཀུན་མཆོག་ལྡན་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མི༷་གན༷ས་པའི་མྱ༷་ང༷ན་ལ༷ས་འད༷ས་པ༷་སྲིད་ཞི་མཉམ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་མདོར་ན་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བ་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་མ་དག་པའི་ས་བདུན་དུ་སེམས་ཅན་སྨིན་བྱེད་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་དེ་གསུམ་ཆུང་ངུ་དང་དག་ས་གསུམ་དུ་སྐུ་གསུམ་དངོས་སུ་ཐོབ་བྱེད་སྲིད་ཞི་མཉམ་ཉིད་ཞིང་དག་པ་ཐབས་མཁས་སྦྱོར་བ་གསུམ་ཁྱད་པར་ཅན་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་གནས་གྱུར་པས་ཞིང་དག་པ་མངོན་དུ་སྣང་ཞིང་། ནང་བལྟས་ཉོན་ཡིད་གནས་གྱུར་པས་སྲིད་ཞིར་མི་གནས་པའི་མཉམ་ཉིད་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐབས་མཁས་ཚད་མེད་པས་སྤྲུལ་པའི་རྣམ་རོལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རིགས་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་སོགས་ཀྱང་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཐོབ་བོ།

如果清净种姓的污垢，则该种姓的功能会生起厌离轮回和追求涅槃的愿望。种姓的四种污垢是：对大乘法生起愤怒，执着自我见解，惧怕轮回痛苦，不关注众生利益。净除这些污垢的因素有四：对大乘法的信心，殊胜的智慧与禅定，慈悲心。具足这四者时，由种姓觉醒的力量，将获得正确接受大乘善法的增长种姓，并对大乘法生起殊胜信心。依靠这种信心，皈依大乘三宝，亲近外在善知识——如法教导大乘的善知识，获得圆满无误的指导：般若波罗蜜多具足方便的一切最胜相，远离一切边执的平等性，是成就佛果的近道殊胜方便，是对执边见和有所缘执（这些远离般若母果且成为大乘道对立面者）的对治，是深广且双运的正道。获得这些指导后，应当如理作意，不离内在善知识。
如此行持后，以发起追求无上菩提的殊胜发心，以六波罗蜜多等圆满的修行方法，通过愿、回向、随喜等方便善巧与无分别智慧波罗蜜相结合的方式进行修持。这样以不缘对境、能缘者不造作的方式修习般若波罗蜜后，经过资粮道，进入四加行道，从轮回中获得解脱，相的分别念明显减少，如看见交界处的森林和靠近海洋而山等不现的比喻所示，当这些修行完成，由于无过失，进入出世间道的初始——见道圣者之地。
如此入道后，通过无量心、四摄事、五神通等方便善巧，随机成熟众生；以二资粮圆满的力量清净佛土；以甚深广大之道合一的具一切种相的空性力量，通过理解轮回涅槃平等性而证得无住涅槃，圆满佛法。简言之，应当修学殊胜的圆满、成熟、清净三者。
在不清净七地中，主要以成熟众生为主，这三者微弱；在清净三地中，直接获得三身，证得轮涅平等性、清净国土和方便善巧三种殊胜修行。通过转化向外的五识证得清净国土的显现，通过转化内观的烦恼意转得到不住于轮回涅槃的平等性。凭借此力，以无量方便善巧，示现各种化身度化成熟众生，不断三宝种姓等殊胜功德。


 །དེ་ནས་འབྲས་བུ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་ཐོབ་ནས་ནམ་མཁའ་ཇི་སྲིད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་སྐུས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་སོགས་སྟོན་པའི་ཕྲིན་ལས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ལ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་བགྲོད་ཚུལ་ནི་ལམ་
22-1-96a
ལྔ་དང་ས་བཅུ་གཅིག་གི་ཚུལ་གྱིས་བགྲོད་དེ། དེ་ཡང་ལམ་ལྔ་པོ་བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་གྱིས་བགྲོད་པ་གོང་བཤད་ལྟར་ལ། ཁྱད་པར་འཕགས་ཚུལ་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པ་ལྟར་ཡིན་པས་མཐོང་ལམ་ས་དང་པོ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཐོབ་པའི་ཚེ་བདག་མེད་གཉིས་ཀ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟིགས་པ་ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་སོགས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཚེ་འཇིགས་པ་ལྔ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་ཐོབ་པ་སོགས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་འོག་ཏུ་སྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྒོམ་སྤང་སྐོར་དགུ་སྤང་བས་རིམ་པ་ལྟར་ས་གཉིས་པ་དྲི་མ་མེད་པ། གསུམ་པ་འོད་བྱེད་པ། བཞི་པ་འོད་འཕྲོ་བ། ལྔ་པ་སྦྱང་དཀའ་བ། དྲུག་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ། བདུན་པ་རིང་དུ་སོང་བ། བརྒྱད་པ་མི་གཡོ་བ། དགུ་པ་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས། བཅུ་པ་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་རྣམས་ཐོབ་སྟེ་ས་འདི་དག་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ས་བཅུ་པོ་འདི་དག་གི་སྐབས་སུ་བདག་མེད་གཉིས་རྟོགས་ཀྱི་མཁྱེན་པས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀ་རིམ་བཞིན་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་ཚུལ་གོང་དང་འདྲ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་གང་ཟག་གི་བདག་འཛིན་ཡིན་པས་བདག་མེད་མཐོང་བས་དེ་ལྡོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་དོན་མ་ནོར་བར་
22-1-96b
མཐོང་བ་ལ་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །དེ་རྒྱུ་གང་ལས་བྱུང་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་མེད་ཆོས་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་མ་རྟོགས་ཤིང་གཟུང་འཛིན་སྣ་ཚོགས་སུ་འཛིན་པ་ལས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འཁོར་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཤེས་སྒྲིབ་ཏུ་མགོན་པོ་བྱམས་པས་གསུངས་སོ། །འཁོར་གསུམ་དུ་རྟོག་པའི་རྩ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་འཛིན་ཡིན་པས་མདོར་ན་ཆོས་ཀྱི་བདག་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཤེས་སྒྲིབ་ཡིན་ལ། ཆོས་བདག་མེད་སྟོང་པ་ཉིད་མཐོང་བས་དེ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེས་ཇི་ལྟ་བ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཤེས་སྒྲིབ་སྤོང་དུ་ཆུག་ཀྱང་ཇི་སྙེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཤེས་སྒྲིབ་ཇི་ལྟར་སྤོང་ནུས་སྙམ་ན། ཇི་སྙེད་པ་དང་ཇི་ལྟ་བ་རྣམས་དངོས་པོའི་དོན་ལ་ཐ་དད་དུ་མེད་ལ། དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དང་མི་མཐུན་པར་འཛིན་པའི་རྨོངས་པས་སེམས་བསླད་པ་དེ་ཉིད་སྤང་ན་དངོས་པོ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེས་ཇི་སྙེད་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་འབད་མེད་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མིག་གི་རབ་རིབ་དག་ན་གཟུགས་ཇི་སྙེད་པ་གསལ་པོར་ཤེས་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་གྲོལ་བ་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་ལྐོག་གྱུར་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ས་དང་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པས་ཆོས་དབྱིངས་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བར་མ་རྟོགས་པའི་རྨོངས་པ་བསལ་བས་དེའི་རྗེས་ཐོབ་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་འབད་མེད་དུ་རྟོགས་ནས་མ་རྨོངས་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པས་
22-1-97a
མཚོན་ནས་ཀུན་རྨོངས་བཅུ་ས་བཅུས་སྤང་པར་དབུས་མཐའ་ལས་གསུངས་པས་མཚོན་ནས་ས་རྣམས་སུ་ཤེས་སྒྲིབ་སྤང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་དོན་ལ་རྨོངས་པ་མེད་པར་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕགས་པར་འགྱུར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
此后获得无上果位的最胜菩提、法身，获得后如同虚空般持久，以色身在十方世界示现大菩提的十二行相等教化事业，不断地利益众生界。
大乘道的修行方式是通过五道和十一地而行进。其中五道是以三十七菩提分法而行进，如前所述。殊胜之处也如上所述，当证得见道位第一地"极喜地"时，完全通达二无我的法界真如，具足择法觉支等七觉支。此时远离五种恐惧，获得一千二百功德等。
之后，通过修道位断除九品修所断烦恼，依次获得第二地"无垢地"、第三地"发光地"、第四地"焰慧地"、第五地"难胜地"、第六地"现前地"、第七地"远行地"、第八地"不动地"、第九地"善慧地"、第十地"法云地"。住于这些地位的圣者具足大乘八圣道分。
在这十地阶段中，通过证悟二无我的智慧，逐渐断除二障。断除烦恼障的方式与前相同，因为一切烦恼的根本是人我执，见到无我则能断除它。所谓"所知障"，是指阻碍如实见到真实义和一切所知的障碍。此障从何而来？是因为未能了知一切法为不二法界的自性，而执着能取所取的种种相。因此，弥勒怙主说三轮分别是所知障。三轮分别的根本是法我执，简言之，一切从法我执产生的障碍都是所知障，通过见到法无我、空性来断除它。
即使这样能断除障碍如实见的所知障，但如何能断除障碍见一切事物的所知障？其实，事物的真如和一切事物在实相上并非分离，如果断除与实相不符的迷乱染污，正确了知实相的智慧就能毫不费力地了知一切事物，就像眼疾痊愈后能清晰见到一切色相，或从禅定障碍中解脱的禅定心能知晓隐蔽事物一样。
这样，获得初地智慧后，消除了不了解法界遍行的无明，在后得位无功用地了知法界遍及一切所知，获得特殊的无迷智慧。如《辨中边论》所说，以十地断除十种无明为例，通过在各地断除所知障的力量，对真如和一切所知的无明逐渐减少，境界越来越高。


 །དེའི་ཕྱིར་ས་རང་རང་གི་ངོས་སྐལ་གྱི་སྒྲིབ་གཉིས་སྤོང་བའི་རྗེས་ཐོགས་སུ། ས་དེ་དང་དེའི་གནས་སྐབས་ན་རང་རང་གི་སྐབས་དང་འཚམས་པར་བསྒྲུབ་བྱ་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་དང་། ས་གོང་མ་གོང་མའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་འཇུག་པར་རུང་བ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སྦྱོང་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །མཐར་སྒྲིབ་གཉིས་ས་བོན་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་གཟིགས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐར་ཐུག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་འདི་དག་གི་སྐབས་སུ་སྤང་བྱ་གང་དང་གང་སྤོང་བ་དང་། ཕར་ཕྱིར་གང་དང་གང་དག་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཡོན་ཏན་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཡོན་ཏན་ཇི་དང་ཇི་ཐོབ་པ་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཇི་ལྟར་སྦྱང་བ་དང་། གནས་གྱུར་པ་གང་དང་གང་ཐོབ་པ་དང་། ས་དེ་དག་གི་ངེས་ཚིག་སོགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་རྒྱས་པ་གཞན་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ས་དང་སར་ཆོས་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕགས་པའི་དབང་གིས་མ་དག་གཟུང་འཛིན་གྱིས་བསླད་པའི་དུས་
22-1-97b
ན་སྣང་བའི་སྣང་བ་རྣམས་གནས་གྱུར་པ་རིམ་པས་ཐོབ་པའི་གནས་གྱུར་གྱི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་གསུངས་པ་མདོར་བསྡུས་ན་ཐུན་མོང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་ལུས་སུ་སྣང་བ་རྣམས་གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་པས་ཞིང་དང་ལུས་དག་པ་ཉིད་དུ་སྣང་སྟེ་དེའི་ཚེ་ན་དེའི་ཡུལ་ཅན་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ཡང་གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་དགོས་པས་དེ་གནས་གྱུར་པས་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་འབྱོར་པས་མཛེས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དག་པར་སྣང་ཞིང་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པའི་མཐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཐོབ་བོ། །རྟེན་དབང་པོ་ལྔ་གནས་གྱུར་པས་དབང་པོ་རེ་རེའང་ཡུལ་ཀུན་ལ་འཇུག་ནུས་པ་དང་དབང་པོའི་ཡོན་ཏན་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འབྱོར་པ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །འཁྲིག་པའི་ཚོར་བ་གནས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ན་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེ་བར་གནས་ཤིང་བུད་མེད་མཐོང་ན་ཉོན་མོངས་མི་སྐྱེ་བའི་འབྱོར་པ་ཐོབ་པ་དང་། ནམ་མཁའི་འདུ་ཤེས་གནས་གྱུར་པ་ན་ནམ་མཁའ་ལས་བསམ་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་དང་། ནམ་མཁའ་དང་རི་བྲག་སོགས་ལའང་ཐོགས་མེད་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ནམ་མཁའ་ལས་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་འགྲུབ་བོ། །ཐ་མལ་པའི་ངག་དང་མདོ་སྡེ་སོགས་སུ་སྣང་བའི་སྒྲ་ཡི་སྣང་བ་སྒྲ་ཡི་སྣང་བ་གནས་གྱུར་པ་ན་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས་མི་ཟད་པ་འདོམ་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དང་། རྟོག་བཅས་ཀྱི་ཡིད་གནས་གྱུར་ན་དུས་རྟག་ཏུ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལས་རྣམས་ཀུན་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ལ་དབང་འབྱོར་བ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་གནས་གྱུར་ན་
22-1-98a
དབང་ལྔའི་ཟག་མེད་ཀྱི་འབྱོར་པ་དང་མཐུན་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །རྟེན་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་གནས་གྱུར་ན། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དྲི་མ་མེད་པའི་གནས་ལ་དབང་འབྱོར་པ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་མདོར་ན་མ་དག་པའི་དུས་ན་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་སྣང་སྲིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཐ་མི་དད་པར་རང་རང་གི་སྣང་བ་གནས་གྱུར་པའི་ཚེ་ན་དེ་སྙེད་ཀྱི་གནས་གྱུར་གྱི་སྣང་བ་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་འབྱོར་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་ཟག་མེད་ཀྱི་འབྱོར་བ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ས་ཀླས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་འབྱོར་པས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ལ། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཀྱང་དེས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འབྱོར་པའི་ཆ་ཙམ་ཡང་མི་ཕོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
因此，在各地断除各自份内的二障之后，在每个地位上，相应各自的阶段进入圆满、成熟、净化的修行，并为了能够进入更高地位的行境，努力修持各地的遍净行。最终，在佛地完全净化二障的种子及习气，现见一切所知的一切相，因为获得了究竟无障碍的智慧。
关于这些地位中断除何种所断、获得何种波罗蜜多的清净、获得何种以一千二百功德为代表的功德、如何净化五种无漏蕴、获得何种转依等的详细安立，应当从其他论典中了解。
在每一地中，随顺法性平等性的无分别智慧逐渐增上，使得在未净化时由能取所取所染污的显现获得转依。关于转依有许多种类的教说，简言之，共同器世间和身体的显现转依后显为清净国土和身体，此时五根识也必须转依，转依后所见即为如意庄严的清净佛土，并获得不可思议的神通力。
依靠五根转依，每一根能够接触一切境，获得殊胜的一千二百根功德圆满。性欲感受转依后，安住于无漏乐，见到女人也不生烦恼。空想转依后，能从虚空中生出一切所欲之物，能无碍地行于虚空和山岩等处，能在虚空中显现各种色相。
普通言语和经典等的声音显现转依后，能自在宣说无尽的妙法音声。有分别意识转依后，永远获得无碍的四无碍解智慧，对一切事业获得自在的殊胜能力。烦恼意识转依后，获得与五种无漏力相应的受用，获得清净无分别智慧的殊胜自在力。
阿赖耶识转依后，获得无住涅槃、佛地清净境界的殊胜自在力。总之，未净化时所显现的一切轮回显现所摄诸法，当各自的显现转依与法界无别时，会有同等数量的转依显现，获得不可思议的清净广大圆满。因此，佛地具有与法界同等不可思议的无漏圆满，正如声闻的功德圆满胜过一切世间，声闻的圆满又被独觉胜过，但独觉的圆满连菩萨圆满的一小部分都比不上。


 །བྱང་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འབྱོར་པའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་པས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འབྱོར་པ་ནི་ཚད་གཞལ་དུ་མེད་པར་གསུངས་སོ། །ས་བཅུའི་རྒྱུན་གྱི་མཐའ་མར་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་མི་སློབ་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་སྔོན་སློབ་ལམ་དུ་གཞི་ལམ་འབྲས་བུས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཀུན་ཐ་སྙད་
22-1-98b
དུ་མ་འདྲེས་མ་ནོར་བར་ཤེས་ཤིང་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་ནས་བདེན་གཉིས་ཟུང་འཇུག་རྣམ་ཀུན་མཆོག་ལྡན་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འདུས་པའི་ཚུལ་དུ་གོམས་པར་བྱས་པ་མཐར་ཐུག་པའི་སྐབས་འདིར། ཤེས་བྱའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་གསལ་ལ་མ་འདྲེས་པར་རྫོགས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་མེད་པར་རོ་གཅིག་པའི་དོན་ལ་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཐ་དད་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་དེས་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་བཅོམ་པའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པ་མི་སློབ་པའི་ལམ་དང་ས་བཅུ་གཅིག་པ་ཀུན་ཏུ་འོད་ཐོབ་སྟེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དེ་ནི་སྐུ་བཞི་དང་ཡེ་ཤེས་ལྔས་བསྡུས་ཏེ། དང་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ནི་གདོད་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྐུའོ། །དེ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ལུགས་སྣང་སྟོང་ཟུང་འཇུག །རྣམ་ཀུན་མཆོག་ལྡན་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་སྣང་བའི་ཆ་ནས་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན། སྟོང་པའི་ཆ་ནས་ཅིར་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་དབྱིངས་དང་འདུ་འབྲལ་མེད་པ། ཡེ་ནས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བབ། སུས་ཀྱང་མ་བྱས་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཏེ། དེ་ཡང་དངོས་དངོས་མེད་གཉིས་ཀའི་མཐའ་ལ་མི་གནས་པའི་འདུས་མ་བྱས་
22-1-99a
ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་གཞིའི་དུས་སུ་ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱིས་རྟོགས་བྱའི་དམ་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་། མ་བྱུང་ཡང་རུང་། བསྟན་ཀྱང་རུང་མ་བསྟན་ཀྱང་རུང་། རྟོགས་ཀྱང་རུང་མ་རྟོགས་ཀྱང་རུང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ནི་སྔ་ཕྱིའི་ཁྱད་པ་མེད་པར་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཡིན་ཞིང་། འདི་ཆོས་ཀུན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱང་འདི་ལས་གཞན་དུ་མེད་དོ། །འདི་ཡོད་པ་དང་རྟོགས་ཤིང་ལམ་དུ་བྱས་པ་ལས་མཐར་འབྲས་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་ན་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པའི་རིགས་དང་། བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ངོ་བོ་ཐ་དད་དུ་མེད་པས་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འདི་ནི་ཆོས་ཀུན་གྱི་གནས་ལུགས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་གཞི། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་འབྱུང་གནས། མཐར་ཐུག་ཐེག་གཅིག་འགྲུབ་པའི་རྟེན། ཆོས་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་ཉག་གཅིག་གོ། །གནས་ལུགས་ཆོས་ཉིད་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་སྣང་གི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་ནས་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐབས་ལ་མཁས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་བློ་རིམ་པར་སྦྱངས་ནས། མཐར་ཐུག་དབྱིངས་དེའི་རང་བཞིན་ཤེས་ཤིང་མངོན་དུ་བྱེད་པ་འཇིགས་མེད་རྟག་པ་
22-1-99b
ཐེག་པ་མཆོག་གི་ལམ་བསྟན་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་བྲལ་བ་ན། དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་བྲལ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཆོས་ཀུན་གྱི་གཞིར་གྱུར་པ་གཙང་བདེ་རྟག་བདག་གི་མཐར་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་སྐུ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ། མཉམ་པ་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་སྐུ་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་མཐར་ཐུག་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
一切菩萨的圆满也比不上如来圆满的一小部分，因此诸佛转依的圆满被说为无法测量。在第十地的最后阶段，依靠金刚喻定而现前无学道。在此之前的有学道中，已经了知一切基、道、果所摄诸法在世俗谛中不混杂无错谬，并在胜义谛中了悟无自性，修习二谛双运、具一切种相的空性法界，一切法汇聚其中。在这究竟阶段，一切所知法虽然同时明显不混杂地完全显现，但由于无相而一味，境与有境无差别地成为平等性，以这一刹那智慧摧毁二障的种子及习气，获得解脱道上完全清净的究竟果位——无学道和第十一地"遍光地"，现前具有一切种相智慧的佛果。
这个佛地的果位包含四身和五智。首先，法身是本来自性清净的法性身。它是什么样的呢？就是一切法的实相——显空双运、具一切种相的空性、无变化的法界。从显现方面看，它是无分别的身和智慧的自性；从空性方面看，它是与不成任何东西的法界不可分离；从本初就自然成就的法性本然，是无人造作的无为法，而且是不住于有无二边的大无为。
这在基位时是大乘道所证悟的最高真如、胜义谛、法界，无论如来出世与否，无论是否宣说，无论是否证悟，诸法的法性无有前后差别而如其本然安住，这是一切法的法性，众生心的法性也不异于此。正因为此性存在、被证悟并用作修行，最终获得果位，所以称为自性住种姓、如来藏。因与法界不是不同的实体，又称为自生智慧。它是一切法实相的本性之基，三宝的源泉，究竟一乘成就的依靠，唯一的法性平等性。
虽然这实相法性本自清净，但众生被自己显现的障碍所遮蔽而未能显现。如来以善巧方便通过各种法门逐渐净化所化众生的心，最终令其了知并现前这法界的自性，教导无畏、恒常的最上乘道。依靠此道，当一切暂时垢染消除时，具二清净的离果法身——成为一切无漏法之基础、圆满清净、安乐、常恒、我性的金刚喻身、智慧身、如虚空般平等性身，这是究竟佛身的现前。


 །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་དེའི་མཁྱེན་ཆ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། དག་པའི་གདུལ་བྱ་ལ་གཟུགས་སྐུར་སྣང་བ་ངེས་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། མ་དག་པའི་གདུལ་བྱ་ལ་གཟུགས་སྐུར་སྣང་བ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ་སྐུ་བཞིར་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་ལྔས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་གང་ཞེ་ན་ཀུན་གཞི་གནས་གྱུར་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ཅིང་རྗེས་སུ་སོང་བ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་གདགས་གཞི་མཐར་ཐུག་པའོ། །ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་གནས་གྱུར་པ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ནི། རྟག་ཏུ་ཆོས་ཉིད་ལས་མི་གཡོ་ཞིང་ང་དང་ང་ཡིར་མེད་པ། ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ། དུས་རྟག་ཏུ་གནས་པ། མེ་ལོང་ལ་གཟུགས་བརྙན་ཤར་བ་ལྟར་ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་མ་རྨོངས་པར་གསལ་ཀྱང་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་གྱི་རྣམ་རྟོག་མེད་པ། 
22-1-100a
ཡེ་ཤེས་ཕྱི་མ་གསུམ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སུ་གདགས་པ་ཀུན་གྱི་འབྱུང་གནས། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་གདགས་པའི་གཞི་མཐར་ཐུགས་པའོ། །ཉོན་ཡིད་གནས་གྱུར་པ་མཉམ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ནི་སྲིད་ཞིར་མི་གནས་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཞུགས་པ། དམིགས་པ་མེད་པའི་བྱམས་པ་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རང་རང་གི་མོས་པ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་གནས་གྱུར་པ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག་ཏུ་ཆགས་ཐོགས་མེད་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་གཟུངས་ཀྱི་གཏེར་དང་འདྲ་བ། འཁོར་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཀུན་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱོར་བ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོན་ཅིང་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཆར་ཆེན་པོ་འབེབས་པར་བྱེད་པའོ། །སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་གནས་གྱུར་པ་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀུན་ཏུ་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་སོགས་སྣ་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྤྲུལ་པས་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་སྡེ་ཚན་ཉེར་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞེ་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ནི་སྡེ་ཚན་དང་པོ་སྟེ། དེ་དག་གི་དོན་སྔར་བཤད་ཟིན་ལ་འདིར་བྱང་ཕྱོགས་དེ་དག་མཐར་ཕྱིན་པ་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དམ་པར་གནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་དངོས་པོ་རང་རྒྱུད་པ་མིན་པར་གོ་
22-1-100b
དགོས་ལ། གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཚད་མེད་བཞི་ཡི་དོན་ཀྱང་སྔར་བཤད་ཟིན་ལ་འདིར་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། །གསུམ་པ་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་ནི། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་ལ་བལྟ་བའི་རྣམ་ཐར། གཟུགས་མེད་གཟུགས་ལ་བལྟ་བའི་རྣམ་ཐར་གཉིས་ནི། ནང་བྱེད་པ་པོ་རང་ཉིད་ལ་གཟུགས་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་འདུ་ཤེས་བཞག་ནས་ཕྱི་རོལ་ཀྱི་གཟུགས་རྣམས་ལ་མི་སྡུག་པར་ལྟ་བའོ། །སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་གཟུགས་མི་སྡུག་པས་སྐྱོ་བ་ལས་ཐར་པའི་སྡུག་པར་མོས་ཤིང་དེ་འདྲ་སྤྲུལ་པའོ། །དེ་ལྟར་སྡུག་མི་སྡུག་ཐམས་ཅད་ལྟོས་ནས་བློས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པས། གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་ལས་ཐར་པར་བྱེད་པའི་ལམ་མོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་སོགས་བཞི་ནི་གཟུགས་མེད་བཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་རང་ས་འོག་མ་དག་གི་ཆགས་པ་ལས་ཐར་པར་བྱེད་པའོ། །འགོག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི། སྲིད་རྩེའི་སེམས་ལས་ཀྱང་འདས་ཏེ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་འགོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་དེས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆགས་པ་ལས་ཐར་བར་བྱེད་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
具一切种相的智慧身，其了知方面称为智慧法身；对清净所化众生显现为具足五种决定的圆满受用身；对不清净所化众生显现为化身，共说四身。由于佛陀唯是智慧身，应知佛地一切都被五智所摄，哪五智呢？阿赖耶转依的法界智慧，是与法界不二的智慧，遍及并随顺一切所知，如虚空，是法身与自性身的究竟所依。阿赖耶识转依的大圆镜智，是恒时不离法性且无我与我所，境界无有遮限，恒常安住，如镜中映现影像，对一切所知无迷惑而明了，无有境与有境的分别念，是后三智慧和一切佛智所依，是圆满受用佛身的究竟所依。
烦恼意转依的平等性智慧，安住于不住轮回涅槃的平等性，以无缘的慈爱和大悲，随众生各自的信解而示现佛身。意识转依的妙观察智，对一切所知恒时无碍，犹如禅定与陀罗尼的宝藏，在众会坛城中显现一切广大法财，降下断除疑惑的大法雨。五根识转依的成所作智，在一切世界以无量种种身语意化现成就一切众生利益。
法身是由二十一类无漏法组成，哪些呢？第一类是三十七菩提分法，其义已如前述，此处应了解这些菩提分已达究竟，转依为殊胜佛智，并非自相续的心与心所法的实体，其他所有类别也应如是理解。第二类是四无量心，其义已如前述，此处已达究竟，为不可思议智慧所摄。第三类是八解脱：有色观色解脱、无色观色解脱二者，是在内能作者自身立有色无色想后，观外色为不净。净解脱是从对不净色生厌解脱，净信并能变化如是净相。这样了知一切净不净都只是依缘而心假立，是从对色贪著解脱的道路。空无边处解脱等四者是四无色定，从色界和自地以下的贪著中解脱。灭尽解脱是超越有顶心，灭受想的禅定，以此从三界贪著中解脱。


 །དེ་བརྒྱད་ཀྱི་དང་པོ་བདུན་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བསྒྲུབ་ལ། འགོག་སྙོམས་ནི་ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པས་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཐམས་ཅད་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲུབ་སྟེ་ཆགས་པ་ལས་ཐར་བའི་དོན་དུ་སྒོམ་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་མཐར་ཕྱིན་པ་འབྲས་བུའི་
22-1-101a
ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་ཡོད་པ་སྟེ་འོག་མ་ཟིལ་གནོན་སོགས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །བཞི་པ་མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་འཇུག་དགུ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་བཞི་དང་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་དང་དགུ་སྟེ། འདི་དག་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་གྲོལ་བའི་དོན་དུ་བསྒོམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་མཐར་ཐུག་པའོ། །ལྔ་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་ནི། ནང་གཟུགས་སུ་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་ཀྱི་གཟུགས་ཆུང་ངུ་ཟིལ་གནོན་དང་། ཆེན་པོ་ཟིལ་གནོན་གཉིས། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་དེ་གཉིས་ཏེ་དབྱིབས་ཟིལ་གནོན་བཞིའོ། །ནང་གི་འདུ་ཤེས་གཉིས་གོང་བཞིན་དང་གཟུགས་ཆུང་ངུ་སེམས་ཅན་གྱི་གཟུགས། ཆེན་པོ་སྣོད་གྱི་གཟུགས་རྣམས་སོ། །ཁ་དོག་གི་ཟིལ་གནོན་བཞི་ནི་སྔོ་སེར་དཀར་དམར་ཟིལ་གནོན་བཞིའོ། །འདི་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲུབས་པས་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་ལྟར་སྣང་བས་གཞན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་རང་ཡིད་མི་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དབྱིབས་བཞི་ལ་མི་སྡུག་པ་ཡང་ཡོད་ལ། ཁ་དོག་བཞི་སྡུག་པའོ། །དྲུག་པ་ཟད་པར་བཅུ་ནི་ཟད་པར་ས་ཆུ་མེ་རླུང་ནམ་མཁའ་ལྔ་དང་། སྔོ་སེར་དཀར་དམར་རྣམ་ཤེས་ལྔ་སྟེ་བཅུའོ། །དེ་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་པར་བསྒྲུབས་པས། སྣང་བ་ཐམས་ཅད་གང་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་དུ་སྣང་བ་སྟེ། 
22-1-101b
ཟད་པར་ཞེས་པ་མཐའ་དག་གི་དོན་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་སྣང་བ་ལ་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་སར་དམིགས་ན་ཐམས་ཅད་དུ་སར་སྣང་བ་སོགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྣམ་ཐར་དང་ཟད་པར་དང་ཟིལ་གནོན་འདི་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྩལ་སྦྱོང་བའི་དོན་དུ་བསྒོམ་པ་ཡིན་ཞིང་འདི་རྣམས་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཏིང་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ལ་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་རྣམས་དང་བཅས་པ་སྟེ་གཞན་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་དག་ལ་སྤྲུལ་པ་འབྱོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་དག་གིས་མཚོན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཉན་ཐོས་སློབ་མི་སློབ་དང་། བྱང་སེམས་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་ཆོས་སུ་བཞག་པ་དེ་དག་རྣམ་པ་ཆ་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་དེ་ལྟར་བཞག་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་ནི་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །བདུན་པ་ཉོན་མོངས་མེད་པ་ནི། སྐབས་འདིར་ཕ་རོལ་ཀྱི་སེམས་རྒྱུད་རང་ལ་དམིགས་ནས་ཉོན་མོངས་མི་སྐྱེ་བར་རྗེས་སུ་སྲུང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་གྲོང་སོགས་སུ་བྱོན་པ་ན་ཐོག་མར་དེར་སོང་ན་བདག་ལ་དམིགས་ནས་གཞན་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་སྐྱེའམ་མི་སྐྱེ་མངོན་ཤེས་ཀྱིས་བརྟགས་ནས་སྐྱེ་བར་མཐོང་ན་དེར་མི་འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་རྗེས་སུ་སྲུང་བ་ཙམ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མ་བརྟག་པར་ཞུགས་པས་ཕ་རོལ་ཀྱི་ཉོན་མོངས་སྲུང་མ་ནུས་པ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ནི་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཅན་དེའི་དྲུང་དུ་གཤེགས་
22-1-102a
ནས་ཐབས་ལ་མཁས་པས་དེ་དག་གི་ཉོན་མོངས་པ་རྒྱུན་གཅོད་པར་མཛད་པས་ཉོན་མོངས་མེད་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། །བརྒྱད་པ་སྨོན་ནས་མཁྱེན་པ་ཞེས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་གཞལ་བྱ་ལྐོག་གྱུར་དང་། གཞན་གྱིས་དྲིས་པའི་དོན་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྨོན་ནས། བསམ་གཏན་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པས་དོན་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་པ། དཔེར་ན་མོའུ་གལ་གྱི་བུས་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་རབས་བཤད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
这八种中，前七种是世间人也能修习的，灭尽定是由声闻阿罗汉修习的，而这一切都依靠禅定来修习，为了从贪著中解脱而修持。这些修行达到究竟，成为不可思议的果位智慧之自性，是存在于佛地的。对下面的制胜等一切也应如是了解。
第四类是九次第等至，即四禅定、四无色等至和灭尽等至九种，这些是为了从禅定障碍中解脱而修习的，在佛地达到究竟。
第五类是八胜处：内有色想观外小色胜处、内有色想观外大色胜处，内无色想观外小色胜处、内无色想观外大色胜处，这是四种形体胜处。内想如前所述，小色是有情之色，大色是器世间之色。四种颜色胜处是青黄白红胜处。这些通过依靠禅定修习，使所缘的形体和颜色如实显现，制胜外境而不被夺心。四种形体胜处中也有不净观，四种颜色胜处则是净观。
第六类是十遍处：地水火风空五遍处，青黄白红和识五遍处，共十种。依靠禅定修成遍处，使一切显现都成为所缘之境，"遍"的意思是"全部"，表示遍及一切的显现。因此，若缘地则一切显为地等，应当了知。
这些解脱、遍处和胜处是为了锻炼禅定力而修习的，它们依靠禅定而成为定慧的本体以及与之相应的法，对其他也应如是了解。这些称为"修习化现之道"。这些例子表明，佛地上有所谓与世间人、声闻有学无学和诸菩萨共同的法，虽然从相似的形式上这样安立，但在佛地上已成为不共的自性。
第七类是无烦恼，在此是指对方以自己为所缘而不生烦恼，保护他们。声闻阿罗汉们去村庄等处时，首先以神通观察，若去那里会不会使他人缘于自己而生起烦恼，若见会生起则不去那里等，仅是如此保护他人。有时也会因未观察而进入某处，无法保护他人免于烦恼。而佛陀则亲往会生烦恼的众生处，以方便善巧断除他们的烦恼相续，所以佛陀的无烦恼特别殊胜。
第八类是愿智，是指声闻们对于隐蔽的所知境或他人所问的任何义理，发愿"愿我了知此义"，然后入于禅定等持中了知其义，例如目犍连描述释迦族谱等。
;


 །ཉན་ཐོས་དེ་དག་གིས་དོན་ཅི་རིགས་ཤེས་ཀྱང་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པའི་དོན་མི་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྨོན་ནས་མཁྱེན་པ་ནི་འབད་རྩོལ་མེད་པར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་དང་། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཆགས་ཐོགས་མེད་པར་གཟིགས་པ་དང་། མཉམ་པར་བཞག་ན་ཤེས་ཀྱི་མ་བཞག་ན་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་མེད་པར་རྟག་ཏུ་མཉམ་བཞག་ལ་གནས་བཞིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་གང་དང་གང་འདོད་པའི་དྲི་བ་མཐའ་དག་གི་ལན་འདེབས་པར་མཛད་པས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ། །དགུ་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ནི་མངོན་ཤེས་ལྔ་དང་ཟག་ཟད་དང་དྲུག་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བཅུ་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བཅུ་གཅིག་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དག་པ་བཞི་ནི། ལུས་དང་དམིགས་པ་དང་སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་དག་པ་སྟེ། ལུས་གང་འདོད་དུ་བསྒྱུར་བ་
22-1-102b
ལ་མངའ་དབང་བརྙེས་པ་དང་པོ། ཡུལ་གང་འདོད་དུ་བསྒྱུར་བ་ལ་མངའ་དབང་བརྙེས་པ་གཉིས་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་མཐའ་དག་ལ་མངའ་བརྙེས་པ་གསུམ་པ། ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་ཆགས་ཐོགས་མི་མངའ་བ་བཞི་པའོ། །བཅུ་གཉིས་པ་དབང་བཅུ་ནི། ཚེ༷་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་སྐུ་ཚེ་གཏོང་བའམ། བཞུགས་པར་འདོད་ན་བསྐལ་པ་ཚད་མེད་པའི་མཐར་ཡང་བཞུགས་པ་སྟེ་ཇི་ལྟར་བཞེད་པ་བཞིན་དུ་ཚེ་ལ་དབང་ཐོབ་པའོ། །འདི་ནི་སྦྱིན་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་འབྲས་བུའོ། །སེམ༷ས་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་མཉམ་པར་འཇོག་པ་སོགས་ཇི་ལྟར་འདོད་པར་དབང་ཐོབ་པ་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ། ཡོ༷་བྱད༷་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་ནི་ལྷ་དང་མི་དང་བྱང་སེམས་ཀྱི་འབྱོར་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟར་བཞེད་པ་བཞིན་འབྱུང་བ་སྦྱིན་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུའོ། །ལ༷ས་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་ནི་ལས་སུ་བྱ་བ་གང་དང་ཅི་བཞེད་པ་དེ་ལྟར་འགྲུབ་པ་ལ་དབང་བ་དང་། སྐྱེ༷་བ༷་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་ནི་གནས་གང་དང་གང་དུ་ཅི་དང་ཇི་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བ་སྣ་ཚོགས་ཅི་བཞེད་པ་བཞིན་སྟོན་པ་ལ་དབང་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་གཙོ་བོར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །མོ༷ས་པ༷་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་ནི་གདུལ་བྱའི་གང་མོས་པ་ལྟར་དོན་བྱེད་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ནི་སློབ་ལམ་དུ་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་བྱས་པའི་བཟོད་པའི་འབྲས་བུའོ། །སྨོན༷་ལ༷མ་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་ནི་སྨོན་ལམ་ཇི་ལྟར་བཏབ་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་བརྩོན་པའི་འབྲས་བུའོ། །རྫུ༷་འཕྲུ༷ལ་ལ༷་དབ༷ང་བ༷་རྫུ་འཕྲུལ་གང་དང་ཇི་བཞེད་པ་བཞིན་སྟོན་པ་
22-1-103a
ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་དབང་ཐོབ་པ་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུའོ། །ཡེ༷་ཤེས༷་ལ༷་དབ༷ང་བ༷། དུས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་ཆགས་ཐོགས་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་མངའ་དབང་བརྙེས་པ་དང་། ཆོ༷ས་ལ༷་དབ༷ང་བ༷། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ལུང་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གདུལ་བྱའི་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་འཆད་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་དབང་ཐོབ་པ་སྟེ་འདི་གཉིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །སྡེ་ཚན་བཅུ་གསུམ་པ་སྟོབས་བཅུ་ནི། དགེ་བ་ལས་བདེ་བ་འབྱུང་བ་གནས་ཡིན་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་གནས་མིན་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་ཏེ་ཕྱོགས་བཅུ་དུས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཤེས་བྱའི་ཁོང་ན་གང་གནས་ཡིན་པ་དང་། མ་ཡིན་པའི་ཤེས་བྱ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཆགས་ཐོགས་མེད་པར་སྐད་ཅིག་ལ་མཁྱེན་པ་ནི། གན༷ས་དང༷་གན༷ས་མ༷་ཡི༷ན་པ༷་མཁྱེན༷་པ༷འི་སྟོབ༷ས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་མི་དགེ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་དང་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པ་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་མཁྱེན༷་པའི༷་སྟོབ༷ས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
那些声闻虽然能了知某些义理，但对于极为遥远的境界、时间和方式等义理也有不知道的。佛陀的愿智是无需刻意用功而自然成就，能无碍地照见一切所知，不是仅在入定时才能了知而出定则不知，而是恒常安住于等持中，因此能回答众生各种各样想要提问的一切问题，这远胜于声闻们的方式。
第九类是六神通，即五神通加上漏尽通六种，如前所述。
第十类是四无碍解，如前已说。
第十一类是四清净：身清净、所缘清净、心清净和智慧清净。第一是获得对身随意转变的自在力；第二是获得对境随意转变的自在力；第三是获得对一切禅定的自在力；第四是对一切所知无有障碍。
第十二类是十种自在：寿命自在，是对舍寿或住世有自在力，若欲住世可住无量劫之后，如意获得寿命自在。这主要是布施的果报。心自在，是能随意获得入定等自在力，是禅定的果报。资具自在，是能随意示现天人和菩萨的种种殊胜受用，是布施波罗蜜多圆满的果报。业自在，是对任何想做的事业都能如意成就的自在力。受生自在，是能在任何处所随意示现各种不同形态受生的自在力。这两者主要是持戒的果报。信解自在，是能随所化众生的信解而利益他们的自在力，是在有学道时随顺所化众生意乐而修持的忍辱果报。愿自在，是能如所发愿而真实成就，是精进的果报。神变自在，是对随意显现任何神变无有障碍的自在力，是禅定的果报。智慧自在，是对三世所摄一切所知无碍的大智慧获得自在力。法自在，是对十二分教所摄一切教法，能随所化众生的意愿无碍宣说的自在力。这两者是智慧的果报。
第十三类是十力：了知处非处智力，是了知善生乐是处，苦生是非处等为例，对十方三世所摄的所知中，一切是处与非处的所知，都能在一刹那中无障碍了知。同样，了知一切善不善有漏无漏所摄的诸业及其如何成熟的智慧是业异熟智力。


 །དེ་བཞིན་དུ་གདུལ་བྱའི་རིགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་ཁམ༷ས་ཇི་སྙེད་པ་སྣ༷་ཚོག༷ས་མཁྱེ༷ན་པ༷་དང་། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མོ༷ས་པ༷་རྣམ་པ་སྣ༷་ཚོག༷ས་མཁྱེ༷ན་པ༷་དང་། དབ༷ང་པོ༷་རྣོ་རྟུལ་རྣམ་པ་སྣ༷་ཚོག༷ས་མཁྱེན༷་པ༷་དང་། ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་བསྡུས་པ་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་། ཐར་པ་དང་ཐམས་
22-1-103b
ཅད་མཁྱེན་པར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ལམ་སྣ་ཚོགས་པ་མཁྱེན་པ་དང་། ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་པ་དང་། རང་གཞན་གྱི་སྔོན་གྱི་གནས་སྣ་ཚོགས་པ་ཇི་སྙེད་མཁྱེན་པ་དང་། ལྷའི་མིག་གིས་འགྲོ་བ་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་པ་དང་། ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ལམ་དང་འབྲས་བུ་མཁྱེན་པའོ། །སྟོབས་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུར་མི་ཕྱེད་པ་སྟེ། གནས་དང་གནས་མིན་མཁྱེན་པ་སོགས་དྲུག་གིས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གོ་ཆ་ལྟ་བུ་འབིགས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་སྔོན་གནས་འཆི་འཕོ་མཁྱེན་པ་གསུམ་གྱིས་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་རྩིག་པ་ལྟ་བུ་བཤིག་པ་དང་། ཟག་ཟད་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བག་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཤིང་ལྟ་བུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་གནས་གནས་མིན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་ཤེས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ལ་རྨོངས་ནས་ཐབས་ལ་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་པར་བྱེད་ཅིང་། ལས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱབས་ལ་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་ཏེ། འགྲོ་བ་རྣམས་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་བདེ་སྡུག་མྱོང་བ་ལས་དབང་ཕྱུག་སོགས་ཀྱིས་སྐྱབས་བྱེད་མི་ནུས་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཉོན་དང་རྣམ་བྱང་གི་བསམ་གཏན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཟག་བཅས་ལ་དག་པར་ལྟ་ཞིང་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་ཏེ། 
22-1-104a
བསམ་གཟུགས་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་འཁོར་བ་ལས་མི་ཐར་བར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག་མ་བདུན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་ཏེ། ཁམས་མཁྱེན་པས་རིགས། མོས་པས་དད་པ། དབང་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམས་ལས་སྣོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་མཁྱེན་ནས། སྔོན་གནས་འཆི་འཕོ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ལམ་གྱི་རྟེན་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པས་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་དང་། ཟག་ཟད་མཁྱེན་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་འབྲས་བུ་མཁྱེན་ནས་གདུལ་བྱ་ལ་དེ་ལྟར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡེ་ཚན་བཅུ་བཞི་པ་མི་འཇིགས་པ་བཞི་ནི། ར༷ང་དོ༷ན་རྟོག༷ས་པ༷་ཕུན༷་ཚོག༷ས་ཞལ༷་གྱིས༷་བཞེ༷ས་པ༷་ལ༷་མི༷་འཇི༷གས་པ༷་ནི། བདག་གིས་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་དུ་མཁྱེན་ནོ་ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་དང་། ར༷ང་དོན༷་སྤང༷་བ༷་ཕུན༷་ཚོག༷ས་ཞལ༷་གྱིས༷་བཞེས༷་པ༷་ལ༷་མི༷་འཇིག༷ས་པ༷་ནི། བདག་གིས་སྒྲིབ་གཉིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སྤང་བྱ་མ་ལུས་སྤངས་སོ་ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་གཉིས་ནི་རང་གི་དོན་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་བདེན་པར་གསུངས་པ་དང་། གཞན་དོན་དུ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་སྟོན་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་ནི། བདག་མེད་རྟོགས་པ་སོགས་ལམ་འདི་དག་གིས་ཐར་པའི་གནས་སུ་ངེས་པར་འབྱུང་ངོ་ཞེས་སྟོན་པ་དང་། གཞན་དོན་དུ་ལམ་གྱི་གེགས་སྟོན་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་ནི། ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་རྣམས་ནི་ལམ་གྱི་
22-1-104b
གེགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་གཞན་དོན་དུ་བདེན་པར་གསུངས་པའོ། །དེ་ལྟར་གསུངས་བ་བཞི་པོ་དེ་ལ་ལྷའམ་བདུད་དང་ཚངས་པ་དང་བྲམ་ཟེ་སོགས་འཇིག་རྟེན་ན་ཆེ་བ་སུས་ཀྱང་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་རྒོལ་བ་མེད་པས་འཁོར་གྱི་ནང་ན་སེང་གེ་བཞིན་དུ་འཇིགས་པ་དང་བག་ཚ་བ་མེད་པར་སེང་གེའི་སྒྲ་དེ་ལྟ་བུ་སྒྲོག་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ།

 །དེ་བཞིན་དུ་གདུལ་བྱའི་རིགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་ཁམ༷ས་ཇི་སྙེད་པ་སྣ༷་ཚོག༷ས་མཁྱེ༷ན་པ༷་དང་། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མོ༷ས་པ༷་རྣམ་པ་སྣ༷་ཚོག༷ས་མཁྱེ༷ན་པ༷་དང་། དབ༷ང་པོ༷་རྣོ་རྟུལ་རྣམ་པ་སྣ༷་ཚོག༷ས་མཁྱེན༷་པ༷་དང་། ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་བསྡུས་པ་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་། ཐར་པ་དང་ཐམས་
22-1-103b
ཅད་མཁྱེན་པར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ལམ་སྣ་ཚོགས་པ་མཁྱེན་པ་དང་། ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་པ་དང་། རང་གཞན་གྱི་སྔོན་གྱི་གནས་སྣ་ཚོགས་པ་ཇི་སྙེད་མཁྱེན་པ་དང་། ལྷའི་མིག་གིས་འགྲོ་བ་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་པ་དང་། ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ལམ་དང་འབྲས་བུ་མཁྱེན་པའོ། །སྟོབས་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུར་མི་ཕྱེད་པ་སྟེ། གནས་དང་གནས་མིན་མཁྱེན་པ་སོགས་དྲུག་གིས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གོ་ཆ་ལྟ་བུ་འབིགས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་སྔོན་གནས་འཆི་འཕོ་མཁྱེན་པ་གསུམ་གྱིས་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་རྩིག་པ་ལྟ་བུ་བཤིག་པ་དང་། ཟག་ཟད་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བག་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཤིང་ལྟ་བུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་གནས་གནས་མིན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་ཤེས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ལ་རྨོངས་ནས་ཐབས་ལ་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་པར་བྱེད་ཅིང་། ལས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱབས་ལ་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་ཏེ། འགྲོ་བ་རྣམས་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་བདེ་སྡུག་མྱོང་བ་ལས་དབང་ཕྱུག་སོགས་ཀྱིས་སྐྱབས་བྱེད་མི་ནུས་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཉོན་དང་རྣམ་བྱང་གི་བསམ་གཏན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཟག་བཅས་ལ་དག་པར་ལྟ་ཞིང་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་ཏེ། 
22-1-104a
བསམ་གཟུགས་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་འཁོར་བ་ལས་མི་ཐར་བར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག་མ་བདུན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བསླུ་བའི་བདུད་འཇོམས་ཏེ། ཁམས་མཁྱེན་པས་རིགས། མོས་པས་དད་པ། དབང་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམས་ལས་སྣོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་མཁྱེན་ནས། སྔོན་གནས་འཆི་འཕོ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ལམ་གྱི་རྟེན་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པས་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་དང་། ཟག་ཟད་མཁྱེན་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་འབྲས་བུ་མཁྱེན་ནས་གདུལ་བྱ་ལ་དེ་ལྟར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡེ་ཚན་བཅུ་བཞི་པ་མི་འཇིགས་པ་བཞི་ནི། ར༷ང་དོ༷ན་རྟོག༷ས་པ༷་ཕུན༷་ཚོག༷ས་ཞལ༷་གྱིས༷་བཞེ༷ས་པ༷་ལ༷་མི༷་འཇི༷གས་པ༷་ནི། བདག་གིས་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་དུ་མཁྱེན་ནོ་ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་དང་། ར༷ང་དོན༷་སྤང༷་བ༷་ཕུན༷་ཚོག༷ས་ཞལ༷་གྱིས༷་བཞེས༷་པ༷་ལ༷་མི༷་འཇིག༷ས་པ༷་ནི། བདག་གིས་སྒྲིབ་གཉིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སྤང་བྱ་མ་ལུས་སྤངས་སོ་ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་གཉིས་ནི་རང་གི་དོན་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་བདེན་པར་གསུངས་པ་དང་། གཞན་དོན་དུ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་སྟོན་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་ནི། བདག་མེད་རྟོགས་པ་སོགས་ལམ་འདི་དག་གིས་ཐར་པའི་གནས་སུ་ངེས་པར་འབྱུང་ངོ་ཞེས་སྟོན་པ་དང་། གཞན་དོན་དུ་ལམ་གྱི་གེགས་སྟོན་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་ནི། ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་རྣམས་ནི་ལམ་གྱི་
22-1-104b
གེགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་གཞན་དོན་དུ་བདེན་པར་གསུངས་པའོ། །དེ་ལྟར་གསུངས་བ་བཞི་པོ་དེ་ལ་ལྷའམ་བདུད་དང་ཚངས་པ་དང་བྲམ་ཟེ་སོགས་འཇིག་རྟེན་ན་ཆེ་བ་སུས་ཀྱང་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་རྒོལ་བ་མེད་པས་འཁོར་གྱི་ནང་ན་སེང་གེ་བཞིན་དུ་འཇིགས་པ་དང་བག་ཚ་བ་མེད་པར་སེང་གེའི་སྒྲ་དེ་ལྟ་བུ་སྒྲོག་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是简体中文翻译：
同样地，[佛陀]了知所有应被调伏众生的种性界、十八界等各种界，了知一切众生的各种志向，了知诸根[利钝]等各种差别，了知有漏与无漏所摄的善趣与恶趣，了知导向解脱与一切智的各种道路，了知有漏与无漏所摄的各种禅定安立，了知自他过去的各种住处，以天眼了知诸众生的死亡与未来的各种出生，了知灭尽一切漏的道与果。这十种力如金刚般不可分割：以知处非处等六力能穿透如铠甲般的所知障，以知禅定、宿住、死生三力能摧毁如墙壁般的禅定障，以漏尽智力能斩断如树木般的习气障。又，以知处非处力了知因与非因，使众生不再迷惑于导向善趣和恶趣的原因，从而降服欺诳方法的魔；以业智力降服欺诳皈依的魔，使了知众生依业力而感受苦乐，梵天等无力救护；以知烦恼及清净禅定之力降服视有漏为清净的欺诳魔，使了知仅获得禅定色界[成就]不能解脱轮回；以余七力降服欺诳大乘出离的魔，以界智了知种性，以意乐[了知]信仰，以根[了知]智慧的差别，从而了知[众生]根器的差异，以宿命死生智力了知道的所依，以遍趣行道智了知道的本质，以漏尽智了知出离之果，然后为所调伏众生如是宣说。
第十四类，四无畏是：对圆满证悟自利而无所畏惧，即我已现证一切所知的一切相而无畏惧；对圆满断除自利而无所畏惧，即我已断除二障及习气等一切所断而无畏惧。这两种是如实宣说自利真实的[无畏]。为利他而示现出离道的无畏，即宣说通过证悟无我等这些道路必定能获得解脱；为利他而示现道障的无畏，即宣说贪等烦恼是道的障碍。这两种是为利他而真实宣说的[无畏]。对于这四种宣说，世间上的天、魔、梵天、婆罗门等任何尊贵者都不能如法驳斥说"不是这样的"，因此[佛陀]在众会中如狮子般无有恐惧和怯懦，发出这样的狮子吼。


 །སྡེ་ཚན་བཅོ་ལྔ་པ་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ནི། སྐུ་ལ་འཁྲུལ་པ་མི་མངའ་བ། གསུང་ལ་ཅ་ཅོ་མི་མངའ་བ། ཐུགས་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པ་མི་མངའ་བ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཐུགས་མི་མངའ་བ། འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་མི་མངའ་བ། མ་བརྟག་པའི་བཏང་སྙོམས་མི་མངའ་བ་སྟེ་སྤྱོད་པས་བསྡུས་པ་དྲུག་དང་། དཀོན་མཆོག་གི་གདུང་འཛིན་ཅིང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པའི་འདུན༷་པ༷་ཉམ༷ས་པ༷་མི༷་མང༷འ་བ༷། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དོན་ལ་སྤྲོ་བའི་བརྩོན༷་འགྲུ༷ས། ཆོས་ཀུན་ཇི་བཞིན་གཟིགས་པ་མི་བརྗེད་པའི་དྲ༷ན་པ༷། ཆོས་རབ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས༷་ར༷བ། སྒྲིབ་གཉིས་ལས་རྣམ༷་པ༷ར་གྲོལ༷་བ༷། ཆོས་ཀུན་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་ཡེ་ཤེས་སྒྲིབ་པ་ཀུན་ལས་གྲོལ་བ་སོ་སོ་རང་རིག་པ་མངའ་བ་ནི་རྣ༷མ་པ༷ར་གྲོལ༷་བ༷འི་ཡེ༷་ཤེ༷ས་གཟིག༷ས་པ༷་སྟེ༷། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ཉམས་པ་མི་མངའ་བ་ཞེས་སྦྱར་ནས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྟོགས་པས་བསྡུས་པ་དྲུག་གོ། །སྐུའི༷་ལ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཡེ༷་ཤེ༷ས་སྔོ༷ན་དུ༷་
22-1-105a
འགྲོ༷་ཞིང༷་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའམ་འཇུག་པ་དེ་བཞིན་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ལས་ལ་སྦྱར་ཏེ་དེ་གསུམ་ནི་མཛད་པས་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་དོན་ཡོད་པའོ། །འད༷ས་པ༷འི་དུས༷་ལ༷་མ་ཆག༷ས་མ༷་ཐོག༷ས་པ༷འི་ཡེ༷་ཤེ༷ས་ཀྱི༷་གཟིག༷ས་པ༷་འཇུག༷་པ༷། དེ་བཞིན་ད་ལྟ་དང་མ་འོང་པ་ལ་སྦྱར་བ་གསུམ་ནི་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གསུམ་སྟེ་དུས་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་པའོ། །དེ་བཅོ་བརྒྱད་ནི། སངས་རྒྱས་ཁོ་ན་ལས་གཞན་ས་བཅུའི་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལའང་མེད་པས་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནའི་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་སྟེ་འབྱུང་བ་བཞི་དང་མ་འདྲེས་པའི་ནམ་མཁའ་རང་གི་ཁམས་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནའི་ཁྱད་ཆོས། སྐུ་ཚད་མེད་ཅིང་ཐམས་ཅད་ལས་འཕགས་པ། སྤྱི་གཙུག་བལྟར་མི་མངོན་པ། རྩི་སྨན་ལྟར་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱོན་ཞི་བར་བྱེད་པ། ན་བཟའ་སྐུ་ལ་སོར་གཅིག་གིས་མ་རེག་པ་སོགས་མ་འདྲེས་པའི་ཡོན་ཏན་གཞན་ཡང་མང་དུ་ཡོད་དོ། །ཤེར་ཕྱིན་རྒྱན་ན་མདོའི་གོ་རིམ་གྱི་དབང་གིས་མ་འདྲེས་པ་འདི་སྡེ་ཚན་ཉི་ཤུ་པར་བཞག་པར་མཛད་དོ། །སྡེ་ཚན་བཅུ་དྲུག་པ་བསྲུང་བ་མེད་པ་ཞེས། སྐུ་ལ་བསྲུང་བ་མེད་པ་སོགས་གསུམ་ནི། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལ་བཅབ་པར་བྱ་རྒྱུའི་སྐྱོན་གྱི་རྣམ་པ་ཕྲ་མོ་ཡང་མི་མངའ་བས་གཞན་ལ་འཛེམ་པའམ་བསྲུང་བ་ཅི་ཡང་མེད་པའོ། །
22-1-105b
སྡེ་ཚན་བཅུ་བདུན་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་གསུམ་ནི། གུས་པས་ཆོས་ཉན་པ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པར་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ། དེ་བཞིན་དུ་མ་གུས་ཤིང་མི་ཉན་པ་ལ་སྡང་བ་མེད་པར་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་དང་། ཉན་མི་ཉན་གཉིས་ཀ་ལ་ཆགས་སྡང་གཉིས་ཀ་མེད་པར་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པའོ། །བཅོ་བརྒྱད་པ་བསྙེལ་བ་མི་མངའ་བ་ནི། གདུལ་བྱའི་དོན་མཛད་པ་ལ་དུས་ལས་འདའ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་ལྟ་བུ་སྟེ་མདོར་ན་དུས་སུ་འགྱང་ནས་ཕྱི་བསྙིལ་མི་མངའ་བའོ། །བཅུ་དགུ་པ་བག་ཆགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ནི། སྒོ་གསུམ་གྱི་གནས་ངན་ལེན་ཉོན་ཤེས་ཀྱི་ས་བོན་ཕྲ་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་དེ་དག་གི་བག་ཆགས་པ་ཙམ་ཡང་གཏན་ནས་མི་མངའ་བའོ། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མེད་ཀྱང་བག་ཆགས་ཀྱི་གད་མོ་རྟ་གད་དུ་རྒོད་པ་ལྟ་བུ་སོགས་དུ་མ་ཡོད་དོ། །ཉི་ཤུ་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི། མཐའ་ཡས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ཉིན་མཚན་ལན་དྲུག་གིས་མཚོན་ནས་རྟག་ཏུ་གཟིགས་ཤིང་སྐྱོབ་པར་མཛད་པའོ།

这些是简体中文翻译：
第十五类，十八不共法是：身无过失，语无杂乱，意无忘失，无不等持心，无种种想，无不观察的舍心，这六种是行为所摄。不退失欲求，即持守三宝并利益众生的意乐不退失；同样地，不退失勤于利他的精进；不忘失如实照见诸法的正念；不退失分辨诸法的智慧；不退失从二障解脱；不退失解脱智见，即于诸法获得自在的智慧，从一切障碍中解脱的各别自证智慧。所有这些后面都应加上"不退失"，这六种是证悟所摄。身业皆由智慧引导并随智慧而行，同样适用于语业和意业，这三种是事业所摄，即身语意的一切事业在一切方面皆有意义。对过去时无障碍无阻滞的智慧观照，同样适用于现在和未来时，这三种是时间所摄，即于一切时中遍知一切。
这十八种唯有佛陀拥有，即使十地菩萨也没有，因此称为唯佛不共法，如同四大元素不能混淆的独特虚空界。此外，唯佛的殊胜特征还有：身量无限且超越一切，顶髻不可见，如同药草一般，众生一见即能消除过失，衣服与身体相距一指等，还有许多其他不共功德。在《般若波罗蜜多庄严论》中，由于经典的顺序，将这些不共法列为第二十组。
第十六类，三无护：身无护等三种，指佛陀身语意无有丝毫需要隐藏的过失，因此对他人无需有所顾忌或防护。
第十七类，三念住是：对恭敬听法者无贪著而安立正念，同样地，对不恭敬不听法者无瞋恚而安立正念，对听与不听二者皆无贪瞋二者而安立正念。
第十八类，无忘失：在度化众生的事业中毫无延误，如海浪一般，简言之，不会拖延推迟。
第十九类，永断习气：不仅没有三门的恶行和烦恼所知的细微种子，连其习气也完全没有。声闻虽无烦恼种子，但仍有习气，如马嘶般的大笑等多种表现。
第二十类，大悲：以饶益一切无边众生的大悲心，以日夜六时为例，恒常观照并救护众生。


 །སྡེ་ཚན་ཉེར་གཅིག་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཁོ་ནའི་མཁྱེན་པའི་རྣམ་པ་སྟེ་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པ་ཅིག་ཆར་མངོན་སུམ་དུ་མཁྱེན་པ་དང་། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་། རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ལྡོག་ཆ་
22-1-106a
ནས། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ། རང་བྱུང་གི་རྣམ་པ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །སྡེ་མཚན་ཉེར་གཅིག་པོ་དེ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་། སྔོན་དང་ད་ལྟ་ཕྱི་མའི་མཐའ་མཁྱེན་པའི་རིག་པ་གསུམ་དང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་གསུམ་དང་། སྐུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ། གསུང་ཀུན་བརྗོད་པ། ཐུགས་རྗེས་བསྟན་ཀྱི་ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་སོགས་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་གཞན་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སྐུ་མཐར་ཐུག་པ་དག་པའི་གདུལ་བྱ་ས་དང་པོ་ནས་བཅུ་པའི་བར་གྱི་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སྣང་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལ་རྫོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པའི་སྐུའོ། །དེ་ཉིད་ངེས་པ་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ། གནས་ངེས་པ་འོག་མིན་ཆེན་པོ་ཁོ་ནར་བཞུགས་པ། སྐུ་ངེས་པ་མཚན་དཔེ་གསལ་རྫོགས་ཀྱི་རང་བཞིན། ཆོས་ངེས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་སྟོན་པ། འཁོར་ངེས་པ་ས་བཅུའི་སེམས་དཔའ་ཤ་སྟག་པ། དུས་ངེས་པ་འཁོར་བའི་མཐའི་བསྐལ་པ་ཇི་སྲིད་དུ་བཞུགས་པའོ།

这些是简体中文翻译：
第二十一类，一切相智性是：唯佛的智慧相，即同时现前了知一切所知相而无遗漏，又从与真如无二且为自生智慧本质的角度，也称为"佛性相"、"真如相"、"自生相"。这二十一类涵盖了佛陀一切智慧功德，其他分类还有：了知过去、现在、未来边际的三明，不可思议的身、语、意三密，身神变神通、语遍说、意随教神变三种等，应从其他众多分类中了知。
受用圆满身是佛陀究竟色身，显现给清净所化的初地至十地菩萨，即受用大乘法的圆满之身。此身具有五种决定：处所决定，唯住于大色究竟天；身相决定，具足明显圆满相好的本性；法决定，唯说大乘法；眷属决定，唯有十地菩萨；时间决定，住世直至轮回边际的劫数。


 །གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་ཡོན་ཏན་ནི་མཚན་བཟང་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་སྟེ། དེ་ཡང་མཚན་བཟང་སོ་གཉིས་ནི། ཕྱག་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་ན་འཁོར་ལོ་རྩིབས་སྟོང་གི་རྣམ་པ་རྒྱ་
22-1-106b
ལས་རྒྱ་ཡི་འབུར་དོད་པ་ལྟ་བུས་མཚན་པ་དང་། ༡ ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་གཉིས་རུས་སྦལ་གྱི་ལྟོ་བ་ལྟར་མཉམ་ཞིང་ལེགས་པར་གནས་པ་དང་། ༢ ཕྱག་ཞབས་ཀྱི་སོར་མོ་ངང་པ་ལྟར་དྲ་བས་འབྲེལ་བ་དང་། ༣ ཕྱག་དང་ཞབས་འཇམ་ཞིང་གཞོན་ཤ་ཆགས་པ་དང་། ༤ སྐུ་ཡི་གནས་བདུན་མཐོ་བ་སྟེ། ཕྱག་ཞབས་ཀྱི་རྒྱབ་བཞི་ཕྲག་པ་གཉིས་ལྟག་པ་དང་བདུན་པོ་ཤོང་བུ་མེད་པར་རྒྱས་ཤིང་གང་སྟེ་མཐོ་བ་དང་། ༥ ཕྱག་ཞབས་ཀྱི་སོར་མོ་རིང་བ་དང་། ༦ ཞབས་ཀྱི་རྟིང་པ་བཞི་ཆ་ཕྱིར་འཕགས་ཤིང་ཡངས་པ་དང་། ༧ ཕལ་པ་ལས་ཁྲུ་བདུན་ཙམ་དུ་སྐུ་ཆེ་ཞིང་དྲང་བ་རྡོ་རྗེ་ལྟར་མཁྲེགས་ལ་སྲེད་མེད་བུའི་སྟོབས་མངའ་བ་དང་། ༨ ཞབས་ཀྱི་ལོང་བུ་ལྷ་ང་བཅས་པའི་འབུར་མི་མངོན་པ་དང་། ༩ སྐུའི་བ་སྤུ་ཐམས་ཅད་གྱེན་དུ་ཕྱོགས་པར་སྐྱེས་པ་དང་། ༡༠ བྱིན་པ་རི་དྭགས་ཨེ་ན་ཡ་དང་འདྲ་བར་ཟླུམ་ལ་རྒྱས་ཤིང་མཛེས་པ་དང་། ༡༡ སྐུ་མ་བཏུད་ཀྱང་ཕྱག་བརྐྱང་པ་པུས་མོའི་ལྷ་ངར་སླེབ་པས་ཕྱག་རིང་ཞིང་མཛེས་པ་དང་། ༡༢ གླང་པོ་ཆེའམ་རྟ་ཅང་ཤེས་ལྟར་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྟེ་གསང་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་དང་། ༡༣ པགས་པ་གསེར་གྱི་མདོག་ལྟ་བུར་དྭངས་གསལ་སྣུམ་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ༡༤ པགས་པ་སྲབ་ཅིང་འཇམ་པ་དང་། ༡༥སྐུའི་བ་སྤུ་ཐམས་ཅད་ཕྲ་ཞིང་འཇམ་ལ་རེ་རེ་ནས་སྐྱེས་ཏེ་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བ་དང་། ༡༦ ཞལ་གྱི་སྨིན་མཚམས་ན་མཉེན་འཇམ་དཀར་བའི་མཛོད་སྤུ་རང་བཞིན་དུ་ཁྲུ་གང་ངམ་གསུམ་ཙམ་པ་གཡས་སུ་འཁྱིལ་
22-1-107a
ཞིང་སྐྱུ་རུ་རའི་འབྲས་བུའི་ཚད་ཙམ་དངུལ་གྱི་འབུར་ལྟ་བུས་བརྒྱན་པ་དང་། ༡༧ རོ་སྟོད་སེང་གེ་ལྟར་འཕེལ་ཀ་ཆེ་བ་དང་། ༡༨ དཔུང་པ་གཉིས་ཀྱི་མགོ་གསེར་གྱི་བུམ་པ་ལྟར་ཟླུམ་པ་དང་། ༡༩ཐལ་གོང་གཉིས་གཤོང་བུ་མེད་པར་རྒྱས་ཤིང་གང་བ་དང་། ༢༠ ལྗགས་ལ་རོ་གང་བླང་བ་རོ་ཞིམ་པའི་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པ་དང་། ༢༡ སྐུ་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལྟར་ཆུ་ཞིང་གབ་པ་སྟེ་གྱེན་འཕྲེད་ཆ་སྙོམས་པར་མཛེས་པ་དང་། ༢༢ ཟླུམ་ཞིང་གནག་ལ་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བའི་གཙུག་ཏོར་བལྟར་མི་མངོན་པ་དང་། ༢༣ རང་བཞིན་དུ་ཞལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁེབས་པ་ཙམ་གྱི་ལྗགས་རིང་ལ་མཛེས་པ་དང་། ༢༤ གསུང་ཚངས་པའི་དབྱངས་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་ནི། ༢༥ ཤེས་ཤིང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ། མཉན་པར་འོས་ཤིང་མི་མཐུན་པ་མེད་པ། ཟབ་ཅིང་རྗེས་སུ་སྒྲོག་པ། བཏང་མི་བྲ་ཞིང་རྣ་བར་སྙན་པ། མ་འཁྲུགས་ཤིང་གསལ་བའི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པའམ། དེ་ལས་ཕྱེས་ཏེ་དྲུག་ཅུར་བགྲང་བའམ། ཡང་ན་གསུང་དབྱངས་ཀྱི་ཡན་ལག་དྲུག་ཅུ་འོག་ནས་འཆད་འགྱུར་ལྟར་རོ། །འགྲམ་པ་གཉིས་སྡུག་ཅིང་ཟླུམ་ལ་རྒྱས་པ་མེ་ལོང་གི་ངོས་སམ་སེང་གེའི་འགྲམ་པ་འདྲ་པ་དང་། ༢༦ མཆེ་བ་བཞི་སོགས་ཚེམས་ཐམས་ཅད་མདོག་ཤིན་ཏུ་དཀར་བ་དང་། ༢༧ ཚེམས་ཐམས་ཅད་མཐོ་དམན་རིང་ཐུང་གི་ཚད་མཉམ་པ་དང་། ༢༨ ཚེམས་ལ་བར་མཚམས་མ་བྱེ་བས་ཐགས་བཟང་བ་དང་། ༢༩ 
22-1-107b
ཡས་དང་མན་ན་ཉི་ཤུ་རེ་སྟེ་ཚེམས་ཀྱི་གྲངས་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ་ཚང་བ་དང་། ༣༠ སྤྱན་ནི་རིན་པོ་ཆེ་མཐོན་མཐིང་དང་འདྲ་བར་མཛེས་པ་༣༡ ཞེས་གཙོ་བོར་སྨྲོས་པ་སྟེ། ནང་གསེས་སུ་དབུས་ཀྱི་སྤྱན་འབྲས་ཟླུམ་པོ་བུང་བ་ལྟར་གནག་པའི་དབུས་ན་རྣོ་མིག་ཤིན་ཏུ་གནག་པ་དང་བཅས་པ། དེའི་རྒྱབ་ཏུ་གཡས་གཡོན་གྱི་སྤྱན་ཚིལ་དཀར་བ། དེའི་གྲྭ་ཟུར་གཉིས་དམར་བའི་བག་དང་ལྡན་པ། སྤྱན་དབུས་ཀྱི་ཁ་སོ་སྔོ་བ། གཏིང་དུ་གསེར་གྱི་མདོག་ལྟར་སེར་བ་ལྔ་ཡོད་དོ། །སྤྱན་གྱི་རྫི༷་མ༷་༼འཇིག་རྟེན་པས་སྨིན་མ་ལ་རྫི་མ་ཟེར་ཡང་འདིར་དེ་མིན་ནོ།

这些是简体中文翻译：
色身功德是三十二种妙相和八十种随好。其中三十二种妙相是：手足心中有千辐轮相，如印章般凸起；(1)两足底如龟腹般平坦而安稳；(2)手足指间如鹅王般有网相连；(3)手足柔软有童子肉；(4)身体七处高起，即手足背四处、两肩和颈七处丰满无凹陷；(5)手足指长；(6)足跟四分之一向外突出且宽阔；(7)身高约七肘，身形端直如金刚般坚硬，具有天子无欲之力；(8)踝骨及膝盖骨突起不显；(9)全身毫毛向上生长；(10)小腿如鹿王般圆满丰满而美观；(11)身不弯曲，手臂伸直可至膝盖，臂长而美观；(12)如大象或骏马般，阴藏隐于腹中；(13)皮肤如黄金色般明净光润悦意；(14)皮肤薄而柔软；(15)全身毫毛细软，一一分生，向右旋转；(16)眉间有柔软洁白的眉间白毫，自然长约一肘或三肘，向右旋转，如鲜奈果大小，似银色凸起装饰；(17)上身如狮子般威严宽阔；(18)两肩头如金瓶般圆润；(19)两胛间丰满无凹陷；(20)舌头无论尝何种味，都成为最上美味的功德；(21)身如尼拘律树般匀称，高度和宽度相等而美观；(22)圆满黑亮向右旋转的顶髻不可见；(23)自然长及覆盖脸部的舌头长而美观；(24)具有梵音之语：(25)能被理解且令人明了，值得聆听无有违逆，深奥且回响，不变且悦耳，平和且清晰等五支功德，或者分为六十种计数，或如后所说的六十种语支。两颊美丽圆润丰满如镜面或狮子颊；(26)犬齿等所有牙齿极为洁白；(27)所有牙齿高低长短均等；(28)牙齿之间无间隙排列整齐；(29)上下各二十颗，共四十颗牙齿圆满；(30)眼睛如蓝宝石般美丽；(31)这是主要所说的。
细分之下，中央的眼球圆润，如蜜蜂般黑亮，中间有极黑的瞳孔；其后有左右白色眼膜；两个眼角带有红晕；眼睛中部边缘青色；深处如黄金色般呈黄色，共有五种[颜色]。眼睫毛[世间人称眉毛为"旃马"，但此处非指此]
;


 །མཆན།༽ བ་མཆོག་སྟེ་བ་ཡི་ཁྱུ༷་མཆོག༷་དང༷་འདྲ༷་བ༷་ནི། སྤྱན་གྱི་ཡ་ལྕིབས་མ་ལྕིབས་ཀྱི་སྤུ་རྣམས་ལེགས་པར་གཞོལ་ཞིང་མ་འདྲེས་པ་ཁྱུ་མཆོག་དང་བེའུའི་རྫི་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། མཚན་སོ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གང་གིས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་འདི་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་ཤེས་ཤིང་། དང་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་འདི་དག་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོར་མཚོན་པར་བྱེད་པས་མཚན་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུད་བླ་མར་བ་སྤུའི་གཉིས་དང་། པགས་པའི་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བརྩིས། རྟིང་པ་ཡངས་པ་དང་། ལོང་བུ་མི་མངོན་པ་ཁོངས་གཅིག་ཏུ་བྱས། དེའི་ཚབ་ཏུ་མགྲིན་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་དུང་དང་འདྲ་བ་རི་མོ་གསུམ་པ་དང་། སྐུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་འོད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་ལྡན་པ་དང་། དབུ་སྐྲ་རིན་པོ་ཆེ་མཐོན་མཐིང་དང་འདྲ་བ་གསུམ་གསུངས། སྐུ་ཆེ་ཞིང་དྲང་བའི་དོད་དུ་སྲེད་མེད་བུ་ཡི་སྟོབས་མངའ་བ་སོགས་གསུངས་པ་རྣམས་མདོ་སོ་སོའི་དགོངས་
22-1-108a
པར་མངོན། མགྲིན་པ་དྲི་མེད་དུང་ལྟ་བུ་ནི་གསུང་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་འབྱུང་བའི་གནས་ཆོས་ཀྱི་དུང་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་མཚན་བཟང་གི་སྐབས་སུ་བགྲངས་ལ་ཚངས་དབྱངས་ཉིད་བགྲངས་པ་མང་ངོ་། །དཔེ་བྱད་ནི་མཚན་གྱི་ཆ་ཤས་རྣམས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། མེ་ཏོག་གི་ཆ་ཤས་ཟེའུ་འབྲུ་ཡིན་པ་ལྟར་མཚན་གྱི་མེ་ཏོག་ལ་དཔེ་བྱད་ཀྱི་ཟེའུ་འབྲུས་མཛེས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དཔེ་བྱད་བརྒྱད་བཅུ་ནི། སེ༷ན་མོ༷་ཟངས༷་ཀྱི༷་མདོག༷་ལྟར༷་དམ༷ར་བ༷། སེ༷ན་མོ༷འི་མདོ༷ག་སྣུམ༷་པ༷། གཤོང་བུ་དང་ལེབ་མོ་མིན་པར་དབུས༷་མཐོ༷་བ༷་གསུམ་དང་། སོ༷ར་མོ༷་རྣམ༷ས་ཟླུམ༷་པ༷། རྒྱས༷་པ༷། བྱིན༷་གྱིས༷་ཕྲ༷་བ༷་གསུམ༷་དང་། རྩ༷་མི༷་མངོ༷ན་པ༷། རྩ༷་མདུ༷ད་མེ༷ད་པ༷་གཉིས་དང་། ཞབས་ཀྱི་ལོང་བུ༷་མི༷་མངོ༷ན་པ༷། ཞབས་རིང་ཐུང་མེད་པར་མཉམ་པ། གོམ་པ་ཆེ་ཆུང་སྙོམས་པར་འདོར་བ་གསུམ་དང་། མི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་སེང༷་གེ༷འི་སྟབ༷ས་སུ༷་གཤེག༷ས་པ༷་དང་། ཀླུ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་གླང༷་ཆེ༷ན་གྱི༷་སྟབ༷ས་སུ༷་གཤེག༷ས་པ་དང་། མཁའ་ལ་བྱ་ང༷ང་པ༷འི་སྟབས་སུ་གཤེགས་པ་དང་། གང་འདོད་པའི་གནས་སུ་འཁོར་གྱི་སྣ་དྲང་བ་ཁྱུ༷་མཆོ༷ག་གི༷་སྟབ༷ས་སུ༷་གཤེ༷གས་པ༷་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གཡ༷ས་ཕྱོག༷ས་སུ༷་གཤེ༷གས་པ༷་དང་། མཛེ༷ས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་བ༷ར་གཤེ༷གས་པ༷་དང་། མ་ཡོ་བར་དྲ༷ང་པོར༷་གཤེ༷གས་པ༷་སྟེ་གཤེགས་སྟངས་བདུན་དང་། དབུ་
22-1-108b
གདུགས་ལྟར་ཟླུམ་ལ་རྒྱས་པ། སྐྲ་མཚམས་ལེགས་པར་འབྱེས་པ། དཔྲལ་བ་རྒྱས་ཤིང་དབྱེས་ཆེ་བ་གསུམ་དང་། དབུ་སྐྲ་བུང་བ་ལྟར་གནག་པ། ཡིད་དུ་སྡུག་པ། འཇམ་པ། མ་འཛིང་བ་སྟེ་མ་འཕྱིང་བ། མི་གཤོར་བ་མི་རྩུབ་པ། དྲི་ཞིམ་པ་དྲུག་དང་། སྤྱན༷་ཨུ༷ཏྤ༷ལ་གྱི༷་འདབ་མ་འདྲ༷་བ་ནི་དཀྱུས་རིང་ཞིང་ཡངས་པ། དཀར་ན༷ག་འབྱེ༷ས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཡིད་དུ་འོང་བ་པདྨའི་འདབ་མ་འདྲ་བ། སྤྱན་ལ་རི་མོ་ར་རི་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པས་སྤྱན༷་གཉི༷ས་དག༷་པ༷། སྤྱན་གྱི་ཡུལ་གཟིགས་པ་ལ་རབ་རིབ་སོགས་ཀྱི་དྲི་མ་མེད་པས་རྣམ༷་པར༷་དག༷་པ༷། སྤྱན་གྱི་རྫི༷་མ༷་ཡིད་དུ་འོང་བས་སྡུག༷་པ༷་སྟེ་སྤྱན་གྱི་ལྔའོ།

这些是简体中文翻译：
[注解]如上等牛群般的是：眼睛的上下眼睫毛排列美好而不交错，如牛王和小牛的睫毛。这三十二种妙相，任何人仅仅见到就能了知"此人是大丈夫"并生起净信，因为这些相标志着大丈夫，所以称为"相"。在《宝性论》中将两种毫毛相和两种皮肤相合为一种，将足跟宽阔和踝骨不显合为一种，而增加了颈如无垢螺纹饰三道相、身体完全清净具光明轮相、头发如蓝宝石相这三种。至于"身高端正"改说为"具天子无欲之力"等，显然是各部经典的不同意趣。颈如无垢螺是发出梵音声韵的处所，称为"法螺"，这在妙相中计数，而梵音本身被多次计算。
随好是圆满妙相的部分，如同花的部分是花蕊，故云"妙相之花由随好花蕊装饰"。八十种随好是：指甲如铜色般红艳，指甲色泽油亮，非凹陷平滑而中间高起三种；手指圆润，丰满，渐次纤细三种；脉络不显，脉络无结二种；足踝不显，双足长短匀称，步态大小均匀三种；威伏人的狮子步态，威伏龙的象王步态，空中的鹅王步态，随意前往处领众的牛王步态，自然向右侧行走，行走美妙悦意，行走端直不摇晃，共七种步态；
头如伞盖般圆满丰满，发际线分明，额头宽阔开展三种；头发如蜜蜂般黑亮，悦意，柔软，不缠结即不纠结，不粗糙，香气芬芳六种；眼如青莲花瓣，形状修长宽阔，黑白分明等悦意如莲花瓣，眼睛无条纹等瑕疵故双眼清净，眼所见境无翳等垢故极为清净，眼睫毛悦意故美丽，共五种眼相。


 །སྤྱན་གྱི་སྟེང་གི་སྨིན་མ་གཉིས་ཀྱི་སྨིན་ཚུགས་རིང་བ། སྤུ་འཇམ་པ། མདོག་སྣུམ་པ། སྤུ་རིང་ཐུང་མཉམ་པ་བཞི་དང་། སྙན༷་གཉིས་རི༷ང་ཐུང༷་ཆེ་ཆུང་སོགས་མཉམ༷་པ༷། སྙན་གྱི་དབང་པོ་ཉམ༷ས་པ༷་རྣམ་པར་སྤང༷་བ༷་གཉིས་དང་། ཤངས་གཟེངས་མཐོ་བ་དང་། སྣབས་སོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཉིས་དང་། ཞ༷ལ་ཧ༷་ཅ༷ང་མི༷་རི༷ང་བར༷་ཆེ་ཆུང་འཚམས་པ་དང་། མཆུ༷་ཤིང་ཐོག་བི༷མ་པ༷་ལྟར༷་དམར་ལ་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ཙམ་དུ་དང་བ་གཉིས་དང་། ལྗགས་པདྨ་ལྟར་མཉེན་པ། སྲབ་པ། དམར་བ་གསུམ་དང་། མཆེ་བ་བཞི་ཟླུམ་པ། རྩེ་རྣོ་བ། མདོག་དཀར་བ། རིང་ཐུང་མཉམ་པ། བྱིན་གྱིས་ཕྲ་བ་ལྔ་དང་། 
22-1-109a
གསུ༷ང་འབྲུག་སྒྲ་ལྟར་བརྗི༷ད་ཆེ༷་བ༷། གསུང་ལ་རད་རོད་ཀྱི་འཛེར་བག་མེད་པས་མཉན༷་ཞིང༷་འཇ༷མ་པ༷་གཉིས་དང་། ཕྱག་རིང་ཞིང་རྒྱས་པ། ཤིང་བལ་ལྟར་འཇམ་པ་གཉིས་དང་། ཕྱག༷་གི༷་རི༷་མོ༷་རྣམས་གསལ་ཞིང་མདང༷ས་ཡོད་པ། གཏིང་ཟབ་པར་དོད་པ་མ་ཆད་པར་རིང་དུ་དོད་པ་གསུམ་དང་། སྐུ༷་མཉེན་ཞིང་འགྱིང་ལེགས་པས་འཁྲིལ༷་བག༷་ཆག༷ས་པ༷། རིང་ཐུང་སྦོམ་ཕྲ་སོགས་མ་འཆོལ་བས་རིམ༷་པ༷ར་མཚམ༷ས་པ༷། མཚན་རྣམས་ཀྱི་ཆ༷་ཤ༷ས་མཐའ་དག་གསལ་ཞིང་རྫོག༷ས་པ༷། སྐུ་ཁྱོན་ཆེ་བས་ཁོ༷་ལག༷་ཡང༷ས་ཤིང༷་བཟ༷ང་བ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་གཞོ༷ན་ཤ༷་ཅ༷ན་དུ་གྱུར་པ། སྐུ་ལ་རྩུབ་པའི་བག་མེད་པས་འཇ༷མ་པ༷། སྐུ་རིད་པ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པས་ཞུམ༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷། སྐུ༷་ཤ་རྒྱས༷་པ༷། སྐུ་མི་ལྷོད་པར་ཤིན༷་ཏུ༷་གྲིམ༷་པ༷། སོར་མོ་དང་ཡན་ལག་རྣམས་སྦོམ་ཕྲ་སོགས་ཀྱི་ཆ་ཕྱེད་པས་ཤིན༷་ཏུ༷་རྣམ༷་པར༷་འབྱེ༷ས་པ༷་བཅུ་ནི་སྐུ་སྤྱིའི་ཡོན་ཏན་དང་། སྐུ་ལ་སྨེ་བ་དང་གནག་བག་མེད་པ། སྐུ་མི་མཛེས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ། མིག་རྣག་སོ་དྲེགས་སོགས་དྲི་མས་གཙང་བ། ཁྲུས་སོགས་མ་བྱས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པས་བྱི་དོར་བྱས་པ་འདྲ་བ་དང་བཞི་ནི་སྐུ་ལ་སྐྱོན་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ད༷ཀུ་ཟླུམ༷་པ༷་ཞེས་པ་དཔྱིའི་སྟ་ཟུར་གྱིས་མཚོན་པའི་སྐེད་པ་ཟླུམ་པ། སྐེད་སྐབས་འཚམས་པས་སྐབ༷ས་ཕྱིན༷་
22-1-109b
པ༷། སྐེད་པ་ཧ་ཅང་མི་རིང་བས་མ༷་རྙོང༷་པ༷། སྐུའི་ཕྱ༷ལ་ཏེ་ལྟོ་བ་མཐོ་དམན་མེད་པས་ཕྱང་ངེ་བ་བཞི་སྐུ་སྨད་ཀྱིའོ། །ལྟེ་བ་གཏིང་ཟབ་པ། ལྟེ་བའི་རི་མོ་གཡས་སུ་འཁྱིལ་བ་གཉིས་དང་། སྒོ་གསུམ་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་གཙང་བ། སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་ལྟ་ན་སྡུག་པ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སྐྱེས་བུའི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་དང་ཕྱག་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་སོགས་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རི་མོས་མཚན་པ་གཅིག་དུ་བརྩིས་པས་གསུམ་པོ་དེ་ནི་སྤྱིའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །དེ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རི་མོ་ནི། དཔལ་བེའུ་དང་། གཡུང་དྲུང་འཁྱིལ་བ་དང་། གྲུ་བཞི་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། པདྨ་དང་། དུང་དང་། རྟ་དང་། བ་དན་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རི་མོ་བརྒྱད་ཅུར་གསུང་བ་བཞིན་ནོ། །མཚན་དཔེའི་སྐབས་སུ་ཚིག་འདྲ་བ་རྣམས་མཚན་གྱི་སྐབས་སུ་ངོ་བོ་དང་། དཔེ་བྱད་དུ་དེའི་ཁྱད་པར་ཕྲ་མོ་རྫོགས་པའི་ཆ་ནས་གོ་བར་བྱའོ། །གཙུག་ཏོར་བལྟར་མི་མངོན་པ་སོགས་ཁྱད་པར་འགའ་མ་གཏོགས། མཚན་དཔེའི་ཡོན་ཏན་ཅི་རིགས་ཆ་འདྲ་ཙམ་འཁོར་སྒྱུར་སོགས་ལ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་དཔེ་ནི་དག་ཅིང་གསལ་ལ་རྫོགས་པས་ཆེས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་སྟེ་གཞན་པས་ཆ་ཙམ་ཡང་འགྲན་དུ་མེད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུ་གཅིག་གི་ཡོན་ཏན་ཡང་ཚད་མེད་ཀྱང་། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཚད་དཔེས་ཕྱོགས་ཙམ་བསྟན་པ་མདོ་ལས་གསུངས་པ། འཇིག་རྟེན་
22-1-110a
ཁམས་ན་ཡོད་པའི་སོ་སྐྱེ་ཉན་རང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་པ་བཅུར་བསྒྲེས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་དངོས་པོ་གཅིག་འགྲུབ་བོ། །དེ་འདྲ་བར་བ་སྤུ་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག་འགྲུབ་བོ།

 །སྤྱན་གྱི་སྟེང་གི་སྨིན་མ་གཉིས་ཀྱི་སྨིན་ཚུགས་རིང་བ། སྤུ་འཇམ་པ། མདོག་སྣུམ་པ། སྤུ་རིང་ཐུང་མཉམ་པ་བཞི་དང་། སྙན༷་གཉིས་རི༷ང་ཐུང༷་ཆེ་ཆུང་སོགས་མཉམ༷་པ༷། སྙན་གྱི་དབང་པོ་ཉམ༷ས་པ༷་རྣམ་པར་སྤང༷་བ༷་གཉིས་དང་། ཤངས་གཟེངས་མཐོ་བ་དང་། སྣབས་སོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཉིས་དང་། ཞ༷ལ་ཧ༷་ཅ༷ང་མི༷་རི༷ང་བར༷་ཆེ་ཆུང་འཚམས་པ་དང་། མཆུ༷་ཤིང་ཐོག་བི༷མ་པ༷་ལྟར༷་དམར་ལ་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ཙམ་དུ་དང་བ་གཉིས་དང་། ལྗགས་པདྨ་ལྟར་མཉེན་པ། སྲབ་པ། དམར་བ་གསུམ་དང་། མཆེ་བ་བཞི་ཟླུམ་པ། རྩེ་རྣོ་བ། མདོག་དཀར་བ། རིང་ཐུང་མཉམ་པ། བྱིན་གྱིས་ཕྲ་བ་ལྔ་དང་། 
22-1-109a
གསུ༷ང་འབྲུག་སྒྲ་ལྟར་བརྗི༷ད་ཆེ༷་བ༷། གསུང་ལ་རད་རོད་ཀྱི་འཛེར་བག་མེད་པས་མཉན༷་ཞིང༷་འཇ༷མ་པ༷་གཉིས་དང་། ཕྱག་རིང་ཞིང་རྒྱས་པ། ཤིང་བལ་ལྟར་འཇམ་པ་གཉིས་དང་། ཕྱག༷་གི༷་རི༷་མོ༷་རྣམས་གསལ་ཞིང་མདང༷ས་ཡོད་པ། གཏིང་ཟབ་པར་དོད་པ་མ་ཆད་པར་རིང་དུ་དོད་པ་གསུམ་དང་། སྐུ༷་མཉེན་ཞིང་འགྱིང་ལེགས་པས་འཁྲིལ༷་བག༷་ཆག༷ས་པ༷། རིང་ཐུང་སྦོམ་ཕྲ་སོགས་མ་འཆོལ་བས་རིམ༷་པ༷ར་མཚམ༷ས་པ༷། མཚན་རྣམས་ཀྱི་ཆ༷་ཤ༷ས་མཐའ་དག་གསལ་ཞིང་རྫོག༷ས་པ༷། སྐུ་ཁྱོན་ཆེ་བས་ཁོ༷་ལག༷་ཡང༷ས་ཤིང༷་བཟ༷ང་བ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་གཞོ༷ན་ཤ༷་ཅ༷ན་དུ་གྱུར་པ། སྐུ་ལ་རྩུབ་པའི་བག་མེད་པས་འཇ༷མ་པ༷། སྐུ་རིད་པ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པས་ཞུམ༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷། སྐུ༷་ཤ་རྒྱས༷་པ༷། སྐུ་མི་ལྷོད་པར་ཤིན༷་ཏུ༷་གྲིམ༷་པ༷། སོར་མོ་དང་ཡན་ལག་རྣམས་སྦོམ་ཕྲ་སོགས་ཀྱི་ཆ་ཕྱེད་པས་ཤིན༷་ཏུ༷་རྣམ༷་པར༷་འབྱེ༷ས་པ༷་བཅུ་ནི་སྐུ་སྤྱིའི་ཡོན་ཏན་དང་། སྐུ་ལ་སྨེ་བ་དང་གནག་བག་མེད་པ། སྐུ་མི་མཛེས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ། མིག་རྣག་སོ་དྲེགས་སོགས་དྲི་མས་གཙང་བ། ཁྲུས་སོགས་མ་བྱས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པས་བྱི་དོར་བྱས་པ་འདྲ་བ་དང་བཞི་ནི་སྐུ་ལ་སྐྱོན་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ད༷ཀུ་ཟླུམ༷་པ༷་ཞེས་པ་དཔྱིའི་སྟ་ཟུར་གྱིས་མཚོན་པའི་སྐེད་པ་ཟླུམ་པ། སྐེད་སྐབས་འཚམས་པས་སྐབ༷ས་ཕྱིན༷་
22-1-109b
པ༷། སྐེད་པ་ཧ་ཅང་མི་རིང་བས་མ༷་རྙོང༷་པ༷། སྐུའི་ཕྱ༷ལ་ཏེ་ལྟོ་བ་མཐོ་དམན་མེད་པས་ཕྱང་ངེ་བ་བཞི་སྐུ་སྨད་ཀྱིའོ། །ལྟེ་བ་གཏིང་ཟབ་པ། ལྟེ་བའི་རི་མོ་གཡས་སུ་འཁྱིལ་བ་གཉིས་དང་། སྒོ་གསུམ་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་གཙང་བ། སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་ལྟ་ན་སྡུག་པ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སྐྱེས་བུའི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་དང་ཕྱག་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་སོགས་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རི་མོས་མཚན་པ་གཅིག་དུ་བརྩིས་པས་གསུམ་པོ་དེ་ནི་སྤྱིའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །དེ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རི་མོ་ནི། དཔལ་བེའུ་དང་། གཡུང་དྲུང་འཁྱིལ་བ་དང་། གྲུ་བཞི་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། པདྨ་དང་། དུང་དང་། རྟ་དང་། བ་དན་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རི་མོ་བརྒྱད་ཅུར་གསུང་བ་བཞིན་ནོ། །མཚན་དཔེའི་སྐབས་སུ་ཚིག་འདྲ་བ་རྣམས་མཚན་གྱི་སྐབས་སུ་ངོ་བོ་དང་། དཔེ་བྱད་དུ་དེའི་ཁྱད་པར་ཕྲ་མོ་རྫོགས་པའི་ཆ་ནས་གོ་བར་བྱའོ། །གཙུག་ཏོར་བལྟར་མི་མངོན་པ་སོགས་ཁྱད་པར་འགའ་མ་གཏོགས། མཚན་དཔེའི་ཡོན་ཏན་ཅི་རིགས་ཆ་འདྲ་ཙམ་འཁོར་སྒྱུར་སོགས་ལ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་དཔེ་ནི་དག་ཅིང་གསལ་ལ་རྫོགས་པས་ཆེས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་སྟེ་གཞན་པས་ཆ་ཙམ་ཡང་འགྲན་དུ་མེད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུ་གཅིག་གི་ཡོན་ཏན་ཡང་ཚད་མེད་ཀྱང་། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཚད་དཔེས་ཕྱོགས་ཙམ་བསྟན་པ་མདོ་ལས་གསུངས་པ། འཇིག་རྟེན་
22-1-110a
ཁམས་ན་ཡོད་པའི་སོ་སྐྱེ་ཉན་རང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་པ་བཅུར་བསྒྲེས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་དངོས་པོ་གཅིག་འགྲུབ་བོ། །དེ་འདྲ་བར་བ་སྤུ་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག་འགྲུབ་བོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是对藏文的完整直译：
眉毛位于眼睛上方，具有眉毛长、毛发柔软、色泽光滑、毛发长短均匀这四种特质。两耳长短、大小等相等，两耳听觉器官完好无损。鼻梁高耸，以及鼻子没有鼻涕等完全洁净这两种特质。面容既不过长也适中大小，嘴唇如同频婆果一般鲜红，并且仅仅映照出影像般清澈这两种特质。舌头如莲花般柔软、薄、红这三种特质。四颗犬齿圆润、尖锐、颜色洁白、长短一致、逐渐变细这五种特质。
声音如雷霆般威严，发音没有刺耳沙哑的粗糙感，因此听起来柔和这两种特质。手臂长而丰满，如棉花般柔软这两种特质。手掌的纹路清晰有光泽，深度适当且连续不断地延伸这三种特质。身体柔软且挺拔优美，因此姿态优雅；长短粗细等不紊乱，因此比例适宜；所有特征的细节清晰完整；身体宏伟，因此形态宽广优美；身体保持青春活力；身体没有粗糙感，因此柔软；身体没有瘦弱等缺陷，因此不萎缩；身体肌肉丰满；身体不松懈，因此非常紧凑；手指和肢体在粗细等方面区分明确，因此非常清晰分明，这十种是身体整体的功德。身体没有痣和黑斑；身体没有不美观的缺陷而清净；眼屎、牙垢等污垢干净；即使不洗浴等也自然干净，如同已经梳洗过的样子，这四种是身体无瑕的功德。
臀部圆满，即指胯骨曲线所呈现的腰部圆满；腰部匀称，因此比例适当；腰部不过长，因此不拖沓；腹部平坦，没有高低起伏，这四种是下身的特质。肚脐深邃，肚脐纹路向右旋转这两种特质。三门（身、语、意）的一切行为清净，一切行为举止悦目这两种特质。所有相好仅看一眼就能夺人心智，以及手脚掌等处有吉祥纹饰作为标志被算作一项，这三种是总体的功德。其中吉祥纹饰是：吉祥结、右旋卍字、方形图案、金刚杵、莲花、海螺、马、幢幡等，如同所说的八十种吉祥纹饰。
在相好的语境中，相似的词语，在相（lakṣaṇa）的语境中是指本质，而在随好（anuvyañjana）中则是从其细微完整的特征方面来理解。除了顶髻不可见等少数特别之处外，转轮王等也有一些类似的相好功德，但佛陀的相好是清净、明显且完整的，因此极为殊胜，其他人甚至无法与之相比一点点。
虽然佛陀一根汗毛的功德也是无量的，但以大功德的尺度和比喻来展示其一部分，经中说：世界中所有凡夫、声闻、缘觉的一切福德总和乘以十，才能成就佛陀一根汗毛的实体。同样地，产生所有汗毛的福德乘以一百倍，才能成就一种随好。


 །དེའི་ཚུལ་གྱིས་དཔེ་བྱད་བརྒྱད་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱར་བསྒྱུར་བས། མཛོད་སྤུ་དང་གཙུག་ཏོར་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་མཚན་སུམ་ཅུ་པོའི་རེ་རེ་འགྲུབ་བོ། །མཚན་སུམ་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་སྟོང་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་འགྲུབ་བོ། །མཛོད་སྤུ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་གཙུག་ཏོར་འགྲུབ་བོ། །གཙུག་ཏོར་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བྱེ་བ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱས་མགྲིན་པ་ཆོས་ཀྱི་དུང་འགྲུབ་པར་གསུངས་སོ། །གསུང་དབྱངས་ཡན་ལག་དྲུག་ཅུ་ནི། སེམས་ཅན་གྱིས་ཐོས་ན་དགེ་རྩ་བསྐྱེད་པས་མ༷ཉེན་པ༷། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་རེག་པར་བྱེད་པས་འཇ༷མ་པ༷་གཉིས་ནི་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །བླང་དོར་གྱི་དོན་སྟོན་པས་ཡི༷ད་དུ༷་འོང༷་བ༷་ནི་བརྗོད་བྱའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །རྗོད་བྱེད་ཡི་གེ་བཟང་བས་ཡི༷ད་དུ༷་འཐ༷ད་པ༷་སྟེ་འདི་བཞི་དབྱངས་རང་གི་ངོ་བོའི་ཡོན་ཏན་དུའང་རུང་ངོ་། །འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་ཀུན་སློང་དགེ་བས་དག་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཉལ་སྤངས་པས་ཀུན་སློང་ཉོན་མོངས་མེད་པ་དྲི༷་མ༷་མེ༷ད་པ༷་གཉིས་ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་
22-1-110b
དབྱེ་བ་སྟེ་ངག་རང་གི་ངོ་བོ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཡང་གོ་རུང་ངོ་། །ཚིག་དང་ཡི་གེ་གསལ་བས་གས༷ལ་བ༷་ནི་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་སོ། །ལྟ་ངན་སེལ་བས་སྙན༷་ལ་འཇེབ༷ས་པ། ངེས་འབྱུང་གི་ཐབས་སྟོན་པས་མཉན༷་པ༷ར་འོ༷ས་པ༷། ཕ་རོལ་ཀྱི་དཔྱས་བྱ་མིན་ཞིང་ལོག་པར་སྨྲ་བ་སེལ་བས་མི༷་ཚུག༷ས་པ། ཉན་པ་པོའི་ཡིད་ལ་དགའ་བ་བསྐྱེད་པས་སྙན༷་པ༷། ཆགས་སོགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་སྟོན་པས་འདུལ༷་བ༷་ལྔ་ནི་ནུས་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་སྟེ་དབྱངས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལའང་ཤུགས་ཀྱིས་གོ་རུང་བ་ཅི་རིག་ཡོད་པ་གོང་འོག་ཀུན་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ངལ་དུབ་ལ་མི་སྦྱོར་བས་མི༷་རྩུབ༷་པ༷། ལྟུང་བ་ལས་ལྡང་བའི་ཐབས་སྟོན་པས་སྤྱད་མི་དཀའ་བ་མི༷་བརླང༷་བ༷་གཉིས་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སྦྱོར་བའོ། །ཐེག་པ་གསུམ་ལ་འགོད་པས་རབ༷་ཏུ༷་དུལ༷་བ༷། གེགས་རྣམས་གཡེངས་སེལ་བས་རྣ༷་བ༷ར་སྙན༷་པ༷། ཤིན་སྦྱང་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་གདུལ་བྱའི་ལུ༷ས་དང་སེ༷མས་ཚི༷མ་པ༷ར་བྱེ༷ད་པ༷་གཉིས་སོ་སོར་བརྩིས་པ་དེ་བཞི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའོ། །ཐེ་ཚོམ་སེལ་བས་སྙིང༷་དག༷འ་བ༷། ལོག་རྟོག་དང་མ་ངེས་པ་སེལ་བས་བདེ༷་བ༷་སྐྱེད༷་པ༷་གཉིས་ནི་ཤེས་རབ་ལ་སྦྱོར་བ་སྟེ་བསླབ་པ་གསུམ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་དོ། །འགྱོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པས་གདུ༷ང་བ༷་མེ༷ད་པ༷། ཐོས་པས་ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པས་ཀུ༷ན་ཤེས༷་པ༷། བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན་བྱེད་པས་རྣ༷མ་པར༷་རིག༷་པ༷ར་བྱ༷་བ༷་གསུམ་ནི་སིམ་པར་
22-1-111a
བྱེད་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །དཔེ་མཁྱུང་མེད་པར་སྟོན་པས་རྣ༷མ་པ༷ར་གས༷ལ་བ༷་ནི་ཆོས་ལ་སེར་སྣ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །རང་གིས་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པ་སྤེལ་བ་ལ་རྗེས་སུ་དགའ་བས་དག༷འ་བ༷ར་བྱེ༷ད་པ༷། མ་ཐོབ་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་དགའ་བས་མངོ༷ན་པ༷ར་དག༷འ་བ༷། ཟབ་པ་སྟོན་པས་ཀུ༷ན་ཤེས༷་པ༷ར་བྱེ༷ད་པ། རྒྱ་ཆེ་བ་སྟོན་པས་རྣམ༷་པ༷ར་རིག༷་པ༷ར་བྱེ༷ད་པ་བཞི་ནི་སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ཚད་མ་དང་ལྡན་པར་བརྗོད་པས་རིག༷ས་པ༷་དང་། གདུལ་བྱའི་སྣོད་དང་འཚམས་པར་བསྟན་པས་དེའི་རྒྱུད་དང་འབྲེ༷ལ་པ༷་དང་། དོན་ཐ་དད་མེད་པ་ཡང་ཟློས་པའི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བ༷་མ༷་ཟློས་པ་སྟེ་དེ་གསུམ་ནི་ཤེས་པས་སྦྱར་བའི་ཡོན་ཏན་ནོ།

以下是完整直译成简体中文的内容：
以这种方式，所有八十种随好的福德乘以一百倍，成就除了眉间白毫相和顶髻外的三十种相好中的每一种。所有三十种相好成就的福德乘以一千倍，成就眉间白毫相。眉间白毫相成就的福德乘以十万倍，成就顶髻。顶髻成就的福德乘以一千亿倍，成就喉部法螺，如是所说。
六十种音韵支分是：众生听闻后能生起善根，因此柔美；在现世中带来幸福体验，因此柔和，这两种是果德。教导取舍之义理，因此悦意，这是所诠内容的功德。能诠文字优美，因此意悦，这四种也适合作为音韵自身本质的功德。超越世间后所获得，因此动机清净；断除烦恼习气，因此动机无染，无瑕，这两种是从发心角度分类，也可理解为语言本身无缺。
语句和文字清晰，因此明晰，这是从表达角度。消除邪见，因此动听且适宜；教导出离方法，因此值得聆听；不为他人所诋毁且消除邪说，因此不可抗拒；在听者心中生起欢喜，因此悦耳；教示贪等的对治，因此调伏，这五种是能力的功德，也可从音韵功德的角度隐含理解，上下文中都应当了解这一点。
不使人疲惫劳累，因此不粗糙；教示从堕落中恢复的方法，因此易于实践不刚硬，这两种是引导持戒的功德。安置于三乘，因此极为调柔；消除散乱障碍，因此悦耳；通过轻安和胜观使所化众生身心满足，这两种单独计算，这四种是引导禅定的功德。消除疑惑，因此令心欢喜；消除邪解和不确定，因此生起安乐，这两种是引导智慧的功德，即引导三学的八种功德。
使人无悔，因此无忧恼；通过闻所成使智慧圆满，因此能令全知；作为思所成智慧圆满的基础，因此能令通达明了，这三种是令人喜悦的功德。无有偏私地教导，因此明了，这是对法无悭吝的功德。
自己欢喜增长已得功德，因此令人欢喜；喜于生起未得功德，因此令人极喜；教授深奥义理，因此令人全知；教授广大义理，因此令人通达明了，这四种是摄受众生的功德。以有效量阐述，因此合理；与所化根机相应而教导，因此与其相续相应；虽义理不同但无重复之过，因此无重复，这三种是智慧运用的功德。


 །རྒོལ་བ་སྐྲག་པར་བྱེད་པ་སེང༷་གེ༷འི་དབྱང༷ས་ད༷ང་། འཁོར་ལ་ཁྱབ་པ་རྒྱ་ཆེ་བ་གླང༷་པོ༷འི་དབྱང༷ས་ད༷ང་། གདངས་ཟབ་པ་འབྲུག༷་གི༷་སྒྲ༷༷་དབྱང༷ས་དང་། གཟུང་བར་འོས་ཤིང་འདའ་བྱ་མིན་པ་ཀླུ༷་དབ༷ང་གི༷་དབྱང༷ས་ད༷ང་། སྙན་ལ་ཡིད་འཕྲོག་པ་དྲི༷་ཟ༷འི་དབྱང༷ས་དང་། རྒྱུན་མི་འཆད་ལ་གོ་བྱེད་དང་སུན་འབྱིན་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ཀ༷་ལ༷་པི༷ང་ཀ༷འི་དབྱང༷ས་དང་། ཐག་རིང་པོར་གྲགས་པ་ཚ༷ངས་པ༷འི་དབྱང༷ས་དང་། གྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ལྟས་སུ་གྱུར་པས་བཀྲིས་པ་ཤ༷ང་ཤ༷ང་ཏེའུ༷འི་དབྱང༷ས་དང་། ཚིག་བཙུན་པ་ལྷ༷་དབ༷ང་གི༷་དབྱ༷ངས་དང་། བདུད་གསོལ་ལས་རྒྱལ་བ་ལྷའི་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་
22-1-111b
ལྟ་བུ་སྟེ། ཆེ་བའི་དཔེ་བསྟན་པ་བཅུའོ། །ཉོན་མོངས་མེད་པས་བསྟོད་ཀྱང་མ༷་ཁེང༷ས་པ༷། སྨད་ཀྱང་མི༷་དམ༷འ་བ༷། ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའམ་བརྡ་སྤྲོད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་སྒྲ༷་ཀུན༷་གྱི༷་རྗེ༷ས་སུ༷་ཞུགས༷་པ༷། དྲན་པ་ཉམས་པ་མེད་པས་སྒྲ་ཀུན་ཟུར༷་མ༷་ཆག༷ས་པ༷། དུས་དང་སྐབས་ཀྱི་གདུལ་བྱའི་དོན་དུ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ཅིང་གནས་པས་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་མ༷་ཚ༷ང་བ༷་མེ༷ད་པ༷། རྙེད་བཀུར་སོགས་ཀྱི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བས་མི༷་ཞུམ༷་པ༷། འཁོར་དུ་བག་ཚ་བའི་འཇིགས་པ་དང་བྲལ་བས་མི༷་ཞན༷་པ༷། ཆོས་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོ་དུབ་མེ༷ད་པ༷ས་ར༷བ་ཏུ༷་དགའ༷་བ༷། རིག་པའི་གནས་ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་མཁས་པས་དོན་མཐའ་དག་ལ་ཁྱ༷བ་པ༷། དགེ་རྩ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འཛིན་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བྱམས་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཛད་པས་ཐ་བ༷་མེ༷ད་པ༷། རྟག་པར་གསུང་བའམ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གསུངས་པས་རྒྱུན༷་ཆག༷ས་པ༷། བརྗོད་བྱའི་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབེལ་ཞིང་ཤེས་པར་བྱེད་པས་འབེ༷ལ་བ༷་སྟེ་དེ་ལ་བརྗིད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །སྒྲ་གཅིག་ལ་ཡང་ལྷའི་སྐད་སོགས་དང་སྒྲའི་རྣམ་རིག་དུ་མ་གནས་པས་སྒྲ༷་ཀུན༷་རྫོག༷ས་པ༷ར་བྱེ༷ད་པ༷། སོ་སོའི་གང་གང་ཤེས་པར་འདོད་པའི་དོན་ཀུན་སྣང་བས་དབ༷ང་པོ༷་ཚིམ༷་པ༷ར་བྱེ༷ད་པ༷། དམ་བཅས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནོད་པས་མི་བསྐྱོད་པས་མ༷་སྨ༷ད་པ༷། དུས་མིན་མི་འདོམས་ཤིང་དུས་ལ་བབ་པར་སྦྱོར་བས་གཞན་དོན་འབྱུང་པ་ལས་མི༷་འགྱུ༷ར་བ། ཧ་ཅང་མྱུར་
22-1-112a
བས་སྒྲ་ཟུར་མི་ཕྱིན་པ་སོགས་རྟབ་རྟབ་པོར་མི་གསུང་བས་མ༷་རྟབ༷ས་པ༷། ཐག་ཉེ་རིང་ལ་ཁྱད་མེད་པར་མཚུངས་པར་ཐོས་པས་འཁོ༷ར་ཀུན༷་ཏུ༷་གྲག༷ས་པ༷། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དཔེར་བྱས་ཏེ་དོན་རྫོགས་པར་སྟོན་ནུས་པས་རྣམ༷་པ༷་ཀུན༷་གྱི༷་མཆོ༷ག་དང༷་ལྡན༷་པ༷་སྟེ། བཅུ་དགུ་པོ་དེ་ནི་གདུལ་བྱ་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །དེ་སྟེང་ཆགས་སྡང་རྨོངས་གསུམ་བདུད་དང་བཞི་འཇོམས་པ་བསྣན་ཏེ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིར་ཡང་གསུངས་སོ། །སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི། སྲིད་པ་ཇི་སྲིད་དུ་ཕྱོགས་དུས་ཀྱི་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་བདེ་སྣ་ཚོགས་པ་དག་དུས་མཉམ་དུ་མཛད་པ་སྟེ། དེ་ལ་དབྱེ་ན་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྟ་བུ་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་སྟོན་པ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའམ་མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ། དྲི་ཟ་རབ་དགའ་འདུལ་ཕྱིར་དྲི་ཟའི་པི་ཝཾ་ལེན་པར་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུ་སོགས་འདུལ་བའི་དབང་གིས་གང་ཟག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་པ་བཟོ་སྤྲུལ་སྐུ་སྟེ་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་དཔེར་ན་བཟོ་བྱས་པའི་གཟུགས་ལྟར་གདུལ་བྱའི་ངོར་དེ་དང་དེར་སྣང་བ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བརྗོད་དོ། །ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་རྟེན་རྣམས་ཀྱང་བཟོ་སྤྲུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པར་འདོད་པ་ཡོད་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་སྐུར་གཏོགས་སོ།

以下是完整直译成简体中文的内容：
使辩论者恐惧的狮子音；遍及眷属广大的象音；音调深沉的龙音；值得把握且不可违背的龙王音；悦耳夺人心的乾闼婆音；不间断且能令人理解，在反驳时毫无阻碍因而摧毁对方论点的迦陵频伽音；远闻的梵音；对一切成就者成为吉祥征兆因而吉祥的商商提乌音；言辞尊贵的帝释音；战胜魔军的如天鼓声音。
这是十种伟大的比喻示例。无烦恼故，被赞也不骄傲；被贬也不低落；所说言语不变更或符合语法特性，因此随顺一切音声；不失正念，因此音声无有缺漏；遍及并住于一切时机所度化众生的事业，因此追求的意义无有不全；远离对利养恭敬等的贪爱，因此不畏缩；远离在众人中怯懦的恐惧，因此不羸弱；教法时无疲倦，因此极欢喜；通晓一切明处所知，因此遍及一切义理；摄受无善根者且以慈悲心令众生通达义理，因此无偏颇；恒常发语或不断发语，因此连贯；所诠义理多种相连且令人了解，因此相连，这也称为威严。一种音声中也存在天语等和多种音声差别，因此圆满一切音声；显现每个人想了解的各种义理，因此令诸根满足；如所立誓不被障碍所动摇，因此不被诋毁；不在非时宣说而在适当时机施行，因此不变更于利他的发生；不过于急促致使发音不清等仓促不雅，因此不急促；远近距离无差别地同等听闻，因此遍闻于所有眷属；能以一切事物为比喻而完整教导义理，因此具足一切相之最胜。
这十九种是利益所化众生的功德。此外再加上降伏贪、瞋、痴三毒和魔四种，也说有六十四种功德。
佛陀的化身是：只要轮回未尽，便同时对各方各处的众生做各种利乐事业。其分类为：如佛世尊示现十二事业的菩提大身或殊胜化身；为调伏乾闼婆喜乐而化现弹奏琵琶的乾闼婆等，随调伏之需化现为各种人物形象的工巧化身，因为随意念而化现，如同工艺制作的形象一样，只是在所化众生面前显现为此而已，故称之。有些人认为佛像等也属于工巧化身的范畴，但实际上应归入种种化身。


 །སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་དབང་གིས་བརྒྱ་བྱིན་དང་རི་དྭགས་རུ་རུ་སོགས་སྐྱེ་གནས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྐྱེ་བར་སྟོན་པ་སྐྱེ་བ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དང་གསུམ་དུ་
22-1-112b
བཞེད་ལ། གཞན་ཡང་རིང་བསྲེལ་དང་པདྨ་དང་ནོར་བུ་དང་ཟས་གོས་ཤིང་རྟ་སོགས་སེམས་ཅན་ཕན་བདེ་ལ་སྦྱོར་བའི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྟོན་པ་ལ་སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་དེའི་ཕྲིན་ལས་ནི་ནམ་མཁའི་མཐའ་དང་མཉམ་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པས་རྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པར་འབད་མེད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་དང་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་རྟོག་པ་མེད་བཞིན་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ལ་ཕྲིན་ལས་འཇུག་སྙམ་ན། སྐུ་སྣང་བ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དང་། གསུང་གྲགས་པ་ལྷའི་རྔ་བོ་ཆེ་དང་། ཐུགས་མཁྱེན་བརྩེས་ཁྱབ་པ་སྤྲིན་དང་། སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་ཚངས་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་སྤྲོ་བ་ཉི་མ་དང་། ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་ནོར་བུ་དང་། གསུང་གི་སྣང་བ་སྒྲ་བརྙན་དང་། སྐུའི་གསང་བ་ནམ་མཁའ་དང་། གཞན་དོན་མཛད་པ་ས་གཞིའི་དཔེ་དགུས་བསྟན་ཏེ་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་རྒྱན་གྱི་མདོ་དང་རྒྱུད་བླ་མ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཕྲིན་ལས་དེས་སེམས་ཅན་ལ་གནས་སྐབས་བདེ་བ་དང་། མཐར་ཐུག་ཕན་པ་མཐའ་དག་མཛད་དེ། རྒྱས་པར་ཕྱེ་ན་ཚད་མེད་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན། འགྲོ་བ་རྣམས་ལམ་གྱི་རྟེན་མངོན་མཐོ་ལ་འགོད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་གསུམ་གྱི་ལམ་ལ་འགོད་པ་དང་། ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་འབྲས་བུ་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་ལ་འགོད་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །
22-1-113a
དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་ཚད་མེད་ཅིང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་སྟེ། མདོར་བསྡུ་ན་སངས་རྒྱས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་རྟག་ཁྱབ་འདུས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ལ། དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པར་འཆར་བའི་ཚུལ་གྱིས་གཟུགས་སྐུའི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག་གི་ཡོན་ཏན་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྐལ་པའི་མུར་ཐུག་པར་གསུངས་ཀྱང་ཟད་པར་མི་འགྱུར་ལ། སོ་སོར་ཕྱེ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་གསུམ་གྱི་གསང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གསུམ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་དེའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྟོབས་དང་། བསྒོམས་པའི་སྟོབས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྟོབས་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་འབྱོར་བའི་སྟོབས་དང་། ཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྟོབས་རྣམས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་མདོ་སྡེ་རྣམས་ནས་དཔེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་བསྟན་པ་ལྟར་རིག་པར་བྱའོ། །ཐེག་པ་ལ་མཁས་པའི་སྐབས་སོ།། །།
通达有为及无为法
འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལས། འདུས་བྱས་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་གང་ཞིག །རང་གི་ངོ་བོ་ལ་སྐྱེ་གནས་འགག་པ་གསུམ་ཡོད་པ་སྟེ་མཚན་གཞི་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་རྒྱུ་ལས་མ་སྐྱེས་ཤིང་སྐྱེ་འགག་མེད་པའོ། །འདུས་བྱས་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ལ་རྒྱུ་དྲུག་དང་། རྐྱེན་བཞི་དང་། འབྲས་
22-1-113b
བུ་ལྔར་རྣམ་པར་བཞག་པ་ལས། རྒྱུ་དྲུག་ནི། བྱེད་པའི་རྒྱུ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ། སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ། མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ། ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ། རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུའོ། །བྱེད་རྒྱུ་ནི་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བས་འབྲས་བུ་རང་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་དེ། དེ་ལྟར་ན་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདིའི་ཁོངས་སུ་འདུའོ།

以下是完整直译成简体中文的内容：
随众生调伏的需要而示现为帝释天、瑞鹿等各种不同生处的化生化身，这三种是
众人所认为的。此外，还有示现为舍利、莲花、宝珠、饮食衣服、车乘等利益众生安乐的各种形象，称为种种化身。
佛陀的事业是：遍及如虚空边际的一切方向；由于在一切时中不间断而恒常；无分别念而无勤任运成就，具有这三种性质。若问"如何在无分别念的情况下事业仍能趣入众生界"，以九种譬喻说明：身之显现如帝释天之影像；语之传闻如天鼓声；心之智悲遍及如云彩；展现种种化现如梵天；智慧放射如太阳；心密如宝珠；语之显现如回声；身密如虚空；利他事业如大地，应当如《智慧光明庄严经》和《宝性论》所说那样理解。
由此事业为众生带来暂时的安乐和究竟的一切利益。详细分类则无量，但总括而言：安立众生于道之基础——增上生，安立于三种菩提之道，安立于一切道路的终点——不住涅槃之果位。
如是，佛陀的功德无量不可思议。简言之，佛陀是常遍无为的智慧身，以一切相显现的方式，即使仅是色身一个毛孔的功德，如来说即使用劫数之期限来宣说也无法穷尽。若分别阐述，则有如来身语意三密不可思议的三种方式，同样，佛陀的福德力、神通力、禅定力、智慧力、解脱力、大悲力、功德圆满力和事业力皆不可思议，应当如诸经中所显示的各种譬喻和内容那样了知。通达乘的部分。
通达有为及无为法
关于有为和无为，有为是从因缘所生的法，其自性中有生、住、灭三相，其事例是五蕴所摄的一切法。无为则与此相反，不从因生且无生灭。那些有为法的生起有六因、四缘和五果的安立。六因是：能作因、俱有因、同类因、相应因、遍行因和异熟因。能作因，毗婆沙师认为是除了自己以外的一切法，如此则因与非因等一切他法都包含在此中。
;


 །བྱེད་རྒྱུ་ལ་ནུས་བཅས་ནུས་མེད་གཉིས་ལས་དང་པོ་མྱུ་གུ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ། གཉིས་པ་མྱུ་གུ་ལ་འདུས་མ་བྱས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་ལ་དམྱལ་བ་པའི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་རྒྱུར་འཇོག་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་མི་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་བཞག་ལ། དེ་དག་གིས་བརྒྱུད་ནས་ཕན་པའང་འགའ་ཞིག་སྲིད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་། བྱེད་རྒྱུ་ནུས་བཅས་ཁོ་ན་ལ་འཛིན་དགོས་ཤིང་འདི་ནི་རྒྱུ་ཀུན་གྱི་སྤྱིའོ། །བྱེད་རྒྱུ་འདིའི་སྐབས་སུ་རྒྱུ་ཡི་ཚུལ་ལ་མི་རྨོངས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུའི་རྣམ་གྲངས་འགའ་ཞིག་བསྟན་པ་ལ། སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ། ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་དང་། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྐྱེན་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ། དང་པོ་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་དང་། རྣམ་ཤེས་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ། མྱུ་གུ་ལས་ཆུ་སོགས་དང་། ཤེས་པ་ལ་དམིགས་རྐྱེན་དང་དབང་པོ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་མྱུ་གུ་ལ་ས་བོན་ལྟ་བུ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། མུན་ཁང་གི་བུམ་པ་ལ་མར་མེ་ལྟ་བུ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་གཉིས་སུའང་གསུངས་ཤིང་། 
22-1-114a
ཡང་བྱེད་རྒྱུ་བཅུར་ཡང་བཤད་དེ། སྐྱེ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་མིག་དབང་ལས་མིག་ཤེས་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ། གནས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ཟས་བཞིས་ལུས་གནས་པ་ལྟ་བུ། རྟེན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་བཅུད་རྣམས་ས་གཞི་ལ་བརྟེན་པ་ལྟ་བུ། བསྟན་པར་བྱ་བ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ་མུན་ཁང་གི་གཟུགས་ལ་མར་མེ་ལྟ་བུ། འགྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་བཙོ་བསྲེག་བྱེད་པའི་མེ་ལྟ་བུ། འབྲལ་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་རྩ་བརྔ་བ་ལ་ཟོར་བ་ལྟ་བུ། གཞན་དུ་བསྒྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་བཟོ་ཤེས་པ་མགར་བས་གསེར་གྱི་དངོས་པོ་ལས་གདུ་བུ་སོགས་བྱེད་པ་ལྟ་བུ། ཡིད་ཆེས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་དུ་བ་ལས་མེར་ངེས་པ་ལྟ་བུ། གོ་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་གཏན་ཚིགས་ལས་བསྒྲུབ་བྱ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལྟ་བུ། འཐོབ་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ལམ་ལས་མྱང་འདས་ཐོབ་པ་ལྟ་བུར་བཤད་དོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གཅིག་གི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་སྟེ་མདུང་ཁྱིམ་བཞིན་དུ་བརྟེན་པའོ། །དེ་ནི་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་འབྱུང་བ་བཞི་དང་། སེམས་དང་། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་རྣམས་དང་། མཚན་ཉིད་དང་མཚན་གཞི་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་བྱུང་རྣམས་དང་། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། སེམས་དང་རྗེས་འཇུག་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ན་སེམས་དང་རྗེས་འཇུག་དེ་དག་དུས་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་གཅིག་པ་དང་། འབྲས་བུ་
22-1-114b
གཅིག་སྐྱེད་པ་དང་། དགེ་བ་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོར་གཅིག་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཞེས་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་འདི་ནི་སྤྱིར་རྒྱུ་ལ་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་དང་། མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་གི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་འཇོག་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་མྱུ་གུ་ལ་ས་བོན་དང་ཆུ་སོགས་ལྟ་བུ། གཉིས་པ་རིང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐུང་ངུ་། ཕ་རོལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུ་རོལ་འཇོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །སྐབས་འདིར་རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་གི་རྒྱུ་འབྲས་ལྟར་ཡིན་ཏེ། དངོས་སུ་གཅིག་གིས་གཅིག་སྐྱེད་པ་མིན་ཞིང་རྒྱུ་གཅིག་ལས་སྐྱེས་པའི་དུས་མཉམ་ཡིན་མོད་ཀྱི། གཅིག་མེད་ན་གཅིག་ཤོས་ཀྱང་མི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་ལས་རྒྱུར་བཞག་པའོ། །སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རིགས་འདྲ་བའི་ཆ་ནས་བཞག་པ་སྟེ། དགེ་སེམས་ལས་དགེ་བ་སྐྱེ་བ་སོགས་དང་། ནས་ལས་ནས་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ཡང་འབྲས་བུའི་སྔར་བྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཞིག་གཙོ་ཆེར་རང་གི་རིགས་དང་སར་གཏོགས་པ་ལ་བཞག་པའོ། །མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ།

 །བྱེད་རྒྱུ་ལ་ནུས་བཅས་ནུས་མེད་གཉིས་ལས་དང་པོ་མྱུ་གུ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ། གཉིས་པ་མྱུ་གུ་ལ་འདུས་མ་བྱས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་ལ་དམྱལ་བ་པའི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་རྒྱུར་འཇོག་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་མི་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་བཞག་ལ། དེ་དག་གིས་བརྒྱུད་ནས་ཕན་པའང་འགའ་ཞིག་སྲིད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་། བྱེད་རྒྱུ་ནུས་བཅས་ཁོ་ན་ལ་འཛིན་དགོས་ཤིང་འདི་ནི་རྒྱུ་ཀུན་གྱི་སྤྱིའོ། །བྱེད་རྒྱུ་འདིའི་སྐབས་སུ་རྒྱུ་ཡི་ཚུལ་ལ་མི་རྨོངས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུའི་རྣམ་གྲངས་འགའ་ཞིག་བསྟན་པ་ལ། སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ། ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་དང་། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྐྱེན་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ། དང་པོ་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་དང་། རྣམ་ཤེས་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ། མྱུ་གུ་ལས་ཆུ་སོགས་དང་། ཤེས་པ་ལ་དམིགས་རྐྱེན་དང་དབང་པོ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་མྱུ་གུ་ལ་ས་བོན་ལྟ་བུ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། མུན་ཁང་གི་བུམ་པ་ལ་མར་མེ་ལྟ་བུ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་གཉིས་སུའང་གསུངས་ཤིང་། 
22-1-114a
ཡང་བྱེད་རྒྱུ་བཅུར་ཡང་བཤད་དེ། སྐྱེ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་མིག་དབང་ལས་མིག་ཤེས་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ། གནས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ཟས་བཞིས་ལུས་གནས་པ་ལྟ་བུ། རྟེན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་བཅུད་རྣམས་ས་གཞི་ལ་བརྟེན་པ་ལྟ་བུ། བསྟན་པར་བྱ་བ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ་མུན་ཁང་གི་གཟུགས་ལ་མར་མེ་ལྟ་བུ། འགྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་བཙོ་བསྲེག་བྱེད་པའི་མེ་ལྟ་བུ། འབྲལ་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་རྩ་བརྔ་བ་ལ་ཟོར་བ་ལྟ་བུ། གཞན་དུ་བསྒྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་བཟོ་ཤེས་པ་མགར་བས་གསེར་གྱི་དངོས་པོ་ལས་གདུ་བུ་སོགས་བྱེད་པ་ལྟ་བུ། ཡིད་ཆེས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་དུ་བ་ལས་མེར་ངེས་པ་ལྟ་བུ། གོ་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་གཏན་ཚིགས་ལས་བསྒྲུབ་བྱ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལྟ་བུ། འཐོབ་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ལམ་ལས་མྱང་འདས་ཐོབ་པ་ལྟ་བུར་བཤད་དོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གཅིག་གི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་སྟེ་མདུང་ཁྱིམ་བཞིན་དུ་བརྟེན་པའོ། །དེ་ནི་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་འབྱུང་བ་བཞི་དང་། སེམས་དང་། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་རྣམས་དང་། མཚན་ཉིད་དང་མཚན་གཞི་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་བྱུང་རྣམས་དང་། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། སེམས་དང་རྗེས་འཇུག་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ན་སེམས་དང་རྗེས་འཇུག་དེ་དག་དུས་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་གཅིག་པ་དང་། འབྲས་བུ་
22-1-114b
གཅིག་སྐྱེད་པ་དང་། དགེ་བ་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོར་གཅིག་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཞེས་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་འདི་ནི་སྤྱིར་རྒྱུ་ལ་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་དང་། མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་གི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་འཇོག་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་མྱུ་གུ་ལ་ས་བོན་དང་ཆུ་སོགས་ལྟ་བུ། གཉིས་པ་རིང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐུང་ངུ་། ཕ་རོལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུ་རོལ་འཇོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །སྐབས་འདིར་རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་གི་རྒྱུ་འབྲས་ལྟར་ཡིན་ཏེ། དངོས་སུ་གཅིག་གིས་གཅིག་སྐྱེད་པ་མིན་ཞིང་རྒྱུ་གཅིག་ལས་སྐྱེས་པའི་དུས་མཉམ་ཡིན་མོད་ཀྱི། གཅིག་མེད་ན་གཅིག་ཤོས་ཀྱང་མི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་ལས་རྒྱུར་བཞག་པའོ། །སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རིགས་འདྲ་བའི་ཆ་ནས་བཞག་པ་སྟེ། དགེ་སེམས་ལས་དགེ་བ་སྐྱེ་བ་སོགས་དང་། ནས་ལས་ནས་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ཡང་འབྲས་བུའི་སྔར་བྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཞིག་གཙོ་ཆེར་རང་གི་རིགས་དང་སར་གཏོགས་པ་ལ་བཞག་པའོ། །མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
在产生因素中有具功能和无功能两种。第一种如种子等对芽苗有所助益。第二种如对芽苗而言的无为法，以及对地狱众生出生而言的无色界有情之蕴等。将这些设立为因，仅仅是从不妨碍生起的角度来确立的，虽然也有人说这些可能通过间接方式有所助益，但是"能作因"应当仅指具有功能的因，这是一切因的共相。
在这个"能作因"的场合，为了使人对因的方式不迷惑，故而讲述了一些因的分类。产生的因分为亲因和助缘两种。第一种如种子产生芽苗，前识产生后识等。第二种如水等对芽苗，以及所缘缘和根等对心识的作用。
又将因分为产生因，如种子对芽苗，和显明因，如黑暗房间中的灯照明瓶子。
又解说能作因有十种：产生的能作因，如眼根产生眼识；住留的能作因，如四食使身体维持；依靠的能作因，如精华依靠大地；显明的能作因，如黑暗房间中灯照明物体；变化的能作因，如煮炒物品的火；分离的能作因，如镰刀割草；转变的能作因，如熟知工艺的工匠将金子制成手镯等物；确信的能作因，如从烟确认有火；理解的能作因，如从理由领悟所证；获得的能作因，如从道获得涅槃。
俱生因是相互成为彼此果的，如矛柱相互依靠。这包括同一聚合的四大元素，心及心的随行，以及相关的特性和事物等。所谓"心的随行"是什么呢？是心所和禅定无漏戒律等，以及心与这些随行的特性。为何称为心的随行？因为它们与心没有前后之分而同时存在，产生同一果，以及在善等性质上相同，所以称为心的随行。
俱生因是基于这样的理解：因果关系一般有两种建立方式，一种是能生所生的因果，一种是依赖而建立的因果。第一种如种子和水等对芽苗，第二种如依据长而立短，依据彼岸而立此岸等。这里是依赖而建立的因果关系，虽然不是一个直接产生另一个，而是同时从一因中生起，但由于一个不存在另一个也不会出现的缘故，故仅从这个理由上建立为因。
同类因是从因和果类型相似的角度来建立的，如善心产生善法等，大麦生出大麦等。也就是说，这是指在果之前已经生起的因，主要归属于自己的类别和地方而建立。
相应因仅就心心所而言，是俱生因的特殊情况。


 །དེ་ཡང་མཚུངས་པ་ལྔས་མཚུངས་ཏེ། སེམས་སེམས་བྱུང་གཉིས་ཀ་རྟེན་བདག་རྐྱེན་དབང་པོ་གཅིག་ལ་བརྟེན་པར་མཚུངས། ཡུལ་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་དམིགས་པར་མཚུངས། དུས་སྔ་ཕྱི་
22-1-115a
མེད་པར་གཅིག་པར་མཚུངས། རྣམ་པ་སྔོ་སོགས་ཀྱི་འཛིན་སྟངས་གཅིག་པར་མཚུངས། ངོ་བོ་རྫས་རེ་རེ་བར་མཚུངས་པའོ། །འདི་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཕན་ཚུན་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཚུལ་དུ་སྐྱེའོ་ཞེས་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ལ་རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་གི་ཚུལ་ནི་གོང་བཞིན་ནོ། །ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ཞེས་པ་ཀུན་འགྲོ་ནི་ཉོན་མོངས་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེད་བྱེད་ལོགས་སུ་བཤད་པ་ཙམ་མོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་ཉོན་མོངས་ཅན་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་སྐལ་མཉམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཡང་འགྲོའོ། །དེ་ཡང་རང་སའི་ཉོན་མོངས་ཅན་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེད་བྱེད་འབྲས་བུའི་སྔོན་དུ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་ནི་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་དང་ཡིད་མི་འོང་སྐྱེད་པའི་ཆ་ནས་ལོགས་སུ་བཤད་པ་སྟེ། ཟག་བཅས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་དེ་ལྟར་རྒྱུ་དྲུག་གོ། །འབྲས་བུ་ལྔ་ཡི་དང་པོ་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་ནི། ཟག་བཅས་འཁོར་བའི་བདེ་སྡུག་གི་མྱོང་བ་སྐྱེད་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་འབྲས་བུའི་ཆ་རྣམས་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པ་རང་རྒྱུ་དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་དུ་ལུང་བསྟན་པ་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ། སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའམ། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའོ། །བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་བྱེད་རྒྱུའི་འབྲས་བུར་གྱུར་ཚད་ལ་བརྗོད་དོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་སྐལ་
22-1-115b
མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་དེ་རང་གི་རྒྱུ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བརྗོད་དོ། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ལྷན་ཅིག་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུས་བུམ་པ་བྱས་པ་ན་བྱེད་པོ་དང་བྱ་ཡུལ་གཉིས་ཀ་སོ་སོར་ཡོད་པ་ལ་དཔེར་བྱས་ནས་འདྲ་བ་ལས་མིང་བཏགས་པའོ། །དེ་ཐམས་ཅད་འདུས་བྱས་སོ། །བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་བློ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་བྲལ་བའི་ཆས་འགོག་པ་སྟེ། འདི་རང་གི་ངོ་བོ་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ཀྱང་འབྲས་བུར་བཞག་པ་ནི། རང་གི་ངོ་བོ་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་མེད་ཀྱང་འདིའི་གེགས་སྤང་བྱ་སྤང་བ་ལས་འདི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མེད་ན་མི་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་ཡིན་ནོ། །བརྟགས་འགོག་མ་གཏོགས་འདུས་མ་བྱས་གཞན་ལ་རྒྱུ་མི་བཞག་ཟེར་ཡང་། ས་བོན་བསྲེག་པ་ལྟ་བུ་ཕྱིན་ཆད་མྱུ་གུ་མེད་པའི་བརྟགས་མིན་འགོག་པའི་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུ་ཙམ་དུ་འདྲ་སྙམ་མོ། །དེ་ཡང་ད་ལྟའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་བྱས་ཁོ་ནའི་བདག་འབྲས་སུ་བརྗོད་རུང་ངོ་། །རྒྱུ་གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་གང་སྐྱེས་པ་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུར་བརྗོད་པའང་ཡོད་ལ། འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་འདྲ་བའི་ཆ་འགའ་ཞིག་དང་བསྟུན་ཏེ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུར་བརྗོད་པའང་ཡོད། འབྲས་བུ་དེ་རང་གི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུའི་རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་དང་། ལྷན་ཅིག་བྱེད་
22-1-116a
རྐྱེན་དང་རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་གི་རྒྱུའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་སུ་བརྗོད་པའི་སྐབས་ཀྱང་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ལྔས་བསྐྱེད་ལ། རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྔས་བསྐྱེད་དེ། དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ཕྱིར། ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུས་མ་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྷག་མ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་བཟོ་སྤྱོད་ལམ་སོགས་ཀྱི་སེམས་དང་། ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་གོང་གི་རྣམ་སྨིན་ཀུན་འགྲོ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་བཞི་ལས་སྐྱེའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
相应因具有五种相同：心与心所二者都依靠同一个根本条件即根；所缘是缘取同一对象；时间上无前后而同时；行相上执取蓝等相同的方式；体性上各自为一个实体。这是为了了解心与心所相互以相应的方式生起而设立的，其建立方式与前文所述相同。
所谓"遍行因"，"遍行"是指烦恼，这只是对烦恼法的生因单独解释。从烦恼产生烦恼，如此也可归入同类因的特殊情况。这是指在果之前发生的，能够产生同地烦恼的因素。
异熟因是从产生轮回中可意或不可意果的角度单独解释的，仅指有漏的善与不善法。如是为六因。
五果中的第一个，异熟果，是指成为产生轮回苦乐体验之基础的果的方面，其自性是无覆无记，但其因是善或不善之一，从异熟因中产生，属于有情相续所摄，或与之相关的法。
增上果是指一切作为能作因之果的法。
等流果是同类因和遍行因二者的果，因为此果与其因相似，所以如此称呼。
士用果是俱生因和相应因二者的果，如同士夫制作瓶子时，作者和所作对象两者各自存在，以此为例，从相似处得名。以上皆为有为法。
离系果是通过智慧观察的力量，以远离所断的方面而显现的灭谛。虽然其本性是无为法，但被安立为果，是因为虽然其自性不是由因所生，但由于断除障碍——所断而显现，故从"无则不生"的因果关系而言。有人说除择灭外，其他无为法不立因，然而如同烧毁种子而从此无芽的非择灭，似乎也可以建立"无则不生"的名义因。
当下的一切有为法，都可以说是唯有为法的增上果。有些情况下，由于某因的力量而生起某果，被称为士用果；有些情况下，根据果与因相似的某些方面，被称为等流果。应知，同一果可以根据不同情况，既称为其亲因的等流果，又称为俱生缘和安立因的士用果。
一切烦恼法皆由异熟因以外的其他五因所生。从异熟所生者，则由遍行因以外的五因所生，因为它非烦恼性，故不由遍行因所生。除这两者之外的其余无覆无记——如工巧、威仪路等的心，以及除无漏第一刹那以外的善法，皆从前述异熟因和遍行因两者以外的四因所生。


 །ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་རང་གི་སྔོན་དུ་རིགས་འདྲའི་སྐལ་མཉམ་ཡང་མེད་པས་རྒྱུ་གསུམ་ལས་སྐྱེའོ། །དེ་ཐམས་ཅད་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །སེམས་སེམས་བྱུང་མ་ཡིན་པའི་འདུས་བྱས་གཟུགས་དང་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་མེད་པ་མ་གཏོགས་རྒྱུ་གཞན་ལྔ་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། ལུས་ངག་གི་བྱ་བ་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཡིན་པས་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་ཡོད་དེ་ལྷག་མ་རྣམས་གོ་སླའོ། །རྐྱེན་ནི་བཞི་སྟེ་རྒྱུ་ཡི་རྐྱེན་ཞེས་པ་བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ལྔ་པོ་བསྡོམས་ནས་དེར་བཞག་པའོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཞེས་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་སྔ་མ་གང་ཞིག་རང་གི་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་སེམས་
22-1-116b
སེམས་བྱུང་སྐྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་ཁ་མའི་སེམས་སྐད་ཅིག་ཐ་མ་མ་གཏོགས་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་དེ་ལ་དམིགས་ནས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའོ། །བྱེད་རྒྱུ་ལ་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་བཞི་ལས་དམིགས་རྐྱེན་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་གཉིས་ནི་བློའི་རྒྱུ་འབའ་ཞིག་དང་གཞན་གཉིས་ནི་འདུས་བྱས་ཀུན་སྐྱེད་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སེམས་སེམས་བྱུང་ནི་རྐྱེན་བཞིས་བསྐྱེད་དོ། །དེར་དམིགས་བསལ་དམིགས་རྐྱེན་མ་གཏོགས་པ་གཞན་གསུམ་གྱིས་སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་བསྐྱེད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་བཀག་པ་ཙམ་ལས་དམིགས་རྐྱེན་མེད་དོ། །གཞན་གཟུགས་ཅན་དང་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་རྒྱུ་བདག་གཉིས་ལས་སོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་དེ་དག་གི་སྐྱེད་ཚུལ་ལ་ནང་གི་དབྱེ་བ་དུ་མར་འགྱུར་བ་རང་གི་བློས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་རྐྱེན་འབྲས་བུའི་ཚུལ་བསྟན་པས་སྤྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཙམ་དུ་རྟོགས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུས་ལས་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་། སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་རྒྱུ་འབྲས་འཆོལ་བ་མེད་པར་རྒྱུའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་གཤིས་ལ་གནས་པ་མིན་པར་རྒྱུ་ལས་གློ་བུར་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལ་གེགས་བྱས་པས་སྤོང་ཚུལ་ཤེས་པ་དང་། ལྷན་
22-1-117a
ཅིག་པའི་རྒྱུས་རྒྱུ་ལ་རིལ་པོ་དང་བྱེད་པ་པོར་འཛིན་པ་བཤིག་སྟེ་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་དུ་མ་ཡོད་པར་རྟོགས་པ་དང་། མཚུངས་ལྡན་གྱིས་རྒྱུས་སེམས་ལ་རིལ་པོ་དང་རྟག་གཅིག་བྱེད་པོར་འཛིན་པ་བཤིག་སྟེ་ཆོས་དུ་མ་ཚོགས་པས་སྐྱེད་པར་ཤེས་པར་བྱེད་ལ། བྱེད་རྒྱུས་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་རྒྱུ་རྣམས་སུ་མ་འདུས་པའི་རྒྱུ་གཞན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཤིང་སྤྱིར་ཆོས་རྣམས་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་དྲུག་པོ་དེས་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཤིང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ཚུལ་གོ་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུའི་སྐབས་སུ་འཇིག་རྟེན་འདི་སྔོན་གྱི་ལས་ལས་མ་བྱུང་བ་འགོག་པའི་ཆེད་དུ་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཅིང་། དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་མ་འཆོལ་བར་དཀར་ནག་གི་ལས་སོ་སོར་སྨིན་པ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་རྒྱུ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྟོགས་པའི་ཆེད་དུ་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་བསྟན། གཅེར་བུ་པ་སོགས་སྔོན་ལས་ཁོ་ན་རྒྱུར་འདོད་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་སྔོན་ལས་ཁོ་ན་མིན་ཡང་སྐྱེས་བུས་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་འདྲ་བར་ད་ལྟའི་རྒྱུ་དག་གིས་ཀྱང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་ནོ། །དམིགས་བསལ་གྱི་རྒྱུ་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་མིན་ཡང་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཚད་བདག་འབྲས་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་དེ་དག་གིས་འདུས་བྱས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
无漏第一刹那，由于其前没有同类的同类因，所以从三因生起。以上都是就心心所而言。
对于非心心所的有为法——色法和不相应行，除了没有相应因外，其他五因可根据情况应用，如身语的不善业是烦恼法，所以有遍行因所生，其余的容易理解。
缘有四种：所谓因缘，是将除能作因外的其他五种因合并而立。等无间缘是指心心所中前者能生起其后的心心所。除了阿罗汉入无余涅槃前最后一刹那的心外，一切心心所都是等无间缘。所缘缘是一切法，即缘取它而生起认识。能作因被称为增上缘。如是四缘中，所缘缘和等无间缘二者仅是心识之因，其他两种则是一切有为法生起之缘。
因此，心心所是由四缘所生。特殊情况下，无心等至二种是除所缘缘外的其他三缘所生，因为它们仅仅是心的暂止，没有所缘缘。其他色法和不相应行是由因缘和增上缘二者所生。
如是应当以自己的智慧了解这些因的生起方式中的诸多内部差别。通过解说因缘果的方式，可以了解：总体上一切法唯是缘起，特别是由异熟因了解业生果，由同类因了解因果不混乱而随因，由遍行因了解烦恼也不是心的本性而是从因中暂时生起，故通过障碍因而了解断除的方式，由俱生因破除对因的整体和作者的执着，从而了解在因中有多法，由相应因破除对心的整体、常一作者的执着，从而了解是由多法聚合而产生，由能作因则收摄了未包含在特殊因中的一切其他因，并使人了解一般而言诸法从亲因和俱生缘中生起。
如是这六因收摄了一切因，能理解果的生起方式。在果的场合，为了否认此世不是从前世业而生，故而解说异熟果，并且为了了解因果不混乱，黑白业各自成熟，以及了解诸果与因随顺，故而解说等流果。为了破除裸形外道等仅以前世业为因的主张，而阐明不只是前世业，如同士夫作事一样，当下的因也能生果，所以解说士用果。虽非特殊因的果，但一切作为因的果都由增上果所摄，由此收摄解说了一切有为法的果。


 །ཐར་པ་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ཀྱང་ལམ་གྱི་སྟོབས་ལས་ཐོབ་ཏུ་
22-1-117b
རུང་བར་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་དགོས་པའི་དབང་གིས་རྒྱུ་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་བ་དེ་ཡང་གཉིས་སུ་བསྡུས་ཤིང་། སེམས་བསྐྱེད་ཚུལ་ལ་དེ་ལས་གཉིས་ལོགས་སུ་ཕྱེ་བས་རྐྱེན་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་ནང་གི་ཤེས་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་ཀྱི་དོན་རྣམས་སྐྱེ་ཚུལ་བདེ་བླག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་འགོག་པ་གཉིས་དང་ནམ་མཁའ་དང་དེ་བཞིན་ཉིད་བཞིར་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ལ། དེ་བཞིན་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་ཐ་དད་མེད་ཀྱང་སྟོང་གཞི་ཆོས་ཅན་ལ་ལྟོས་ནས་དབྱེ་བ་དུ་མར་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་རྣམ་དག་གི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། གློ་བུར་བྲལ་དག་གི་དེ་བཞིན་ཉིད་གཉིས་དང་། དྲི་བཅས་དྲི་མེད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གཉིས་དང་། ཡང་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཉིས་དང་། གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་སོགས་དང་། རྒྱུ་མཚན་མ་མེད་པ། ངོ་བོ་སྟོང་པ་ཉིད། འབྲས་བུ་སྨོན་པ་མེད་པ་སྟེ་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱིས་སྟོང་པའི་ཆ་ནས་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་བཞག་སྟེ། དེ་དག་གི་རིམ་པ་ལྟར་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་སོགས་ཀྱི་མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་། བདག་ལྟ་དང་མཐར་ལྟ་དངོས་དངོས་མེད་སོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། དང་དུ་ལེན་ཞིང་འཛིན་པ་སོགས་སྨོན་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་ཐར་གསུམ་གྱི་སྟེང་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་འདུས་མ་བྱས་པ་བསྟན་ཏེ་རྣམ་ཐར་སྒོ་བཞིར་ཡང་གསུངས་སོ། །ཡང་སྟོང་ཉིད་བཅུ་དྲུག་ཏུ་
22-1-118a
གསུངས་ཏེ། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་རང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཕྱི༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད། དེ་བཞིན་དུ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་སྟོང་པ་ན༷ང་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད། ཕྱི་དང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀ་སྟོང་པ་ཕྱི༷་ནང༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དེ། དེ་གསུམ་གྱིས་ཕྱི་དང་ནང་གིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པའོ། །ཆེན་པོ་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་སྟེ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པས་རྒྱ་ཆེ་བའོ། །ཕྱོགས་དེ་དག་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཆེ༷ན་པོ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཕྱོགས་ལ་ཆེན་པོར་འཛིན་པའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ཡིན་ལ། དེ་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ཐོ༷ག་མ༷་དང༷་ཐ༷་མ༷་མེ༷ད་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དེ་འཁོར་བ་ལ་ཞེན་པ་དང་སྐྲག་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་ཡོད་པའི་འདུས་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཁམས་གསུམ་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་འ༷དུས་བྱ༷ས་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད། སྐྱེ་འགག་མེད་པ་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་འ༷དུས་མ༷་བྱ༷ས་སྟོང༷་པ༷་ཉིད་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་སུ་མ་འདུས་པ་མེད་ལ་དེ་དག་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་པའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། སྟོང་ཉིད་དེ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ། །གང་ལ་རྟག་ཆད་སོགས་ཀྱི་མཐའ་མེད་པ་ནི་མཐའ་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོས་
22-1-118b
སྟོང་པ་མཐ༷འ་ལ༷ས་འད༷ས་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ། །འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ནི་སུས་ཀྱང་མ་བྱས་པས་རང་གི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ནི་ར༷ང་བཞི༷ན་སྟོ༷ང་པ༷་ཉི༷ད་དོ༷། །དུས་གསུམ་མི་དམིགས་པ་ལ་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་མི༷་དམི༷གས་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ། །དོན་དམ་པ་ནི་རྟོགས་བྱའི་མཆོག་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཐོབ་བྱའི་མཆོག་མྱང་འདས་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། དེ་རང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དོ༷ན་ད༷མ་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
为了使人了解解脱虽是无为法，但可通过道的力量获得，故而解说离系果。如是，根据需要将因分为六种，又可归纳为两种，而关于心的生起方式，从中又分出两种，通过这四种缘能够轻易地理解内在心识和外在事物的生起方式。
无为法有四种，即二灭、虚空和真如，如前所述。真如虽然自性上无有差别，但依所空的法而言，有多种分类：本性清净真如和离客尘真如二种，有垢真如和无垢真如二种，又从人无我和法无我的角度分二种，基、道、果三种真如等等的分类，以及从无因相、自性空、无果愿三方面，也就是从空无因果自性的角度，建立三解脱门。依照这些次序，可断除对自性和差别等的执著相，断除我见和边见、有无等一切见，断除欣求执著等一切愿求。
在三解脱门之上，又说明本性光明无为，所以也说有四解脱门。
又说十六空：外六处各自自性空，名为"外空"；同样，内六处空，名为"内空"；外内二种六处皆空，名为"外内空"。以上三种表明，外内所摄的一切法都无有自性。
"大"是指十方，因遍一切处而广大。这些方位自性不存在，称为"大空"，是为了破除对方位的大想。
无始无终是指显现为世界种种界的轮回，它自性空，名为"无始无终空"，是为了断除对轮回的贪执和恐惧。
有生灭住三相的有为法所摄三界，自性空，名为"有为空"；无生灭的虚空等一切无为法，自性空，名为"无为空"。这表明一切法不出有为无为，而这些都无自性。
诸法法性无自性即是空性，而这空性也自性空，名为"空空"。无有常断等边际的是超越边际，它也自性空，名为"超边空"。
有为无为法的自性，因非任何造作，故名自性，它自性空，名为"自性空"。三时不可得名为不可得，它自性空，名为"不可得空"。胜义是指所证最胜的真如和所得最胜的涅槃二者，它们各自自性空，名为"胜义空"。
;


 །ཆོས་གང་ལ་འབོར་བའམ་འདོར་བ་མེད་པ་ནི་དོར་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ནི་དོར༷་བ༷་མེ༷ད་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ། །རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་རྒྱུན་དང་ཚོགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ནི་དངོ༷ས་པོ༷་མེ༷ད་པ༷འི་ངོ༷་བོ༷་ཉི༷ད་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ། །འདི་བདུན་ནི་གཉེན་པོ་ལ་ཞེན་པ་འགོག་པའི་ཆེད་དུ་སྟེ་རིམ་པ་ལྟར་སྟོང་ཉིད་དང་མཐའ་བྲལ་དང་། རང་བཞིན་དང་། མི་དམིགས་པ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། དོར་བ་མེད་པ་དང་། དངོས་མེད་ངོ་བོ་ཉིད་དུའང་གྲུབ་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་ནས་དེ་དང་དེར་ཞེན་པའི་དམིགས་པའི་འཛིན་སྟང་མ་ལུས་པ་ལོག་པའི་སྤྲོས་བྲལ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །གཟུགས་ནས་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་བར་གྱི་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་
22-1-119a
ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ཆོ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དེ་མདོར་ན་ཤེས་བྱ་ཡིན་ཚད་ལ་མི་སྟོང་པ་མེད་པར་བསྟན་པས་གོང་གི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའོ། །འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སུ་གདགས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བཏགས་དོན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མེ་ཡི་ཚ་བ་དང་ཆུའི་གཤེར་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རང་མཚན་དེ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་ཆོས་སུ་ཞེན་པར་བྱེད་ཀྱང་། དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། ཆོས་འདི་དག་གཉེན་པོ་གཞན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བྱས་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟར་སྣང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ལྟ་བུར་གནས་པའོ་ཞེས་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སྟོང་ཉིད་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་ནས་སླར་ཡང་དེ་དག་བཞིར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་ནི། འདུས་བྱས་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དངོས་པོ་སྟོང་པ་ཉིད། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ནི་དངོས་མེད་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཉིད་དམ་རང་གི་རང་བཞིན་ནམ་བབ་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་རང་བཞིན་ནམ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་སོ།

 །ཆོས་གང་ལ་འབོར་བའམ་འདོར་བ་མེད་པ་ནི་དོར་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ནི་དོར༷་བ༷་མེ༷ད་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ། །རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་རྒྱུན་དང་ཚོགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ནི་དངོ༷ས་པོ༷་མེ༷ད་པ༷འི་ངོ༷་བོ༷་ཉི༷ད་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དོ། །འདི་བདུན་ནི་གཉེན་པོ་ལ་ཞེན་པ་འགོག་པའི་ཆེད་དུ་སྟེ་རིམ་པ་ལྟར་སྟོང་ཉིད་དང་མཐའ་བྲལ་དང་། རང་བཞིན་དང་། མི་དམིགས་པ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། དོར་བ་མེད་པ་དང་། དངོས་མེད་ངོ་བོ་ཉིད་དུའང་གྲུབ་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་ནས་དེ་དང་དེར་ཞེན་པའི་དམིགས་པའི་འཛིན་སྟང་མ་ལུས་པ་ལོག་པའི་སྤྲོས་བྲལ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །གཟུགས་ནས་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་བར་གྱི་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་
22-1-119a
ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ཆོ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དེ་མདོར་ན་ཤེས་བྱ་ཡིན་ཚད་ལ་མི་སྟོང་པ་མེད་པར་བསྟན་པས་གོང་གི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའོ། །འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སུ་གདགས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བཏགས་དོན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མེ་ཡི་ཚ་བ་དང་ཆུའི་གཤེར་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རང་མཚན་དེ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་ཆོས་སུ་ཞེན་པར་བྱེད་ཀྱང་། དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། ཆོས་འདི་དག་གཉེན་པོ་གཞན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བྱས་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟར་སྣང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ལྟ་བུར་གནས་པའོ་ཞེས་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སྟོང་ཉིད་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་ནས་སླར་ཡང་དེ་དག་བཞིར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་ནི། འདུས་བྱས་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དངོས་པོ་སྟོང་པ་ཉིད། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ནི་དངོས་མེད་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཉིད་དམ་རང་གི་རང་བཞིན་ནམ་བབ་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་རང་བཞིན་ནམ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整直译：
法无可得或无可舍者称为"无舍"。而自性空即是"无舍空性"。缘起诸法中无有相续和聚合之实体，是为"无实体自性"，而其自性空即是"无实体自性空性"。这七种[空性]是为了遣除对对治的执著而说，依次是[了知]空性、离边、自性、不可得、胜义、无舍、无实体自性中皆无所立，从而了知这些后，断除对彼彼的执著，除尽所有所缘执著，为证悟离戏论而宣说。从色乃至一切相智之间的一切有为无为法皆自性空，是为"一切法空性"，总之，这表明一切所知中无非空性，从而总摄前述一切[空性]之义。有为无为诸法的假立，其所诠义，如色等自相，如火的热性和水的湿性等。虽依各自相而执著为"此法彼法"，然其自性本无，即是"自相空性"。此等诸法并非由他对治而成空性，而是如此显现本身即自性空性如是安住，为使了知此义而说此[空性]。
如是宣说十六空性后，又摄为四种而说：有为法即五蕴所摄之法，自性空即"有事空性"；无为法是无事，彼等自性空即"无事空性"；一切法法性或自性或本然皆安住于空性，即"自性"或"自体空性"；而自性空性即是一切法之法性，从此角度称为"他事空性"。


 །དབུས་མཐའ་
22-1-119b
རྣམ་འབྱེད་ལས། ལོངས་སྤྱོད་པ་པོ་ནང༷་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། སྤྱད་བྱ་ཕྱི་ཡི༷་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། ཕྱི༷་ནང༷་དེ་གཉིས་ཀའི་རྟེན་ནམ། ལུས་སམ་གཞི་རྣམས་དང་། གནས་ཀྱི་གཞི་སྣོད་རྣམས་ཆེན༷་པོ༷་སྟེ། དེ་བཞི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ནི། རྟོགས་བྱའི་ཡུལ་གྱི་ཆ་ནས་གསུངས། གང་གིས་སྟོང་ཉིད་མཐོང་བའི་བློ་ལ་ཡུལ་གྱི་མིང་གིས་སྟོང་ཉིད་ཅེས་བཏགས་པ་དེ་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང༷་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་སྟོང༷་ཉི༷ད། ཇི་ལྟར་མཐོང་ན་དོན་དམ་པར་མཐོང་བ་དེ་རང་ངོས་སྟོང་པ་དོ༷ན་དམ༷་པ་སྟོང༷་ཉི༷ད། བློ་དེས་སྟོང་ཉིད་དོན་དམ་པ་མཐོང་བ་དེ་དག་གང་གི་ཕྱིར་དུ་ཡིན་པ་ལ་བརྒྱད་དེ། འདུ༷ས་བྱ༷ས་འདུས༷་མ༷་བྱ༷ས་ཀྱི༷་དགེ་རྩ་དག་པ་ཐོབ་ཕྱིར་དེ་གཉིས་སྟོང་པར་རྟོགས་པ་དང་། སྲིད་ཞིར་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་མཐ༷འ་ལ༷ས་འད༷ས་པ༷། ཐོ༷ག་མཐ༷འ་མེ༷ད་པ༷་འཁོར་བ། དོར༷་མེ༷ད་ཕུང་པོ་ལྷག་མེད་དུ་ཡང་དགེ་རྩ་མི་ཟད་པ། རང༷་བཞི༷ན་ནི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་རིགས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་དཔེ་ནི་སྐབས་འདིར་ར༷ང་མཚ༷ན། ཆོ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ནི་སྐབས་འདིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དེ། དེ་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ནས་འཁོར་བ་ལ་མི་སྐྲག་པ་དང་། ལམ་དང་མྱང་འདས་ཀྱི་དགེ་རྩ་དེ་དང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་མོ་ཞེས་གསུངས་ཞིང་། དེ་བཅུ་བཞིའི་སྟེང་དུ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་གཉིས་ཀྱི་
22-1-120a
ངོ་བོ་མེད་པ་དངོ༷ས་པོ༷་མེ༷ད་པ༷་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད། བདག་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་མེད་པའི་སྟོང་ཉིད་ནི། དངོ༷ས་པོ༷་མེ༷ད་པ༷འི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང༷་པ༷་ཉི༷ད་དེ། སྔ་མ་རྣམ་བཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པས་བདག་གཉིས་སུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་སེལ་བ་དང་། ཕྱི་མ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡོངས་གཅོད་དུ་གྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་སེལ་བར་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་སྟོང་ཉིད་བཅུ་དྲུག་གི་དབྱེ་བ་གསུངས་སོ། །སྟོང་ཉིད་བཅུ་དྲུག་དང་བཞི་པོ་བསྡོམས་ན་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཉི་ཤུའོ། །སྟོང་ཉིད་དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བློ་འཇུག་པའི་རིམ་པའམ། རྟོགས་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། རྣམ་གྲངས་དང་། རྣམ་གྲངས་མིན་པའི་དོན་དམ་མམ་སྟོང་ཉིད་གཉིས་སུ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ཆོས་ཀུན་ལ་བདེན་གྲུབ་ཙམ་ཁེགས་པའི་མེད་དགག་སྟེ། སྤྲོས་པ་ཕྱོགས་རེ་བཅད་པའི་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་ཡུལ་སྤྲོས་བྲལ་མཐའ་དག་མ་རྟོགས་པའོ། །འདི་ནི་དོན་དམ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་བཏགས་པ་ཙམ་ལས། དངོས་མིན་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་དམ་སྟོང་པ་ཉིད་མཚན་ཉིད་པ་རྟོགས་དགོས་པས་མཐུན་པའི་དོན་དམ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་བློའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་བྱའི་ཆོས་འདི་རྣམས་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པར་བཞག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་འདུས་བྱས་རྣམས་ནི། བརྟེན་ནས་
22-1-120b
སྐྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ཡོད་པའོ། །འདུས་མ་བྱས་རྣམས་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་མིན་ཡང་། བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་དག་རང་རང་གིས་དགག་བྱ་རྣམ་པར་བཅད་པ་ལས་དེ་དང་དེའི་ཐ་སྙད་འགྲུབ་པ། ཐོགས་རེག་མེད་པ་ལ་ནམ་མཁའ་དང་། སྤང་བྱ་ཟད་པ་ལ་བརྟགས་འགོག་དང་། གང་ན་གང་མ་སྐྱེས་པ་ལ་བརྟག་མིན་འགོག་པ་དང་། བདེན་གྲུབ་བསལ་བའི་ཆ་ནས་བདེན་མེད་དུ་འཇོག་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ཀྱང་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་རྟེན་འབྱུང་ལས་མ་འདས་པས་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་མ་ཡིན་པའི། །ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ལ། འདི་འདྲའི་འདུས་མ་བྱས་འདི་དག་ནི་དངོས་མེད་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པས། རྣམ་རྟོག་ཁོ་ནས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དང་། བློས་ཕར་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ་ཆོས་ཉིད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整直译：
据《辨中边论》所说，享受者即内六处，所享受的外六处，以及内外二者之所依或身体或基础，以及住处的基础即器世界为大[四种]；这四种自性空，是从所证悟对境角度而言。能见空性的心，以对境名称而假立为"空性"，其自性空为"空性空性"。如实见到胜义，其自性空为"胜义空性"。此心见到胜义空性，其目的有八种：为获得有为无为之净善根故而了达二者为空，为[证得]不住于轮涅的涅槃即"超越边际"，"无始无终"的轮回，"无舍"即无余依涅槃中善根不尽，"自性"指本性住种性，佛陀相好在此处指"自相"，"一切法"在此处指佛陀的力等一切功德。了知彼等一切自性空性后，对轮回不恐惧，为获得道和涅槃的种种善根清净而修习。
在这十四种[空性]之上，人法二我的无自性为"无事空性"，二我无自性的空性为"无事自性空性"。前者从遮止角度显示，用以破除二我增益；后者从空性决定成立角度显示，用以破除诽谤空性。如是宣说十六空性的区分。十六空性加上四种[前述归纳的空性]，总共为二十种空性分类。
关于空性，从有情心入的次第或了悟方式而言，有世俗胜义（有别义）和非世俗胜义（无别义）两种空性。第一种仅是遣除诸法实有的无遮，仅断除部分戏论的心行对境，未能完全了悟离戏。此仅是假名安立为胜义和空性，虽非真实胜义，但因依此可了达真实胜义空性，故称为顺应胜义。
关于这些作为有分别心对境的所知诸法，仅是通过缘起和依假立两方面而建立为有。从因缘而生的有为法，是从缘起角度而有；无为法虽非从因而生，但仅从依假立角度而有。它们各自通过遮止所破而成立各自名言，如无碍触立为虚空，断尽所断立为择灭，某处某法不生立为非择灭，从遣除实有方面安立为无实性等。因此，无为法也不超出依假立的缘起，所以说："无有少许法，非是缘起者。"这类无为法是无实无为，仅是分别念所了知的对象，唯由心假立而已，并非不可思议法性。


 །དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ལ་བློས་གཞིག་ན་རང་གི་ངོ་བོས་མི་སྟོང་པ་གང་ཡང་མེད་པས་དོན་དམ་པར་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ཕྱིར་སྟོང་ཉིད་མ་ཡིན་པའི། །ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་དངོས་དངོས་མེད་ཀྱི་ཆོས་མཐའ་དག་རང་གི་ངོ་བོས་མི་སྟོང་པ་མེད་ཀྱང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་སྣང་བ་བསླུ་བ་མེད་པ་རྣམས་ཡེ་ནས་སྟོང་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ཡིན་པས་སྣང་སྟོང་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པ་ནི། གང་གིས་
22-1-121a
སྟོང་དང་རྟེན་འབྱུང་དག །དབུ་མའི་ལམ་དུ་དོན་གཅིག་པར། །གསུང་མཆོག་ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། གང་དངོས་དངོས་མེད་དུ་གདགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་སོ་སོ་རང་ས་ན་མ་འདྲེས་པར་ཐ་དད་པའི་ཚུལ་དུ་འཛིན་པའི་ཞེན་པ་དང་བྲལ་ཏེ། སྣང་དང་སྟོང་པའམ་སྟོང་དང་རྟེན་འབྱུང་ཐ་མི་དད་པའི་ཆོས་ཉིད་སྤྲོས་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་གང་ཞིག །གཟུང་འཛིན་མེད་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་སོ་རང་རིག་པས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་མིན་པའི་དོན་དམ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་སུ་གདགས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ནི་བློས་བཏགས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་བབས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཡེ་ནས་གནས་ཤིང་དུས་གསུམ་གྱིས་འགྱུར་བ་མེད་པ། བློས་བཏགས་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པ། དེའི་ངང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་པ་རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རྟོགས་རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་བླ་ན་མེད་པའི་མཐར་ཐུག་པའོ། །ཟུང་འཇུག་འདུས་མ་བྱས་པ་འདི་ནི་དངོས་མེད་
22-1-121b
འདུས་མ་བྱས་དང་མི་འདྲ་ཞིང་དངོས་དངོས་མེད་གང་གི་མཐའ་ལའང་མི་གནས་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། འདི་རྒྱུས་མ་བསྐྱེད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ལྟོས་ནས་བཏགས་པས་གྲུབ་པ་ཙམ་གྱིས་དམིགས་པའི་ཐ་སྙད་ལས་ཀྱང་འདས་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཡང་དག་ཡིན་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། དངོས་དང་དངོས་མེད་འདུས་བྱས་ཡིན། །མྱ་ངན་འདས་པ་འདུས་མ་བྱས། །ཞེས་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྡོག་པ་སྟེ། །སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྡོག་པས་སོ། །མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགག་པ། །ཆོས་ཉིད་མྱ་ངན་འདས་དང་མཚུངས། །ཞེས་སོགས་གསུངས་ཤིང་། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རིགས་ལྡན་འཇམ་དཔལ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས། ཕུང་པོ་རྣམ་དཔྱད་སྟོང་པ་ཉིད། །ཆུ་ཤིང་བཞིན་དུ་སྙིང་པོ་མེད། །རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ལྡན་པའི། །སྟོང་ཉིད་དེ་དང་འདྲ་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྟོགས་པའི་ངོར་བདེན་པ་གཉིས་སུ་ཐ་དད་དུ་ཕྱེ་བ་མེད་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མཉམ་པ་ཉིད་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་རྡོ་རྗེ་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ལྟ་བུར་རྟོགས་པས་ན། འདི་ལ་བསལ་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། །བཞག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། །ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ། །ཡང་དག་མཐོང་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ན་སྤྲོས་བྲལ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གཏིང་སླེབ་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་བདེན་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་དོན་མེད་ཅིང་བདེན་པ་གཅིག་ཏུ་
22-1-122a
འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། བདེན་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ནི་བདེན་པ་གཅིག་པུ་དོན་དམ་བདེན་པ་མཐར་ཐུག་པ་ཆོས་དབྱིངས་མཉམ་པ་ཉིད་འདི་ལ་འཇུག་པའི་ཐབས་ཡིན་པས་དོན་ཡོད་ལ། མཐར་ཐུག་བདེན་པ་གཅིག་པུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་གདོད་ནས་ཞི་ཞིང་མ་སྐྱེས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཡིན་པར་རྒྱལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་ཤིང་། ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བསྒྲུབས་ཟིན་ཏོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整直译：
因此，若以心观察这些法，无有任何非自性空者，故胜义中无可得，故说："无有一切法，非是空性者。"如是虽然一切有无诸法无非自性空，然世俗显现不虚者本来空而现，故了知显空无违一体，如说："空性与缘起，于中道同义，是为最胜语。"凡是安立为有无的诸法，远离执取为真实义上各自不混而有别的执著，显与空或空与缘起不二的法性，远离一切戏论的自性而安住，为无能取所取的无分别智自证所证知，是为非世俗胜义。
对此，安立为法界、胜义谛、真实际、真如等种种异名。此非唯心假立，而是一切法本然自性实相，本来安住，三世无改变，超越心假立和分别念的境界，于其中一切法成为平等性，故无有不属法界的其他法，具足一切相之最胜的空性，此是大乘一切证悟类别中无上究竟。
此双运无为与无实无为不同，是不住有无任何边的大无为。此不仅是因不生，甚至超越依假立所成的言说所缘，故是真实无为。为此，护主龙树说："有与无为有为，涅槃是无为。"又说："所言皆止息，心行亦寂灭，不生亦不灭，法性同涅槃。"法王持教文殊称誉说："蕴聚经观察空，如同芭蕉无坚实，具足一切相最胜，空性与彼不相同。"即是此义。
如是，于证悟者前无有二谛差别，一切法即法界平等一味，犹如金刚虚空界而证知，故说："于此无所遣，亦无少可立，于真如实观，见实故解脱。"如是，大乘中所说一切离戏平等性之义皆能深入。
若问：那么划分二谛无义，归为一谛了吗？二谛的划分是为入唯一谛即究竟胜义谛法界平等性之方便，故有意义；而究竟唯一谛是一切法本来寂静、未生而涅槃的平等性，是佛陀自身所说，诸大车轨在论著中亦如是成立。


 །དེ་ལྟར་ཟབ་མོའི་མཐར་ཐུགས་པའི་དོན་འདི་ལ་བཟོད་པ་ནམ་ཐོབ་ན་དེའི་ཚེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུངས་རབ་མཐའ་དག་གི་བསྟན་དོན་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ངེས་པའི་ཤེས་པ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྨག་དང་བྲལ་བ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整直译：
如是，对此甚深究竟义获得忍辱时，彼时对一切如来言教所诠甚深广大之义，生起离疑暗的决定智慧。


 །འོན་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་བློ་མ་སྦྱང་ཞིང་ཚོགས་བསགས་པ་དམན་པ་བདེན་གཉིས་འགལ་བར་འཛིན་པའི་བློ་ཅན་རྣམས་སྐྲག་པའི་གནས་སུ་འགྱུར་མོད་ཀྱི། ཟབ་མོ་བརྒྱད་ལྡན་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་དང་ལྡན་པ་རྣམས་གནས་འདི་ལ་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཟབ་མོ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེ་མེད་ལྟ་བུ་བདེན་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་བྱིས་པའི་བློ་ལ་འགལ་བ་ལྟར་སྣང་ཡང་། ཟབ་མོའི་ཆོས་ཉིད་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོར། དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་བརྟག་ན་དབེན་བཞིན་རྟེན་འབྲེལ་བསླུ་མེད་ཀྱི་དབང་གིས་ཐ་སྙད་དུ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་འགལ་བ་མེད་པར་མ་ཟད་དོན་གཅིག་ཏུ་འཆར་བ་སྐྱེ་བ༷་ལ༷་ཟ༷བ་པ༷། དེ་བཞིན་དུ་དོན་དམ་པར་
22-1-122b
འགག་པ་མེད་ཀྱང་ཐ་སྙད་དུ་འགག་པ་ཡོད་པ་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པ་འག༷ག་པ༷་ལ་ཟབ་པ། སློབ་ལམ་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཤེས་ཀྱང་ཐབས་མཁས་པས་དུས་མིན་པར་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པར་གསུངས་པ་ལ། བློ་ཆུང་བ་དག་གིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཤེས་ཤིང་གོམས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན་མངོན་དུ་བྱེད་མི་རུང་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ཡོད་ན་ཤེས་ཤིང་གོམས་པར་བྱ་བ་དོན་མེད་དོ་སྙམ་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་དཀའ་ལ། བློ་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཤེས་ཤིང་གོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་འབའ་ཞིག་དུས་མིན་པར་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པར་ཡོངས་སུ་དག་པ་མཐར་ཐུག་པའི་ངོ་བོས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པ་དེ༷་བཞིན༷་ཉི༷ད་རྟོགས་པ་ལ༷་ཟབ༷་པ༷། དོན་དམ་སྤྲོས་བྲལ་ལ་སྦྱིན་སོགས་སྒྲུབ་ཏུ་མེད་པར་ཤེས་བཞིན་ཐ་སྙད་དུ་སྦྱིན་སོགས་ཚད་མེད་པར་སྒྲུབ་པ་ཡང་། ཕལ་བའི་བློ་ལ་སྒྲུབ་ཏུ་མེད་ན་སྦྱིན་སོགས་སྒྲུབ་པར་ཡང་མི་འཐད་ལ། སྒྲུབ་པར་བྱེད་ན་སྒྲུབ་པ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འགལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་དེའི་དོན་མི་ཤེས་ཀྱང་། ཟབ་མོའི་བློ་དང་ལྡན་པ་དག་གིས་དོན་དམ་པར་སྒྲུབ་ཏུ་མེད་པའི་དབང་གིས་ཐ་སྙད་དུ་སྒྲུབ་པ་དང་དེའི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པ་བསླུ་མེད་དུ་ཡོད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་ཡོད་ན་དེ་ལྟ་བུ་མི་རིགས་པའི་ཚུལ་ཤེས་ནས་དེ་གཉིས་དོན་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པ་ཤེས༷་བྱ༷་ལ༷་ཟབ༷་པ༷། དོན་དམ་པར་ཆོས་གང་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་པས་མཐོང་བ་ཅི་ཡང་མེད་ལ། 
22-1-123a
ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་མཐོང་བའི་དམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ། བློ་དམན་པ་དག་གིས། ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བ་ལ་མཐོང་བའི་དམ་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། མཐོང་བ་དམ་པ་ཡོད་ན་དེ་ཉིད་མཐོང་བ་ཡིན་གྱི་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འགལ་བར་འཛིན་ལ། ཟབ་མོའི་བློ་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་དངོས་མེད་ཀྱི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་མཐོང་བའམ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ཡོད་ན་དེ་ཉིད་དེའི་མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཡིན་པས་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོད་མི་སྲིད་ལ། དམིགས་པས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་དོན་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་ཅིང་ཆོས་ཀུན་གྱི་གནས་ལུགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་འདི་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡོད་པའི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཤེ༷ས་པ༷་ལ༷་ཟབ༷་པ༷། དེ་བཞིན་དུ་དོན་དམ་པར་ཆོས་གང་ཡང་སྤྱོད་དུ་མེད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པའི་མཆོག་སྟེ་གནས་ལུགས་ཀྱི་དོན་ལ་སྤྱོད་པར་གསུངས་པ་ལའང་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པ་སྤྱོ༷ད་པ༷་ལ༷་ཟ༷བ་པ༷། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་བྱེད་གཉིས་མེད་ཀྱང་ཐ་སྙད་དུ་ལམ་སྒྲུབ་པ་ཡང་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པ་གཉི༷ས་མེ༷ད་ལ༷་ཟབ༷་པ༷། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཚོགས་གཉིས་རྫོགས་པར་བྱེད་ལ་དོན་དམ་པར་དེའི་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་དུ་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་། ཐོབ་མེད་ཉིད་ཐོབ་པའི་མཆོག་ཏུ་བསྟན་པ་ལའང་། 
22-1-123b
བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འགལ་འདུར་བཟུང་ནས། སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་རྟོགས་མི་ནུས་པར་རྣམ་བཞག་གཞན་དང་གཞན་དུ་འཆད་པར་སེམས་ཀྱང་།

这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整直译：
然而对于未曾修习大乘、资粮微薄、执二谛为相违的人们而言，这是恐惧之处，但对具足证悟八甚深的智慧眼者，则于此处极为确信。何为八甚深？如生与不生等二谛，在凡夫心前虽似相违，但在证见甚深法性者前，胜义中无生而世俗中依缘起不虚而有生，不仅不相违，且显为一义，是为"通达生之甚深"。同样，胜义中虽无灭，但世俗中有灭，了知不相违而为一义，是为"通达灭之甚深"。
在学道时，虽以智慧了知真如，但由方便善巧而不在非时现证，对此，小智者难以理解：若真如是应了知修习者，有何不可现证？若有不可现证，则了知修习无意义。而智者了知：由了知真如并修习力，不仅不在非时现证唯此[真如]，而且以究竟清净体性现证，知此不相违而为一义，是为"通达真如证悟之甚深"。
胜义离戏中虽了知布施等不可成就，而世俗中无量行布施等，凡常智者执为相违：若不可成就，则行布施不合理；若行布施，则非不可成就。然具甚深智者知：正因胜义中不可成就，世俗中行施及其果报才不虚有，若胜义中有，则不应理。了知此二为一义，是为"通达所知之甚深"。
胜义中无有任何可得之法，故无所见，而无所见者即为最胜见，对此，小智者执为相违：无所见中有何最胜见？若有最胜见，则应有所见，而非无所见。具甚深智者知：若有属于有无诸法之所见或所缘，即是执彼相而成为见，故无分别智不可能存在；而无有任何所缘可见之义为自证所知，无疑且能体验一切法不可思议实相唯此，是为"通达智慧之甚深"。
同样，胜义中虽无有任何可行之法，行无所行即是最胜行，即行法性之义，对此亦如前述，了知不相违而为一义，是为"通达行之甚深"。真实义中虽无能所二取，但世俗中修道，亦如前这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整直译：
然而，对于未曾修习大乘且资粮微薄、执二谛为相违的人们来说，这成为畏惧之处；而对具有通达八种甚深之智慧眼者，则于此处生起极大信心。何为八种甚深？如生与不生这样的二谛，虽在凡夫心前显现为相违，但在见到甚深法性者前，胜义中观察生本空，同时依缘起不欺之力世俗中有生，不仅不相违，而且显现为一义，是为"于生甚深"。同样，胜义中无灭而世俗中有灭，了知不相违一义，是为"于灭甚深"。
关于学道中以智慧知真如，但以方便善巧不于非时现证之说，小慧者难以理解：若真如应知应修，为何不应现证？若不应现证，则知之修之无义。智者则了知：以知真如修习之力，不单于非时现证，而是以究竟清净之体现证，不违而一义，此即"于了悟真如甚深"。
胜义离戏中知施等无可成，而世俗中无量行施等，对于一般人来说，若不可成则不应行施等，若行施则非不可成，以相违方式不解其义；而甚深智者则知，正因胜义中无可成，世俗中行施及获得不虚之果，若胜义中有则不合理，了知二者一义，是为"于所知甚深"。
胜义中无有任何法可缘，故无所见，而所说"无所见即是最胜见"，小慧者执为相违：无所见何来最胜见？若有最胜见则有所见非无所见。甚深智者则明了：若有属于有无法类的所见或所缘，即成执相与见，则无分别智不可能；而无所缘可见的义为自证所知无疑，并且体验到此不可思议的诸法实相，这是"于能知甚深"。
同样，胜义中无可行法而行者是为最胜行，即行于实相义，也如前述方式了知不违一义，是为"于行甚深"。真实义中能所无二，而世俗中修道，也如前述方式了知不违一义，是为"于无二甚深"。世俗中圆满二资粮，胜义中无得彼果佛果之说，以及无得即最胜得之教，凡夫执为矛盾，不能如言了解，而别作诠释。
;


 སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་རྟོགས་མི་ནུས་པར་རྣམ་བཞག་གཞན་དང་གཞན་དུ་འཆད་པར་སེམས་ཀྱང་། ཟབ་མོའི་བློ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་ཐོབ་ཏུ་ཡོད་པའི་དམིགས་པ་ཅན་ཞིག་ཡོད་ན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཅན་སངས་རྒྱས་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ་ཆོས་ཉི་ཚེ་བས་བསྡུས་པའི་འབྲས་བུ་ཉི་ཚེ་བའོ། །ཆོས་ཉིད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གནས་ལུགས་ནི་བསྒྲུབ་ཐོབ་མེད་པར་ཤེས་ཀྱང་། དེ་འདྲའི་ཆོས་ཉིད་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ལ་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་དག་བྱེད་ཚོགས་གཉིས་རྫོགས་དགོས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་བསྒྲུབ་མེད་དང་ཐོབ་མེད་ཡིན་པའི་གནད་ཀྱིས་ཐ་སྙད་དུ་བསྒྲུབ་ཅིང་ཐོབ་པ་བསླུ་མེད་ཡིན་པའི་ཚུལ་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པ་ནི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཐ༷བས་མཁ༷ས་ལ༷་ཟབ༷་པ༷་སྟེ། མདོར་ན་སྟོང་རྟེན་འབྱུང་འགལ་མེད་ཟུང་འཇུག་དོན་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཟབ་མོ་བརྒྱད་ལྡན་འདི་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ས་བརྒྱད་པ་པའི་རྟོགས་རིགས་སུ་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། ཟབ་མོའི་དོན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལའང་ཆ་འདྲ་བ་འབྱུང་ཞིང་། ཐེག་ཆེན་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པའི་བློ་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བློ་བསྐྱེད་པར་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་བདེན་གཉིས་ཟུང་འཇུག་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡང་དག་པ་འདི་ལ་ངེས་པའི་ཤེས་པ་ཚུལ་བཞིན་སྐྱེས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དགོངས་དོན་མཐའ་དག་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་སྐབས་སོ། །
正理立所证之要四法印义
དེ་ལྟར་མཁས་པར་བྱ་བའི་
22-1-124a
གནས་བཅུའི་དོན་ལེགས་པར་བཤད་ནས། དེ་དག་གི་རྟོགས་བྱའི་སྙིང་པོ་ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞིའི་དོན་རིགས་པས་གཏན་ལ་དབབ་པ་ནི། མདོ་ལས། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན།
诸行无常
དང་པོ་འདུ་བྱེད་པ་ཞེས་པ། ཆོས་གང་ཞིག་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་པ་ཅན་ནམ་འདུས་བྱས་སུ་གཏོགས་པ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་སྐད་ཅིག་གིས་སྐྱེ་ཞིང་འགག་པས་མི་རྟག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གང་ཞིག་རྒྱུ་ལས་མ་བྱུང་བ་ནི་མ་སྐྱེས་ལ། གང་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་དག་མ་ཚོགས་པའི་སྔ་རོལ་ན་མེད་ཅིང་རྒྱུའི་ཚོགས་པ་ཚང་བའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་འགྲུབ་ལ། དེ་ཡང་རང་གྲུབ་པའི་དུས་ལས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་གནས་པར་འགག་ཅིང་། རིམ་པས་རྒྱུའི་ཚོགས་པ་མ་ལོག་པ་དེ་སྲིད་དུ་སྔ་མ་དང་འདྲ་བའི་རྒྱུན་བར་མ་ཆད་པར་འཇུག་པ་དེ་ལ། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་པོ་དེ་བྱུང་ནས་མ་ཞིག་བར་དུ་རྟག་པའོ་སྙམ་དུ་འཁྲུལ་པར་ཟད་ཀྱི། དོན་ལ་འབབ་ཆུ་དང་མར་མེའི་མེ་ལྕེ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ། བེམ་པོར་གྱུར་པ་ཕྱི་སྣོད་དང་ནང་གི་ལུས་དང་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་གིས་སྐྱེ་འགག་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གློག་དང་ཆུ་བུར་སྤྲིན་སོགས་ནས་ལྷུན་པོའི་བར་
22-1-124b
གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་གནས་པའི་ཡུན་རིང་ཐུང་ཇི་ལྟར་སྣང་ཡང་། སྐད་ཅིག་མའི་རང་བཞིན་དུ་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་འདི་དག་མཐར་འཇིག་པ་དང་། རྒྱུན་གྱི་གནས་སྐབས་མི་འདྲ་བར་མཐོང་བས་ཤེས་ཏེ། སྐད་ཅིག་དང་པོའི་གནས་སྐབས་དེ་ལས་གཞན་མ་འགྱུར་ན། མཐར་འཇིག་པ་དང་། བར་དུ་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་ཡོད་པར་མི་རིགས་ཏེ། རྟག་ཏུ་ད་ལྟར་བྱུང་མ་ཐག་པའི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རིགས་ན་ཡང་། དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整直译：
不能如言了解而欲作不同诠释，然具甚深智者知：若胜义中有所得的所缘者，则非具不可思议智慧身的佛陀，而是局部法所摄的局部果。虽知法性不可思议实相无所修证获得，但为使如是法性现前，必须圆满能净除暂时垢染的二资粮。由于胜义中无修无得的原理，世俗中修习获得不欺，了知此不相违一义，是为"于现证果之方便善巧甚深"。总之，了知空性缘起无违、双运一义的这八种甚深，说为第八地菩萨的现证悟类，获得随顺甚深义之忍者亦有相似[体验]，欲入大乘密意的智者亦当生起随顺之心。如是，若对二谛双运真实法界生起如理决定智慧，则将获得照见大乘一切密意的智慧光明。
以上为有为无为品。
正理立所证之要四法印义
如是善说智者应知的十处后，当以理抉择彼等所证精要即四法印之义。如经中说："诸行无常，有漏皆苦，涅槃寂静，诸法空无我。"
诸行无常
第一，"诸行"是指任何由因缘造作或属有为法者，皆应了知其刹那生灭故无常。凡非从因而有者即未生，凡已生者，在因缘未聚之前本无，因缘齐备之刹那成就第一刹那，而此[第一刹那]不住于自成后的第二刹那即灭，如是，因缘聚合未散之间，相似相续不断，凡夫误以为"此物生已至未坏前为常"，然实际上如流水、灯焰等，一切外器世界、内身及识所摄的心心所皆刹那生灭。
如是从电光、水泡、云等至须弥山等诸物，无论所现住时长短，皆应了知为刹那性质相同。为何如此？由见此等事物最终坏灭及相续状态不同而知。若第一刹那状态不变异，则不应有最终坏灭与中间差异，应当始终如刚生起的第一刹那而住，然非如此，为现量所成立故。
;


 །གལ་ཏེ། དཔེར་ན། འཇིམ་པ་དང་། སྐྱེས་བུའི་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་དང་། འཁོར་ལོ་དང་དབྱུག་གུ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བུམ་པ་སྐྱེ་ལ། སྐྱེས་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཐོ་བ་སོགས་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་མ་འཕྲད་བར་དུ་བུམ་པ་དེ་ཉིད་རྟག་པར་གནས་སོ་སྙམ་ན། བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་རང་གྲུབ་པའི་དུས་ལས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་སྡོད་པར་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་གྱི། གལ་ཏེ་མི་འགག་པར་གནས་ན་གནས་སྐབས་ཕྱི་མའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་ན་ཡང་། བུམ་པ་ལ་ནི་སོ་རྙིང་དང་། རི་མོ་དང་མདོག་དབྱིབས། ནང་དུ་ཆུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ། སྐྱེས་བུས་ལག་
22-1-125a
ཏུ་བཟུང་བ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་མི་བྱེད་པ་སོགས་ཡུལ་དུས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན། བུམ་པ་རང་གི་རྡུལ་རྫས་རྣམས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དང་། མེ་ཆུ་མགར་བ་སོགས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་བྱས་ནས་དངོས་པོའི་གནས་སྐབས་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །བུམ་པ་དེ་ཡུལ་དེ་ལས་མ་བསྐྱོད་ལ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་མ་གྱུར་ཅིང་རྐྱེན་གཞན་དང་མ་ཕྲད་པའི་དུས་ན། དེ་ལ་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་དངོས་སུ་མ་མཐོང་ཡང་། དུས་སྐད་ཅིག་སྔ་ཕྱིའི་ཁྱད་མེད་པ་མི་སྲིད་པས་བུམ་པ་བྱུང་ནས་ཞིག་པའི་བར་ལ་སྐད་ཅིག་ཅི་ཙམ་ཚོགས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་འགག་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བུམ་པ་རྟག་པར་གནས་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཐོབ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ་དེས་བུམ་པ་མི་རྟག་པར་བྱེད་ཀྱི་དེ་དང་མ་འཕྲད་པར་དུ་རྟག་གོ་སྙམ་ན། དེ་མ་ཡིན་ཏེ་རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ཚད་རང་གི་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གིས་འཇིག་པ་ཡིན་པས་འཇིག་པ་ལ་རྒྱུ་གཞན་མི་དགོས་སོ། །ཐོ་བས་བུམ་པའི་རྒྱུན་མི་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་བུམ་པ་རྟག་པ་ཐོ་བས་གཟོད་བཤིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་ན་བཤིག་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་བུམ་པ་རང་ཉིད་སྐད་ཅིག་མར་འཇིག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ལ། བུམ་པའི་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་ཉེར་ལེན་དང་། ཐོ་བའི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་ལས་གྱོ་མོའི་གནས་སྐབས་བྱུང་བ། དཔེར་ན་འཇིམ་
22-1-125b
པའི་རྒྱུ་དང་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད་ཀྱི་བུམ་པའི་རྣམ་པ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཆད་པར་བྱེད་པའི་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་འཇིག་རྒྱུར་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ཙམ་མོ། །རགས་པ་རྒྱུན་གྱི་མི་རྟག་པའི་སྣང་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དོན་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་མོད་ཀྱི། ཕྲ་བ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་མ་ཤེས་པར་བུམ་པ་རེ་ཞིག་རྟག་ཀྱང་འཇིག་རྒྱུ་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ནས་མི་རྟག་པར་བྱས་སོ་སྙམ་པ་ནི་འཁྲུལ་པའོ། །དེས་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་མི་འདྲ་བ་ཚོགས་པ་ལས། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་རིགས་འདྲ་བ་དང་མི་འདྲ་བར་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་ངང་ཚུལ་ཅན་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་རིམ་པར་བཀོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་ལས་གསར་དུ་བྱུང་ཞིང་རྒྱུའི་འཕེན་པ་ཡོད་ཀྱི་རིང་ལ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་དུ་གནས་པ་དང་། རྒྱུ་ལོག་པའི་ཚེ་མཐར་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ཀྱང་འགག་པའི་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་ཅན་དུ་སྣང་ལ་དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར། རང་ཉིད་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་གནས་པ་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ལུང་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིགས་པས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།

 །གལ་ཏེ། དཔེར་ན། འཇིམ་པ་དང་། སྐྱེས་བུའི་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་དང་། འཁོར་ལོ་དང་དབྱུག་གུ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བུམ་པ་སྐྱེ་ལ། སྐྱེས་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཐོ་བ་སོགས་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་མ་འཕྲད་བར་དུ་བུམ་པ་དེ་ཉིད་རྟག་པར་གནས་སོ་སྙམ་ན། བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་རང་གྲུབ་པའི་དུས་ལས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་སྡོད་པར་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་གྱི། གལ་ཏེ་མི་འགག་པར་གནས་ན་གནས་སྐབས་ཕྱི་མའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་ན་ཡང་། བུམ་པ་ལ་ནི་སོ་རྙིང་དང་། རི་མོ་དང་མདོག་དབྱིབས། ནང་དུ་ཆུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ། སྐྱེས་བུས་ལག་
22-1-125a
ཏུ་བཟུང་བ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་མི་བྱེད་པ་སོགས་ཡུལ་དུས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན། བུམ་པ་རང་གི་རྡུལ་རྫས་རྣམས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དང་། མེ་ཆུ་མགར་བ་སོགས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་བྱས་ནས་དངོས་པོའི་གནས་སྐབས་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །བུམ་པ་དེ་ཡུལ་དེ་ལས་མ་བསྐྱོད་ལ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་མ་གྱུར་ཅིང་རྐྱེན་གཞན་དང་མ་ཕྲད་པའི་དུས་ན། དེ་ལ་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་དངོས་སུ་མ་མཐོང་ཡང་། དུས་སྐད་ཅིག་སྔ་ཕྱིའི་ཁྱད་མེད་པ་མི་སྲིད་པས་བུམ་པ་བྱུང་ནས་ཞིག་པའི་བར་ལ་སྐད་ཅིག་ཅི་ཙམ་ཚོགས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་འགག་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བུམ་པ་རྟག་པར་གནས་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཐོབ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ་དེས་བུམ་པ་མི་རྟག་པར་བྱེད་ཀྱི་དེ་དང་མ་འཕྲད་པར་དུ་རྟག་གོ་སྙམ་ན། དེ་མ་ཡིན་ཏེ་རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ཚད་རང་གི་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གིས་འཇིག་པ་ཡིན་པས་འཇིག་པ་ལ་རྒྱུ་གཞན་མི་དགོས་སོ། །ཐོ་བས་བུམ་པའི་རྒྱུན་མི་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་བུམ་པ་རྟག་པ་ཐོ་བས་གཟོད་བཤིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་ན་བཤིག་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་བུམ་པ་རང་ཉིད་སྐད་ཅིག་མར་འཇིག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ལ། བུམ་པའི་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་ཉེར་ལེན་དང་། ཐོ་བའི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་ལས་གྱོ་མོའི་གནས་སྐབས་བྱུང་བ། དཔེར་ན་འཇིམ་
22-1-125b
པའི་རྒྱུ་དང་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད་ཀྱི་བུམ་པའི་རྣམ་པ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཆད་པར་བྱེད་པའི་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་འཇིག་རྒྱུར་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ཙམ་མོ། །རགས་པ་རྒྱུན་གྱི་མི་རྟག་པའི་སྣང་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དོན་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་མོད་ཀྱི། ཕྲ་བ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་མ་ཤེས་པར་བུམ་པ་རེ་ཞིག་རྟག་ཀྱང་འཇིག་རྒྱུ་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ནས་མི་རྟག་པར་བྱས་སོ་སྙམ་པ་ནི་འཁྲུལ་པའོ། །དེས་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་མི་འདྲ་བ་ཚོགས་པ་ལས། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་རིགས་འདྲ་བ་དང་མི་འདྲ་བར་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་ངང་ཚུལ་ཅན་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་རིམ་པར་བཀོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་ལས་གསར་དུ་བྱུང་ཞིང་རྒྱུའི་འཕེན་པ་ཡོད་ཀྱི་རིང་ལ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་དུ་གནས་པ་དང་། རྒྱུ་ལོག་པའི་ཚེ་མཐར་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ཀྱང་འགག་པའི་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་ཅན་དུ་སྣང་ལ་དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར། རང་ཉིད་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་གནས་པ་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ལུང་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིགས་པས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།

 །གལ་ཏེ། དཔེར་ན། འཇིམ་པ་དང་། སྐྱེས་བུའི་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་དང་། འཁོར་ལོ་དང་དབྱུག་གུ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བུམ་པ་སྐྱེ་ལ། སྐྱེས་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཐོ་བ་སོགས་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་མ་འཕྲད་བར་དུ་བུམ་པ་དེ་ཉིད་རྟག་པར་གནས་སོ་སྙམ་ན། བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་རང་གྲུབ་པའི་དུས་ལས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་སྡོད་པར་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་གྱི། གལ་ཏེ་མི་འགག་པར་གནས་ན་གནས་སྐབས་ཕྱི་མའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་ན་ཡང་། བུམ་པ་ལ་ནི་སོ་རྙིང་དང་། རི་མོ་དང་མདོག་དབྱིབས། ནང་དུ་ཆུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ། སྐྱེས་བུས་ལག་
22-1-125a
ཏུ་བཟུང་བ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་མི་བྱེད་པ་སོགས་ཡུལ་དུས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན། བུམ་པ་རང་གི་རྡུལ་རྫས་རྣམས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དང་། མེ་ཆུ་མགར་བ་སོགས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་བྱས་ནས་དངོས་པོའི་གནས་སྐབས་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །བུམ་པ་དེ་ཡུལ་དེ་ལས་མ་བསྐྱོད་ལ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་མ་གྱུར་ཅིང་རྐྱེན་གཞན་དང་མ་ཕྲད་པའི་དུས་ན། དེ་ལ་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་དངོས་སུ་མ་མཐོང་ཡང་། དུས་སྐད་ཅིག་སྔ་ཕྱིའི་ཁྱད་མེད་པ་མི་སྲིད་པས་བུམ་པ་བྱུང་ནས་ཞིག་པའི་བར་ལ་སྐད་ཅིག་ཅི་ཙམ་ཚོགས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་འགག་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བུམ་པ་རྟག་པར་གནས་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཐོབ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ་དེས་བུམ་པ་མི་རྟག་པར་བྱེད་ཀྱི་དེ་དང་མ་འཕྲད་པར་དུ་རྟག་གོ་སྙམ་ན། དེ་མ་ཡིན་ཏེ་རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ཚད་རང་གི་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གིས་འཇིག་པ་ཡིན་པས་འཇིག་པ་ལ་རྒྱུ་གཞན་མི་དགོས་སོ། །ཐོ་བས་བུམ་པའི་རྒྱུན་མི་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་བུམ་པ་རྟག་པ་ཐོ་བས་གཟོད་བཤིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་ན་བཤིག་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་བུམ་པ་རང་ཉིད་སྐད་ཅིག་མར་འཇིག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ལ། བུམ་པའི་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་ཉེར་ལེན་དང་། ཐོ་བའི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་ལས་གྱོ་མོའི་གནས་སྐབས་བྱུང་བ། དཔེར་ན་འཇིམ་
22-1-125b
པའི་རྒྱུ་དང་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད་ཀྱི་བུམ་པའི་རྣམ་པ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཆད་པར་བྱེད་པའི་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་འཇིག་རྒྱུར་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ཙམ་མོ། །རགས་པ་རྒྱུན་གྱི་མི་རྟག་པའི་སྣང་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དོན་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་མོད་ཀྱི། ཕྲ་བ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་མ་ཤེས་པར་བུམ་པ་རེ་ཞིག་རྟག་ཀྱང་འཇིག་རྒྱུ་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ནས་མི་རྟག་པར་བྱས་སོ་སྙམ་པ་ནི་འཁྲུལ་པའོ། །དེས་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་མི་འདྲ་བ་ཚོགས་པ་ལས། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་རིགས་འདྲ་བ་དང་མི་འདྲ་བར་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་ངང་ཚུལ་ཅན་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་རིམ་པར་བཀོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་ལས་གསར་དུ་བྱུང་ཞིང་རྒྱུའི་འཕེན་པ་ཡོད་ཀྱི་རིང་ལ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་དུ་གནས་པ་དང་། རྒྱུ་ལོག་པའི་ཚེ་མཐར་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ཀྱང་འགག་པའི་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་ཅན་དུ་སྣང་ལ་དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར། རང་ཉིད་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་གནས་པ་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ལུང་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིགས་པས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།

 །གལ་ཏེ། དཔེར་ན། འཇིམ་པ་དང་། སྐྱེས་བུའི་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་དང་། འཁོར་ལོ་དང་དབྱུག་གུ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བུམ་པ་སྐྱེ་ལ། སྐྱེས་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཐོ་བ་སོགས་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་མ་འཕྲད་བར་དུ་བུམ་པ་དེ་ཉིད་རྟག་པར་གནས་སོ་སྙམ་ན། བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་རང་གྲུབ་པའི་དུས་ལས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་སྡོད་པར་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་གྱི། གལ་ཏེ་མི་འགག་པར་གནས་ན་གནས་སྐབས་ཕྱི་མའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་ན་ཡང་། བུམ་པ་ལ་ནི་སོ་རྙིང་དང་། རི་མོ་དང་མདོག་དབྱིབས། ནང་དུ་ཆུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ། སྐྱེས་བུས་ལག་
22-1-125a
ཏུ་བཟུང་བ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་མི་བྱེད་པ་སོགས་ཡུལ་དུས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན། བུམ་པ་རང་གི་རྡུལ་རྫས་རྣམས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དང་། མེ་ཆུ་མགར་བ་སོགས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་བྱས་ནས་དངོས་པོའི་གནས་སྐབས་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །བུམ་པ་དེ་ཡུལ་དེ་ལས་མ་བསྐྱོད་ལ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་མ་གྱུར་ཅིང་རྐྱེན་གཞན་དང་མ་ཕྲད་པའི་དུས་ན། དེ་ལ་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་དངོས་སུ་མ་མཐོང་ཡང་། དུས་སྐད་ཅིག་སྔ་ཕྱིའི་ཁྱད་མེད་པ་མི་སྲིད་པས་བུམ་པ་བྱུང་ནས་ཞིག་པའི་བར་ལ་སྐད་ཅིག་ཅི་ཙམ་ཚོགས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་འགག་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བུམ་པ་རྟག་པར་གནས་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཐོབ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ་དེས་བུམ་པ་མི་རྟག་པར་བྱེད་ཀྱི་དེ་དང་མ་འཕྲད་པར་དུ་རྟག་གོ་སྙམ་ན། དེ་མ་ཡིན་ཏེ་རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ཚད་རང་གི་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གིས་འཇིག་པ་ཡིན་པས་འཇིག་པ་ལ་རྒྱུ་གཞན་མི་དགོས་སོ། །ཐོ་བས་བུམ་པའི་རྒྱུན་མི་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་བུམ་པ་རྟག་པ་ཐོ་བས་གཟོད་བཤིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་ན་བཤིག་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་བུམ་པ་རང་ཉིད་སྐད་ཅིག་མར་འཇིག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ལ། བུམ་པའི་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་ཉེར་ལེན་དང་། ཐོ་བའི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་ལས་གྱོ་མོའི་གནས་སྐབས་བྱུང་བ། དཔེར་ན་འཇིམ་
22-1-125b
པའི་རྒྱུ་དང་ལག་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བུམ་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད་ཀྱི་བུམ་པའི་རྣམ་པ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཆད་པར་བྱེད་པའི་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་འཇིག་རྒྱུར་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ཙམ་མོ། །རགས་པ་རྒྱུན་གྱི་མི་རྟག་པའི་སྣང་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོ་བས་བུམ་པ་བཤིག་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དོན་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་མོད་ཀྱི། ཕྲ་བ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་མ་ཤེས་པར་བུམ་པ་རེ་ཞིག་རྟག་ཀྱང་འཇིག་རྒྱུ་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ནས་མི་རྟག་པར་བྱས་སོ་སྙམ་པ་ནི་འཁྲུལ་པའོ། །དེས་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་མི་འདྲ་བ་ཚོགས་པ་ལས། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་རིགས་འདྲ་བ་དང་མི་འདྲ་བར་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་ངང་ཚུལ་ཅན་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་རིམ་པར་བཀོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་ལས་གསར་དུ་བྱུང་ཞིང་རྒྱུའི་འཕེན་པ་ཡོད་ཀྱི་རིང་ལ་རིགས་འདྲ་བར་མ་ཆད་དུ་གནས་པ་དང་། རྒྱུ་ལོག་པའི་ཚེ་མཐར་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ཀྱང་འགག་པའི་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་ཅན་དུ་སྣང་ལ་དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར། རང་ཉིད་ངང་གིས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་གནས་པ་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ལུང་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིགས་པས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是您提供的藏文文本的直译：
如果，比如说，陶土和人手的作用、轮子和棍子等原因产生了瓦罐，而且认为从生成之后，只要不遇到锤子等毁坏的原因，那么这个瓦罐就会恒常存在。[但事实上]，从原因产生的第一刹那的瓦罐，其本身在形成的时间之后就不会停留到第二刹那，而是具有灭去的性质。如果不灭去而继续存在，那么后续状态的任何特征都将不可能出现，然而，瓦罐却有老旧、图纹、颜色形状、内部有水或无水、被人手持等各种行为的进行与不进行等，在不同地点和时间呈现各种不同的状态。因此，应当了解瓦罐是依靠自身微粒物质作为直接因，以及火、水、铁匠等作为辅助条件，而在不同的物质状态中转变的刹那连续体。
即使瓦罐没有从那个地方移动，也没有变成其他形态，没有遇到其他条件的时候，虽然我们没有直接看到它与先前有什么不同的特征，但由于时间刹那前后的差别不可能不存在，所以应当了解从瓦罐产生到毁坏的期间，有多少刹那汇集，就有多少生灭。
如果凡夫们认为瓦罐恒常存在的障碍是毁坏的原因，如锤子等，是它们使瓦罐无常，而在未遇到它们之前是恒常的，那是不对的。因为凡是由自身产生因所生成的一切，自然而然地在刹那间灭去，灭去不需要其他原因。锤子使瓦罐的相续不再存在，并非是锤子才开始摧毁一个常存的瓦罐，因为如果[瓦罐]是常存的，就无法被摧毁。然而，瓦罐自身具有刹那灭去的本性，以瓦罐最后刹那作为直接因，加上锤子的辅助条件，就会出现碎片的状态，就像粘土的因和手的作用的条件产生第一刹那的瓦罐一样。只是锤子切断了瓦罐相似形态不断出现的相续，人们才说"锤子摧毁瓦罐"，只是一种灭因的名言而已。
基于粗糙的相续无常的表现形式，说"锤子摧毁了瓦罐"这种表述与事实并不相违。但是不了解微细的法性无常，而认为瓦罐暂时恒常，却完全由其他灭因使其变得无常，这是错误的。
因此，由各种不同的因缘聚集，事物的各种相似或不相似的状态出现，所有这些都是缘起自性的刹那连续体的次第安排。
如此，诸事物从因新生，并且在因的推动存在的期间内相似不断地存在，当因消失时，最终相似的相续也灭去，显现为具有生住灭三相。而且，这不依赖于其他因，自然不住于第二刹那，具有无常的特性，这是圣者们所见，也如经典所说，由事势理证成的。


 །དེ་ལྟར་དཔྱད་ན་ཕྱི་རོལ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རླུང་དང་ཆུ་དང་ས་དང་། 
22-1-126a
རི་རབ་དང་རྡོ་རྗེའི་རྡོ་བ་ལ་སོགས་སྲ་བརྟན་གྱི་དངོས་པོར་སྣང་བ་རྣམས་ཀྱང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ནམ་མཁའི་ཁམས་སུ་སྤྲིན་བཞིན་གསར་དུ་ཆགས་ལ། རེ་ཞིག་གནས་པ་དང་། མཐར་མེ་སོགས་ཀྱིས་བཤིག་སྟེ་ནམ་མཁའི་ངང་དུ་སྟོང་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ལྟར་གནས་བཞིན་པའི་དུས་ན་ཡང་། ཕྱི་རོལ་ཀྱི་འབྱུང་བ་བཞི་དང་གཟུགས་སོགས་དོན་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི། རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་འཕེལ་འགྲིབ་ཅན་དུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བར་དམིགས་པ་དང་། སྔོན་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་འགྱུར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་བུའི་བརྐོ་བ་སྲེག་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱས་པ་དང་། མེ་སོགས་འབྱུང་བ་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་དང་། དུས་ཀྱི་རྙིད་པས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། ནང་གི་སེམས་འགྱུར་བའི་ཕྱི་རོལ་ཀྱི་དོན་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་འགྱུར་བ་ཏིང་འཛིན་ཐོབ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུས་ན། སྐད་ཅིག་མའི་མི་རྟག་པར་གྲུབ་ཀྱང་། མདོག་དབྱིབས་རེག་བྱ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་མཚུངས་པས། འདྲ་བ་གཞན་རྒྱུན་ཆགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སྔ་ཕྱི་རྣམས་གཅིག་ཏུ་འཁྲུལ་ཏེ་རྟག་པར་རློམ་པར་ཟད་དོ། །ནང་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་ལུས་དང་དབང་པོའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ནི། གསར་དུ་ལས་ཉོན་གྱིས་བསྐྱེད་ཅིང་སྐྱེ་ལ། རིས་མཐུན་པར་གནས་པའི་མཐར་ཚེ་འཕོས་ཏེ་འགག་པ་ཡིན་པ་དང་། ད་ལྟ་གནས་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་། དང་པོ་མངལ་ན་གནས་པ་
22-1-126b
དང་། བཙས་པ་དང་། བྱིས་པ་ནས། རྒས་ཤིང་འཁོགས་ཏེ་འཆི་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ། ན་ཚོད་ཀྱི་གནས་སྐབས་རིམ་པས་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་སྡུག་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་རིམ་པས་འབྱུང་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དང་འབྲེལ་བར་ཚོར་བས་ཟིན་པ་དང་བཅས་ཏེ་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་བཞིན་དུ་སྔ་ཕྱི་རྒྱུ་འབྲས་སུ་འབྲེལ་བར་སྐྱེ་ཞིང་། སྔོན་ལས་ཀྱི་འཕེན་པ་དང་མཐུན་པར། དག་པ་དང་མ་དག་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་མཐུན་པར་འགྱུར་བ་དང་། འཕེལ་འགྲིབ་དང་། མཆོག་དམན་དང་། བདེ་སྡུག་དང་། ཡུལ་དང་བྱ་བ་གཞན་དང་གཞན་གྱི་གནས་སྐབས་མི་འདྲ་བར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་ཐ་དད་དུ་མར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤེས་པས་བསྡུས་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ནི། རིས་འདྲ་བར་རྒྱུན་འབྱུང་བ་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ལྟ་བུའམ། མི་འདྲ་བ་འདོད་པའི་སེམས་གཡེང་བ་སྣ་ཚོགས་ཅན་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་ཡང་། གནས་སྐབས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་མགྱོགས་པར་འབྱུང་ཞིང་འགྱུར་བ། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་དང་དམིགས་རྐྱེན་སོགས་རྐྱེན་བཞི་པོ་སྣ་ཚོགས་མི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཅན། ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་རིས་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་བའི་དུས་དང་། གང་དུ་སྐྱེས་ནས་སོ་སོའི་ཚེ་ཚད་རྫོགས་ཀྱི་བར་ལ་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཕྲེང་བ་སྐྱེ་འགག་རིམ་ཅན་དུ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །
22-1-127a
དེ་ལྟར་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་རྐྱེན་འདུས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་དུ་རིམ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས། བསྐལ་པར་གནས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་ལོ་ཟླ་ཞག་དུས་ནས་སྐད་ཅིག་མའི་བར་གྱི་སྐྱེ་འགག་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་དུ་བར་ཆད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་ཙམ་གྱི་མི་རྟག་པར་ཤེས་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་ལ་མི་ཆགས་པ་དང་། ཐར་པ་ལ་མོས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་སོགས་ཀྱི་དགོས་པ་མཆོག་དང་ལྡན་པས་ན། མདོ་ལས་རྗེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་རྗེས་མཆོག་ཡིན་པ་བཞིན་དུ། འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་མཆོག་གོ། །ཞེས་གསུངས་སོ།

这些是对提供的藏文的完整直译成简体中文：
如此分析，外界器世间的风、水、土，以及须弥山和金刚石等坚固物质所显现的一切，也是由众生业力的影响而在虚空界中如同云彩一样新生，暂时存在，最终被火等摧毁而归于虚空界的空性。在当前存在的时期，外界的四大元素和色等五境，都可观察到因缘力量而有增减变化，由过去业力导致境相的变化，同样地，人为的挖掘、焚烧等行为，以及火等其他元素的损害，时间的老化而产生变化，内心变化所导致的外境变化，如获得禅定者的境界等，这些都证明它们是刹那无常的。虽然由于色彩、形状、触感等形态相似，而将相似的连续刹那错认为同一，妄执为常，仅此而已。
内在各有情的身体和感官的各种形态，是新由业烦恼所生，生起后在同类中存在，最终寿命终尽而灭去。即使在当前存在的阶段，从最初在胎中，到出生、幼年，直至衰老佝偻而死亡的最终阶段，都是年龄阶段依次变化，苦乐等不同的状态依次生起。如此，与心续相连，被感受所把握，每一刹那前后以因果相连而生起，随顺过去业力的牵引，与清净或不清净的心相应而变化，增减、胜劣、苦乐，以及不同地点和不同行为的状态都能被观察到，因此应当了知为多种不同的刹那。
识所摄的三界心和心所一切，无论是相似连续出现的如禅定心，还是不相似的如欲界散乱的各种心，都是各种不同状态迅速生起和变化，由俱有缘、所缘缘等四缘各种不同因素而全面变化，在三界所摄的各种不同类别中生起时，以及出生后直至各自寿命结束期间，都是刹那连续如串珠般依序生灭，应当了知。
如此，一切有为法由因缘和合的力量，如同种子生芽的方式依次变化，即使是持续一劫的事物，也从年月日时乃至刹那的生灭，如同天平的高低起伏不断运行，如果了知这种无常，对一切有为境界不执著，向往解脱，成为进入空性义理的基础，具有最胜的功德，所以经中说："如同一切足迹当中，象足迹最为殊胜，同样地，在一切想法当中，无常想最为殊胜。"


 །
诸漏皆苦
གཉིས་པ་འདུ་བྱེད་པའམ། འདུས་བྱས་པའི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པ་དེ་ལའང་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གཉིས་ཡོད་པའི་ཟག་མེད་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་དང་ངོ་བོ་དང་འབྲས་བུས་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་མིན་ཀྱང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་གནས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་དང་སེམས་ཀྱིས་མི་འདོད་པ་སིམ་པ་བྱེད་པར་མ་ཡིན་པའོ། །ཟག་བཅས་དེ་དག་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ངོ་བོའམ། དེ་དང་འབྲེལ་ཞིང་འདྲེས་ལ། དེ་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མཐོ་རིས་ན་ཡང་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་དང་། སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ། མི་འདོད་པ་ཐོག་ཏུ་བབ་པ། 
22-1-127b
འདོད་པ་བཙལ་ཀྱང་མ་རྙེད་པ་ལས་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཆེ་ཕྲ་ཅི་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་བྱུང་ཙམ་ནས། དུད་འགྲོ་ཚུན་ཆད་ཀྱིས་མི་འདོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་བར་ཤེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གཞན་གཉིས་ལས། འདི་ནི་ངོ་བོའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་མིང་གཉིས་ཁྱད་གཞི་དང་ཁྱད་ཆོས་སུ་སྦྱར་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། མདོ་ལས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གང་ཞེ་ན། གང་སྐྱེ་བ་ན་སྡུག་བསྔལ། གནས་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་ལ། འགྱུར་བ་ན་བདེ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་སོ་སོའི་རྣམ་གྲངས་ནི། དམྱལ་བར་ཚ་གྲང་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་ཏེ་ཚད་མེད་པ་ཡོད་དོ། །མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་སུ་སྡུག་པ་བྲལ་བ་སོགས་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བསྡུ་བར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཡིན་མོད་དེ་ནི་ནམ་ཞིག་འབྲལ་བར་འགྱུར་པའི་དོན་ལ་དགོངས་ཀྱི། འདིར་ནི་བྲལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བཞིན་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་པའོ། །འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་མཐོ་རིས་སོགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་ན་ཡང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་གནས་ལུས་ལོངས་སྤྱོད་བདེ་བའི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་། དེ་བཞིན་དུ་རྟག་མི་ཐུབ་པར་མཐར་འགྱུར་བ་ཁོ་ནར་ངེས་ཏེ་མཐའ་བཞིས་བསྡུས་པ་ལས་མ་འདས་པའོ། །འགྱུར་བའི་ཚེ་ན་སྔར་གྱི་བདེ་བ་དེ་ཉིད་ཡིད་གདུང་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་པ་ནི། བུ་ཤི་བའི་མྱ་ངན་ལྟ་བུ་སྟེ། བུ་མ་བྱུང་ན་དེ་ཤི་བའི་མྱ་ངན་ཡང་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་མདོ་ལས། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་སྐྱེ་བ་ན་བདེ། གནས་པ་ན་བདེ་ཡང་འགག་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཞེས་
22-1-128a
གསུངས་སོ། །དེས་ན་བདེ་བ་ཆེ་ཕྲ་གང་མྱོང་ཡང་སྔ་མ་རིམ་པས་འགག་ནས་ཕྱི་མ་རིམ་པས་སྐྱེ་ལ་མཐར་རྒྱུན་འགག་པས་མ་བསྡུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་སྟོན་དུས་ཀྱི་སྤྲིན་དཀར་མཛེས་པ་དང་འདྲ་ལ། འདོད་ཡོན་གྱི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་ངན་སོང་སོགས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ་མང་པོ་འགྲུབ་པ་དང་། ཐར་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་གེགས་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཉེས་པའི་དྲི་མ་དང་འདྲེས་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་མནོག་ཆུང་ལ་ཉེས་དམིགས་ཆེ་བའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ཕན་ཆད། གནས་སྐབས་བདེ་ཡང་རུང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་རུང་། བཏང་སྙོམས་སུ་གྱུར་ཀྱང་རུང་སྟེ། དེའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཆ་ཐམས་ཅད་ཕུང་པོ་ཕྱི་མའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་བྱེད་པས་ན་མ་འོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དུག་ཅན་གྱི་ཟས་དང་། འབྲས་ཀྱི་ནད་གཟོད་སྨིན་འགྱུར་དང་། གསོད་སར་གོམ་པ་འདོར་བའི་གྲངས་བཞིན་འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཇེ་ཉེར་སོང་བ་ལྟར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གནས་པ་ལ་དགོངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འགག་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་དུ་མི་མངོན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ།

这是您提供的藏文的完整直译成简体中文：
诸漏皆苦
第二，对于有为法或有为之法类，有漏和无漏两种。无漏诸法因不为苦的因、体性和果所摄，故非苦，但一切有漏法则安住于苦性中。为什么呢？所谓苦，是身心不欲求、不能带来安乐的。那些有漏法是苦的体性，或与之相连、相混，成为苦生起的门径。如恶趣的痛苦，以及善趣中的生老病死、爱别离、怨憎会、求不得所产生的大小一切苦，从生起之时就连畜生都不希望并知道是苦，这是苦苦。为了区别于其他两种苦，这是被了知为本质上的苦，所以用两个"苦"字作为所修饰和修饰来说明。如经中所说："什么是苦苦？即生时是苦，住时是苦，变化时是乐。"
各种苦的种类，如地狱中的寒热等，不可计量。阿毗达磨《集论》中不是说爱别离等归入坏苦吗？虽然是这样，但那是考虑到将来会分离的意义，而这里是就正在经历的分离等苦的方面而言的。
坏苦是指无论在善趣等任何世界中，有漏的处所、身体、受用，无论如何显现为乐的形态，也不能恒常如此，终究必定会变化，不超出四边的范围。变化时，先前的乐本身就变成忧伤的因，如同孩子死亡的悲伤；若无子女，也就不会有子女死亡的悲伤。关于这点，经中说："坏苦是生起时快乐，安住时快乐，但消失时痛苦的。"
因此，无论经历大小何种乐，前者逐渐灭去，后者逐渐生起，最终相续都会灭去，没有不被包含在其中的，所以不可依赖，如同秋天美丽的白云。通过对欲乐的执着，导致恶趣等多种难忍的痛苦，以及障碍进入解脱道等过失污垢相混的有漏乐，是利益微小而过患巨大的。
行苦是指只要是有漏取蕴，无论暂时是乐、是苦，还是处于舍状态，它的一切刹那都作为后蕴的取因，所以成为未来一切苦的来源。就像有毒的食物，或将成熟的麻风病，或走向刑场的步数一样，越来越接近死亡的痛苦。考虑到它作为苦因的安住，世尊说："行苦在生起、安住和灭去时虽然不明显为苦，但却是作为苦的因。"


 །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཟག་བཅས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་ཆ་མཐའ་དག་ལ་འདིས་མ་ཁྱབ་པ་མེད་པས་
22-1-128b
ཁྱབ་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལ་བསམ་ན། འཁོར་བ་ཁབ་ཀྱི་རྩེ་ཙམ་ཡང་། །བདེ་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ། འཁོར་བ་མཐའ་དག་མེའི་འོབས་དང་སྲིན་མོའི་གླིང་ལྟ་བུར་ཡིད་འབྱུང་བའི་གནས་སུ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་གཟིགས་ལ། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་། དེར་མ་ཟད་སྐྱེ་བ་དང་འདུས་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་སོགས་འདོད་པ་ཁོ་ནར་འཕྱན་ཏེ། དེ་དག་གི་མཐར་འབྱུང་ངེས་པའི་འཆི་བ་སོགས་ལ་བསམ་དཔྱད་མེད་པར་འཇུག་པ་ཡིན་པས། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་དག་ཀྱང་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་འདི་དག་གིས་ཡོངས་སུ་བཅིང་བའི་ཕྱིར། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ངོ་བོའམ། སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆ་ནས། སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དོན་དེ་ལྟ་བུའི་དབང་གིས་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བར་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་ན་འཁོར་བའི་རང་བཞིན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་བསམ་པ་སྐྱེ་ཞིང་ཐར་པ་ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། །
涅槃寂静
གསུམ་པ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་བར་ཤེས་ནས། དེའི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བ་རྣམས་ཡང་དག་པའི་གཉེན་པོས་སྤང་བ་ལས། 
22-1-129a
ཟག་བཅས་རྒྱུ་འབྲས་གཏན་དུ་ལོག་པའི་ཐར་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བ་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་གོ་འཕང་དམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་རིགས་པས་གྲུབ་སྟེ། འཁོར་བའི་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སྐབས་ཅན་འདི་དག །རྟག་པ་དང་གཞན་དུ་མི་འཕོ་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་རེས་འགའ་བར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདི་དག་རྒྱུ་དང་ལྡན་པར་རྗེས་སུ་དཔོག་ནུས་ལ། རྒྱུ་དེ་ཡང་དབང་ཕྱུག་སོགས་ཀྱིས་བྱེད་པ་ལ་རིགས་པས་གནོད་པ་ཡོད་ཅིང་། ལས་ཉོན་ལས་བྱུང་བ་ལ་རིགས་པས་འཐད་པ་མཐོང་བས་ན། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ཕན་པའི་ཐབས་སྟོན་པའི་བརྩེ་བ་དང་། ཤེས་བྱའི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གཟིགས་པའི་མཁྱེན་པ་དང་ལྡན་པའི་སྟོན་པ་ཁྱད་པར་ཅན། ཚད་མའི་སྐྱེས་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དཔྱད་ན། གང་ཞིག་ལས་རྣམས་གསོག་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་རྩ་བ་ཅན་དུ་ཤེས་ཤིང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཡུལ་ངའམ་བདག་ཅེས་པ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟག་པའི་ཚེ། ཐག་ཁྲ་ལ་སྦྲུལ་བཞིན་གདགས་པའི་གཞི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡི་རྒྱུན་དང་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཤིང་བདག་ཡོད་པར་འཁྲུལ་པས་རློམ་པ་ཙམ་དུ་ངེས་པ་རྙེད་ནས། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་
22-1-129b
དེ་ཉིད་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྩད་ནས་སྤངས་པ་ལས། ཟག་བཅས་རྒྱུ་འབྲས་གཏན་དུ་ཁེགས་པའི་འགོག་པ་ཡོད་པར་རིགས་པ་རྣམ་དག་གིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཐར་པ་དེ་ལ་ཡང་། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་རེ་ཞིག་ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་མཐའ་ལ་གནས་པ་ཉན་རང་གི་འབྲས་བུ་ཐེག་དམན་མྱང་འདས་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བདག་མེད་གཉིས་རྟོགས་ཀྱི་མཁྱེན་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་སྲིད་ཞིར་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་བྱ་བླ་ན་མེད་པའི་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་སྟེ་གཉིས་སུ་ཡོད་པའང་རིགས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལས་སྤངས་རྟོགས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པས་དམན་པ་ཉན་རང་གི་མྱང་འདས་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ས་བོན་བསྲེག་པ་སླར་མི་སྐྱེ་བ་ལྟར་འཁོར་བ་གཏན་དུ་ལོག་པས་ཐར་པ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ།

这是您提供的藏文的完整直译成简体中文：
如此所说，有漏行蕴的相续的一切方面无一不被此所遍及的遍行苦，如果思考这一点，正如所说："轮回中针尖许的，乐亦永不存在。"圣者们以智慧眼见轮回一切如火坑、罗刹岛般令人厌离之处。而凡夫们不知行苦即是苦，不仅如此，还一味贪恋生、聚集、享用等，对其终将必然出现的死亡等不加思考而趋入，因此也不如实思维坏苦的本质。
由于被这三苦的本性全面束缚，一切有漏蕴都从苦的体性、与苦相连以及成为苦因的方面，被了知为苦圣谛。正是由于这样的原因，才说一切有漏皆是苦。如此了知后，便会生起必定出离轮回本性的意乐，并趋入真正解脱之道。
涅槃寂静
第三，如刚才所说，了知有漏蕴是苦后，由真正对治断除其因——集起，从而完全止息有漏因果的解脱涅槃是寂静的，因为它是永远脱离轮回诸苦相的本性的最高境界。
这也可由理证成立：轮回中这些处于苦状态的蕴，既不是常恒的，也不是不会改变的，而是各种形态偶尔出现，因此可以推断它们具有因。这因也不是由自在天等所作（这有理证的过失），而是见到从业烦恼而生是合理的。因此，对具有悲心（示教化众的利益方法）和智慧（如实了知所知本性）的殊胜导师、量士如来所教导的随行智慧思察：一切能积集诸业的烦恼都知道是以我见为根本，当考察所执我的对象，即所谓"我"或"自我"时，发现它只是依靠五蕴的相续和聚合而假立，如同在彩绳上妄见为蛇，由迷乱而执著"我存在"，仅此而已。确认这一点后，以了知无我的智慧彻底断除萨迦耶见，从而永远遮止有漏因果的灭谛，这是由清净理证所成立的。
对于这种解脱，也可以通过理证之道看到有两种：一是尚未圆满、暂时寂静且住于一边之边的声闻缘觉果位，即小乘涅槃；二是已经圆满、通达二无我的智慧究竟、不住于有寂的涅槃，通过大乘道所获得的无上果位佛地。
其中，由于断证尚未圆满而被称为低劣的声闻缘觉涅槃，也因为断除了烦恼障，如同烧毁种子不再生长一样，永远逆转了轮回，所以是真正的解脱。


 །གལ་ཏེ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ལམ་འབྱུང་བ་བཞིན། ལམ་གོམས་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡང་སྐྱོན་རྣམས་འབྱུང་ངམ་སྙམ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་གཤིས་ལ་བདག་ལྟ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་འབྲལ་མི་རུང་བ་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་ཀྱང་ཐག་ཁྲ་ལ་སྦྲུལ་བཞིན་སེམས་རྐྱེན་གྱིས་རེ་ཤིག་གོལ་བ་ཙམ་ཡིན་ལ། དེ་ཟློག་བྱེད་གཉེན་པོ་བདག་མེད་སོགས་ཀྱི་དོན་མཐོང་བའི་རྐྱེན་རྙེད་པར་གྱུར་པའི་དུས་ན་ཡང་། སྣང་བས་མུན་པ་བསལ་བ་ལྟར་བདག་ལྟ་སོགས་སྐྱོན་གྱིས་མི་ཚུགས་ན། གཉེན་པོ་གོམས་པས་
22-1-130a
མཐར་ཕྱིན་པའི་དུས་ན་སྨྲོས་ཅི་དགོས་ཏེ། བློ་གཉེན་པོའི་ངང་ཅན་ལས། བཟློག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་མི་སྲིད་དོ། །དེ་གང་ཞེ་ན་བདག་མེད་སོགས་གཉེན་པོ་རྣམས་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཉེས་པའམ། འཚེ་བ་མེད་པ་ཡིན་པས་འབད་རྩོལ་གྱིས་དེ་ལས་བློ་ལྡོག་པར་མི་བྱེད་ལ། འཚེ་བ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། རིགས་པས་གནོད་པ་ཡོད་ན་འདོར་སྲིད་པ་ལ། དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་རིགས་པས་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་ནམ་ཡང་གནོད་པ་མཐོང་ནས་འདོར་མི་སྲིད་པ་དང་། འབད་པས་མི་བཟློག་ལ། རིགས་པས་གནོད་པ་མེད་ཀྱང་བརྗེད་ངས་སོགས་ཀྱི་བློ་དང་གཉེན་པོ་བྲལ་ནས་ཉམས་པའང་མི་སྲིད་དེ། གོམས་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་དུས་ན། བློ་ཉིད་ངང་གིས་གཉེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དམ། རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་འབའ་ཞིག་ལ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སྒྲོ་འདོགས་ཀྱི་འཛིན་སྟངས་རྣམས་ཀྱིས་འབད་དུ་ཟིན་ཀྱང་བཟློག་མི་ནུས་ཏེ། བློས་གཉེན་པོ་ཡང་དག་པའི་ཕྱོགས་མི་གཏོང་བར་འཛིན་པ་ནི། ཐག་ཁྲ་ལ་སྦྲུལ་མེད་ཤེས་པའི་བློ་ལ་སྦྲུལ་འཛིན་གྱིས་སྐབས་མི་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་རྣམ་འགྲེལ་ལས། འཚེ་བ་མེད་དང་ཡང་དག་དོན། །ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ལོག་གིས། །འབད་དུ་ཟིན་ཀྱང་མི་ཟློག་སྟེ། །བློ་ནི་དེ་ཕྱོགས་འཛིན་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་ལ། དྲི་མ་གློ་བུར་བ་མཐའ་དག་སྤངས་པས་རང་
22-1-130b
བཞིན་རྣམ་དག་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་སྤང་རྟོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གནས་གྱུར་མཐར་ཐུག་པ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན། གཙང་བདེ་རྟག་པ་དག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ན། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ངོ་བོ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བདག་མེད་གཉིས་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོས་གློ་བུར་གྱི་སྒྲིབ་གཉིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སླར་མི་སྐྱེ་བར་བཅོམ་པས་དག་པ་གཉིས་ལྡན་ནི་གཙང་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་གྲོལ་གྱི་སྐུའམ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྐུའོ། །སྡུག་ཀུན་གྱི་ཉེས་པ་རགས་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས་ཀྱི་ཉན་རང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྤང་བར་མ་ནུས་པ་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། དེའི་རྒྱུ་མ་རིག་བག་ཆགས་ཀྱིས་ཡང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་སྤང་བས། འགྱུར་བའི་ཟུག་རྔུ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ནི་བདེ་བ་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བདེ་ཆེན་གྱི་སྐུའོ། །འཁོར་བ་དང་མྱང་འདས་ལ་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པ་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་དངོས་དངོས་མེད་ཀྱི་མཐའ་ལ་མི་གནས་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཆེན་པོ་འཇིག་པ་མེད་པ་ནི་རྟག་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་སྐུ་སྟེ། དེ་ཡང་སྲིད་པ་སྔ་མ་རྒྱུན་ཆད་ནས་གསར་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་རྙིང་ནས་མྱགས་པའི་རྒ་བ་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ན་བ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་འགྱུར་བའི་འཆི་འཕོ་བ་བཞིའི་ཉེས་པ་ཆ་ཙམ་ཡང་མི་གནས་པས་ན་རིམ་པ་ལྟར། རྟག་བརྟན་ཞི་བ་འཕོ་མེད་
22-1-131a
གཡུང་དྲུང་གི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའོ།

这是您提供的藏文的完整直译成简体中文：
如果有人认为，既然在普通人的相续中生起道，那么在道修习圆满的相续中是否也会生起过失？不是的。虽然心的本性并非与我见等过失不可分离地成立，但就像在彩绳上见蛇那样，只是心因缘故暂时迷乱而已。当找到能对治它的缘——见到无我等义理时，就像光明驱散黑暗一样，不再被我见等过失所干扰，更何况在对治修习圆满之时？心处于对治的状态中，不可能有逆转的理由。
这是为什么呢？无我等对治是没有轮回苦因果过患的，是无害的，因此不会刻意使心从中退转。即使是无害的，如果有理证能破斥，也可能会舍弃，但这是由理证成立的真实义，永远不会因为见到过患而舍弃，也不会被刻意逆转。虽然没有理证能破斥，但也不会因为忘失等而失去心与对治的联系而退失，因为在修习圆满时，心自然成为对治的本性或自性，纯一无杂，即使努力，相违方面的增益执着也无法逆转它，因为心不舍弃对治正确方面的执持，就像已知彩绳上无蛇的心识，蛇执无法得到机会一样。
如《量理论》中所说："无害与真实义，本性中由颠倒，纵然勉强亦不退，因为心执彼方故。"
更进一步，心的自性光明，断除一切客尘后成为大自性清净的本体，断证圆满的究竟转依佛法身，虽有无量功德，但简言之，就是超越清净、安乐、常恒的到彼岸，如何呢？法界本性自性清净，如实通达二无我的大智慧摧毁了暂时的二障及习气使其不再生起，具足二清净，这是清净到彼岸的解脱身或极清净身。
更不用说苦集粗大过患，连声闻缘觉都不能断除的意识自性蕴及其因——无明习气也全部断除，远离一切变异的苦痛，是至上安乐到彼岸的大乐身。不执轮回和涅槃为不同而了知为平等性，不住于有无二边的大无为、无坏灭，是常恒到彼岸的金刚身。也就是说，前世相续断绝而新生的生，诸行陈旧衰朽的老，诸界变异的病，不可思议变化的死亡四种过患丝毫不存在，因此依次成为常恒、坚固、寂静、不变、永恒的自性。


 །བདག་དངོས་པོར་ཡོད་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དངོས་མེད་ཉི་ཚེ་བའི་མཐའ་ལས་འདས་ཏེ། དེ་དག་གི་སྤྲོས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་སྲིད་ཞི་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་དུ་གནས་གྱུར་ཐོབ་པ་ནི་བདག་དམ་པའི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་མཉམ་པ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བ། སྟོབས་བཅུ་དང་དབང་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་གཞལ་དུ་མེད་པ་མཉམ་པ་མེད་པ་མཐའ་དག་གི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དོན་གཉིས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རྟེན་དམ་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལྟར་ཐར་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི། འགོག་པ་ཞི་བ་བསིལ་བ་གྱ་ནོམས་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་བླ་ན་མེད་པ། མཆོག་དང་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་ནས་ཐར་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སྤྲོ་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མྱང་འདས་ལ་དམིགས་ཏེ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །
诸法无我
བཞི་པ་འདི་ལྟར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོ༷ས་སུ་གཏོགས་པ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ། གང་ཟག་གི་བད༷ག་མེ༷ད་ཅིང་ཆོས་ཀྱི་བདག་གིས༷་སྟོང་པས་ཆོས་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ན། ལས་བྱེད་པ་པོ་དང་བདེ་སྡུག་མྱོང་བ་པོར་བཏགས་པ་བདག་གམ་གང་ཟག་དང་བྱེད་པོ་སོགས་སུ་རློམ་པ་དེ་ནི། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་
22-1-131b
ལ་བརྟེན་ནས་བདག་ཏུ་རློམ་པར་ཟད་ཀྱི། ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟག་ན་གང་ཟག་གི་བདག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་དམིགས་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་གཅིག་ཏུ་མ་གྲུབ་ལ། ཐ་དད་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་བདག་དེ་ཕུང་པོ་དང་གཅིག་ཡིན་ན། ཕུང་པོ་རྣམས་ཐ་དད་པ་བཞིན་དུ་བདག་ཀྱང་དུ་མར་ཐལ་བ་དང་། ཕུང་པོའི་བྱེ་བྲག་གཟུགས་བདག་ཡིན་ན། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གྲངས་བཞིན་དུ་བདག་དུ་མར་ཐལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཚོར་འདུ་འདུ་བྱེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་དུ་མའི་ཕྱིར་བདག་ཀྱང་དུ་མའི་ཕྱིར་བདག་ཀྱང་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་སྐད་ཅིག་གིས་མི་རྟག་པས་བདག་ཀྱང་མི་རྟག་པར་ཐལ་བ་དང་། མདོར་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་གི་ཆ་ཅན་དུ་མ་ཚོགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་བདག་མ་ཡིན་ནོ། །ཕུང་ལྔ་ལས་ཐ་དད་པའི་བདག་ཡན་གར་བ་ཡོད་ན་དམིགས་སུ་རུང་བ་ལས། དེ་མ་དམིགས་པས་ཁེགས་པ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་འདས་པའི་བདག་ཡོད་ན། ལས་བྱེད་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མྱོང་བ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་མི་རུང་སྟེ་ནམ་མཁའ་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་ཕན་གནོད་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །གནས་མ་བུའི་སྡེ་པ་དག་གིས་བདག་ནི་ཕུང་པོ་དང་གཅིག་ཐ་དད་དང་རྟག་མི་རྟག་སོགས་གང་དུ་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོར་ཡོད་པར་འདོད་པའང་མི་འཐད་དེ། ཚད་མས་དཔྱད་ན་ཕྱོགས་གཉིས་པོ་གང་རུང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་དེ་ནི་
22-1-132a
དངོས་པོར་ཡོད་པར་མི་རུང་སྟེ། དངོས་པོར་ཡོད་པ་ལ་དེ་གཉིས་གང་རུང་དུ་ཡོད་པས་ཁྱབ་པ་ནི་འདིར་ལོག་ལ། དེ་གཉིས་གང་རུང་མིན་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་ཚུལ་ཕུང་གསུམ་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།

这是您提供的藏文的完整直译成简体中文：
超越了我作为实体存在和仅仅无我的区分这一单纯无实体的边际，息灭彼等戏论，安住于一切法的法性，遍及轮涅的智慧的转依获得，是至上我的到彼岸，即大我如虚空般平等性智慧身，统御一切法，十力、十自在等无量无边无与伦比的无漏法海的所依，成为圆满二利的殊胜所依。
如此，解脱涅槃是寂灭、寂静、清凉、美妙、决定出离、无上、殊胜和究竟的，见到这点后，对解脱果生起欢喜，尤其针对大乘涅槃，应当发无上菩提胜心。
诸法无我
第四，如是属于有为和无为法的一切，由于无人我且空于法我，诸法成立为无自性。怎样理解呢？被假立为造业者和领受苦乐者的我或人以及被执著为作者等，仅仅是依靠这五蕴而执著为我而已。以智慧考察，人我的自性不可得，因为它既未成立为与蕴一体，也未成立为与蕴相异。
如果此我与蕴是一体，则如同诸蕴是相异的，我也应成为多个；如果色蕴是我，则如同微尘数量一样，我也应成为多个；同样，受、想、行、识蕴也是多样的，所以我也应成为多样；五蕴是从因产生且刹那无常，所以我也应成为无常；总之，由极微尘和刹那时边的部分组成的众多聚合蕴不是我。
如果有独立于五蕴之外的我，则应当可被认知，但因未被认知而被否定；若有超越有为蕴的我存在，则不适合具有造业和领受苦乐等特征，会如虚空般成为无为、远离利害。
犊子部等宗派认为我的本体存在，但不能说它是与蕴一体或相异、常或无常等，这也不合理。以量度量，既不成立为两边中的任何一种，就不能成为实体存在，因为实有必定为二者之一的周遍在此是颠倒的，而不是这两种情况的第三种实有方式不可能存在。


 །དེ་ལྟར་གཟུགས་བདག་མ་ཡིན་ལ། གཟུགས་དང་བདག་ཕན་ཚུན་ལྡན་པ་མ་ཡིན། གཟུགས་ལ་བདག་མི་གནས། བདག་ལ་གཟུགས་མི་གནས་པ་དེ་ལྟར་ཚོར་བ་སོགས་ལ་སྦྱར་བས་ཉི་ཤུ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རིའི་རྩེ་མོ་ཉི་ཤུ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྩ་བ་བདག་འཛིན་ལྷན་སྐྱེས་ལ་བརྟེན་ནས། ཀུན་བཏགས་པས་ན་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་འཇིག་ལྟ་བཅོམ་པའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་ཡང་རྩ་བ་འཇིག་ལྟ་ལ་བརྟེན་ནས་སྔོན་དང་ད་ལྟ་ཕྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་ཚངས་པའི་དྲྭ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་བདག་རྟག་པ་དང་། གཅིག་པུ་དང་། དབང་སྒྱུར་བ་དང་། ཁྱབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དང་། བུམ་པའི་ཆ་བྱད་འཁོར་ལོ་དང་དབྱིག་གུ་སོགས་མཐོང་བས་རྫ་མཁན་ཡོད་པར་ཤེས་པ་ལྟར། བདག་གི་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་མལ་ཆ་དང་ཟས་གོས་སོགས་མཐོང་བས་བདག་ཡོད་པར་དཔོག་པ་དང་། བདག་མེད་ན་ལམ་ལ་འབད་པ་སོགས་དོན་མེད་དེ་སུ་ཡི་ཆེད་དུ་མི་འགྱུར་བས་བདག་མེད་འདོད་པ་སུན་འབྱིན་པ་སོགས། བདག་ཡོད་
22-1-132b
སྨྲ་བ་ཕྱི་རོལ་པས་གང་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་ཅན་བདག་མེད་པ་ལ་དེ་ཡི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་པ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བདག་རྟག་ན་ལས་བྱེད་པ་དང་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མཐོ་དམན་དག་མ་དག་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་མི་སྲིད་པ་དང་། གཅིག་པུ་ཡིན་ན་ཁྱད་ཆོས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་སྣ་ཚོགས་མི་སྲིད་པ་དང་། ཀུན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ན་མི་རྟག་པ་དང་མི་འདོད་པ་ཅུང་ཟད་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་དང་། ཁྱབ་པ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་ལྡན་པ་ལ་གཉེན་དང་བྲལ་བ་དང་བདག་གཞན་དགེ་སྡིག་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་བའི་ཁྱད་པར་མི་འཐད་དོ། །བདག་གི་ངོ་བོ་ཚད་མས་ནམ་ཡང་མ་དམིགས་པ་ལ་དེའི་ཕན་པ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ཞེས་པའི་རྟགས་མ་གྲུབ་སྟེ། མོ་གཤམ་བུའི་གོས་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །མལ་ཆ་སོགས་བདག་གི་བར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདག་མེད་ཀྱང་ཕུང་པོའི་ཚོགས་པ་དང་རྒྱུན་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་ཡོད་ན་ཐར་པའི་ལམ་མི་སྲིད་དེ། བདག་ཡོད་སྨྲ་བའི་ལུགས་ལ་བདག་ཏུ་ཆགས་པ་སྤོང་བྱེད་ཀྱི་ལམ་མི་སྲིད་ལ། བདག་ཆགས་མ་སྤངས་ན་བདག་གི་བར་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ཀུན་ཏུ་ལེན་པ་དང་ནམ་ཡང་མི་འབྲལ་བས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་པའི་ཐབས་མི་སྲིད་དོ། །བདག་མེད་པར་སྨྲ་བ་ལ་ཐར་པ་ཡོད་དེ་
22-1-133a
གོང་ལས་བཟློག་པ་འདོར་ལེན་གང་ཡང་མི་མངའ་བའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་མྱང་འདས་འགྲུབ་བོ། །ཕན་པ་སྒྲུབ་ཅིང་གནོད་པ་སྤོང་བ་ནི་བདག་ཡོད་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་མེད་པའི་ཕུང་པོའི་ཚོགས་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེད་པོ་དང་སྤྱོད་པོ་སོགས་སུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་ཤིང་རྟ་ཞེས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་སྟེ། འཕང་ལོ་སོགས་ཡན་ལག་དང་ཤིང་རྟ་གཉིས་གཅིག་པ་མིན་ཞིང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་དུ་ཡང་མེད་ལ་དེའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྡན་པའང་མིན། ཡན་ལག་ལ་ཡན་ལག་ཅན་གནས་པ་དང་། ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ལ་ཡན་ལག་འཕང་ལོ་སོགས་གནས་པའང་མིན་ནོ། །ཡན་ལག་ཚོགས་པ་དང་ཚོགས་པའི་དབྱིབས་གཉིས་ནི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་པའི་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ཉིད་དམིགས་སུ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་མི་འགྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།

 །དེ་ལྟར་གཟུགས་བདག་མ་ཡིན་ལ། གཟུགས་དང་བདག་ཕན་ཚུན་ལྡན་པ་མ་ཡིན། གཟུགས་ལ་བདག་མི་གནས། བདག་ལ་གཟུགས་མི་གནས་པ་དེ་ལྟར་ཚོར་བ་སོགས་ལ་སྦྱར་བས་ཉི་ཤུ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རིའི་རྩེ་མོ་ཉི་ཤུ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྩ་བ་བདག་འཛིན་ལྷན་སྐྱེས་ལ་བརྟེན་ནས། ཀུན་བཏགས་པས་ན་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་འཇིག་ལྟ་བཅོམ་པའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་ཡང་རྩ་བ་འཇིག་ལྟ་ལ་བརྟེན་ནས་སྔོན་དང་ད་ལྟ་ཕྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་ཚངས་པའི་དྲྭ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་བདག་རྟག་པ་དང་། གཅིག་པུ་དང་། དབང་སྒྱུར་བ་དང་། ཁྱབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དང་། བུམ་པའི་ཆ་བྱད་འཁོར་ལོ་དང་དབྱིག་གུ་སོགས་མཐོང་བས་རྫ་མཁན་ཡོད་པར་ཤེས་པ་ལྟར། བདག་གི་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་མལ་ཆ་དང་ཟས་གོས་སོགས་མཐོང་བས་བདག་ཡོད་པར་དཔོག་པ་དང་། བདག་མེད་ན་ལམ་ལ་འབད་པ་སོགས་དོན་མེད་དེ་སུ་ཡི་ཆེད་དུ་མི་འགྱུར་བས་བདག་མེད་འདོད་པ་སུན་འབྱིན་པ་སོགས། བདག་ཡོད་
22-1-132b
སྨྲ་བ་ཕྱི་རོལ་པས་གང་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་ཅན་བདག་མེད་པ་ལ་དེ་ཡི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་པ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བདག་རྟག་ན་ལས་བྱེད་པ་དང་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མཐོ་དམན་དག་མ་དག་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་མི་སྲིད་པ་དང་། གཅིག་པུ་ཡིན་ན་ཁྱད་ཆོས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་སྣ་ཚོགས་མི་སྲིད་པ་དང་། ཀུན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ན་མི་རྟག་པ་དང་མི་འདོད་པ་ཅུང་ཟད་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་དང་། ཁྱབ་པ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་ལྡན་པ་ལ་གཉེན་དང་བྲལ་བ་དང་བདག་གཞན་དགེ་སྡིག་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་བའི་ཁྱད་པར་མི་འཐད་དོ། །བདག་གི་ངོ་བོ་ཚད་མས་ནམ་ཡང་མ་དམིགས་པ་ལ་དེའི་ཕན་པ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ཞེས་པའི་རྟགས་མ་གྲུབ་སྟེ། མོ་གཤམ་བུའི་གོས་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །མལ་ཆ་སོགས་བདག་གི་བར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདག་མེད་ཀྱང་ཕུང་པོའི་ཚོགས་པ་དང་རྒྱུན་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་ཡོད་ན་ཐར་པའི་ལམ་མི་སྲིད་དེ། བདག་ཡོད་སྨྲ་བའི་ལུགས་ལ་བདག་ཏུ་ཆགས་པ་སྤོང་བྱེད་ཀྱི་ལམ་མི་སྲིད་ལ། བདག་ཆགས་མ་སྤངས་ན་བདག་གི་བར་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ཀུན་ཏུ་ལེན་པ་དང་ནམ་ཡང་མི་འབྲལ་བས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་པའི་ཐབས་མི་སྲིད་དོ། །བདག་མེད་པར་སྨྲ་བ་ལ་ཐར་པ་ཡོད་དེ་
22-1-133a
གོང་ལས་བཟློག་པ་འདོར་ལེན་གང་ཡང་མི་མངའ་བའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་མྱང་འདས་འགྲུབ་བོ། །ཕན་པ་སྒྲུབ་ཅིང་གནོད་པ་སྤོང་བ་ནི་བདག་ཡོད་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་མེད་པའི་ཕུང་པོའི་ཚོགས་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེད་པོ་དང་སྤྱོད་པོ་སོགས་སུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་ཤིང་རྟ་ཞེས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་སྟེ། འཕང་ལོ་སོགས་ཡན་ལག་དང་ཤིང་རྟ་གཉིས་གཅིག་པ་མིན་ཞིང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་དུ་ཡང་མེད་ལ་དེའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྡན་པའང་མིན། ཡན་ལག་ལ་ཡན་ལག་ཅན་གནས་པ་དང་། ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ལ་ཡན་ལག་འཕང་ལོ་སོགས་གནས་པའང་མིན་ནོ། །ཡན་ལག་ཚོགས་པ་དང་ཚོགས་པའི་དབྱིབས་གཉིས་ནི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་པའི་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ཉིད་དམིགས་སུ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་མི་འགྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།

 །དེ་ལྟར་གཟུགས་བདག་མ་ཡིན་ལ། གཟུགས་དང་བདག་ཕན་ཚུན་ལྡན་པ་མ་ཡིན། གཟུགས་ལ་བདག་མི་གནས། བདག་ལ་གཟུགས་མི་གནས་པ་དེ་ལྟར་ཚོར་བ་སོགས་ལ་སྦྱར་བས་ཉི་ཤུ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རིའི་རྩེ་མོ་ཉི་ཤུ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྩ་བ་བདག་འཛིན་ལྷན་སྐྱེས་ལ་བརྟེན་ནས། ཀུན་བཏགས་པས་ན་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་འཇིག་ལྟ་བཅོམ་པའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་ཡང་རྩ་བ་འཇིག་ལྟ་ལ་བརྟེན་ནས་སྔོན་དང་ད་ལྟ་ཕྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་ཚངས་པའི་དྲྭ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་བདག་རྟག་པ་དང་། གཅིག་པུ་དང་། དབང་སྒྱུར་བ་དང་། ཁྱབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དང་། བུམ་པའི་ཆ་བྱད་འཁོར་ལོ་དང་དབྱིག་གུ་སོགས་མཐོང་བས་རྫ་མཁན་ཡོད་པར་ཤེས་པ་ལྟར། བདག་གི་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་མལ་ཆ་དང་ཟས་གོས་སོགས་མཐོང་བས་བདག་ཡོད་པར་དཔོག་པ་དང་། བདག་མེད་ན་ལམ་ལ་འབད་པ་སོགས་དོན་མེད་དེ་སུ་ཡི་ཆེད་དུ་མི་འགྱུར་བས་བདག་མེད་འདོད་པ་སུན་འབྱིན་པ་སོགས། བདག་ཡོད་
22-1-132b
སྨྲ་བ་ཕྱི་རོལ་པས་གང་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་ཅན་བདག་མེད་པ་ལ་དེ་ཡི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་པ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བདག་རྟག་ན་ལས་བྱེད་པ་དང་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མཐོ་དམན་དག་མ་དག་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་མི་སྲིད་པ་དང་། གཅིག་པུ་ཡིན་ན་ཁྱད་ཆོས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་སྣ་ཚོགས་མི་སྲིད་པ་དང་། ཀུན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ན་མི་རྟག་པ་དང་མི་འདོད་པ་ཅུང་ཟད་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་དང་། ཁྱབ་པ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་ལྡན་པ་ལ་གཉེན་དང་བྲལ་བ་དང་བདག་གཞན་དགེ་སྡིག་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་བའི་ཁྱད་པར་མི་འཐད་དོ། །བདག་གི་ངོ་བོ་ཚད་མས་ནམ་ཡང་མ་དམིགས་པ་ལ་དེའི་ཕན་པ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ཞེས་པའི་རྟགས་མ་གྲུབ་སྟེ། མོ་གཤམ་བུའི་གོས་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །མལ་ཆ་སོགས་བདག་གི་བར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདག་མེད་ཀྱང་ཕུང་པོའི་ཚོགས་པ་དང་རྒྱུན་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་ཡོད་ན་ཐར་པའི་ལམ་མི་སྲིད་དེ། བདག་ཡོད་སྨྲ་བའི་ལུགས་ལ་བདག་ཏུ་ཆགས་པ་སྤོང་བྱེད་ཀྱི་ལམ་མི་སྲིད་ལ། བདག་ཆགས་མ་སྤངས་ན་བདག་གི་བར་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ཀུན་ཏུ་ལེན་པ་དང་ནམ་ཡང་མི་འབྲལ་བས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་པའི་ཐབས་མི་སྲིད་དོ། །བདག་མེད་པར་སྨྲ་བ་ལ་ཐར་པ་ཡོད་དེ་
22-1-133a
གོང་ལས་བཟློག་པ་འདོར་ལེན་གང་ཡང་མི་མངའ་བའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་མྱང་འདས་འགྲུབ་བོ། །ཕན་པ་སྒྲུབ་ཅིང་གནོད་པ་སྤོང་བ་ནི་བདག་ཡོད་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་མེད་པའི་ཕུང་པོའི་ཚོགས་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེད་པོ་དང་སྤྱོད་པོ་སོགས་སུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་ཤིང་རྟ་ཞེས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་སྟེ། འཕང་ལོ་སོགས་ཡན་ལག་དང་ཤིང་རྟ་གཉིས་གཅིག་པ་མིན་ཞིང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་དུ་ཡང་མེད་ལ་དེའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྡན་པའང་མིན། ཡན་ལག་ལ་ཡན་ལག་ཅན་གནས་པ་དང་། ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ལ་ཡན་ལག་འཕང་ལོ་སོགས་གནས་པའང་མིན་ནོ། །ཡན་ལག་ཚོགས་པ་དང་ཚོགས་པའི་དབྱིབས་གཉིས་ནི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་པའི་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ཉིད་དམིགས་སུ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་མི་འགྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།

 །དེ་ལྟར་གཟུགས་བདག་མ་ཡིན་ལ། གཟུགས་དང་བདག་ཕན་ཚུན་ལྡན་པ་མ་ཡིན། གཟུགས་ལ་བདག་མི་གནས། བདག་ལ་གཟུགས་མི་གནས་པ་དེ་ལྟར་ཚོར་བ་སོགས་ལ་སྦྱར་བས་ཉི་ཤུ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རིའི་རྩེ་མོ་ཉི་ཤུ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྩ་བ་བདག་འཛིན་ལྷན་སྐྱེས་ལ་བརྟེན་ནས། ཀུན་བཏགས་པས་ན་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་འཇིག་ལྟ་བཅོམ་པའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་ཡང་རྩ་བ་འཇིག་ལྟ་ལ་བརྟེན་ནས་སྔོན་དང་ད་ལྟ་ཕྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་ཚངས་པའི་དྲྭ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་བདག་རྟག་པ་དང་། གཅིག་པུ་དང་། དབང་སྒྱུར་བ་དང་། ཁྱབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དང་། བུམ་པའི་ཆ་བྱད་འཁོར་ལོ་དང་དབྱིག་གུ་སོགས་མཐོང་བས་རྫ་མཁན་ཡོད་པར་ཤེས་པ་ལྟར། བདག་གི་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་མལ་ཆ་དང་ཟས་གོས་སོགས་མཐོང་བས་བདག་ཡོད་པར་དཔོག་པ་དང་། བདག་མེད་ན་ལམ་ལ་འབད་པ་སོགས་དོན་མེད་དེ་སུ་ཡི་ཆེད་དུ་མི་འགྱུར་བས་བདག་མེད་འདོད་པ་སུན་འབྱིན་པ་སོགས། བདག་ཡོད་
22-1-132b
སྨྲ་བ་ཕྱི་རོལ་པས་གང་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་ཅན་བདག་མེད་པ་ལ་དེ་ཡི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་པ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བདག་རྟག་ན་ལས་བྱེད་པ་དང་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མཐོ་དམན་དག་མ་དག་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་མི་སྲིད་པ་དང་། གཅིག་པུ་ཡིན་ན་ཁྱད་ཆོས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་སྣ་ཚོགས་མི་སྲིད་པ་དང་། ཀུན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ན་མི་རྟག་པ་དང་མི་འདོད་པ་ཅུང་ཟད་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་དང་། ཁྱབ་པ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་ལྡན་པ་ལ་གཉེན་དང་བྲལ་བ་དང་བདག་གཞན་དགེ་སྡིག་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་བའི་ཁྱད་པར་མི་འཐད་དོ། །བདག་གི་ངོ་བོ་ཚད་མས་ནམ་ཡང་མ་དམིགས་པ་ལ་དེའི་ཕན་པ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ཞེས་པའི་རྟགས་མ་གྲུབ་སྟེ། མོ་གཤམ་བུའི་གོས་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །མལ་ཆ་སོགས་བདག་གི་བར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདག་མེད་ཀྱང་ཕུང་པོའི་ཚོགས་པ་དང་རྒྱུན་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་ཡོད་ན་ཐར་པའི་ལམ་མི་སྲིད་དེ། བདག་ཡོད་སྨྲ་བའི་ལུགས་ལ་བདག་ཏུ་ཆགས་པ་སྤོང་བྱེད་ཀྱི་ལམ་མི་སྲིད་ལ། བདག་ཆགས་མ་སྤངས་ན་བདག་གི་བར་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ཀུན་ཏུ་ལེན་པ་དང་ནམ་ཡང་མི་འབྲལ་བས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་པའི་ཐབས་མི་སྲིད་དོ། །བདག་མེད་པར་སྨྲ་བ་ལ་ཐར་པ་ཡོད་དེ་
22-1-133a
གོང་ལས་བཟློག་པ་འདོར་ལེན་གང་ཡང་མི་མངའ་བའི་སྒོ་ནས་ཁམས་གསུམ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་མྱང་འདས་འགྲུབ་བོ། །ཕན་པ་སྒྲུབ་ཅིང་གནོད་པ་སྤོང་བ་ནི་བདག་ཡོད་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་མེད་པའི་ཕུང་པོའི་ཚོགས་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེད་པོ་དང་སྤྱོད་པོ་སོགས་སུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་ཤིང་རྟ་ཞེས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་སྟེ། འཕང་ལོ་སོགས་ཡན་ལག་དང་ཤིང་རྟ་གཉིས་གཅིག་པ་མིན་ཞིང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་དུ་ཡང་མེད་ལ་དེའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྡན་པའང་མིན། ཡན་ལག་ལ་ཡན་ལག་ཅན་གནས་པ་དང་། ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ལ་ཡན་ལག་འཕང་ལོ་སོགས་གནས་པའང་མིན་ནོ། །ཡན་ལག་ཚོགས་པ་དང་ཚོགས་པའི་དབྱིབས་གཉིས་ནི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་གཞན་པའི་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་ཡན་ལག་ཅན་ཤིང་རྟ་ཉིད་དམིགས་སུ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དཔྱད་ན་མི་འགྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是简体中文完整直译：
如是色不是我，色与我互不相属，我不住于色中，色不住于我中，如是同样适用于受等，这二十种是身见山的二十个顶峰。这些都是基于俱生我执而被遍计的，因此当智慧金刚摧毁身见时，所有这些都会同时崩塌。此外，基于身见根本，依据过去、现在和未来边际的见解有六十二种形态，如《梵网经》中所说的那样。又如将我执妄想为常恒、独一、自在、遍满等各种形态，以及如同见到陶罐的装饰、轮子和手柄等而知有陶工一样，见到有利于自我的卧具、饮食、衣物等而推断有我的存在，以及认为若无我，则修行道路等将毫无意义，因为将不会为任何人而修行，因此反驳无我论者等主张，如此等等。
22-1-132b
外道所说的一切有我论都毫无意义，因为在特殊的无我法上，不应安立其特性和立论。若我是常恒的，则不可能有作业、经历不同状态，以及快乐、痛苦、高低、清净、不清净等各种状态；若是独一的，则不可能有各种特性等的多样安立；若是自主能控制一切的，则不可能有无常和不欲之事的发生；若是遍满的，则一切应同时具足，亲友别离、自他、善恶等有限行为的差别将不合理。我的本性从未被任何量所证得，因此所谓"见到能成办我之利益的事物"这一理由不成立，如同说"石女之子的衣服"一样。若问："卧具等不是被视为我所吗？"即使无我，也是为了利益蕴体的集合和相续而取用的。若有我，则解脱之道不可能存在，因为在有我论者的系统中，不可能有断除我执的道，若不断除我执，则由于我所执著，将永不脱离对三界的取著，因此不可能有从轮回中解脱的方法。
22-1-133a
无我论者则有解脱，与前相反，由于无取舍而远离对三界的贪执，可以成就涅槃。成办利益和避免损害并非为了证明有我，因为依于无我的蕴体集合的相续，可以安立作者和受者等。譬如"车"是依赖其各部分的组合而假立的：车轮等部件与车并非是一，也不存在于其自身部件之外，因此部件与整体并非互相包含关系。部件不存在于整体中，整体车不存在于车轮等部件中。部件的集合和集合的形态，都不是独立于部件之外的实体，因此通过七种方式观察，就找不到整体车的实体，尽管依靠其部件的假立而存在。同样，我也是依蕴而假立，通过七种方式观察时不能成立，应当了知。


 །དེ་ལྟར་ཡང་མདོ་ལས། བདག་ཅེས་བྱ་བ་བདུད་ཀྱི་སེམས། །ཁྱོད་ནི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཡིན། །འདུ་བྱེད་ཕུང་པོ་འདི་སྟོང་སྟེ། །འདི་ལ་སེམས་
22-1-133b
ཅན་ཡོད་མ་ཡིན། །ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་ཚོགས་རྣམས་ལ། །བརྟེན་ནས་ཤིང་རྟར་བརྗོད་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་ཕུང་པོ་རྣམས་བརྟེན་ནས། །ཀུན་རྫོབ་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་གི་བདག་རིགས་པས་ཁེགས་ཀྱང་། དེའི་གདགས་གཞི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མངོན་སུམ་གྱིས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གྲུབ་བོ་སྙམ་ན་འདི་ལྟར་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་སྣང་བ་བསླུ་མེད་ནི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དབང་ལས་སྣང་བར་ཟད་ཀྱི། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་འདི་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དཔྱད་ན་དེ་དང་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་གང་ཡང་མེད་དེ། གཟུགས་བརྙན་དང་རྨི་ལམ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་རྒྱུ་ལ་དཔྱོད་པ་རྡོ་རྗེ་གཟེག་མ། འབྲས་བུ་ལ་དཔྱོད་པ་ཡོད་མེད་སྐྱེ་འགོག །ངོ་བོ་ལ་དཔྱོད་པ་གཅིག་དུ་བྲལ། ཐམས་ཅད་ལ་དཔྱོད་པ་རྟེན་འབྲེལ་ཆེན་པོའི་གཏན་ཚིགས་བཞིའི་ཚུལ་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར། རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྣང་བ་ལ་ནི་བསྙོན་དུ་མེད་པས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུགས་ལ། རྟེན་འབྲེལ་གྱིས་དབང་གིས་སྣང་བར་ཁས་ལེན་ན་ཡང་། འོན་ཀྱང་རྟེན་འབྱུང་གི་གཞི་ཕྲ་རབ་གཉིས་སམ། གཞན་དབང་གི་རྣམ་ཤེས་ལྟ་བུ་བདེན་གྲུབ་ཏུ་བྱས་ནས་སྟོང་གཞི་དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་གམ། ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་ཆོས་སྟོང་བ་ལྟ་བུའི་མ་ཡིན་དགག་
22-1-134a
གི་སྟོང་ཉིད་ནི་རང་སྡེ་དངོས་སྨྲ་བ་དག་གིས་འདོད་ཅིང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བའི་དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས། ཕུང་སོགས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་གྲུབ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ཡིན་པས། དོན་དམ་དཔྱོད་པའི་རིག་པས་དཔྱད་བཟོད་དུ་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པར་བཀག་པའི་སྟོང་པར་འདོད་ཀྱང་། དེ་འདྲའི་སྟོང་པ་དང་རྟེན་འབྱུང་གི་སྣང་བ་གཉིས་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་འགལ་མེད་དོན་གཅིག་ཏུ་ཤར་བ་ནི། སྣང་སྟོང་ཟུང་འཇུག་དབུ་མ་ཆེན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་བཞེད་པ། རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་མཐར་ཐུག་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་ལ་རིམ་དང་ཅིག་ཆར་དུ་འཇུག་པའི་ཚུལ་དང་། ཐ་སྙད་ཁས་ལེན་ཚུལ་སོགས་ནང་གསེས་ཀྱི་བཞེད་པ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་དབུ་མ་སྤྱིའི་གནད་རྣམས་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་མོད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་དཔྱད་ན་སྐྱེ་བ་མི་དམིགས་ཏེ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་རིགས་པས་དཔྱད་བཟོད་དུ་ཡོད་ན་བདག་གམ། གཞན་ནམ། གཉིས་ཀའམ། གཉིས་མིན་པ་རྒྱུ་མེད་དེ་མཐའ་བཞི་གང་རུང་གི་ཚུལ་དུ་སྐྱེ་དགོས་པ་ལ་དེ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བདག་ལས་བདག་ཉིད་སྐྱེ་བ་མི་རིགས་ཏེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་གྲུབ་ཟིན་པ་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་དོན་མེད་པ། བུ་བཙས་ཟིན་པ་ལ་ཡང་བཙས་སུ་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སླར་ཡང་སྐྱེ་ན། ས་བོན་ལྟ་བུ་དེ་ཡང་ཡང་ཐུག་མེད་དུ་སྐྱེ་ཞིང་། མྱུ་གུ་དང་སྡོང་བུ་སོགས་
22-1-134b
ཀྱི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པ་རིམ་པས་འགྱུར་བ་རྣམས་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གྲངས་ཅན་བདག་སྐྱེ་འདོད་པ་རྣམས་ན་རེ། འཇིམ་པའི་རང་བཞིན་གཅིག་ལས་བུམ་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་ལྟར་ས་བོན་སོགས་རང་བཞིན་གཅིག་ཀྱང་། ས་བོན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་སྤངས་ནས་མྱུ་གུའི་རྣམ་འགྱུར་དུ་གོ་འཕོས་པ་ཡིན་ནོ་ཟེར་ན། ས་མྱུག་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དེ་དག་ལ་ད་ལྟར་ཡོད་མེད་དང་མདོག་དབྱིབས་སོགས་ཐ་དད་དམིགས་བཞིན་གཅིག་ཏུ་འདོད་ན་མེ་ཆུ་དང་དགེ་སྡིག་སོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ཧ་ཅང་ཐལ་བས་གནོད་དོ། །ས་མྱུག་སོགས་རྒྱུད་གཅིག་པས་མེ་ཆུ་སོགས་དང་མི་འདྲའོ་སྙམ་ན། རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་མའི་ཆོས་འདྲ་བ་བར་མ་ཆད་པ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ་དོན་ལ་མ་གྲུབ་བོ།

以下是简体中文完整直译：
如是，经中也说：
"所谓我者魔心也，
你已成为见执者，
此蕴聚合本是空，
其中无有众生在。
如同依靠诸部件，
而被称为车辆般，
同样依靠诸蕴体，
世俗名为众生也。"
如是所说。
若有人想：虽然人我以理证而被破除，但其假立基础的色等诸法由现量所见，因此诸法的自性是成立的。对此，色等的显现无欺仅仅是缘起力量的显现而已。若以智慧观察如此显现，则不会发现它们以彼彼自性而成立，如同影像、梦境、幻化等一样。
这是如何呢？通过观察因的金刚屑因，观察果的有无生灭因，观察本性的一多离因，观察一切的大缘起因这四种理由的方式而确立。如是，对于因缘和合而生果的显现，无可否认，因此在一切内教佛教徒的系统中，接受依缘起力而显现，然而，
22-1-134a
实事论者主张以极微粒子二分或依他起识等作为缘起基础并认为其为真实存在，并以此为空基，而人我或遍计所执法是空的，这样的无遮空性。诸中观师则主张，蕴等一切法虽显现却无自性成立，因此以胜义观察之理观察时不能成立任何能经得起观察之物，尽管如此，这种空性与缘起显现二者由法尔而无矛盾，本为一体，这是龙树大中观见解中的显空双运，是佛陀究竟意趣。对于这样的义理有次第或顿入的方式，以及名言承许等内部差别的见解，此处将解说中观总的要点。
虽然在名言中，从因生果，但在胜义观察时，不见有生。若生能经得起观察，则应从四边之一而生：从自、从他、从二者、从无因，但这些都不合理。如何不合理？从自生不合理，因为自体已经存在，再次生起则无意义，如同已生的孩子不必再生。若再次生，则种子等将无限重生，
22-1-134b
而芽、茎等不同状态的次第变化将不复存在。若数论派主张自生者说："如同一种泥性可制作各种陶罐等形态，同样，种子等虽为一性，但舍弃种子的形态而转为芽的形态。"对此，对于种芽等各种状态，既然我们明显看到现在有无、颜色形状等不同，若仍执为一，则火水和善恶等一切也将成为一体，这是过于过度的谬误。若认为种芽等是一相续，故与火水不同，所谓"相续"只是对无间断相似刹那法的假立而已，实际上并不成立。


 །བསྟན་བཅོས་སུ་མ་ཟད་འཇིག་རྟེན་པས་ཀྱང་རྒྱུ་ཞིག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་མཐོང་བ་ཡོད་པས་རྒྱུ་འབྲས་གཅིག་ཅེས་ཁས་མི་ལེན་པས་ན་བདག་སྐྱེ་འདི་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཆར་དུ་ཡང་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་བདག་སྐྱེ་མི་རིགས་མོད་ཀྱི། མ་ལས་བུ་བཙས་པ་དང་། ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་འབྱུང་བ་ལྟར་དངོས་པོ་རྣམས་གཞན་ལས་གཞན་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནའོ་སྙམ་ན། རྒྱུ་འབྲས་ལ་གཞན་དུ་བཏགས་པ་ཡོད་མོད། རིགས་པས་གྲུབ་པའི་གཞན་སྐྱེ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་འབྲས་གཞན་པ་ཉིད་དུ་ངོ་བོས་གྲུབ་ན། འབྲས་བུ་དེ་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་མི་དགོས་ཏེ་གཉིས་ཀ་ནུས་མཉམ་དུ་ཡོད་
22-1-135a
པར་འགྱུར་ལ། ཡོད་བཞིན་གཞན་ལས་གཞན་སྐྱེ་མི་དགོས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་སྐྱེས་ཟིན་གཉིས་ཕན་ཚུན་མི་ལྟོས་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གཞན་ལས་གཞན་སྐྱེ་ན་མར་མེ་ལས་ཀྱང་མུན་པ་འབྱུང་བ་སོགས་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཏེ། གཞན་ཡིན་པར་ཁྱད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡིན་ཚད་རྒྱུ་འབྲས་སུ་མ་ངེས་ཏེ། ཕན་འདོགས་བྱེད་དང་འདོགས་བྱར་འབྲེལ་ཞིང་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་འབྱུང་བས་སྐྱོན་དེ་མེད་ཅེ་ན། ནས་དང་མེ་ཏོག་རྡོ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་མིན་པ་བཞིན་དུ། ནས་རང་གི་ས་མྱུག་གཉིས་ཀྱང་གཞན་ཡིན་པར་དོན་འདྲ་བས། སྐྱེད་བྱེད་དང་རྒྱུད་གཅིག་པར་ཡང་མི་རུང་བར་ཐལ་ན་ཡང་། སྐྱེད་བྱེད་དང་རྒྱུད་གཅིག་པའི་རྣམ་བཞག་རུང་བ་འདི་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དུ་མ་གྲུབ་པར་རྟེན་འབྱུང་གི་ངང་ཚུལ་དཔྱད་མི་བཟོད་པར་གྲུབ་པའི་གནད་ཀྱིས་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ས་མྱུག་གཉིས་གཅིག་གི་དུས་ན་གཅིག་མེད་པས་ཕན་གདགས་བྱ་འདོགས་བྱེད་དུ་ཇི་ལྟར་འཐད་དེ་བཏགས་པ་ཙམ་མོ། །དེ་གཉིས་དུས་མཉམ་དུ་མེད་ཀྱང་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་དུ་སྐྱེ་འགག་བྱེད་པས་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེ་ན། འགག་བཞིན་པ་དང་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཕྲད་པ་མི་འགྲུབ་པས། སྲང་མདའི་དཔེས་བསྟན་པ་དོན་མེད་དོ། །སེམས་སེམས་བྱུང་དང་དུས་གཅིག་པའི་འབྱུང་བཞི་ལྟ་བུའང་རྒྱུ་འབྲས་སུ་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་སྐྱེ་
22-1-135b
ཡིན་ན་སྐྱོན་གོང་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་བརྟག་མི་བཟོད་པ་ཡིན་གྱི་བརྟག་ན་སྐྱེ་བ་ཞེས་པ་ཅུང་ཟད་མི་དམིགས་ཀྱང་མ་བརྟགས་ཉམས་དགའ་བ་ཙམ་དུ་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་སྣང་ཞིང་དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ཙམ་དང་། དེ་བཞིན་གནས་པ་དང་འགག་པར་གདགས་ཀྱི་དོན་ལ་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་བྲལ་བ་ཡིན་ལ་བདེན་པ་དེ་གཉིས་འགལ་མེད་ཀྱི་སྣང་བ་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རིགས་པས་དཔྱད་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་གནད་ཀྱིས་ས་མྱུག་ལྟ་བུ་བདག་དང་གཞན་གང་གི་ངོ་བོར་ཡང་མི་འགྲུབ་བོ།

以下是简体中文完整直译：
不仅在论典中，即使世间人也能亲见因灭后果的显现，因此不承认因果为一，所以自生在二谛中都不存在。若想：虽然自生不合理，但如母生子、种子生芽般，诸法唯从他生。虽然对因果可假立为"他"，但并非以理证成立的他生，因为若因果以自性成立为他，则果不必依赖因，
22-1-135a
两者将同等存在，已存在的他法则不必从他生，如同两个已生的人相互不依赖一样。若从他生他，则灯也应生出黑暗等，一切应从一切生，因为同样是他法，无有差别。若说：并非所有的他法都必定是因果关系，而是有益因与被益果相关联，且后者从前者产生，因此无此过失。那么，如同大麦与花朵、石头等非果之因及非同一相续一样，大麦与其自身的种芽二者也是他法，意义相同，则应推出它们不能成为生因和同一相续，然而，生因和同一相续的安立是合理的，这是因为它们并非以自性成立为他，而是依缘起的本性不能经得起观察的缘故。此外，种芽二者一个存在时另一个不存在，如何能成立为能益和所益呢？这只是假立而已。若说：虽然二者不同时存在，但如同天平的高低一样，一生一灭，因此无过失。正在灭的与正在生的不能相遇，因此以天平为喻毫无意义。如同与心心所同时的四大元素等，只是假立为因果，若以自性成立为他生，
22-1-135b
则过失同前。因此，如种子生芽等，是缘起显现，无法经得起观察。若观察，则"生"这一概念丝毫不可得，但在未观察的状态下，似乎见到种子生芽，只是如此假立名言而已。同样，可假立住与灭，但实际上离于生住灭三者，而这二谛非相违显现如同幻术、梦境、干达婆城等。如是以理证观察，由于一切法无自性之要点，如种芽等既不成立为自性也不成立为他性。


 །གཞན་དག་ན་རེ་སྐྱེ་བ་གཞན་གསུམ་བཀག་ཀྱང་། གཞན་སྐྱེ་ཁས་མ་བླངས་ན་འཇིག་རྟེན་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་དང་མི་འགལ་ལམ་ཞེ་ན་མི་འགལ་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་དཔྱད་ན་ཐ་སྙད་དུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་པ་ཅི་ཡང་མི་དམིགས་ཏེ་དམིགས་ན་ཐ་སྙད་བདེན་པ་རིགས་པས་དཔྱད་བཟོད་དུ་ཐལ་བ་དང་། དོན་དམ་པའི་སྐྱེ་བ་མི་ཁེགས་པར་ཐལ་བ་དང་། འཕགས་པའི་མཉམ་བཞག་དངོས་པོའི་འཇིག་རྒྱུར་ཐལ་པ་སྟེ་དངོས་པོ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དུ་འགྱུར་ན་ཡང་། དེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དོན་དམ་པར་ཆོས་གང་ཡང་ཡོངས་སུ་མི་དམིགས་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་དམིགས་པ་གཉིས་དོན་གཅིག་ཏུ་དབུ་མ་པས་བཞེད་ལ། དངོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས། སྟོང་པ་དང་རྟེན་འབྱུང་གི་སྣང་བ་འགལ་
22-1-136a
བར་བཟུང་ནས་རྩོད་ཅིང་། དོན་དམ་དཔྱོད་པས་བཀག་པ་ནི་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་གཏན་མེད་པ་དང་། ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་ཚད་དོན་དམ་དཔྱོད་པས་མ་བཀག་སྟེ་དགག་གཞི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་ན་དགག་བྱ་ཡན་གར་བ་ཀུན་བརྟགས་པའམ། བདེན་གྲུབ་སོགས་ཀྱི་མིང་ཅན་བཀག་པའི་སྟོང་ཉིད་དང་། དགག་གཞི་སྣང་བ་གཉིས། རི་བོང་རྭ་མེད་དང་གནག་གི་རྭ་ཡོད་ལྟར་ཟུང་འཇུག་ཏུ་འདོད་པ་ནི་སྟོང་ཉིད་མ་ཡིན་དགག་ཏུ་འདོད་པ་སྟེ་མཐར་དཔྱད་ན་དངོས་སྨྲ་ལས་མི་འདའ་ཞེས་སྔོན་གྱི་རིགས་པ་སྨྲ་བ་དག་གིས་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་ཟིན་ཏོ། །བདག་གཞན་གཉིས་ཅར་ལས་སྐྱེ་བ་ལ་ནི་ཕྱོགས་ཉིས་ཆར་བརྗོད་པའི་སྐྱོན་འབབ་ཅིང་བདེན་པ་ཉིས་ཅར་དུ་ཡང་མི་འདོད་དོ། །བདག་གཞན་གཉིས་ཀ་ལས་མི་སྐྱེ་ཡང་དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་མེད་དུ་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ནི་གོང་དུ་གྲུབ་མཐའི་སྐབས་བཀག་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལྟར་མཐའ་བཞི་སྐྱེ་འགོག་གི་རིགས་པས་དཔྱད་ན་ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་ལ། དེའི་ཕྱིར་གནས་པ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གཞན་ཡང་མི་དམིགས་ཏེ་སྣང་ཙམ་མ་འགག་ལ་སྤྲོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱས་པར་དབུ་མ་འཇུག་པ་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །ཡང་རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དུ་མས་དུ་མ། གཅིག་གིས་དུ་མ། གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པའི་མུ་བཞི་པོ་གང་དུ་ཡང་དཔྱད་ན་མི་འགྲུབ་སྟེ། ཡུལ་དབང་
22-1-136b
ཡིད་བྱེད་སྣང་བ་སོགས་རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་མིག་ཤེས་གཅིག་སྐྱེད་དོ་སྙམ་ན། རྒྱུ་ཐ་དད་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཐ་མི་དད་གཅིག་སྐྱེད་པས་ན། ཐ་མི་དད་རྒྱུ་མེད་དུ་ཐལ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཐ་དད་མེད་པས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཐ་དད་མེད་པ་མི་སྐྱེད་པས། ཐ་དད་ཐ་དད་མེད་པའམ་དུ་མ་དང་གཅིག་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་ལ། དུ་མ་དང་གཅིག་གིས་མ་བསྡུས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེས་བསྡུས་སོ་ཅོག་རྟག་ཏུ་ཡོད་པའམ། ཡང་ན་གང་དུའང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་ཡང་དུ་མ་སྐྱེད་དེ། ཡིད་བྱེད་དེ་མ་ཐག་པས་མིག་ཤེས་ཉིད་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེད་ལ། དབང་པོས་ཡུལ་འཛིན་པ་ཅན་དང་། ཡུལ་གྱིས་རང་རང་གི་རྣམ་ལྡན་དུ་སྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། རྒྱུ་སོ་སོས་བསྐྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་དེ་དག་དང་ཐ་དད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་ནི་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །འདོད་ན་རྒྱུ་དེ་དག་གིས་འབྲས་བུ་མིག་ཤེས་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བྱེ་བྲག་སོ་སོར་སྐྱེད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅན་མིག་ཤེས་ལ་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །བྱེ་བྲག་དེ་རྣམས་རྣམ་ཤེས་གཅིག་ལས་ཐ་དད་དུ་མེད་ཅེ་ན། རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་དུ་མ་བྱེད་པར་བཏགས་པ་དོན་མེད་དེ་གཅིག་བྱེད་པར་འགྱུར་ལ་དེར་སྐྱོན་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ངོ་བོ་གཅིག་ཀྱང་ལྡོག་པས་ཐ་དད་དུ་བཏགས་པས་སྐྱོན་མེད་ཅེ་ན། རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་བཏགས་ཆོས་ལ་བྱ་བ་བྱས་ནས། རྫས་ཡོད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་མི་སྐྱེད་པས་རྣམ་ཤེས་ནི་རྒྱུ་མེད་དུ་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུའི་
22-1-137a
ངོ་བོ་ནི་གཅིག་ཡིན་ལ་བྱེ་བྲག་རྣམས་དུ་མ་ཡིན་ན་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་ཐ་དད་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ།

以下是简体中文完整直译：
有人问：虽然否定了三种生（自生、共生、无因生），但若不承认他生，岂不与世间名言安立相违背？答：并不相违，因为如果从真实性角度观察，则名言中所谓"生"完全不可得。若可得，则世俗谛应能经得起理性观察，胜义的生应不能被破除，圣者的入定应成为毁灭实物的因素，即成为诽谤实物的自性，然而这是不可能的。因此，中观宗认为，胜义中不可得任何法与仅于名言中可得这二者为一义。诸实事论者将空性与缘起显现视为相违，
22-1-136a
因而争辩，认为被胜义观察所否定的东西在世俗中也完全不存在，而世俗中存在的一切则未被胜义观察所否定，在被否定的基础——世俗法之上，否定所遍计的独立存在或所谓的真实存在等，这样的空性与所否基——现象，如兔角无与牛角有那样相结合，这是主张空性为非遮，但究竟观察时不超出实事论者的范畴，如古代理论家们已善加论证。
从自他二者俱生则两方所述的过失皆有，在二谛中也不被接受。虽然不从自、他二者生，但主张诸法无因而生，如前在宗义章节中已予以破斥。如是用四边生灭因观察，则任何法都无生，因此住、灭等其他差别相也不可得，应知唯是显现未断而戏论寂灭，广如《中观入论》中所说。
又，多因生一果，同样，多因生多果，一因生多果，一因生一果这四种情形，经观察皆不成立。境、根、
22-1-136b
作意、光明等多因生一果眼识，如是思维：虽因不同但生不异一果，则无差异部分成无因，同理，无差异也不能生无差异果，则差异与无差异或多与一成无因。由于无有不被多和一所摄的事物，因此一切或恒有，或一切皆无。
若想：多因能生多果，如意识等无间缘生眼识之知性，根生能取境之性，境生各自相应的显现。则各因所生之特性与识无差别，因此识将成为多体。若接受此论，则彼等因不生果眼识，只生各别差异，则具差异的眼识成为无因。若说：这些差异与识一体无别，则所谓多因生多果的假立无义，将成为生一果，其过失如前已述。若说：虽本质一，但可从不同角度假立，故无过失，则因只对假立法起作用，而不生实有的识，因此识将成为无因。果的
22-1-137a
本质若为一，而诸差别为多，则法与法性成为相异。


 །གལ་ཏེ་མེ་ཏོག་སྔོན་པོ་ལྟ་བུ་རྒྱུ་གཅིག་གིས། རང་གི་རིགས་འདྲ་བསྐྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་མིག་ཤེས་སྐྱེད་པ་སོགས་འབྲས་བུ་དུ་མ་བྱེད་པ་ཡོད་དོ་སྙམ་ན། རྒྱུ་གཅིག་པུ་དེ་ཁོ་ནས་བྱེད་དམ། གཞན་དང་བཅས་ནས་བྱེད། དང་པོ་ལྟར་ན་ཐ་དད་པ་རྒྱུ་མེད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུ་གཅིག་གིས་ཀྱང་གཅིག་མི་བྱེད་པས་གཅིག་དང་དུ་མ་རྒྱུ་མེད་དུ་ཐལ་བ་སྔར་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་སྔོན་པོ་ལྟ་བུ་དེས་ཀྱང་། སྣང་དབང་ཡིད་བྱེད་ལ་ལྟོས་ནས་མིག་ཤེས་སྐྱེད་པ་ལྟ་བུས་ན། གཞན་གྱིས་ཀྱང་སྐྱེད་དོ་ཟེར་ན། བསྐྱེད་བྱའི་འབྲས་བུ་དེ་གཅིག་པུར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུའི་ཁྱད་པར་སོ་སོས་སྐྱེད་པའི་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་གཅིག་གིས་རང་གི་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་དོ་ཟེར་ན། མིག་དབང་ལྟ་བུས་རང་གི་རིགས་འདྲ་སྐྱེད་པ་ཙམ་ལས་མིག་ཤེས་སོགས་སྐྱེད་པའི་བྱ་བ་མི་བྱེད་པས། འགྲོ་བ་རྣམས་འོན་ལོང་དུ་ཐལ་བ་སོགས་གནོད་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་དབུ་མ་བདེན་གཉིས་ལས་གསུང་པའི་རིགས་པའོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་ན། འབྲས་བུ་ལ་ཆོས་དུ་མ་མེད་པར་རིགས་ན་ཡང་དུ་མ་མེད་པའི་ཆོས་གཅིག་བདེན་མི་སྲིད་དོ། །དུ་མས་དུ་མ་བསྐྱེད་ན་རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་མི་སྲིད་པས་རྒྱུ་དུ་
22-1-137b
མ་ཚོགས་པ་དོན་མེད་དོ། །གཅིག་གིས་དུ་མ་བསྐྱེད་པ་ལ་ཡང་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ཆ་མེད་པ་མི་སྲིད་ལ། རྒྱུ་གཅིག་གིས་གཞན་ལ་ལྟོས་མེད་དུ་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་གིས་གཅིག་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་དངོས་པོ་གང་ལ་ཡང་གཅིག་བདེན་མེད་ལ། དེ་མེད་པས་དེས་བརྩམས་པའི་དུ་མའང་མེད་མོད། ཆོས་དུ་མ་ལའང་རིགས་མཐུན་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ལས་གཅིག་ཏུ་བཏགས་པ་དང་། གཅིག་ལའང་ཁྱད་པར་གྱི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་དུ་བཏགས་པ་ལ། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འཇོག་པ་ཙམ་ལས་དཔྱད་ན་མུ་བཞི་གང་དུ་ཡང་མི་འགྲུབ་པས་དངོས་པོ་རྣམས་བརྟག་མི་བཟོད་པ་རྨི་ལམ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ལ་དཔྱོད་པ་མུ་བཞི་སྐྱེ་འགོག་ཞེས་གཏན་ཚིགས་ལྔ་ཡི་གྲངས་སུ་བཞེད་པ་ཡོད་ལ། དེ་ལྟར་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་མོད་འདི་རྒྱུ་ལ་དཔྱོད་པའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ནས་གཏན་ཚིགས་བཞིར་བྱས་ན་ཡང་འཐད་པ་མཐོང་སྟེ། རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ལ་དཔྱད་པའི་རིགས་པའི་སྒོ་མི་འདྲ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ། དཔེར་ན་དུས་གསུམ་གྱིས་ཕྱེ་ན་འབྲས་བུ་དེ་འདས་པ་འགག་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ལ། མ་འོངས་པ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ཞིང་། ད་ལྟ་བ་གྲུབ་ཟིན་པ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་བསྐྱེད་བྱ་འབྲས་བུ་དེ་ཡོད་པའམ་མེད་པའམ་གཉིས་ཡིན་གཉིས་མིན་གང་སྐྱེད། 
22-1-138a
གལ་ཏེ་ཡོད་པ་ཞིག་སྐྱེའོ་སྙམ་ན་མི་འཐད་དེ། ཡོད་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་གྲུབ་ཟིན་པས་ད་གཟོད་རྒྱུས་བསྐྱེད་མི་དགོས་པ་ནས་སྨིན་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡོད་ཀྱང་སྐྱེད་དགོས་ན་ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་རོ། །མེད་པ་ནི་སྐྱེད་མི་ནུས་ཏེ་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྔར་མེད་པ་ཉིད་རྒྱུས་གསར་དུ་ཡོད་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་ན། མེད་པ་དང་ཡོད་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་སྤང་སྟེ་འགལ་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོའི་དོན་ལ་སྔར་མེད་པ་ཉིད་ཕྱིས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད་དེ། རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་སྣང་བ་ལ། སྔར་མ་སྣང་བ་དང་ད་ལྟ་སྣང་བ་གཉིས་བློས་སྦྲེལ་ནས། སྔར་མེད་སྐྱེའོ་ཞེས་བཏགས་པ་ཙམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྔར་ཡོད་པ་ལ་ཕྱིས་མེད་པ་ཡང་སྔ་ཕྱི་བསྡོམས་ནས་བཏགས་པ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དབང་གིས་སྣང་བ་ཙམ་ལས་ཡོད་པ་མེད་པར་གོ་འཕོས་པ་དང་། མེད་པ་ཡོད་པར་གོ་འཕོས་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་དོ།

 །གལ་ཏེ་མེ་ཏོག་སྔོན་པོ་ལྟ་བུ་རྒྱུ་གཅིག་གིས། རང་གི་རིགས་འདྲ་བསྐྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་མིག་ཤེས་སྐྱེད་པ་སོགས་འབྲས་བུ་དུ་མ་བྱེད་པ་ཡོད་དོ་སྙམ་ན། རྒྱུ་གཅིག་པུ་དེ་ཁོ་ནས་བྱེད་དམ། གཞན་དང་བཅས་ནས་བྱེད། དང་པོ་ལྟར་ན་ཐ་དད་པ་རྒྱུ་མེད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུ་གཅིག་གིས་ཀྱང་གཅིག་མི་བྱེད་པས་གཅིག་དང་དུ་མ་རྒྱུ་མེད་དུ་ཐལ་བ་སྔར་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་སྔོན་པོ་ལྟ་བུ་དེས་ཀྱང་། སྣང་དབང་ཡིད་བྱེད་ལ་ལྟོས་ནས་མིག་ཤེས་སྐྱེད་པ་ལྟ་བུས་ན། གཞན་གྱིས་ཀྱང་སྐྱེད་དོ་ཟེར་ན། བསྐྱེད་བྱའི་འབྲས་བུ་དེ་གཅིག་པུར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུའི་ཁྱད་པར་སོ་སོས་སྐྱེད་པའི་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་གཅིག་གིས་རང་གི་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་དོ་ཟེར་ན། མིག་དབང་ལྟ་བུས་རང་གི་རིགས་འདྲ་སྐྱེད་པ་ཙམ་ལས་མིག་ཤེས་སོགས་སྐྱེད་པའི་བྱ་བ་མི་བྱེད་པས། འགྲོ་བ་རྣམས་འོན་ལོང་དུ་ཐལ་བ་སོགས་གནོད་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་དབུ་མ་བདེན་གཉིས་ལས་གསུང་པའི་རིགས་པའོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་ན། འབྲས་བུ་ལ་ཆོས་དུ་མ་མེད་པར་རིགས་ན་ཡང་དུ་མ་མེད་པའི་ཆོས་གཅིག་བདེན་མི་སྲིད་དོ། །དུ་མས་དུ་མ་བསྐྱེད་ན་རྒྱུ་དུ་མས་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་མི་སྲིད་པས་རྒྱུ་དུ་
22-1-137b
མ་ཚོགས་པ་དོན་མེད་དོ། །གཅིག་གིས་དུ་མ་བསྐྱེད་པ་ལ་ཡང་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ཆ་མེད་པ་མི་སྲིད་ལ། རྒྱུ་གཅིག་གིས་གཞན་ལ་ལྟོས་མེད་དུ་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་གིས་གཅིག་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་དངོས་པོ་གང་ལ་ཡང་གཅིག་བདེན་མེད་ལ། དེ་མེད་པས་དེས་བརྩམས་པའི་དུ་མའང་མེད་མོད། ཆོས་དུ་མ་ལའང་རིགས་མཐུན་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ལས་གཅིག་ཏུ་བཏགས་པ་དང་། གཅིག་ལའང་ཁྱད་པར་གྱི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་དུ་བཏགས་པ་ལ། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འཇོག་པ་ཙམ་ལས་དཔྱད་ན་མུ་བཞི་གང་དུ་ཡང་མི་འགྲུབ་པས་དངོས་པོ་རྣམས་བརྟག་མི་བཟོད་པ་རྨི་ལམ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ལ་དཔྱོད་པ་མུ་བཞི་སྐྱེ་འགོག་ཞེས་གཏན་ཚིགས་ལྔ་ཡི་གྲངས་སུ་བཞེད་པ་ཡོད་ལ། དེ་ལྟར་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་མོད་འདི་རྒྱུ་ལ་དཔྱོད་པའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ནས་གཏན་ཚིགས་བཞིར་བྱས་ན་ཡང་འཐད་པ་མཐོང་སྟེ། རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ལ་དཔྱད་པའི་རིགས་པའི་སྒོ་མི་འདྲ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ། དཔེར་ན་དུས་གསུམ་གྱིས་ཕྱེ་ན་འབྲས་བུ་དེ་འདས་པ་འགག་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ལ། མ་འོངས་པ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ཞིང་། ད་ལྟ་བ་གྲུབ་ཟིན་པ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་བསྐྱེད་བྱ་འབྲས་བུ་དེ་ཡོད་པའམ་མེད་པའམ་གཉིས་ཡིན་གཉིས་མིན་གང་སྐྱེད། 
22-1-138a
གལ་ཏེ་ཡོད་པ་ཞིག་སྐྱེའོ་སྙམ་ན་མི་འཐད་དེ། ཡོད་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་གྲུབ་ཟིན་པས་ད་གཟོད་རྒྱུས་བསྐྱེད་མི་དགོས་པ་ནས་སྨིན་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡོད་ཀྱང་སྐྱེད་དགོས་ན་ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་རོ། །མེད་པ་ནི་སྐྱེད་མི་ནུས་ཏེ་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྔར་མེད་པ་ཉིད་རྒྱུས་གསར་དུ་ཡོད་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་ན། མེད་པ་དང་ཡོད་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་སྤང་སྟེ་འགལ་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོའི་དོན་ལ་སྔར་མེད་པ་ཉིད་ཕྱིས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད་དེ། རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་སྣང་བ་ལ། སྔར་མ་སྣང་བ་དང་ད་ལྟ་སྣང་བ་གཉིས་བློས་སྦྲེལ་ནས། སྔར་མེད་སྐྱེའོ་ཞེས་བཏགས་པ་ཙམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྔར་ཡོད་པ་ལ་ཕྱིས་མེད་པ་ཡང་སྔ་ཕྱི་བསྡོམས་ནས་བཏགས་པ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དབང་གིས་སྣང་བ་ཙམ་ལས་ཡོད་པ་མེད་པར་གོ་འཕོས་པ་དང་། མེད་པ་ཡོད་པར་གོ་འཕོས་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
如果像蓝色花朵一般的单一因，能够产生自类相同之果，以及产生他人眼识等多种果报，那么这个单一因是单独产生的还是与其他因共同产生的？如果是第一种情况，那么不同的果将变成无因，而且单一因也不能产生单一果，因此单一与多种都将成为无因，如前所述。如果说像蓝色对境那样，依靠显现、根、作意等产生眼识，因此也由其他因共同产生，那么所产生的果就不是单一的，因为由各种不同的因产生了不同特性的果。如果说单一因仅产生自己的单一果，那么例如眼根只能产生自类相同的果，而不能产生眼识等，这会导致众生都成为聋子和盲人等重大过失。这是中观二谛中所说的道理。
此外，若多因产生单一果，那么果上应该没有多种属性，但没有多种属性的单一法实不可能存在。若多因产生多果，则多因共同产生单一果的功能就不存在，多因聚集就没有意义了。对于单一因产生多果的情况，没有分割的单一因不可能存在，而且单一因不依赖其他因而独自产生果也是不存在的。单一因产生单一果也不合理，因为这与因缘聚合产生各种果的方式相矛盾。
因此，在任何因果事物中都没有真实的单一性，没有单一性就没有由此组成的多样性。虽然在多种法上，基于同类等理由而假立为一体，在单一法上也因差别分类而假立为不同，只是在因果名言上安立，但细究则在四句推理中都不成立，应当了知事物如梦不能经受推敲。
关于这点，有人认为对因果双方进行的四句生起破除称为五种能立之一，这样解释也无矛盾。但若将此归入对因的考察而成为四种能立也是合理的。还有其他不同的关于因果和三自性的推理方法，例如以三时区分：过去的果因已灭故不生，未来的果因未生故不生，现在的果已成就故无需再生等等。
再者，所产生的果是有、是无、亦有亦无，还是非有非无中的哪一种？如果认为是有的东西被生，这不合理，因为已有的东西已成就自性，不需要再由因产生，如同已成熟的稻谷。若已有仍需产生，则将导致无穷过失。无的东西也不能被产生，如同兔角。如果认为先前不存在的东西被因新造为存在，那么由于有与无互相排斥矛盾，在事物的真实义中，先前不存在后来变成存在的事物并不真正存在。依因而有果的显现，只是将先前不显现和现在显现的两个状态在心中联系起来，仅仅假立为"先前不存在的东西生起"。同样，先前存在后来不存在也是前后相加而假立的，诸事物仅因缘起力而显现，并没有存在变为不存在或不存在变为存在的转换。


 །སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་དང་། བདག་ཡོད་དང་བདག་མེད་སོགས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། ཐམས་ཅད་སྣང་ཙམ་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ཡིན་པས། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཆོས་གང་ཡང་གོ་འཕོ་བ་དང་། འགྲོ་འོང་དང་། སྐྱེ་འགག་དང་། འཕེལ་འགྲིབ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གང་དུའང་མི་དམིགས་པའོ། །དེ་ལྟར་འབྲས་བུ་ཡོད་མེད་གང་ཡང་མི་སྐྱེ་ན། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་ཚུལ་མི་སྲིད་པས། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ཇི་
22-1-138b
ལྟར་ཁས་ལེན་སྙམ་ན། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ནི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་སླུ་མེད་ཙམ། ཡོད་མེད་དུ་དཔྱད་ན་མ་གྲུབ་པ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཁས་ལེན་ནོ། །ཡོད་མེད་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་ནི་མི་སྲིད་དེ་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡོད་མེད་གཉིས་ཀ་མིན་པའང་མི་སྲིད་དེ་དངོས་འགལ་བར་ན་ཕུང་གསུམ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་འདི་སྐབས་གཉིས་མིན་མི་སྲིད་པ་བཞིན་དུ། མཐའ་བཞིའི་སྤྲོས་བྲལ་གྱི་སྐབས་སུ་གཉིས་ཀའི་བདག་ཉིད་མིན་པའང་མིན། ཞེས་པ་དང་། ཡོད་པ་མིན་མེད་པ་མིན་ཞེས་ཁྱད་པར་མ་སྦྱར་བར་ཁས་ལེན་པ་ལྟར་ན། དངོས་འགལ་བར་ན་ཕུང་གསུམ་མི་སྲིད་པས་དགག་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣལ་མ་གོ་བ་དང་། གང་ཡང་མིན་པ་ལ་དོན་འདི་ཡིན་ཞེས་གོ་རྒྱུ་མེད་པས་ཅི་ཡང་ཁས་མི་ལེན་པ་ངན་གཡོའི་ལྟ་བ་ལྟ་བུ་ལས། རང་ལུགས་འདི་ཞེས་ངེས་པ་མི་རྙེད་དོ་སྙམ་དུ་བྱིས་པ་ལས་དང་པོ་པ་བློ་ཆུང་རྣམས་སེམས་ན་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པ་ཅན་གྱི་གཞི་ལ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་མཐའ་བཞི་ཅིག་ཆར་ལོག་པའི་འཛིན་སྟངས་མི་སྲིད་པས། ཁྱད་པར་སྦྱར་ནས་གང་རུང་དུ་ཁས་ལེན་ཅིང་དེ་ལ་འཛིན་སྟངས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ལས་མ་འདས་པའོ། །དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་སྤྲོས་བྲལ་ལ་ནི་མཐའ་བཞི་གང་གི་ཡང་དམིགས་པ་དང་
22-1-139a
ཁས་ལེན་མེད་མོད། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་རྟོགས་པའི་མུན་པ་ལྟ་བུ་དང་། སེམས་མེད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེ་དང་ཚིག་གིས་མཚོན་པར་དཀའ་བ་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་ཀྱི་སྤྲོས་བྲལ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དཔྱང་ཐག་ཆད་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཞིག་གཟུང་འཛིན་མེད་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིན་མོར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

生与灭、住与非住、有我与无我等也是同样的道理，一切仅是显现而本性空，因此从真实义上而言，任何法都不可见为转变、来去、生灭、增减等特性。如果这样果报无论是有是无都不生，而除了有无之外不可能有其他的生起方式，那么应该如何承认果报的生起呢？
所谓果报的生起，仅仅是缘起的显现无欺，若从有无角度考察则不成立，如幻化等一样承认。亦有亦无不可能，因为有无相互矛盾；非有非无也不可能，因为在直接相违中不可能有第三种情况。
那么，就像这里不可能有"非二者"一样，在离四边戏论的情况下，为何又说"也非二者的自性"以及"非有非无"等不带限定词的表述？如果这样，由于直接相违中不可能有第三种情况，用两个否定词表达确定义，以及认为"皆非"没有确定含义，就像"什么都不承认"的诡辩论者，没有确定的自宗。初学者和小智者如果这样思考，那是不正确的。
只要是有所对象的基础，就不可能同时遣除四边的执着方式，必须加上限定词而承认某一种，并以执着方式缘取，这仍未超出分别念的自性。而在一切所缘完全寂灭的离戏论中，没有任何四边的所缘和承认，但这并非如同未悟真如的黑暗状态或无心状态，而是难以用比喻和言辞表达的离言说离戏论，由各自内证智慧明辨，断除疑惑之绳，无分别智慧，虽无能取所取却自性光明如同太阳一般。


 །ངོ་བོ་ལ་དཔྱོད་པ་གཅིག་དུ་བྲལ་ནི། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ། ཐོག་མར་གཅིག་བདེན་དུ་ཡོད་མེད་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས། གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་སྟེང་འོག་ཕྱོགས་མཚམས་དབུས་ཀྱི་ཆར་ཕྱེ་བས། བུམ་པ་ལྟ་བུ་དེ་གདགས་གཞིའི་ཆོས་དུ་མ་ལ་གཅིག་ཏུ་བཏགས་པ་ཙམ་ལས། གཅིག་བདེན་མི་འགྲུབ་ལ། དེའི་ཆ་ཤས་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་ཞིང་། ལུས་དང་ཡན་ལག་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཆ་ཤས་སུ་གསིལ་ཏེ། མདོར་ན་གཟུགས་ཅན་རྡུལ་དུ་གྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་དུ་བཤིགས་ནས། ཕྲ་རབ་དེ་ལ་ཕྱོགས་རྡུལ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ཚེ་ངོས་སོ་སོ་ཡོད་ན་ཆ་བཅས་ཐུག་མེད་དང་། མེད་ན་ཕྲ་རྡུལ་ཙམ་ཚོགས་ཀྱང་ཇེ་ཆེར་མི་འགྱུར་བའི་རིགས་པ་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ཏེ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་སོ་ཅོག་ལ་གཅིག་བདེན་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོགས་བརྒྱད་དམ་དྲུག་པོ་དེ་ཡང་
22-1-139b
སེམས་སེམས་བྱུང་སྣ་ཚོགས་པ་དང་། དམིགས་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་རྐྱེན་བཞི་ཚོགས་པ་ལས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྐྱེ་ཞིང་འགག་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་བདེན་མི་འགྲུབ་ལ། རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱེ་འགག་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སྐད་ཅིག་ཆ་མེད་ཀྱང་མི་འགྲུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་དཔྱད་པས། བེམ་ཤེས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་བདེན་མེད་པ་དང་། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་བེམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ནི་དགག་བྱ་བསལ་བའི་ཆ་ལ་བཏགས་པ་ལས་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པ་མེད་པས། མདོར་ན་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་བདེན་མི་འགྲུབ་ལ། དེ་མ་གྲུབ་པས་གཅིག་ལས་བརྩམས་པའི་དུ་མའང་མི་འགྲུབ་ཅིང་། གཅིག་དང་ཐ་དད་དུ་བདེན་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་བདེན་པར་གྲུབ་ཚུལ་གཞན་མེད་པས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། གང་ཟག་དང་ཆོས་རྣམས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གྲུབ་སྟེ། རྒྱས་པར་དབུ་མ་རྒྱན་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ལ་སྤྱིར་དཔྱོད་པ་རྟེན་འབྲེལ་ཆེན་མོའི་གཏན་ཚིགས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་བྱུང་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེ་ཞིང་རྒྱུ་མེད་ན་མི་འབྱུང་ལ། སྣང་བའི་དུས་ན་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་གྲུབ་བཞིན་དུ་སྣང་བ། རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་བཅོས་མ་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྟག་ཆད་དང་འགྲོ་འོང་སྐྱེ་འགག་
22-1-140a
དང་གཅིག་ཐ་དད་ཀྱི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་སྣང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་དང་མཐུན་པར་དོན་དམ་དཔྱོད་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པས་གཞལ་ན་རྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་སླུ་མེད་ཙམ་ལས། མཐའ་བཞི་དང་མུ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དུ་ཡང་བདེན་པར་གྲུབ་ན་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་མི་རུང་བས་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པར་འགྱུར་ལ། བདེན་མེད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་དང་སྟོང་ཉིད་དོན་གཅིག་ཏུ་འཆར་བ་དབུ་མའི་ལུགས་ལ་སྣང་ཙམ་གྱི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ཆེས་འཐད་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་དང་། བདེན་བཞི་དང་མཆོག་གསུམ་སོགས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་གྲུབ་མཐའི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །རིགས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྟེན་འབྲེལ་ཆེན་མོའི་ཁོངས་སུ་རྡོ་རྗེ་གཟེགས་མ་སོགས་དོན་དམ་དཔྱོད་པའི་རིགས་པ་གཞན་ཇི་སྙེད་པ་འདུ་སྟེ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་མ་བརྟགས་ཉམས་དགའ་བ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བརྟག་ཅིང་དཔྱད་ན་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གང་ཡང་མི་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལ་དཔྱོད་པའི་རིགས་པའི་རྣམ་གྲངས་རྒྱས་པ་ནི་དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་སོགས་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།

对自性的观察——一多离：
对有为法和无为法的自性，首先应考察是否存在真实的一。从五蕴有为法来看，有形色的部分可分为上下、方位和中间等部分，如同瓶子只是基于多种法假立为一，没有真实的一性。其各部分也是如此，身体和肢体也同样可分解为部分。简言之，所有由微尘构成的有形色法都可分解至极微，当这极微被方位微尘包围时，若有各自的边界，则成为有部分无穷；若无，则极微再多聚集也不会增大，如前所述的道理。因此，一切有形色法中不存在真实的一。
八识或六识的识蕴也因各种心和心所、各种所缘相及四缘和合而多样生灭，因此不存在真实的一。通过考察从因而生的有生灭者，连最细微的无分刹那也不能成立。以此方式分析，包含物质和意识的一切法中都没有真实的一。不相应行法仅是基于物质和意识的状态所假立，本身无自性；无为法则是基于遮除所破而假立，无以自性而成立。总之，一切有为法和无为法中都不能成立真实的一，既然一不成立，由一所组成的多也不成立，除了一和异的真实存在外没有其他真实存在方式，所以已证明补特伽罗和诸法皆无自性，详细内容如《中观庄严论》所说。
对一切普遍观察的大缘起能立是：一切法不以自性而生，因依靠因缘和合而生，无因则不生，即使在显现时也无自性而显现，如因缘所造的影像。离常断、来去、生灭、一异等戏论，是显现而无自性的。
如此，若以符合实相法性的胜义观察理智来衡量，除了依缘而生无欺之外，若在四边、四句等中生、有、无、常、无常等任何一方真实存在，则不应有名言安立，会否认一切名言。而在无实如幻的中观宗中，缘起显现与空性同义，一切仅是显现的名言极为合理，因此世间名言以及四谛、三宝等出世间的教义名言都能完美成立。
王者理智大缘起中包含金刚屑等所有胜义观察的其他理智，因为缘起显现仅是未经观察时看似美好，一经观察推究，因、果和三自性都不能成立。关于缘起义的广泛理智分类，如《中观根本慧论》等所说。


 །དེ་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་སྣང་ཞིང་དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་འདོགས་ལ། དོན་དམ་པར་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་
22-1-140b
གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་མེད་པ་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་ཟུང་དུ་ཞུགས་པའི་རྣམ་ཀུན་མཆོག་ལྡན་གྱི་སྟོང་ཉིད་ནི་དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་རྟོགས་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྟོགས་བྱའི་མཆོག་དུས་གསུམ་གྱི་རྒྱལ་བ་སྲས་དང་བཅས་པའི་ཡུམ་ཉིད་དོ། །སྣང་སྟོང་བདེན་པ་དབྱེར་མེད་མཉམ་པ་ཉིད་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ལྟ་བུའི་དོན་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་བསམ་བརྗོད་དང་བྲལ་ཀྱང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ཚུལ་དུ་མཉམ་པར་འཇོག་ཅིང་། རྗེས་ཐོབ་ཏུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་གཟུགས་བརྙན་དང་སྤྲུལ་པ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དང་མཚུངས་པར་སྣང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པའི་ངེས་ཤེས་དང་ལྡན་པ་བདེན་གཉིས་སོ་སོར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་རྣམ་བཞག་ཐམས་ཅད་མ་རྨོངས་པར་རྟོགས་ཤིང་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་ཆེན་བཀའ་བརྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་གཏན་ལ་དབབ་པའི་སྐབས་སོ། །
说四无碍解
དེ་ལྟར་གནས་བཅུ་དང་སྡོམ་བཞིའི་དོན་རྟོགས་པ་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་ཟབ་མོའི་བློ་ལྡན་དེས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལེགས་པར་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་སྤེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང་ལྡན་པ་ལས་འབྱུང་བས་ན་དེ་བཤད་པ་ལ།
说义无碍解
དང་པོ་དོན་
22-1-141a
སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་དབྱེ་བ་སོགས་ལ་ཚུལ་བཞིན་མཁས་པ་ཡིན་པས། དེ་དག་ནི་གོང་དུ་རྒྱ་ཆེ་བ་མཁས་བྱའི་གནས་བཅུ་དང་། ཟབ་པ་སྡོམ་བཞིའི་དོན་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་ཤེས་བྱའི་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་མ་རྨོངས་པའོ། །
说法无碍解
གཉིས་པ་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི། ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དེ་དག་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ངག་རྣམ་དག་གསུང་རབ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་དོན་ལ་མཁས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ལུང་ཡང་དག་ཏུ་གྱུར་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རབ་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ་རྒྱས་པར་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཏེ། གཟུང་སླ་བ་སོགས་ཀྱི་དགོས་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་རྐྱང་པ་ཙམ་སྨྲོས་པ་མདོ༷་ཡི༷་སྡེ༷་དང་། བར་མཐའ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དབྱང༷ས་ཀྱིས༷་བསྙད༷་པ༷་དང་། ཉན་ཐོས་འདས་མ་འོངས་ལུང༷་བསྟན༷་པ༷་དང་། རྐང་པ་གཉིས་པ་ནས་དྲུག་པའི་བར་གྱི་ཚིགས༷་སུ༷་བཅ༷ད་དེ་གསུང༷་བ་དང་། གང་ལ་ཡི་རངས་ནས་ཆེ༷ད་དུ༷་བརྗོ༷ད་པ་དང་། གང་ཟག་གང་ལ་བསླབ་པ་གང་བཅས་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་གླེང༷་གཞི༷་དང་ལྡན་པ་དང་། དཔེ་དང་བཅས་ཏེ་རྟོག༷ས་པ༷་བརྗོ༷ད་པ་དང་། སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་བསྟན་པ་དེ༷་ལྟ༷་བུ༷ར་བྱུང༷་བ༷་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་སྐྱེས༷་རབ༷ས་བརྗོད་པ་དང་། བྱང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཕར་ཕྱིན་སོགས་ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེའི་དོན་ཤིན༷་ཏུ༷་རྒྱས༷་པར་སྟོན་པ༷། འདི་ལ་རྣམ་པར་འཐག་པ་དང་
22-1-141b
མཚུངས་བྲལ་ཀྱང་ཟེར་རོ། །ཉན་ཐོས་དང་བྱང་སེམས་ཀྱི་ངོ་མཚར་རྨད༷་དུ་བྱུང༷་བ་བསྟན་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གཏན༷་ལ༷་དབབ༷་པ༷་དང་བཅུ་གཉིས་སོ། །དེ་ལས་དང་པོ་ལྔ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད། དེ་རྗེས་གླེང་གཞི་སོགས་བཞི་ནི་འདུལ་བ། དེ་རྗེས་རྒྱས་རྨད་བྱུང་གཉིས་བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད། གཏན་དབབ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀའི་མངོན་པའོ་ཞེས་ཀུན་བཏུས་སུ་གསུངས། དེ་ཐམས་ཅད་བསྡུ་ན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་། དེ་ཡང་བསྡུ་ན་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་སྡེ་སྣོད་གཉིས་སུའང་འདུའོ།

如是在世俗谛中因、果、三自性显现，并如是安立名言；在胜义谛中，因、果、三自性无自性，是三解脱门自性的空性。如此二谛不二双运的具一切最胜空性，是中观道所证的法界，是所证殊胜，三世诸佛及佛子之母。
显空真实不二平等如虚空中央之义，超越分别心的对境，故离思议，然由无分别智以各自内证方式安住于平等性中。在后得位上，具有一切法如幻梦、影像、化现等比喻，显现而无自性的定解，以分辨二谛的智慧，无迷惑地了解并宣说基、道、果的一切安立。如此通达空性义，产生大乘道和果德的一切功德。这是大乘印鉴四法义的抉择。
如是了解十地和四总义的广大与甚深义的智者，通过善说正法方式弘扬佛陀教法，这也来源于具备四无碍解，现解说：
第一，义无碍解是对轮回涅槃诸法的本质、分类等如理通达，即如前所说广大的十种所知处和甚深的四总义内容，通达后对一切所知义无迷惑。
第二，法无碍解是通达表达这些所知义的清净语言、圣教正法的文字和义理。这包括成为正确经典的佛陀教法分类，广说有十二分教：为易于把握等目的而仅述义理名相的"经"部；以偈颂音韵演说的"应颂"；对声闻过去未来的"授记"；从二足到六足之间的"讽颂"；为赞叹而"自说"的；包含何人受何学处等缘起的"因缘"；以譬喻说明的"譬喻"；说明过去因缘的"如是事"；描述菩萨前世的"本生"；广说菩萨学处、波罗蜜多等深广义的"方广"，又称"遍破"和"无比"；展示声闻和菩萨稀有"未曾有"事；正确抉择所知法性相的"论议"，共十二种。其中前五为声闻藏，后接因缘等四为律藏，再接方广和未曾有二为菩萨藏，论议为大小乘俱有的对法藏，如《大乘阿毗达磨集论》中所说。总摄这一切为三藏，进一步归纳则为大小二乘藏。
;


 །སྡེ་སྣོད་གསུམ་ནི་འདུལ་བ་མདོ་སྡེ་མངོན་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་གིས་རིམ་པ་བཞིན་སྤྱོད་པ་ངན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ལྟ་བ་དྲི་མ་ཅན་སྤོང་བ་དང་། བསླབ་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་གསུམ་གཙོ་ཆེར་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་མདོ་སྡེས་བསླབ་པ་གསུམ་ཀ །འདུལ་བས་ཚུལ་ཏིང་གཉིས། མངོན་པས་ཤེས་རབ་སྟོན་ཞེས་ཀྱང་གསུངས། ཡང་བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས། མདོ་སྡེས་ཆོས་དང་དོན་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་སེལ་བ་དང་། འདུལ་བས་དེ་གཉིས་སྒྲུབ་པ་དང་། མངོན་པས་དེ་གཉིས་འབེལ་གཏམ་གྱི་སྒོ་ནས་གཏན་ལ་འབེབས་པར་བྱེད་པའོ། །གང་དུ་གསུང་བའི་ཡུལ་དང་གང་ཟག་སོགས་ཀྱི་གླེང་གཞི་དང་བཅས་ཏེ་བདེན་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཆོས་དང་དོན་དུ་ལྡན་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོས་བསྟན་པ་ནི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་དོན་ཏོ། །གླེང་གཞི་དང་
22-1-142a
ལྡན་པར་བཅས་པ་མཛད་ནས། ལྟུང་དང་ལྟུང་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་དང་ལྟུང་བ་དེ་ལས་ལྡང་བའི་ཐབས་སྟོན་པ་ནི་འདུལ་བའོ། །སྡེ་སྣོད་གང་དུ་བདེན་པ་བྱང་ཕྱོགས་རྣམ་ཐར་སོགས་ངེས་པར་བསྟན་པས་མྱང་འདས་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་དང་། ཕུང་ཁམས་སོགས་ཀྱི་ཆོས་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་དབྱེ་སྣ་ཚོགས་ཕྱེ་ནས་ཡང་ཡང་གཏན་ལ་འབེབས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་དོན་རྣམས་རིགས་པའི་ངེས་པས་མངོན་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་། བརྩད་པའི་སྒོ་ནས་ཕ་རོལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་པ་མངོན་པའི་དོན་ནོ། །དེ་ལྟར་གསུང་རབ་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་དམིགས་པས་རིམ་པ་ལྟར་ལམ་གྱི་བག་ཆགས་འཇོག་པ་དང་དོན་རྟོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་ཅིང་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཚོལ་ཞེ་ན། མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་མིང༷་དང་། བརྗོད་བྱ་ཕུང་ཁམས་སོགས་ཀྱི་དོན༷་དང་། མིང་དོན་འབྲེལ་ནས་བུམ་པ་ལྟ་བུའི་ངོ༷་བོར༷་འདོག༷ས་པ༷་དང་། བུམ་པའི་ལྟོ་བ་ལྟ་བུ་ཁྱ༷ད་པར༷་དུ་འདོག༷ས་པ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་བཞིའི་སྒོ་ནས་འཇུག་ཅིང་། དེ་ལས་ཐ་སྙད་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི་དེ་བཞི་དོན་ལ་མ་གྲུབ་པའི་ཚུལ་ཤེས་ན་མིང་མི་དམིགས་པ་སོགས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་གདམས་ངག་གིས་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་བསྟན་ན་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་རྒྱན་གྱི་མདོ་ལྟ་བུ་གསུང་རབ་དེའི་མིང་གི་སྒྲ་སྤྱི་ལ་སེམས་འཛིན་
22-1-142b
པ་རྩ་བའི་སེམས་དང་། གཞུང་དེར་རྗོད་བྱེད་ལེའུ་དང་ཤོ་ལོ་ཀ་སོགས་གྲངས་དུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་གི་རབ་དབྱེ་ལ་དཔྱོད་པ་དང་། ཚིག་དེ་དག་གིས་བསྟན་དོན་རྣམས་ལ་རིགས་པ་བཞིས་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་། དེ་ལྟར་དཔྱད་པའི་འབྲས་བུ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ངེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཛིན་པ་དང་། བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་དེ་ཀུན་རྩ་བའི་མིང་གི་དོན་ཙམ་ལ་འདུས་པར་བསྡོམས་ནས་བསམ་པ་དང་། གསུང་རབ་ཀྱི་བརྗོད་དོན་དེ་ལྟ་བུ་རང་རྒྱུད་ལ་ཐོབ་པར་སྨོན་པ་བྱེད་པ་སྟེ་སེམས་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་འཇུག་ཅིང་དོན་དེ་དག་ལ་དོན་སྤྱིའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་རྟོག་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡང་ཡང་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བཙལ་བའམ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཚུལ་དེ་ལྟ་བུས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་ཙམ་པོ་བའི་བར་གྱི་ཞི་གནས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་གོང་འཕེལ་དུ་གྱུར་ཏེ་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་སོན་པ་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་དཔྱོད་པས་སོ་སོར་བརྟག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་དངོས་གཞིའི་སེམས་ཐོབ་པ་ཡན་ཆད་དུ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་དང་བྲལ་བ་གཟུང་འཛིན་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་མིང་སྡོམ་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པ་ཞི་གནས་དང་། དེའི་དོན་འབྱེད་པ་ལྷག་མཐོང་། མིང་དོན་གཉིས་ཀ་བསྡོམས་ནས་འཛིན་པ་ཞི་ལྷག་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་སྟེ་ལམ་གསུམ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ།

 །སྡེ་སྣོད་གསུམ་ནི་འདུལ་བ་མདོ་སྡེ་མངོན་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་གིས་རིམ་པ་བཞིན་སྤྱོད་པ་ངན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ལྟ་བ་དྲི་མ་ཅན་སྤོང་བ་དང་། བསླབ་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་གསུམ་གཙོ་ཆེར་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་མདོ་སྡེས་བསླབ་པ་གསུམ་ཀ །འདུལ་བས་ཚུལ་ཏིང་གཉིས། མངོན་པས་ཤེས་རབ་སྟོན་ཞེས་ཀྱང་གསུངས། ཡང་བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས། མདོ་སྡེས་ཆོས་དང་དོན་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་སེལ་བ་དང་། འདུལ་བས་དེ་གཉིས་སྒྲུབ་པ་དང་། མངོན་པས་དེ་གཉིས་འབེལ་གཏམ་གྱི་སྒོ་ནས་གཏན་ལ་འབེབས་པར་བྱེད་པའོ། །གང་དུ་གསུང་བའི་ཡུལ་དང་གང་ཟག་སོགས་ཀྱི་གླེང་གཞི་དང་བཅས་ཏེ་བདེན་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཆོས་དང་དོན་དུ་ལྡན་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོས་བསྟན་པ་ནི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་དོན་ཏོ། །གླེང་གཞི་དང་
22-1-142a
ལྡན་པར་བཅས་པ་མཛད་ནས། ལྟུང་དང་ལྟུང་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་དང་ལྟུང་བ་དེ་ལས་ལྡང་བའི་ཐབས་སྟོན་པ་ནི་འདུལ་བའོ། །སྡེ་སྣོད་གང་དུ་བདེན་པ་བྱང་ཕྱོགས་རྣམ་ཐར་སོགས་ངེས་པར་བསྟན་པས་མྱང་འདས་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་དང་། ཕུང་ཁམས་སོགས་ཀྱི་ཆོས་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་དབྱེ་སྣ་ཚོགས་ཕྱེ་ནས་ཡང་ཡང་གཏན་ལ་འབེབས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་དོན་རྣམས་རིགས་པའི་ངེས་པས་མངོན་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་། བརྩད་པའི་སྒོ་ནས་ཕ་རོལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་པ་མངོན་པའི་དོན་ནོ། །དེ་ལྟར་གསུང་རབ་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་དམིགས་པས་རིམ་པ་ལྟར་ལམ་གྱི་བག་ཆགས་འཇོག་པ་དང་དོན་རྟོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་ཅིང་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཚོལ་ཞེ་ན། མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་མིང༷་དང་། བརྗོད་བྱ་ཕུང་ཁམས་སོགས་ཀྱི་དོན༷་དང་། མིང་དོན་འབྲེལ་ནས་བུམ་པ་ལྟ་བུའི་ངོ༷་བོར༷་འདོག༷ས་པ༷་དང་། བུམ་པའི་ལྟོ་བ་ལྟ་བུ་ཁྱ༷ད་པར༷་དུ་འདོག༷ས་པ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་བཞིའི་སྒོ་ནས་འཇུག་ཅིང་། དེ་ལས་ཐ་སྙད་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི་དེ་བཞི་དོན་ལ་མ་གྲུབ་པའི་ཚུལ་ཤེས་ན་མིང་མི་དམིགས་པ་སོགས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་གདམས་ངག་གིས་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་བསྟན་ན་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་རྒྱན་གྱི་མདོ་ལྟ་བུ་གསུང་རབ་དེའི་མིང་གི་སྒྲ་སྤྱི་ལ་སེམས་འཛིན་
22-1-142b
པ་རྩ་བའི་སེམས་དང་། གཞུང་དེར་རྗོད་བྱེད་ལེའུ་དང་ཤོ་ལོ་ཀ་སོགས་གྲངས་དུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་གི་རབ་དབྱེ་ལ་དཔྱོད་པ་དང་། ཚིག་དེ་དག་གིས་བསྟན་དོན་རྣམས་ལ་རིགས་པ་བཞིས་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་། དེ་ལྟར་དཔྱད་པའི་འབྲས་བུ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ངེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཛིན་པ་དང་། བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་དེ་ཀུན་རྩ་བའི་མིང་གི་དོན་ཙམ་ལ་འདུས་པར་བསྡོམས་ནས་བསམ་པ་དང་། གསུང་རབ་ཀྱི་བརྗོད་དོན་དེ་ལྟ་བུ་རང་རྒྱུད་ལ་ཐོབ་པར་སྨོན་པ་བྱེད་པ་སྟེ་སེམས་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་འཇུག་ཅིང་དོན་དེ་དག་ལ་དོན་སྤྱིའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་རྟོག་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡང་ཡང་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བཙལ་བའམ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཚུལ་དེ་ལྟ་བུས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་ཙམ་པོ་བའི་བར་གྱི་ཞི་གནས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་གོང་འཕེལ་དུ་གྱུར་ཏེ་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་སོན་པ་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་དཔྱོད་པས་སོ་སོར་བརྟག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་དངོས་གཞིའི་སེམས་ཐོབ་པ་ཡན་ཆད་དུ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་དང་བྲལ་བ་གཟུང་འཛིན་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་མིང་སྡོམ་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པ་ཞི་གནས་དང་། དེའི་དོན་འབྱེད་པ་ལྷག་མཐོང་། མིང་དོན་གཉིས་ཀ་བསྡོམས་ནས་འཛིན་པ་ཞི་ལྷག་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་སྟེ་ལམ་གསུམ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
藏文经典直译
"三藏"是指律藏、经藏和论藏三部分。它们分别用于去除不良行为、疑惑和有污垢的见解，主要教导戒律、禅定和智慧三学。或者也有说法认为，经藏教导全部三学，律藏教导戒律和禅定两者，论藏则教导智慧。从作用方面来看，经藏解除对法和义二者的疑惑，律藏实践这两者，论藏则通过讨论来确立这两者。
包含说法地点、人物等背景的引言，以二谛性质具有法义内涵，通过深刻意图进行教导的，是经藏的内容。带有背景引言而制定规则，区分犯戒与非犯戒的界限，并教导从犯戒中恢复的方法的，是律藏。明确教导真谛、三十七菩提分等导向涅槃的内容，对每一种蕴界等法分别进行各种区分并反复确立，以理性的确定使经藏的内容得到明了，并通过辩论制服对方的，是论藏的内容。
对这些佛法通过闻思修三种方式依次进行专注，可以形成道路的习气、领悟其义，获得解脱并获得各别正法的领悟。
那么，如何寻求正法的所缘呢？通过寻求四方面来进入：具有名词、句子、字母本质的"名"，所诠释的蕴界等"义"，名义相关后如瓶子般的"体"，以及如瓶腹般的"特征"。通过这四种方式能明晰名相，但如果了解这四者在实际中并不成立，则会产生不执著于名等的四种全面了知。
若教导这些修行指导的实践方法：如以《智慧光明庄严经》为例，将心专注于该经典名称的总体声音是根本心；分析该经典有几章几偈等词句结构；用四种推理方式分析这些词句所表达的内容；以无疑确定的方式把握这种分析的结果；将所诠能诠都归结为根本名义来思考；祈愿使经典所述内容在自心相续中实现。通过这六种心的方式进入，对这些内容以总义相显现的分别心反复连续地寻求或观察。用这种方法可以生起初禅近分定和根本定。
然后进一步提升，达到殊胜根本定时，以无分别的思维进行各别观察。之后获得二禅根本定以上时，则离开寻伺二者，以无能取所取的作意进行观察。这也是：专注于法名为止观，分析其义为胜观，合并名义二者为止观双运，以这三道方式修行。


 །བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞིའི་གནས་པ་ཐོབ་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་ཤེས་བསྒྲུབས་
22-1-143a
པས་སངས་རྒྱས་དཔག་མེད་ལ་མཆོད་ཅིང་ཆོས་ཉན་པ་སོགས་ཀྱིས་ལམ་ཤིན་ཏུ་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཚོགས་ལམ་དུ་ཞི་ལྷག་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་བྱང་སེམས་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་ཤིང་གོམས་པ་ལས། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མི་དམིགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་སྦྱོར་ལམ་བཞི་ཐོབ་ནས། དེ་ལས་མཐོང་ལམ་ནས་མི་སློབ་པའི་བར་དུ་འགྱུར་རོ། །མདོར་བསྡུས་ན་དངོས་པོའི་མཐའ་ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་དོན་ལ་དམིགས་ནས། མོས་པ་ཡིད་བྱེད་རྣམ་རྟོག་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་བྱེད་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཏེ་དེ་དེའི་རྣམ་པ་ཡིད་ལ་སྣང་བའི་སྒོ་ནས་ཞུགས་པས་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །
说词无碍解
གསུམ་པ་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པ་རིག་པ་ནི། ལྷ་ཀླུ་གནོད་སྦྱིན་མི་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་སོ་སོའི་སྐད་ཀྱིས་དོན་ལ་བརྡ་སྤྲད་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རིག་པ་ཡིན་ལ། དེའི་བྱེ་བྲག་འཛམ་གླིང་འདི་ལ་མཚོན་ན། འཕགས་བོད་རྒྱ་ནག་ཤམ་བྷ་ལ་སོགས་ཀྱི་སྐད་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་རྩ་བའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་མང་ཉུང་སོགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་མི་འདྲ་བ་ཡོད་དེ། འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྐད་ལེགས་སྦྱར་དུ། ཨ་སོགས་དབྱངས་བཅུ་དྲུག །ཀ་ནས་ཀྵའི་བར་གྱི་གསལ་བྱེད་སོ་བཞི་བསྡོམས་པས་ཨ་ཀྵ་ལྔ་བཅུ་པོ་དེ་ནི་མིང་ཚིག་མཐའ་དག་རྩོམ་གཞིའམ་ཕྱི་མོའི་ཡི་གེར་
22-1-143b
འདོད་དོ། །བོད་འདིར་ནི་ཀ་ནས་ཨའི་བར་ཀཱ་ལི་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ། དབྱངས་ཨཱ་ལི་མཚོན་པ་གི་གུ་སོགས་བཞི་ནི་རྩ་བའི་ཡི་གེ་ཡིན་ལ། ཀཱ་ལིའི་ནང་ནས་རྗེས་འཇུག་བཅུ་དེ་ལས་སྔོན་འཇུག་ལྔ་དང་། ས་དང་ར་སོགས་ཀྱི་མགོ་ཅན། ཡ་སྟ་ར་སྟ་སོགས་ཞབས་འདོགས་རྣམས་དང་དབྱངས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་བཞི་རྣམས་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བ་ལས་མིང་ཚིག་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྤྱིར་ཡིག་འབྲུ་ལ་སིལ་བུ་དུ་མ་འདུས་པ་ལས་ཀ་བ་སོགས་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཙམ་སྟོན་པའི་མིང་འབྱུང་ལ། མིང་དུ་མ་འདུས་པ་ལས་ཀ་བ་རིང་པོ་ལྟ་བུ་དོན་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་སྦྱར་ནས་སྟོན་པའི་ཚིག་འབྱུང་ངོ་། །ཚིག་དུ་མ་འདུས་པ་ལས་བརྗོད་བྱའི་དོན་རྒྱས་བསྡུས་ཅི་རིགས་རྫོགས་པར་སྟོན་པའི་གཞུང་ལེའུ་དང་རབ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་ཚད་སྣ་ཚོགས་ཅན་འགྲུབ་པའོ། །རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ངག་འདི་དག་ལ་ལེགས་སྦྱར་ལྟར་ན། རང་བཞིན་དང་རྐྱེན་དང་རྣམ་འགྱུར་གསུམ་གྱིས་ཁོག་ཕུབ་ནས་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་བྱེད་ལ། དེ་ཡང་རང་བཞིན་ལ་བྱིངས་དང་མིང་གི་རང་བཞིན་གཉིས་བྱིངས་ཀྱི་མཐར་སྦྱར་བའི་རྐྱེན་ལ་ཀྲྀ་ཏྲ་རྐྱེན་དང་ཀུན་བཤད་ཀྱི་རྐྱེན་གཉིས། མིང་གི་མཐར་སྦྱར་བའི་རྐྱེན་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་དེ་ཕན་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ལ། རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ཅན་གྱི་ཡི་གེ་འཕྲད་པ་ལས། ས་ར་རྣམ་བཅད་དང་། ཤ་ཥ། ན་ཎ་སོགས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། ཡི་གེ་དབྱེ་བསྣན་གྱི་སྒོ་ནས་སྔ་མ་ལས་གཟུགས་གཞན་དུ་
22-1-144a
བྱས་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་ལས་གྲགས་པའོ། །བོད་སྐད་ལ་བྱིངས་སོགས་དེ་འདྲའི་ཐ་སྙད་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མིང་གི་རང་བཞིན་ལ་ཕྲད་ཀྱི་རྐྱེན་སྦྱར་བ་དང་། དེ་ཡང་འདས་འོངས་སོགས་སྟོན་བྱེད་སྔོན་འཇུག་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་སྒྲ་གཟུགས་འགྱུར་བ་ཙམ་ཡོད་དེ། བཅོམ་པ་དང་གཞོམ་པ་འཇོམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།

藏文经典直译
基于禅定的根本住所成就，修成神通后，可以供养无量诸佛并听闻佛法等，从而极大增长道路。如此，在资粮道中获得殊胜止观的菩萨，通过了知并熟习一切法仅是自己的分别而已，以不执著能取所取的方式获得四加行道，从而进入从见道直至无学道。简言之，以诸法边际如所有、尽所有义为所缘，通过具有信解作意分别的影像和真实性作意无分别的影像，以其相在心中显现的方式进入，完全成就目的，获得转依。
说词无碍解
第三，词句无碍解：是指能如实了知天龙夜叉人等各种众生语言中表达意义的方式。以此赡部洲为例，由于印度、藏地、汉地、香巴拉等语言不同，基本字母的多少等设置也不同。在印度语梵文中，有从a开始的十六个元音，从ka到kṣa的三十四个辅音，合计这五十个字母被认为是一切名词句子的组成基础或根本字母。
在藏地，从ka到a的卡利（辅音）三十个，以及元音阿利代表的四个附加符号（伊古等）是根本字母。从卡利中的十个后加字中的五个前加字，以及sa和ra等的头饰，ya-ta、ra-ta等附足，以及表示元音的四种标记，适当组合而成的一切名词句子。
一般来说，由多个字母组合而成表示柱子等事物本质的名词，由多个名词组合而成表示事物本质与特征如"长柱子"的句子，由多个句子组成完整表达所诠内容的篇、章、品等各种长度的著作。
这些言语表达，按照梵文来说，通过本性、词缀和变化三者来构建声音特征。其中本性包括词根和名词本性两种；附加在词根后的词缀有kṛt词缀和解释性词缀两种；附加在名词后的词缀有格位词缀等多种。词缀与带词缀的字母相遇时，会发生s、r、顿号和ś、ṣ以及n、ṇ等的变化，通过分解、增添等方式使前面的形式变成另一种形式，这些变化在语法著作中广为人知。
虽然藏语中没有词根等这样的术语，但名词本性上附加助词词缀，由表示过去未来等的前加字等影响而使声音形式发生变化，如"已击败"（bcom pa）、"将击败"（gzhom pa）、"正击败"（'joms pa）等。


 །ཕྲད་ཅེས་པ་དེ་དག་རྐྱང་པས་དོན་མི་སྟོན་ཀྱང་། མིང་དང་སྦྱར་ན་ཚིག་གི་གསལ་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་རྣམ་དབྱེ་དང་ལྷག་བཅས་སྡུད་སྒྲ་སོགས་ཐམས་ཅད་ལ་གོ་རུང་ངོ་། །རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་ལ་གཅིག་ཚིག་གཉིས་ཚིག་མང་ཚིག་གིས་དབྱེ་བས་རྣམ་དབྱེ་ཉེར་གཅིག་བོད་པའི་སྒྲ་ལ་གསུམ་སྟེ་ཉེར་བཞིར་བཤད་ཀྱང་། བོད་སྐད་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཙམ་བརྗོད་པ་ནི། མིང་ཕན་ཚུན་འཕྲད་པའི་དོན་གྱིས་ཐོབ་པ་ལས་ཟུར་དུ་མེད། ཤིང་ལ་བསྣུན་ལྟ་བུ་གཉིས་པ་ལས་སུ་བྱ་བ། ཤིང་གིས་ཕུག་ལྟ་བུ་གསུམ་པ་བྱེད་པ། ཤིང་ལ་ཆུ་འདྲེན་ལྟ་བུ་བཞི་པ་ཆེད་དོན། ཤིང་ལས་འབྲས་བུ་ལྟ་བུ་ལྔ་པ་འབྱུང་ཁུངས། ཤིང་གི་ཡལ་ག་ལྟ་བུ་དྲུག་པ་འབྲེལ་སྒྲ། ཤིང་ལ་བྱ་གནས་ལྟ་བུ་བདུན་པ་རྟེན་གནས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེའོ། །གཞན་ཡང་སྟེ་སོགས་ལྷག་བཅས་ཀྱི་སྒྲ་དང་། འམ་སོགས་འབྱེད་སྡུད་དང་། ཀྱང་སོགས་ཚིག་རྒྱན་དང་སྡུད་པ། གོ་སོགས་སླར་བསྡུའི་ཕྲད་རྣམས་དང་། དགར་བ་
22-1-144b
དང་བརྣན་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ནི། རྒྱུ་མཚན་དང་གནས་སྐབས་གདམས་ངག་འབྱེད་སྡུད་ཀྱི་དོན་ཅན་དང་གི་སྒྲ། སྤྱི་ལ་འཇུག་པ་གང་དང་སུ། འདྲི་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཅི། མཚུངས་པར་སྟོན་པ་ཇི་ལྟར་དང་བཞིན་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་དུ་མ། བདག་པོའི་སྒྲ་པ། དགག་པའི་དོན་ཅན་མེད་དང་མ་དང་མི་དང་མིན། རྣམ་གྲངས་གཞན་སྟོན་པ་དེ་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་སྒྲུབ་པ་ཡོད་ཡིན། གཞན་གཅོད་པ་ཁོ་ན། ངེས་བཟུང་ཉིད་ལ་སོགས་པས་མཚོན་ཏེ་ཚིག་གི་ཕྲད་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཕྲད་དེ་དག་རྗེས་འཇུག་བཅུ་པོའི་རྗེས་སུ་སོ་སོ་ལ་ལྟོས་ཏེ་འཇུག་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་བརྗོད་དོན་དང་མཐུན་པར་བྱཱ་ཀ་ར་ཎའི་གཞུང་དང་། དགོངས་འགྲེལ་ལས་བཤད་པ་ལྟར་ལེགས་པར་སྦྱར་བར་བྱས་པ་ནི་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྔོན་འཇུག་གི་ནུས་པས་བདག་གཞན་དང་དུས་གསུམ་སྟོན་ཚུལ་འདི་ནི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཀུན་བཤད་དང་ཕྱོགས་མཐུན་ལ་འདིའི་སྐབས་སུ་ཡང་འཇུག་ཀྱང་མཁོ་བའི་ཡན་ལག་ཏུ་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་སྔར་གསུངས་ཟིན་ཏོ། །ད་ལྟ་གསུང་བཞིན་པའོ། །མ་འོངས་པ་ན་གསུང་བར་འགྱུར་རོ། །ལྟ་བུའི་ཚིག་གྲོགས་མང་པོ་སྦྱར་མི་དགོས་པར། གསུངས་སོ།

藏文经典直译
所谓"助词"，它们单独使用不表达意义，但与名词结合时能成为句子的明确标识，应用于格位、附加词、连词等所有方面。在印度语言中，通过单数、双数、复数的区别分为二十一种格，藏语则说有三种即二十四种格。然而，在藏语中，第一格仅表示事物本质，不是通过名词间关系获得的独立存在。如"打树"（shing la bsnun）是第二格所作格，"用树刺穿"（shing gis phug）是第三格作者格，"在树上引水"（shing la chu 'dren）是第四格目的格，"从树上得果实"（shing las 'bras bu）是第五格源出格，"树的枝干"（shing gi yal ga）是第六格关系格，"鸟栖于树"（shing la bya gnas）是第七格依止处格。
此外，还有"等等"之类的附加词，"或者"等的分合词，"也"等的修饰词和集合词，"矣"等的后缀助词，以及具有区分和强调意义的"尼"，表示因由、时机、教诫、分合意义的"吉"字，用于泛指的"刚"和"苏"，表示疑问的"其"，表示相似的"如何"和"如"等多种词，表示所属的"巴"词，表示否定意义的"无"、"不"、"非"、"非是"，表示另一种说法的"得"字等，以及表肯定的"有"、"是"，表排除他者的"唯"，表确定的"自身"等，应知有各种句子助词。
这些助词根据后加字十种的不同分别使用，或者普遍适用于所有情况，都应当符合所表达的内容，按照语法文献及其注释中所解释的那样正确运用，这就是通晓表达文句的精通。另外，前加字的功能表示自他和三时的方式，这与汉语的解释性词缀相近，在此处也作为必要的部分，例如："已经宣说了"、"正在宣说"、"将来会宣说"等，不需要添加很多辅助词，只需说"宣说了"。


 །གསུང་ངོ་། །གསུང་བར་འགྱུར་རོ་ལྟ་བུས་བདེ་བླག་ཏུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ལ། བྱ་བ་དང་སྐུལ་ཚིག་སོགས་ཀྱི་སྐབས་
22-1-145a
འདིར་ཡང་འཇུག་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཐོབ་ཅིང་། མིང་གི་སྐབས་སུ་གཅན་གཟན་གཟིག་དང་། སྤྱན་གྱིས་གཟིགས་ལྟ་བུ་ལ་ས་མཐའ་ཡོད་མེད་དུ་བྱས་པ་ནི། བརྗོད་བྱ་ལ་ལྟོས་ནས་དོན་མི་ནོར་བའི་དགོས་པའི་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་དོན་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། འདི་འདྲ་བ་རྣམས་ནི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་ལག་ལྡན་དང་། རྟ་ལ་མགྱོགས་འགྲོ་ཞེས་སྔོན་མིང་བཏགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། ལག་པ་ཡོད་པ་དང་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བ་སྲོག་ཆགས་གཞན་ལ་ཡོད་ན་འདི་དག་ཁོ་ན་ལ་ཇི་ལྟར་གདགས་ཞེས་མི་རྩོད་པར་སྔོན་གྱི་བརྡ་བྱེད་དག་གི་ལུགས་བཞིན་མཁས་པ་སུས་ཀྱང་དེ་ལས་འདས་ཏེ་མི་སྨྲ་བ་ལྟར། སྒྲའི་ང་རོ་ཚུལ་བཞིན་མཐོན་པའི་བརྗོད་པ་རྣམས་ལ་ར་མགོ་དང་ས་མགོ་སོགས་ཁྱད་མེད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་། ཡིག་གཟུགས་བྲིས་པ་ལ་ནི་ཁྱད་ཆེ་སྟེ། དག་ཡིག་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་དོན་ལ་ངེས་པ་འདྲེན་ནུས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་ད་དྲག་གི་འཇུག་པ་རྣམས་ལས་ས་མཐའ་འཇུག་པ་རྣམས་དགོས་པ་ཆེ་བས་ས་མཐའ་མ་བསྡུས་པ་སོགས་འཇམ་དཔའི་དབྱངས་དངོས་ཐུ་མིའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སྔོན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་ཟིན་གྱི་ལུགས་བཞིན་བྱས་ན། ཉེས་པ་གང་ཡང་མ་མཐོང་ལ། བརྗོད་པ་མཛེས་པ་དང་། བརྡ་སྤྲོད་མཁས་པའི་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་དང་། དོན་གསལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུང་རབ་རིན་པོ་
22-1-145b
ཆེའི་བཙས་སུ་འགྱུར་བའི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པར་མཐོང་ཞིང་། གཞན་དུ་ན་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། སྔོན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་བཞིན་འཇུག་པར་བྱའོ། །རྣམ་དབྱེ་སོགས་ཕྲད་རྣམས་གནས་སྐབས་གང་དུ་དངོས་སུ་མ་སྨོས་པར་དོན་གྱི་གོ་བར་བྱས་ནས་ཚིག་ཟོར་ཡང་བར་བྱས་པ་ནི་ཚིག་སྡུད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཨུཏྤལ་ཡང་ཡིན་ལ་སྔོན་པོ་ཡང་ཡིན་པ་ལ་ཁྱད་གཞི་དང་ཁྱད་ཆོས་གཞི་མཐུན་པར་བསྡུས་པ་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་ལས་འཛིན་གྱི་བསྡུ་བ། བགྲང་གཞི་དང་བགྲང་བྱའི་བར་གྱི་ཚིག་བསྡུས་པ་ལམ་ལྔ་ལྟ་བུ་བ་གཉིས་པའི་བསྡུ་བ་ཞེས་མིང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དཔེར་བརྗོད་ཀྱང་མཚོན་པའོ། །ཚིག་སྔ་མར་མི་ཟད་པའི་སྡེ་ཚན་དུ་བཞག་པ་གང་རུང་ཡོད་པ་ཅན་གྱི་བསྡུ་བ་ལ། མི་ཟད་པའམ་གྲངས་མེད་པའི་བསྡུ་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་མི་ཟད་པའི་སྡེར་བཤད་པ། པྲ་ཏི་སོགས་ཉེ་བསྒྱུར་རྣམས་དང་། སརྦ་སོགས་ཀྱི་ཚིག་གྲོགས་ཡོད་པ་དཔེར་ན། སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་སོར་རྟོག །ཀུན་ལ་ཕན་པ་ལ་ཀུན་ཕན་སོགས་སུ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། །བརྗོད་བྱ་དེ་ཉིད་དེ་ལ་ལྡན་པའི་དངོས་པོ་གཞན་གྱིས་སྒོ་ནས་བརྗོད་པ། ཟླ་བ་དང་འདྲ་བའི་བྱད་བཞིན་ཅན་ལ་ཟླ་བའི་གདོང་ཅན་དང་། མེ་མཚམས་ལ་ཤར་ལྷོར་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ། འབྲུ་མང་པོའི་ཚིག་སྡུད་ཅེས་དཔེའང་དེས་བྱས་པའོ། །རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་ནས་བདུན་པའི་བར་གང་རུང་བསྡུས་པ་དེ་ཡི་
22-1-146a
སྐྱེས་བུའི་བསྡུ་བ་སྟེ་གཉིས་པ་ནས་བདུན་པའི་བར་བསྡུས་པའི་དཔེ་རིམ་པ་ལྟར་གྲོང་འགྲོ་རྐང་འཐུང་འབྱུང་གཏོར་ཆུ་སྐྱེས་རྒྱལ་སྲས་འབྲས་གནས་ལྟ་བུའོ། །རྣམ་དབྱེ་སོགས་རིགས་མཐུན་དུ་མ་འཇུག་པ་བསྡུས་ནས་མཐར་རྣམ་དབྱེ་གཅིག་སྦྱར་བ། སངས་རྒྱས་དམ་ཆོས་དགེ་འདུན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལྟ་བུ་ཟླས་དབྱེའི་བསྡུ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་མཚོན་ནས་ཚིག་ཕྲད་མིན་ཡང་བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བསྡུས་པ་ལ་དེ་དག་གི་དོན་འཆད་པ་ན་ཚིག་དེ་ལྟར་སྦྱར་ཏེ་གོ་དགོས་པ་སོགས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་ཡང་མང་ཚིག་དང་ཉུང་ཚིག་སྦྱར་ཚུལ། བཙུན་མོ་རྣམས་གྲོང་གཅིག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། སྒྲ་གཅན་གྱི་མགོ་མཆིག་གུའི་ལུས། བུམ་པའི་མི་རྟག་པ། མི་རྟག་པའི་བུམ་པ། ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ནི་ནམ་མཁའ་ཉིད་དོ།

藏文经典直译
"说"，"将要说"等表达方式使表述更加简洁，在表示行为和命令词等情况下也适用，可从上下文理解。在名词方面，如"猛兽虎"（gcan gzan gzig）和"眼睛观看"（spyan gyis gzigs）这类词，有无词尾"萨"的区别，是为了根据所表达的内容避免意义混淆而设置的有意义用法。这类情况就像"大象"被称为"有手"，"马"被称为"快行"等名称一样，虽然其他生命也有手或能快速行走，但人们不会争论为何单独用这些词来称呼它们，而是遵循古代命名者的规则，任何学者也不会违背这一传统而另作解释。
同样，虽然在正确发出声音的表达中，"拉头"和"萨头"等似乎没有区别，但在书写形式上差异很大。懂得正确书写规则的人一眼就能确定其含义。因此，在"达扎"的用法中，词尾"萨"的用法非常重要，保留词尾"萨"等规则是遵循文殊菩萨化身吐米大师后继者们的古代语法学家们所确立的优良传统，遵循这些规则不会有任何过错，反而能使表达优美，符合语法学家传统的特征，意义清晰等，从而成为珍贵经典的装饰，否则就会产生相反的过失，因此应当遵循古代语法学家们的传统。
格位等助词在某些情况下不直接表述而是通过意义理解，使句子更为简洁，这称为"合成"。例如，将"既是青莲又是蓝色的"这一形式，把主体和属性合为共同基础，表述为"蓝色青莲"，这是第一类合成；省略计数对象和计数词之间的词，如"五道"，称为第二类合成，名称本身即为例证。
在前面词中放入不可尽类别中的任何一项的合成，称为"不尽"或"无数"合成。例如，在不尽类中解释的"pra ti"等前缀和"sarva"等词的组合，如"各别观察"合成为"各观"，"普遍利益"合成为"普利"等。
将所表达的事物通过与之相关的其他事物来表达，如将"有如月亮般的面容"说成"月面"，将"东南方"说成"火方"等，称为"多音节合成"，其例子也由此构成。
省略第二至第七格中任一格的称为"格生合成"，第二至第七格省略的例子依次为"入城"、"足饮"、"水撒"、"水生"、"王子"、"住果"等。
将多个同类格位等合并后在末尾加上一个格位，如"向佛、法、僧礼敬"，称为"分别合成"。由此类推，即使不是助词，也应知道中间省略词而合成的表达，在解释其含义时需要按这样的方式组织词语来理解。
此外，还应了解复数和单数的组合方式，如"众妃一城"，以及"罗睺头弯月身"，"瓶子的无常"，"无常的瓶子"，"虚空的本性就是虚空本身"等用法。
;


 །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཁ་གདངས་བཞིན་དུ་ཉལ་བ་ལ་ཁ་གདངས་ནས་ཉལ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་སོགས་དོན་སོ་སོར་གྲུབ་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་སྐྱེས་བུའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དབང་གིས་བརྡ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྦྱར་བ་རྣམས་གནས་སྐབས་སོ་སོར་གོ་ཚུལ་ཡོད་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། ཤིང་འོན་ཅིག་ཅེས་པའི་སྒྲ་དེས་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཤིང་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཁྲུལ་བར་སྐབས་སུ་གང་ཡོད་པའི་ཤིང་ལེན་པ་དང་མཚུངས་པར་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །མིང་འདི་དག་གིས་གཞན་ལ་བརྡ་འཕྲོད་པའི་
22-1-146b
ཚུལ་ནི། མིང་དོན་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་མེད་ཀྱང་། སྐྱེས་བུས་བརྡ་ཁྱད་བྱས་པ་བཞིན་མིང་དོན་འབྲེལ་བ་ཅན་དུ་བློས་འཛིན་ལ། དེ་ཡང་དོན་དེའི་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པར་འདྲིས་པ་དང་། མིང་གི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱང་གོ་རིམ་མ་ནོར་བར་ལེགས་པར་སྦྱར་ཏེ་བརྗོད་པ་ལས་ལུང་སྟོན་ནུས་ཀྱི་བཟློག་ན་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་མཚོན་པའི་མིང་དེ་ཡང་ས་དང་རྡོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཕལ་ཆེར་དོན་བཤད་དུ་མེད་ཀྱང་དེ་དང་དེའི་བརྡར་འདོད་རྒྱལ་དུ་བཏགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་འཕགས་པ་ལ་སོགས་པ་དོན་བཤད་དུའང་ཡོད་པ་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་མིང་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་ཡོད་ལ། ཡང་དང་པོར་གང་གི་མིང་དུ་ཐོགས་པ་མེ་དང་ཉི་མ་སེང་གེ་ལྟ་བུ་རང་རང་ལ་དངོས་མིང་དང་། དངོས་པོ་གཞན་ལ་གཞན་པ་དེ་དང་བསྟུན་ཏེ་བཏགས་པ་བཏགས་མིང་དུ་འགྱུར་བས་གཉིས་སུ་དབྱེ་ལ། བཏགས་པ་ལ་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་བློ་རྣོ་བ་ལ་བྲམ་ཟེ་མེ་ཞེས་དང་། སྣང་བར་བྱེད་པ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཉི་མ་ཞེས་དང་། རྩལ་ལྡན་ལ་སེང་གེ་ཞེས་བཏགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། འབྲེལ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ལས་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པ། རྐང་ནད་བསྐྱེད་པའི་ལྡེང་ཀ་ལ་རྐང་ནད་ཅེས་དང་། རྒྱུ་མིང་འབྲས་ལ་བཏགས་པ་ཤེས་པའམ་ཡུལ་ཅན་ནམ་ཡང་ན་ལོ་ཐོག་ལ་ཕན་པའི་ཆར་བབ་པ་ལ་བརྗོད་འདོད་ཀྱིས་འབྲུ་བབ་ཅེས་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ཡ་གྱལ་གྱིས་མིང་ཚོགས་པ་ལ་
22-1-147a
བཏགས་པ། རྔ་སྒྲའམ་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ལྟ་བུ་སྟེ། སྒྲ་དང་མྱུ་གུའི་ཚོགས་པ་ལ་རྒྱུ་གཞན་ཡང་ཡོད་བཞིན་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་གི་ཆ་ནས་བཏགས་པའོ། །ཡ་གྱལ་ལ་ཚོགས་པའི་མིང་གིས་བཏགས་པ་རས་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཚིག་པ་ལ་རས་ཡུག་ཚིག་ཅེས་དང་། ཁང་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་མཐོང་བ་ལ་ཁང་པ་མཐོང་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་ནས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ལྷ་དང་ཕ་མ་ཉེ་དུ་ལས་དྲས་ཏེ་མིང་བཏགས་པ་སོགས་ཀྱང་འབྲེལ་བ་ལས་བཏགས་པ་ལྟའོ། །དཀར་མཚན་མེད་པའི་ཁྱི་ལ་དུང་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་འདྲ་བ་ལས་བཟློག་པ་དང་། གཟའ་མིག་དམར་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་འབྲེལ་བ་ལས་བཟློག་པ་རྣམས་ནི་བསྟིང་ཚིག་ཞེས་ཤིན་ཏུ་བཟློག་པའི་མིང་སྦྱར་བ་འདི་དག་ཀྱང་། དོན་གྱི་འབྲེལ་པ་མེད་མོད། བརྗོད་འདོད་ཀྱི་བཟློག་ཕྱོགས་ཀྱི་མིང་ཅིག་ཤོས་ལ་འཕྱ་བའི་ཚུལ་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་འདྲ་འབྲེལ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བཏགས་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་ཞིང་། དེར་མ་ཟད་སྐོམ་པ་སེལ་བའི་བཏུང་བ་ལ་སྐོམ་ཞེས་བཏགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བཏགས་པའི་མིང་རྣམས་ལ་སྒྲ་བཤད་འཇུག་གི་མུ་བཞི་ཡོད་དེ། མཚོ་སྐྱེས་ཞེས་པའི་མིང་དེ་སྐམ་སྐྱེས་ཀྱི་མེ་ཏོག་ལ་འཇུག་ཀྱང་བཤད་དུ་མེད། མཚོ་ནང་སྐྱེས་པའི་མེ་ཏོག་ལ་བཤད་འཇུག་གཉིས་ཀ་ཡོད། མཚོ་ནང་གི་ལྡུམ་བུ་དང་སྲོག་ཆགས་སོགས་ལ་
22-1-147b
བཤད་དུ་ཡོད་ཀྱང་མི་འཇུག་པས་དེའི་མིང་ཞེས་མི་བྱ། སྐམ་སའི་རྡོ་དང་སྡོང་དུམ་སོགས་ལ་བཤད་འཇུག་གཉིས་ཀ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྦྱར་ལ། ཁྱི་ནག་པོ་ལ་དུང་ཞེས་བརྗོད་འདོད་ཀྱིས་བཏགས་པ་མིང་དུ་ཐོགས་ནས་འཇུག་ན་ཡང་བཤད་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་བས་འདི་ལྟ་བུ་ལ། ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་སྒྲ་ཞེས་བརྡ་སྤྲོད་པ་རྣམས་འདོད་དོ།

 །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཁ་གདངས་བཞིན་དུ་ཉལ་བ་ལ་ཁ་གདངས་ནས་ཉལ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་སོགས་དོན་སོ་སོར་གྲུབ་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་སྐྱེས་བུའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དབང་གིས་བརྡ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྦྱར་བ་རྣམས་གནས་སྐབས་སོ་སོར་གོ་ཚུལ་ཡོད་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། ཤིང་འོན་ཅིག་ཅེས་པའི་སྒྲ་དེས་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཤིང་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཁྲུལ་བར་སྐབས་སུ་གང་ཡོད་པའི་ཤིང་ལེན་པ་དང་མཚུངས་པར་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །མིང་འདི་དག་གིས་གཞན་ལ་བརྡ་འཕྲོད་པའི་
22-1-146b
ཚུལ་ནི། མིང་དོན་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་མེད་ཀྱང་། སྐྱེས་བུས་བརྡ་ཁྱད་བྱས་པ་བཞིན་མིང་དོན་འབྲེལ་བ་ཅན་དུ་བློས་འཛིན་ལ། དེ་ཡང་དོན་དེའི་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པར་འདྲིས་པ་དང་། མིང་གི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱང་གོ་རིམ་མ་ནོར་བར་ལེགས་པར་སྦྱར་ཏེ་བརྗོད་པ་ལས་ལུང་སྟོན་ནུས་ཀྱི་བཟློག་ན་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་མཚོན་པའི་མིང་དེ་ཡང་ས་དང་རྡོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཕལ་ཆེར་དོན་བཤད་དུ་མེད་ཀྱང་དེ་དང་དེའི་བརྡར་འདོད་རྒྱལ་དུ་བཏགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་འཕགས་པ་ལ་སོགས་པ་དོན་བཤད་དུའང་ཡོད་པ་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་མིང་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་ཡོད་ལ། ཡང་དང་པོར་གང་གི་མིང་དུ་ཐོགས་པ་མེ་དང་ཉི་མ་སེང་གེ་ལྟ་བུ་རང་རང་ལ་དངོས་མིང་དང་། དངོས་པོ་གཞན་ལ་གཞན་པ་དེ་དང་བསྟུན་ཏེ་བཏགས་པ་བཏགས་མིང་དུ་འགྱུར་བས་གཉིས་སུ་དབྱེ་ལ། བཏགས་པ་ལ་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་བློ་རྣོ་བ་ལ་བྲམ་ཟེ་མེ་ཞེས་དང་། སྣང་བར་བྱེད་པ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཉི་མ་ཞེས་དང་། རྩལ་ལྡན་ལ་སེང་གེ་ཞེས་བཏགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། འབྲེལ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ལས་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པ། རྐང་ནད་བསྐྱེད་པའི་ལྡེང་ཀ་ལ་རྐང་ནད་ཅེས་དང་། རྒྱུ་མིང་འབྲས་ལ་བཏགས་པ་ཤེས་པའམ་ཡུལ་ཅན་ནམ་ཡང་ན་ལོ་ཐོག་ལ་ཕན་པའི་ཆར་བབ་པ་ལ་བརྗོད་འདོད་ཀྱིས་འབྲུ་བབ་ཅེས་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ཡ་གྱལ་གྱིས་མིང་ཚོགས་པ་ལ་
22-1-147a
བཏགས་པ། རྔ་སྒྲའམ་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ལྟ་བུ་སྟེ། སྒྲ་དང་མྱུ་གུའི་ཚོགས་པ་ལ་རྒྱུ་གཞན་ཡང་ཡོད་བཞིན་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་གི་ཆ་ནས་བཏགས་པའོ། །ཡ་གྱལ་ལ་ཚོགས་པའི་མིང་གིས་བཏགས་པ་རས་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཚིག་པ་ལ་རས་ཡུག་ཚིག་ཅེས་དང་། ཁང་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་མཐོང་བ་ལ་ཁང་པ་མཐོང་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་ནས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ལྷ་དང་ཕ་མ་ཉེ་དུ་ལས་དྲས་ཏེ་མིང་བཏགས་པ་སོགས་ཀྱང་འབྲེལ་བ་ལས་བཏགས་པ་ལྟའོ། །དཀར་མཚན་མེད་པའི་ཁྱི་ལ་དུང་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་འདྲ་བ་ལས་བཟློག་པ་དང་། གཟའ་མིག་དམར་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་འབྲེལ་བ་ལས་བཟློག་པ་རྣམས་ནི་བསྟིང་ཚིག་ཞེས་ཤིན་ཏུ་བཟློག་པའི་མིང་སྦྱར་བ་འདི་དག་ཀྱང་། དོན་གྱི་འབྲེལ་པ་མེད་མོད། བརྗོད་འདོད་ཀྱི་བཟློག་ཕྱོགས་ཀྱི་མིང་ཅིག་ཤོས་ལ་འཕྱ་བའི་ཚུལ་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་འདྲ་འབྲེལ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བཏགས་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་ཞིང་། དེར་མ་ཟད་སྐོམ་པ་སེལ་བའི་བཏུང་བ་ལ་སྐོམ་ཞེས་བཏགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བཏགས་པའི་མིང་རྣམས་ལ་སྒྲ་བཤད་འཇུག་གི་མུ་བཞི་ཡོད་དེ། མཚོ་སྐྱེས་ཞེས་པའི་མིང་དེ་སྐམ་སྐྱེས་ཀྱི་མེ་ཏོག་ལ་འཇུག་ཀྱང་བཤད་དུ་མེད། མཚོ་ནང་སྐྱེས་པའི་མེ་ཏོག་ལ་བཤད་འཇུག་གཉིས་ཀ་ཡོད། མཚོ་ནང་གི་ལྡུམ་བུ་དང་སྲོག་ཆགས་སོགས་ལ་
22-1-147b
བཤད་དུ་ཡོད་ཀྱང་མི་འཇུག་པས་དེའི་མིང་ཞེས་མི་བྱ། སྐམ་སའི་རྡོ་དང་སྡོང་དུམ་སོགས་ལ་བཤད་འཇུག་གཉིས་ཀ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྦྱར་ལ། ཁྱི་ནག་པོ་ལ་དུང་ཞེས་བརྗོད་འདོད་ཀྱིས་བཏགས་པ་མིང་དུ་ཐོགས་ནས་འཇུག་ན་ཡང་བཤད་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་བས་འདི་ལྟ་བུ་ལ། ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་སྒྲ་ཞེས་བརྡ་སྤྲོད་པ་རྣམས་འདོད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
这样的说法等等，比如张口躺着时说"张开嘴睡觉"这类例子，不依赖于各自意义的成立，而是依靠说话者的表达意愿，将各种符号应用于不同场合的理解方式并不矛盾。就像"拿木头来"这个声音，不会混淆不同时间地点形态的所有树木，而是根据具体场合所存在的树木而取，应当理解为这是基于表达意愿的理由。
这些名称使他人理解的方式是：虽然名称与对象之间没有本质上的联系，但人们按照约定俗成的方式将名称与对象联系在心中。这也要求熟悉该对象的表达名称，并且名称中的字母也要按正确顺序组合表达才能指示意义，反之则不行。
由此表示的名称中，如"土"和"石"等大多数无法解释其意义，只是随意约定为那些事物的符号；而"佛陀"、"圣者"等既有解释意义的后起名称，形成了两种名称分类。此外，最初作为某物名称的如"火"、"太阳"、"狮子"等是各自的本名，而用于其他事物时则成为借名，因此分为两类。
借名基于相似性，如称聪明人为"婆罗门火"，称发光者为"人太阳"，称有力者为"狮子"等；或基于关联性，如因果名称用于因：称引起足疾的藤蔓为"足疾"；或因名用于果：有益于庄稼的降雨称为"粮食降下"等。
还有部分用整体名称，如"鼓声"或"大麦苗"，虽然声音和苗的产生还有其他原因，但从特定原因的角度命名。或用整体名称于部分，如布的一部分烧了称为"布烧了"，或看到房子的一部分说"看见房子"等，也可以理解为从神灵、父母或亲戚那里借用而命名的也属于关联性命名。
称没有白色标记的狗为"海螺"这样的反向相似性命名，或称火星为"吉祥"这样的反向关联性命名，是"讽刺语"，用相反意义的名称嘲弄。虽然与对象没有实际关联，但是以表达意愿用相反方向的名称来取笑的方式命名，属于从相似和关联引申的命名方式。不仅如此，还有如将解渴的饮料称为"渴"的命名方式。
这样命名的词汇存在四种解释与应用的情况：如"湖生"这个名称用于陆地生长的花时，虽能应用但无法解释；用于湖中生长的花时，既可解释也可应用；对于湖中的草和生物等，虽可解释但不适用，不称为"湖生"；对于陆地上的石头和树墩等，既不能解释也不能应用，因此不使用该名称。对于黑狗称为"海螺"这种任意命名，若成为惯用名称而应用，解释则会变成相反意义，这类情况语法学家称为"错误表达后继续使用的词语"。


 །དེ་བཞིན་དགའ་ན་ཧ་ཧ་ཞེས་སམ། ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་དང་། སྨྲེ་ན་ཀྱེ་ཧུད་ཀྱེ་ཧུད་ཅེས་སམ། ནའོ་ནའོ་ཞེས་དང་། ངོ་མཚར་ན་ཨ་ལ་ལ་ཨ་ལ་ལ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་གཉིས་བརྗོད་པ་དོན་དང་མི་འགལ་བར་བརྣན་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཞེས་འདོད་ལ། ཁྲལ་ཁྲོལ་དར་དིར། ཅལ་ཅོལ་སོགས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ངེས་མི་ནུས་པ། འདྲེས་པའམ་མི་གསལ་བ་ལ་ཟློས་སྒྲ་ཅན་འཇུག་པ་སོགས་བརྗོད་ཚུལ་ལ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་དོ། །དེ་ལྟར་དོན་གང་ལ་མིང་གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ན་སྔར་གྲགས་པའམ་དོན་དང་མཐུན་པར་གསར་དུ་བཏགས་པ་ལས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་མིང་དུ་གྱུར་པ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ལ། ཅི་རིགས་པ་མངོན་བརྗོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །མིང་དང་ཚིག་གིས་དོན་བསྟན་པའི་ངག་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལུས་སམ་རང་བཞིན་ནི་ཚིགས་བཅད་དང་། ལྷུག་པ་དང་། དེ་གཉིས་སྤེལ་མ་གསུམ་གང་རུང་དུ་གནས་ལ། ཡིད་འཕྲོག་པའི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་མཛེས་པ་ནི་
22-1-148a
ཚིག་གི་རྒྱན་ཞེས་བྱ་སྟེ། བྱཱ་ཀ་ར་ཎའི་ལུགས་བཞིན་ལེགས་པར་སྦྱར་བ་དང་། ཚིགས་བཅད་རྣམས་སྡེབ་སྦྱོར་དང་ལྡན་པ་དང་། ངག་གང་ཡང་རྗོད་བྱེད་ཡི་གེ་འཇམ་རྩུབ་སོགས་རན་པ་དང་། ནག་ནོག་མེད་པར་དོན་གསལ་བ་དང་། བརྗོད་ཚུལ་ཀྱང་རང་བཞིན་ནམ། དཔེ་དང་གཟུགས་ཅན་དང་སྦྱར་བ་དང་ཕུལ་བྱུང་དང་རབ་བརྟག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྒེག་པ་སོགས་ཉམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཁྱད་འཕགས་ཡིད་ཡུལ་དུ་སྐྱེད་ནུས་པའི་ངག་ཡིད་འཕྲོག་པ་ནི་སྙན་ངག་གི་ཉམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་ངག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྒོ་ནས་བཤད་བྱའི་དོན་དེ་ཉིད་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གང་བྱེད་ཀྱང་། དགོས་མེད་སྤང་ཞིང་དགོས་པ་སློང་ངེས་སུ་བརྗོད་པ། རྒྱས་ཀྱང་ཟློས་སྐྱོན་མེད་ལ་བསྡུས་ཀྱང་མ་ཚང་བ་མེད་པས་རྒྱས་བསྡུས་ཇི་ལྟར་འཚམས་པར་འཆད་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ། རིགས་པ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ངེས་པ། ཚིག་ཟུར་ཕྱིན་པས་བརྗོད་པ་དག་ཅིང་། བརྗོད་ཚུལ་མཁས་པས་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་སོགས་ངག་ཚིག་དྲི་མ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་གཞུང་དེ་ཉིད་ཀྱི་དགོས་པ་དང་བསྡུས་དོན། ཚིག་དོན་དང་མཚམས་སྦྱོར་དོགས་སྤོང་ལ་མཁས་ཤིང་། སྒྲ་གཅིག་ཀྱང་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཚིག་གི་གཅོད་མཚམས་དང་། ཕྱོགས་གཉིས་སུ་གོ་རུང་བའི་སྒྲའི་ཤན་རྣམས་ལེགས་པར་
22-1-148b
ཕྱེས་ཏེ་རྗོད་བྱེད་ལ་བརྟེན་ནས་བརྗོད་བྱའི་དོན་ནོར་འཁྲུལ་མེད་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཡིན་ནོ། །
说辨才无碍解
བཞི་པ་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི། གོང་དུ་བསྟན་པ་ཆོས་དོན་ངེས་ཚིགས་གསུམ་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་རིམ་པ་དང་མཚུངས་པར་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་འཆད་རྩོད་རྩོམ་པ་ལ་མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་ཐོབ་པས་སྐལ་ལྡན་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ལོག་སྨྲ་ཚར་གཅོད་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཚིག་དང་དོན་རེ་རེ་ལ་ཡང་བསྐལ་པ་རྒྱ་མཚོར་བཤད་ཀྱང་སྤོབས་པ་མི་ཟད་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
同样，高兴时说"哈哈"或"好啊好啊"，悲伤时说"呜呼呜呼"或"痛啊痛啊"，惊讶时说"啊啦啦啊啦啦"等这类重复表达，与意义不相违背的强调性词语被称为"随声词"。而"哗啦哗啦"、"叮当叮当"、"嘈杂喧闹"等无法确定为一种状态的，用于混合或不清晰事物的叠音词等，表达方式有多种形式。
如此，对于任何事物，不论是世间上已有名气的名称还是根据事物特性新创的名称，都可以成为表示该事物的名称，种类繁多，可以从各种词典著作中了解。
用名词和词语表达意义的语言，其形式或本质存在于三种形式中：偈颂、散文以及两者的混合体。以特殊优美品质吸引人心的修饰被称为"词的装饰"，即按照语法规则正确组合，诗偈具有韵律，任何语言的发音字母柔和或粗硬适度，无杂乱而意义清晰，表达方式或自然，或通过比喻、拟人、联想、夸张和假设等方式，能够引发优雅等情感变化的吸引人心的语言具有诗歌的韵味。
通过这样完美的语言来解释、辩论或撰写所要表达的内容时，应去除无用之处而确保表达必要内容，详细不重复冗长，简略不遗漏缺失，能适当掌握详略，通过纯正的逻辑推理确立内容使之非常明确，用词精准使表达清晰，表达方式巧妙使内容易于理解等。通过无瑕的言辞来掌握该论著的目的、纲要、词义、衔接处理和疑难解答，并善于区分一个词在多种意义上的应用、句子的断句，以及能从两方面理解的文字歧义，依靠表达方式准确无误地确立所要表达的内容，这就是"词语分析无碍解"。
说辨才无碍解
第四，辩才无碍解是：如前所述，获得对法、义和词语分析三者的掌握力，同样地在解释、辩论和撰写佛法义理方面获得无畏的辩才，能够摄受具缘者，具有折服邪说者的能力。菩萨们对于每一个词语和义理，即使用无数劫来解释也能获得无尽的辩才。


 །སྐབས་འདིར་གསུང་རབ་ཀྱི་བསྟན་དོན་ལ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་བློ་གྲོས་དྲི་མ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་མཆོག་ཐོབ་པའི་ཐབས་རིགས་པ་ཡང་དག་བཤད་པ་ལ། གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ན་འཇིག་རྟེན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མ་འདུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་གཉིས་ལ་དཔྱོད་པའི་ཚད་མ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ངེས་པའི་ཤེས་པ་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ན་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ། ལྟོས་པའི་རིགས་པ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ། འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་བཞིར་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟར་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་
22-1-149a
འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེ་ཞིང་སྣང་བ་ཡིན་གྱི། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་མ་ལྟོས་པ་ནི་ནམ་མཁའི་པདྨོ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་མི་རུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་ན་ས་བོན་དང་ཆུ་དང་དྲོད་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་ཡི་ཚོགས་པ་ཚང་བས་མྱུ་གུ་བསྐྱེད་པའི་བྱ༷་བ༷་བྱེ༷ད་པ༷་ལྟ༷་བུ༷། མདོར་ན་རྒྱུ་གང་གིས་འབྲས་བུ་གང་སྐྱེད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རང་རང་གི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་ངེས་པར་ལྟོས་པ་ཅན་ཡིན་པ་ནི་ལྟོས༷་པ༷འི་རི༷གས་པ༷འོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་གང་གིས་འབྲས་བུ་གང་སྐྱེད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པར་གྱུར་པ་དང་འབྲས་བུ་དེ་རྒྱུ་དེ་ལ་ལྟོས་པ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་སུ་རུང་བས་གནས་ཡིན་པ་སྟེ། དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་བདེ་འབྲས་དང་། མི་དགེ་བས་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པའམ། འབྲས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་འབྲས་ཀྱི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལས་ལྡོག་པ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པ་དགེ་བས་སྡུག་བསྔལ་དང་། མི་དགེ་བས་བདེ་བ། ནས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་འབྲས་ཀྱི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །རིགས་པ་དང་པོ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གནས་དང་གནས་མིན་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་དགག་སྒྲུབ་དང་འཇུག་ལྡོག་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཟོ་ཡི་གནས་སོགས་རིག་བྱེད་ཐམས་ཅད་དང་། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་
22-1-149b
ཚུལ་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་རྩ་བ་ཅན་ནོ། །དེས་ན་གནས་དང་གནས་མིན་ཤེས་པ་ལ་ཇི་ཙམ་མཁས་པ་དེ་ཙམ་དུ་རིག་བྱེད་དང་གྲུབ་མཐའི་ཚུལ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་བཟང་བར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ནི། ཐ་སྙད་དུ་ཆོས་རྣམས་རང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས། ས་སྲ་བ་དང་། ཆུ་གཤེར་བ་དང་ནམ་མཁའ་མི་སྒྲིབ་པ་སོགས་སུ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བུམ་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་གཅིག་ལ་ཡང་། མི་རྟག་པ་ཡིན་པ། བེམས་པོ་ཡིན་པ་སོགས་སྒྲུབ་པའི་རྣམ་བཞག་དུ་མ་དང་། ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ། རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་སོགས་སེལ་བའམ་དགག་པའི་ཆ་ནས་བཞག་པའི་རྣམ་བཞག་དུ་མའི་ཆོས་ཡོད་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་མངོན་སུམ་གྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་རང་མཚན་རྫས་ཡོད་བུམ་པ་ལྟ་བུ་ལ། གཞན་བསལ་བའི་སྒོ་ནས་བཏགས་པའི་བྱས་མི་རྟག་སོགས་ཀྱི་ལྡོག་པ་ཐ་དད་པའི་རྣམ་བཞག་སྣ་ཚོགས་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། རྫས་བཏགས་ཀྱི་ཚུལ་གཉིས་སུ་འདུ་ཞིང་དེ་ལས། རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག །འགལ་འབྲེལ་དང་མཚན་མཚོན་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་དོན་མཐུན་གྱི་རྣམ་བཞག་སྣ་ཚོགས་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་མཐའ་དག་ལ་མི་རྨོངས་པར་འགྱུར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
在此处，通过讲解正确的逻辑方法获得对经典教义不依赖他人的无垢智慧最胜辩才。所有佛陀所教导的义理，概括起来无不包含在世间世俗谛和胜义谛两者之中，因此，应通过考察这两种真谛的两种量正确地生起确定的认识。如经中所说的四种正理：作用理、观待理、法尔理和正理成立理，应当这样理解：
轮回和涅槃的一切法都是以缘起方式产生和显现的，而不是不依赖因缘，就像虚空中的莲花一样不可能实际存在。因此，如同种子、水和温度等因素齐备而产生芽的作用一样，简言之，所有因产生果的作用都称为"作用理"；所有作为结果的芽等，必然依赖于各自的因，这就是"观待理"。
这样，能够作为某因产生某果的作用以及果对因的依赖性，都是彼此因果关系成立的合理情况，如善业产生快乐果报，不善业产生痛苦，或稻种产生稻芽等。与此相反的情况，即不能产生的，如善行导致痛苦，不善行导致快乐，或大麦种子产生稻芽等，是不合理的情况。通过这两种理论，了解一切法的合理与不合理情况，从而进行判断和取舍，因此，所有的工艺学等知识和世间及出世间的所有学说体系，都是基于这两种方法进行分析。
因此，对合理与不合理的认识越精通，对知识和学说体系的理解就越纯正和优良。法尔理是：在名言中，诸法各自以其自性安住，如地坚性，水湿性，空不障碍等。即使是像瓶子这样的单一法，也有无常性、物质性等多种肯定的安立，以及非心识、非常住等从排除或否定角度安立的多种观点。简言之，对于作为现量境的自相实有的瓶子等，通过排除其他而安立的所作、无常等不同反体的各种观点，是通过具有分别的意识进行安立的，因此归纳为实体和假立两种方式。据此，通过自相、共相、普遍、特殊、矛盾、关联和能相所相等符合事实的各种名言安立，可以对所有对象不再迷惑。


 །དེ་ལྟར་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་བཞག་པ་དེ་ནི་ཐ་སྙད་དཔྱོད་པའི་སྐབས་ཀྱི་རིགས་པ་གསུམ་ཡིན་ལ། དོན་དམ་པར་
22-1-150a
ནི་རྡོ་རྗེ་གཟེགས་མའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་དཔྱད་ན་རྒྱུ་གང་གིས་འབྲས་བུ་གང་སྐྱེད་པ་མི་དམིགས་ལ། ཡོད་མེད་སྐྱེ་འགོག་གིས་དཔྱད་ན་འབྲས་བུ་རྣམས་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་ཅིང་། གཅིག་དུ་བྲལ་སོགས་ཀྱི་རིགས་པས་དཔྱད་ན། སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡང་མི་འགྲུབ་པས། རྒྱུ་མཚན་མ་མེད་པ། འབྲས་བུ་སྨོན་པ་མེད་པ། ངོ་བོ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ། །བྱ་བྱེད་ལྟོས་པ་གཉིས་ཀྱང་ཐ་སྙད་ཀྱི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་དུ་འདུ་སྟེ་མེ་ཚ་བ་དང་མེས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་དང་། མེ་བུད་ཤིང་ལ་ལྟོས་པ་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་རིགས་པའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ལ་ཐུག་ནས་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཚོལ་དུ་མེད་དེ། དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་མེའི་ཚ་བ་ལྟ་བུ་ལ་སུས་ཀྱང་གཞན་དུ་བསྙོན་མི་ནུས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རིགས་པ་སྔ་མ་གསུམ་གྱི་དོན་བསྡུས་ན། ཐ་སྙད་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཇི་ལྟ་བུར་གནས་པའི་དོན་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལམ་ཆོས་ཉིད་དང་། རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་གནས་ལུགས་སམ་ཆོས་ཉིད་དེ་མདོར་ན་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རིགས་པ་སྔ་མ་གསུམ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ལྟ་བུར་གནས་པ་
22-1-150b
ནི་འོས་ཤིང་རིགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རིགས་པ་ཞེས་བརྗོད་པའམ་དེ་དང་མཐུན་པར་གཞལ་བ་ལ་རིགས་པ་ཞེས་བརྗོད་པའང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་གཞལ་བྱ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཇི་བཞིན་མ་ནོར་བར་རྗེས་སུ་གཞལ་བ་ནི་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་དེ་ལ་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྒྲུབ་བྱེད་གང་ཞིག་ཡང་དག་པའི་འཐད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཐད་པ་དེ་གང་གི་སྒོ་ནས་སྒྲུབ་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དོན་དང་། ཇི་ལྟར་གནས་པ་དོན་དམ་པའི་དོན་གཉིས་པོ་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང་། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་དེ་དཔོག་ནུས་ཀྱི་རྟགས་མངོན་པར་སྣང་བ་ལས་མི་སླུ་བ་གཞན་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་པའི་ངོ་བོ་མངོན་སུམ་གྱུར་པ་ནི་མིག་ཤེས་མ་འཁྲུལ་བས་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་མངོན་སུམ་མཐོང་བ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཉམ་བཞག་ཡེ་ཤེས་ལྟ་བུའོ། །ཐ་སྙད་པའི་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི། དུ་བ་ལས་མེ་དང་བྱས་པ་ལས་མི་རྟག་པར་དཔོག་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དམ་པ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ནི། གཅིག་དུ་བྲལ་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལྟ་བུའོ། །མངོན་སུམ་ཚད་མ་དེ་ལ་དུ་ཡོད་ཅེ་ན་བཞི་སྟེ། བདག་རྐྱེན་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་ནི་དབང་
22-1-151a
པོའི་མངོན་སུམ་ཚད་མ་སྟེ། མ་འཁྲུལ་པའི་མིག་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལྔའོ། །དབང་པོ་འཁྲུལ་རྒྱུས་བསླད་པའི་ཟླ་གཅིག་ཟླ་གཉིས་སུ་སྣང་བ་སོགས་ནི་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བ་སྟེ་ཚད་མ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་རྐྱེན་ཡིད་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་ཚད་མ་ཉིད་དོ། །དབང་པོ་འཁྲུལ་པའི་རྗེས་སུ་ཕྱོགས་པའི་ཡིད་རྟོག་མེད་དང་རྨི་ལམ་གྱི་སྣང་བ་ལྟ་བུ་ནི་ཚད་མ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་རྐྱེན་ཞི་ལྷག་གི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་ཚད་མའོ། །མི་སྡུག་པ་གོམས་པའི་ཀེང་རུས་ཀྱི་གསལ་སྣང་ལྟ་བུ་ནི་མ་འཁྲུལ་པ་མ་ཡིན་པས་ཚད་མར་མི་བཞེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
这样将因果、自性分为三种的安立是名言考察阶段的三种理论，而在胜义中，若以金刚屑因推理观察，则不见任何因能产生任何果；若以有无生起观察，则无有果依待因而生；若以一多离等理论观察，则坚性等任何自性均不成立。因此，因无相、果无愿、自性空性，安住于三解脱门的本质，这是胜义的法性。
作用理和观待理也归入世俗事物的法性，如火的热性、火能燃烧以及火依赖燃料是自然规律一样。因此，一切理论的究竟归结于法尔理，无需寻找其他理由，就如同事物的法尔性质，比如火的热性，任何人都无法予以否认一样。
这样，归纳前面三种理论的含义：在名言中，诸法的因果、自性三者如何安住的道理是名言的安住方式或法性；而因果、自性三者无自性则是胜义的实相或法性。简言之，二谛的含义是应当确立的对象，从这方面讲述了前三种理论。诸法的自性如此安住是合理而恰当的，因此称为"理论"，或者与之相符的判断也称为"理论"。
这样，对二谛所量之义如实无误的衡量是由事物的力量所决定的，故称为"正理成立理"，因为这是具有正确合理性的证成方法。
若问：通过什么方式证成这种合理性？答：对于显现方式的世俗义和安住方式的胜义义这两者，若是现证的，则通过现量；若是隐蔽的，则通过能推理的、明显显现而不欺诳的他比量，以这两种量为方式。
其中，世俗本质的现量显现，如无错乱的眼识直接看见蓝色莲花；胜义本质的现量证得，如圣者们的入定智慧；世俗义的推理，如从烟推知火，从所作推知无常；胜义的推理，如以一多离等因推知空性。
若问现量有几种？有四种：依靠增上缘有色根而生起的无分别无错乱的认识是根现量，如无错乱的眼识等五种。被根错乱因素所影响的一月显为二月等，是现量相似，非量。依靠增上缘意根而生起的无分别无错乱的认识是意现量。随顺错乱根的无分别意识和梦境显现等，非量。依靠增上缘止观瑜伽而生起的无分别无错乱的认识是瑜伽现量。修习不净观而现起的骨架明显显现等，由于非无错乱，不承认为量。
;


 །རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་དེས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དངོས་པོ་བསྒྲིབ་པ་དང་ཆོད་པ་སོགས་ཀྱི་དོན་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་སྣང་བཅས་དང་། བདག་མེད་མཐོང་བ་ལྟ་བུ་སྣང་མེད་རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་ཞེས་བཞེད་དོ། །སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་གསལ་བའི་ངོ་བོས་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་པར་རང་རིག་པ་ནི། རང་རིག་མངོན་སུམ་སྟེ། འཁྲུལ་པའམ་མ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་གང་སྐྱེས་ཀྱང་དེས་རང་ཉིད་རང་གསལ་དུ་མྱོང་བ་ཙམ་ལ་མ་འཁྲུལ་ཞིང་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའང་ཡིན་ནོ། །མངོན་སུམ་བཞི་པོ་འདི་དག་གི་ཡུལ་ནི་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་མ་འདྲེས་པ་རང་མཚན་ཉིད་སྣང་བའི་ཕྱིར། སྒྲ་དོན་འདྲེས་འཛིན་གྱི་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་མངོན་སུམ་ཞེས་པ་འདི་དག་མེད་ན། རྟགས་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་པ་མ་འཁྲུལ་པས་དམིགས་པའི་
22-1-151b
རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པས། དེ་རྣམས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ལ། རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་དང་དེ་འགག་པ་སོགས་སྣང་ཚོད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་འདི་རྣམས་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྣང་བ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་བས། ཐ་སྙད་ལ་ནི་མ་བརྟེན་པར། །དམ་པའི་དོན་ནི་རྟོགས་མི་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་མེད་ན་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་དོན་མི་མཐོང་ཞིང་། ཡིད་མངོན་མེད་ན་ཕྱི་ནང་གི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཐུན་མོང་དུ་ཤེས་པའི་རྣམ་རིག་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་མེད་ན་ཕལ་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་མི་སྲིད་པས་དེ་གསུམ་དུ་རྣམ་བཞག་མཛད་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པས་རང་རང་གི་ཡུལ་མངོན་སུམ་མྱོང་བ་ཡིན་ཞིང་། མྱོང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་རང་རིག་པ་ལ་ཐུག་པ་སྟེ། མངོན་སུམ་མྱོང་བའི་དོན་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་གཞན་མི་དགོས་པ་ནི། རང་བློ་མ་འཁྲུལ་བ་ཉིད་རང་གསལ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལས་ཐེ་ཚོམ་ཆོད་པ་ཡིན་པས་རང་རིག་འདི་ནི་ཚད་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་གཏུག་ས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་མཐར་མངོན་སུམ་པའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ལ། མངོན་སུམ་གྱི་མཐའ་རང་རིག་གིས་ངེས་ཏེ་མ་འཁྲུལ་པའི་བློ་ཡི་ཉམས་མྱོང་ལ་ཐུག་ནས་སྒྲུབ་བྱེད་གཞན་བཙལ་མི་དགོས་པ་བདེ་སོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་རྗེས་
22-1-152a
དཔག་ལ་བློ་གང་གིས་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཡིན་གྱི་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཡུལ་གང་དང་གང་ཡིན་པའི་དོན་དེའི་རྣམ་པ་སྤྱི་ཙམ་ཡིད་བློར་སྣང་བ་ལ་དེ་དང་དེའི་མིང་དང་བསྲེས་ཏེ་འཛིན་པ་དཔེར་ན་ཀ་བ་དང་བུམ་པ་ཞེས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའམ་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ནི་ཡིད་རྟོག་བཅས་ཞེས་བྱའོ། །བརྡ་བྱེད་མི་ཤེས་པའི་སྐྱེ་བོ་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་རྣམས་དང་རྟ་སོགས་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བློ་ལ་ཟས་སྐོམ་སོགས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་ཙམ་སྣང་བ་དེ་མིང་དང་འདྲེས་པ་མེད་ཀྱང་། འདྲེས་སུ་རུང་བའི་དོན་སྤྱིའི་རྟོག་པ་དེའི་སྒོ་ནས་དོན་ལ་འཇུག་ལྡོག་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུ་དངོས་སུ་མ་མཐོང་ཡང་། ཆུ་ཤག་ཤག་འབབ་པའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ན། སྐོམ་པས་གདུང་པའི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆུའི་རྣམ་པ་བློ་ལ་ཤར་ནས་དེ་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་དང་། རྒྱང་རིང་པོའི་ཆུ་ཡི་རྗེས་སུ་སྙོག་ཞེས་པ་ལྟ་བུས་དེ་ཡི་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཡིད་རྟོག་བཅས་འདིས་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་འདྲེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་ཙམ་བཟུང་ཞིང་། དེ་ཉིད་ལ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ན། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་བསླབ་པའི་གནས་གང་ཡང་བསྟན་པར་མི་ནུས་ཏེ། མངོན་སུམ་ལ་ནི་རང་
22-1-152b
དུས་ཀྱི་རང་ཡུལ་དེའི་ཆ་ཤས་རྣམས་དང་སྐད་ཅིག་མའི་རང་མཚན་སིལ་བུ་ཕན་ཚུན་མ་འདྲེས་པར་གནས་པ་ཙམ་སྣང་བ་དེ་ནི་མིང་དང་འདྲེས་སུ་མི་རུང་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དོན་སྦྱར་བ་མེད་དོ།

 །རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་དེས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དངོས་པོ་བསྒྲིབ་པ་དང་ཆོད་པ་སོགས་ཀྱི་དོན་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་སྣང་བཅས་དང་། བདག་མེད་མཐོང་བ་ལྟ་བུ་སྣང་མེད་རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་ཞེས་བཞེད་དོ། །སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་གསལ་བའི་ངོ་བོས་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་པར་རང་རིག་པ་ནི། རང་རིག་མངོན་སུམ་སྟེ། འཁྲུལ་པའམ་མ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་གང་སྐྱེས་ཀྱང་དེས་རང་ཉིད་རང་གསལ་དུ་མྱོང་བ་ཙམ་ལ་མ་འཁྲུལ་ཞིང་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའང་ཡིན་ནོ། །མངོན་སུམ་བཞི་པོ་འདི་དག་གི་ཡུལ་ནི་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་མ་འདྲེས་པ་རང་མཚན་ཉིད་སྣང་བའི་ཕྱིར། སྒྲ་དོན་འདྲེས་འཛིན་གྱི་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་མངོན་སུམ་ཞེས་པ་འདི་དག་མེད་ན། རྟགས་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་པ་མ་འཁྲུལ་པས་དམིགས་པའི་
22-1-151b
རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པས། དེ་རྣམས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ལ། རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་དང་དེ་འགག་པ་སོགས་སྣང་ཚོད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་འདི་རྣམས་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྣང་བ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་བས། ཐ་སྙད་ལ་ནི་མ་བརྟེན་པར། །དམ་པའི་དོན་ནི་རྟོགས་མི་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་མེད་ན་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་དོན་མི་མཐོང་ཞིང་། ཡིད་མངོན་མེད་ན་ཕྱི་ནང་གི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཐུན་མོང་དུ་ཤེས་པའི་རྣམ་རིག་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་མེད་ན་ཕལ་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་མི་སྲིད་པས་དེ་གསུམ་དུ་རྣམ་བཞག་མཛད་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པས་རང་རང་གི་ཡུལ་མངོན་སུམ་མྱོང་བ་ཡིན་ཞིང་། མྱོང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་རང་རིག་པ་ལ་ཐུག་པ་སྟེ། མངོན་སུམ་མྱོང་བའི་དོན་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་གཞན་མི་དགོས་པ་ནི། རང་བློ་མ་འཁྲུལ་བ་ཉིད་རང་གསལ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལས་ཐེ་ཚོམ་ཆོད་པ་ཡིན་པས་རང་རིག་འདི་ནི་ཚད་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་གཏུག་ས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་མཐར་མངོན་སུམ་པའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ལ། མངོན་སུམ་གྱི་མཐའ་རང་རིག་གིས་ངེས་ཏེ་མ་འཁྲུལ་པའི་བློ་ཡི་ཉམས་མྱོང་ལ་ཐུག་ནས་སྒྲུབ་བྱེད་གཞན་བཙལ་མི་དགོས་པ་བདེ་སོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་རྗེས་
22-1-152a
དཔག་ལ་བློ་གང་གིས་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཡིན་གྱི་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཡུལ་གང་དང་གང་ཡིན་པའི་དོན་དེའི་རྣམ་པ་སྤྱི་ཙམ་ཡིད་བློར་སྣང་བ་ལ་དེ་དང་དེའི་མིང་དང་བསྲེས་ཏེ་འཛིན་པ་དཔེར་ན་ཀ་བ་དང་བུམ་པ་ཞེས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའམ་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ནི་ཡིད་རྟོག་བཅས་ཞེས་བྱའོ། །བརྡ་བྱེད་མི་ཤེས་པའི་སྐྱེ་བོ་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་རྣམས་དང་རྟ་སོགས་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བློ་ལ་ཟས་སྐོམ་སོགས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་ཙམ་སྣང་བ་དེ་མིང་དང་འདྲེས་པ་མེད་ཀྱང་། འདྲེས་སུ་རུང་བའི་དོན་སྤྱིའི་རྟོག་པ་དེའི་སྒོ་ནས་དོན་ལ་འཇུག་ལྡོག་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུ་དངོས་སུ་མ་མཐོང་ཡང་། ཆུ་ཤག་ཤག་འབབ་པའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ན། སྐོམ་པས་གདུང་པའི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆུའི་རྣམ་པ་བློ་ལ་ཤར་ནས་དེ་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་དང་། རྒྱང་རིང་པོའི་ཆུ་ཡི་རྗེས་སུ་སྙོག་ཞེས་པ་ལྟ་བུས་དེ་ཡི་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཡིད་རྟོག་བཅས་འདིས་ཡུལ་དུས་རྣམ་པ་འདྲེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་ཙམ་བཟུང་ཞིང་། དེ་ཉིད་ལ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ན། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་བསླབ་པའི་གནས་གང་ཡང་བསྟན་པར་མི་ནུས་ཏེ། མངོན་སུམ་ལ་ནི་རང་
22-1-152b
དུས་ཀྱི་རང་ཡུལ་དེའི་ཆ་ཤས་རྣམས་དང་སྐད་ཅིག་མའི་རང་མཚན་སིལ་བུ་ཕན་ཚུན་མ་འདྲེས་པར་གནས་པ་ཙམ་སྣང་བ་དེ་ནི་མིང་དང་འདྲེས་སུ་མི་རུང་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དོན་སྦྱར་བ་མེད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
瑜伽现量通过它了解世俗事物的遮蔽和断绝等义理，如此类带有显现的[瑜伽现量]，以及如见无我的无显现瑜伽现量，[这些]被称为瑜伽现量。一切心与心所以其自身明晰的本质，离分别且无错乱地自证，这就是自证现量；无论产生错乱或无错乱的心识，它对自身的明晰体验仅是无错乱且离分别的。
这四种现量的对象因为是境、时、相不混杂的自相显现，所以没有混合词义的分别念。一般来说，如果没有这些所谓的世间现量，那么各种标志也是以无错乱心识所见为根本，因此它们也将不存在，因为从因生起以及[因]灭等显现状态的安立将不存在，因此也无法了知这些显现的空性本质。正如所说："若不依世俗，不能证胜义。"
特别地，若无根现量则无法见到色等境；若无意现量，则无法共同了知内外一切境的意识将不存在；若无瑜伽现量，则不可能有了知超越凡常境界之义的智慧，因此立为这三种。所有这些都是心识对各自对象的现量体验，而一切体验最终归结于自证，现量体验的义理不需要其他证明手段，因为无错乱的自心以自明方式直接体验从而断除疑惑，所以这种自证是一切量的最终归宿。
而且，比量最终以现量为根本，现量的终点由自证确定，无错乱心的体验无需寻找其他证明，就像体验乐等[直接感受]一样。
第二，关于比量，是哪种心识进行推理呢？是具有分别的意识而非其他。何谓"分别"？任何对象的相仅以普遍相的形式显现于意识中，并与该对象的名称混合而执取，例如分别或意识言说"柱子"、"瓶子"等，这称为具分别的意识。
不懂表达方式的婴幼儿以及马等畜生，虽然其心中显现食物、饮料等的普遍义相没有与名称混合，但通过这种可与[名称]混合的普遍义分别念，他们能够对事物作出趋入或回避。例如，即使没有直接看到水，但听到水哗哗流动的声音时，被渴所逼的畜生也能在心中浮现水的相，并发出表示想要的叫声，以及所谓"远距离追寻水迹"等方式了解其情况。
这种具分别的意识以境、时、相混合的方式仅取诸对象的普遍相，并通过对它进行各种否定和肯定的表达而成立一切言说，否则无法教示比量和任何学处，因为对于现量而言，仅显现当时自境的各部分和刹那自相的个别[现象]，它们互不混杂，这些是不能与名称混合的，因此对它们本身无法应用言说的意义。


 །རྟོག་པ་འདིས་ནི་ད་ལྟ་མཐོང་བའི་ཡུལ་ལ་མིང་དང་རིགས་སོགས་སྦྱར་ནས་འཛིན་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྟོག་པའམ་བརྡ་རྟེན་ཅན་གྱི་རྟོག་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་ཙམ་ཁོ་ན་བྱེད་པར་མ་ཟད་ཀྱི། འདས་པ་ལ་དྲན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོག་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ལ་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་རྟེན་རྟགས་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་དང་། རྟགས་དེ་ལས་རྟགས་ཅན་རྗེས་སུ་དཔག་བྱ་ལ་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པ་ལྐོག་གྱུར་གྱི་དོན་རྣམས་ཀྱང་གཞལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་མེད་ན། བཙས་མ་ཐག་པའི་བུ་ཆུང་མེ་སོགས་ལ་འཇིགས་མི་ཤེས་པ་ལྟར། བླང་དོར་འཇུག་ལྡོག་གང་ཡང་མི་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །རྟོག་བཅས་ཀྱི་ཡིད་འདི་ལ་ཡང་ཐག་པ་ལ་ཐག་པར་རྟོག་པ་དང་། སྨིག་རྒྱུ་ལ་སྨིག་རྒྱུར་རྟོག་པ་ལྟར་མ་འཁྲུལ་པ་ཞིག་དང་། ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་དང་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུར་རྟོག་པ་ལྟར་འཁྲུལ་པ་གཉིས་སུ་ཡོད་པ་ལས། མ་འཁྲུལ་པའི་རྟོག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་གསུམ་ཤེས་བྱའི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་མ་ནོར་བར་འབྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་བཅས་ཀྱི་བློ་དེས་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཆོས་གཞན་
22-1-153a
ཇི་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཆོས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་གཞན་གང་ཞིག་གོ་ནུས་པ་དེ་ནི་རྟགས་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་རྟགས་དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་བྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ཚུལ་དང་པོ་ཕྱོགས་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། རྩོད་གཞི་གང་ལ་རྟགས་དེ་མ་གྲུབ་ན་ཁྱབ་པ་དཔྱད་པ་དོན་མེད་པས་དང་པོར་གཞི་བུམ་པ་ལྟ་བུ་ལ། རྟགས་བྱས་པ་ལྟ་བུ་དེ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པར་བྱའོ། །རྟགས་གྲུབ་ནས་རྟགས་དེ་དང་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་གཉིས་ལ་འབྲེལ་པ་དཔྱད་པར་བྱས་པས། རྟགས་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྒྲུབ་བྱ་འགྲོ་བ་ཡོད་པ་ནི་ཚུལ་གཉིས་པ་རྗེས་འགྲོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་བྱས་པ་ཡིན་ན་མི་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཁྱབ་པ་ཚད་མས་ངེས་པས་ན། རྟགས་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་མི་རྟག་པ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་དེ་ལོག་པའམ་མེད་པར་གྱུར་ན། རྟགས་དེ་ཡང་ལྡོག་པ་སྟེ་ཡོད་མི་སྲིད་པ། མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ན་བྱས་པ་དེ་ཡང་མི་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་ནི་ཚུལ་གསུམ་པ་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་ཕྱི་མ་འདི་གཉིས་ནི་ཚད་མའི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཁྱབ་པ་ངེས་པ་ལ་བརྗོད་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་དཔེས་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་མཐུན་ཕྱོགས་མཐའ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་མཐའ་དག་ལས་ལྡོག་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་ཚུལ་གསུམ་ཚང་བ་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་འགྲུབ་ནུས་
22-1-153b
ཀྱི་རྟགས་ཡང་དག་ཡིན་ལ། མ་ཚང་བ་ནི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་སྟེ་དེ་ཡང་རྟགས་མ་གྲུབ་པ་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནང་གི་དབྱེ་བ་དུ་མར་ཡོད་དོ། །རྟགས་ཡང་དག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ལ་མཚན་གཞིའི་དབྱེ་བ་དུ་ཡོད་ཅེ་ན། འབྲས་རང་མ་དམིགས་པའི་རྟགས་གསུམ་དུ་ཡོད་དེ། དེ་བྱུང་གི་འབྲེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུས་རྒྱུ་དཔོག་པ་འབྲས་རྟགས་དང་། བདག་གཅིག་འབྲེལ་ལས་རྟགས་དེས་ཆོས་གཞན་བསྒྲུབ་པ་རང་བཞིན་གྱི་རྟགས་དང་གཉིས་ནི་སྒྲུབ་རྟགས་ཡིན་ལ། སྣང་རུང་མ་དམིགས་པའམ་འགལ་ཟླ་དམིགས་པས་གཞན་ཁེགས་པ་གཉིས་ཀ་དོན་དུ་དགག་བྱའི་ངོ་བོ་བཀག་པ་ཡིན་པས་མི་དམིགས་པའི་རྟགས་ཞེས་བྱའོ།

这种分别不仅仅只是将名称和类别等附加于当前所见对象而执取，即所谓的世俗分别或依靠言说的分别，而且还以忆念方式分别过去，以期望方式分别未来，以及执取推理所依的标志的分别，以及从该标志推理所标之对象的分别，通过这些方式测知非现前隐蔽的对象。因此，若无具分别的推理，则如刚出生的婴儿不懂得害怕火等，将无法作任何取舍进退。
这种具分别的意识也有两种：如对绳子分别为绳子，对阳焰分别为阳焰的无错乱分别，以及如对绳子分别为蛇、对阳焰分别为水的错乱分别。依靠无错乱的分别，能够无误地区分三时一切所知的言说。
具分别心是如何推理隐蔽法呢？依靠某法而能了解另一法，这称为标志。其中，标志成立为所立宗法，称为第一相"宗法"，即如果在论争的基础上标志不成立，则考察遍及就没有意义，因此首先要考察在瓶子等基础上有无"所作性"等标志。
标志成立后，要考察标志与所立法之间的关系，标志后必随所立，称为第二相"随行"，例如如果是所作性则必定是无常，通过量确定遍及，因此标志所作性之后随行无常性。
又，如果所立法不存在，则标志也必定不会存在，例如若非无常则所作性也不会产生，这称为第三相"返遮"。
后两相是通过量确定随行返遮的遍及，在以喻例说明时，称为遍在同品中及遍离异品。
这样具足三相者是能成立所立的正确标志，不具足者则是似因，其中标志不成立等相也有许多内部分类。
正确标志有几种类型呢？有果、自性、不可得三种标志。依靠因果关系以果推因是果标志，依靠同一性关系以该标志成立其他法是自性标志，这两种是成立标志；通过应可见而不见或见到违反者而排除其他，实际上都是否定所破的本质，称为不可得标志。


 །དེ་དག་གི་ནང་གསེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི། འབྲས་རྟགས་ལ་སྦྱོར་བ་འགོད་ཚུལ་གྱིས་ལྔ་སྟེ། དུ་ལྡན་གྱི་ལ་ལ་ཆོས་ཅན། མེ་ཡོད་དེ། དུ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བུ་རྒྱུ་དངོས་སུ་སྒྲུབ་པའི་འབྲས་རྟགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ། དེ་བཞིན་དུ་བར་སྣང་གི་དུ་བ་སྔོ་ལོང་པོ་ཆོས་ཅན། རང་རྒྱུ་མེ་སྔ་མ་སྔོན་སོང་ཡིན་ཏེ། དུ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་རྒྱུ་སྔོན་སོང་བསྒྲུབ་པ། ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ཆོས་ཅན། རང་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། རེས་འགའ་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ། རྒྱུ་སྤྱིར་སྒྲུབ་པ། སྔོར་སྣང་དབང་ཤེས་ཆོས་ཅན། རང་གི་དམིགས་རྐྱེན་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། དབང་ཤེས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་
22-1-154a
ཞེས་པ་རྒྱུ་ཁྱད་པར་བ་སྒྲུབ་པ། ཁ་ནང་གི་བུར་གོང་ཆོས་ཅན། གཟུགས་ཡོད་དེ། རོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་རྒྱུ་ཆོས་རྗེས་དཔག་གི་འབྲས་རྟགས་ཡིན་ཏེ། དོན་དུ་བུར་རོ་ད་ལྟ་བ་ལས་སྔ་མ་དང་ད་ལྟའི་རོ་གཟུགས་གཉིས་ཚོགས་པ་གཅིག་པར་རྒྱུ་སྔ་མས་བསྐྱེད་པ་དཔོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་འབྲས་བུས་རྒྱུ་སྒྲུབ་ཚུལ་དུ་མ་ཡོད་པའི་སྤུ་རིས་ཕྱེས་པ་འདིས་ཆུ་མི་གཡོ་བ་ལས་རྟེན་བརྟེན་པ་སོགས་འབྲས་བུས་རྒྱུ་དཔོག་པའི་རིགས་མཐུན་ཐམས་ཅད་འབྲས་རྟགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བསྡུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །རང་བཞིན་གྱི་རྟགས་ལ་སྒྲ་ཆོས་ཅན། མི་རྟག་སྟེ། བྱས་པའི་ཕྱིར་རམ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བུ། ཁྱད་པར་ལྟོས་པ་བ་དང་། རྩོད་གཞི་དང་བསྒྲུབ་ཆོས་འདྲ་ལ། རྟགས་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བཀོད་པ། ཁྱད་པར་དག་པ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྟགས་སྦྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྟགས་དེ་ཉིད་བརྗོད་ཚུལ་གྱིས་སྔ་མ་གཞན་གྱི་འབྲས་བུར་བསྟན་པས་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཕྱི་མ་རང་དབང་བའི་ཚུལ་དུ་ངོ་བོ་ཙམ་སྨྲོས་པས་མི་ལྟོས་པར་དག་པ་ཞེས་རྣམ་བཞག་ཙམ་ལས་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །མ་དམིགས་པའི་རྟགས་སྦྱོར་ལ་མི་སྣང་བ་མ་དམིགས་པ་དང་སྣང་རུང་མ་དམིགས་པ་གཉིས། དང་པོ་མདུན་གྱི་གཞི་འདིར་ཆོས་ཅན། ཤ་ཟ་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་
22-1-154b
གང་ཟག་གིས་ཤ་ཟ་ཡོད་མེད་གང་རུང་དུ་མི་ངེས་ཏེ། དེ་དེ་ལ་མི་སྣང་བས་མ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དེ་ནི་སྐབས་འདིར་མ་དམིགས་པས་མེད་པར་བསྒྲུབ་པ་ལ་སྣང་མི་རུང་དང་། སྣང་རུང་གཉིས་ཡོད་པའི་དང་པོ། ཡུལ་དུས་ངོ་བོས་བསྐལ་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ཡོད་ཀྱང་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གིས་དེ་དམིགས་མི་ནུས་ཏེ། ཤ་ཟ་དང་བར་སྲིད་ལྟ་བུ་ཕྱོགས་འདིར་ཡོད་ཀྱང་མི་སྣང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པས་མི་སྣང་བ་མ་དམིགས་པས་ནི་ཡོད་ངེས་མེད་ངེས་སུ་དཔྱད་ཤེས་དོན་མཐུན་འཇུག་པ་མེད་པར་སྟོན་ལ་དེ་ལས་གཞན་སྣང་རུང་ཡིན་ན་མི་དམིགས་པས་ཁེགས་ཞེས་ཁྱད་ཕྱེ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ། །འདི་རྟགས་སྦྱོར་དུ་འགྲོ་ཚུལ་ཡོད་ངེས་སམ་མེད་ངེས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འགོག་པ་ཙམ་མོ། །འདིའི་རྟགས་སྦྱོར་འགོད་ཚུལ་ལ་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་རྒྱུད་ལ་ཤ་ཟ་དམིགས་བྱེད་ཀྱི་ཚད་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བཀོད་པ་ནི་མི་སྣང་བ་མ་དམིགས་པའི་དོན་དང་མི་འབྱོར་རོ། །མི་སྣང་བ་མ་དམིགས་པ་འདིས་གང་ཟག་གིས་གང་ཟག་གི་ཚོད་མི་ཟིན་པ་སོགས་མདོར་ན་དཔོག་མ་ནུས་པའི་དངོས་པོ་ལ་སྒྲོ་སྐུར་མི་བྱ་བར་དོན་གྱིས་བསྟན་ཏོ།

这些标志的细分类别是：果标志依照论式安立方式分为五种。具烟的山是有法，具有火，因为有烟的缘故，如此直接成立因的果标志论式。同样地，空中的蓝色浓烟是有法，前行因是之前的火，因为是烟的缘故，这是成立前行因的论式。近取蕴是有法，有自因，因为是有时现起的事物，这是总的成立因的论式。显现为蓝色的根识是有法，具有所缘缘，因为是根识，这是成立特殊因的论式。口中的糖块是有法，具有色，因为有味的缘故，这是因法推理的果标志，实际上是从现在的糖味推知前者与现在的色味二者和合为一是由前因所生的缘故。
这样通过果成立因的多种方式所区分的细微差别，应知可由此将水不动所推知的能依所依等一切由果推因的同类都纳入果标志之中。
自性标志如：声音是有法，是无常，因为是所作性或已生的缘故之类，是依赖特殊的标志；安立论争基础和所立法相同，而以"因为是实有"作为标志的，称为清净特殊的自性标志论式。前者以表达方式显示为依赖他者的果，好像依赖他者；后者以独立方式仅说本质，称为不依赖的清净，这只是安立差别，而无实质区别。
不可得标志论式分为不显现的不可得和应显现的不可得两种。第一种如：这当前地方是有法，对于食肉鬼成为超越境的人无法确定食肉鬼有或无，因为对他不显现故不得见。这是此处以不可得成立不存在的两种方式中，不可见和应可见的第一种。被境、时、体性超越的事物，即使存在，对于它们成为超越境的人也无法见到，例如食肉鬼和中阴身虽然在此处存在，但因不显现故不得见，这表明不显现的不可得无法确定存在或不存在，无法如实观察判断。相反，对于应显现者，不得见则可排除，这是区分它们的意义。
这种标志论式的作用仅是否定确定存在或确定不存在的言说。关于这种标志论式的安立，有人主张"因为超越境的相续中没有见到食肉鬼的量"，这与不显现不可得的含义不符。
不显现不可得间接表明人无法测知他人，总之，对于无法推知的事物不应增益或诽谤。


 །སྣང་རུང་མ་དམིགས་པ་ལ། དམིགས་རུང་མ་དམིགས་པ་དང་། འགལ་ཟླ་དམིགས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་རང་བཞིན་མ་དམིགས་པ། 
22-1-155a
ཁྱིམ་འདི་ན་ཆོས་ཅན། བུམ་པ་མེད་དེ། སྣང་རུང་ཚད་མས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། འབྲེལ་ཟླ་མ་དམིགས་པ་ལས་རྒྱུ་མ་དམིགས་པ་ནི། མཚན་མོའི་རྒྱ་མཚོར་ཆོས་ཅན་དུ་བ་མེད་དེ་མེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བུ། ཁྱབ་བྱེད་མ་དམིགས་པ་བྲག་རྫོང་ཕ་གི་ན་ཆོས་ཅན། ཤ་བ་མེད་དེ། ཤིང་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བུ། དངོས་འབྲས་མ་དམིགས་པ། དུ་བས་དབེན་པའི་རྩིག་སྐོར་དུ་ཆོས་ཅན། དུ་བའི་དངོས་འབྲས་མེད་དེ། དུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྣང་རུང་གི་འགལ་ཟླ་དམིགས་པ་ལ། ལྷན་ཅིག་མི་གནས་འགལ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཕན་ཚུན་སྤང་འགལ་ལ་བརྟེན་པའི་འགལ་དམིགས་ཀྱི་རྟགས་སྦྱོར་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ་བཅུ་གཉིས་ཏེ། ཕྱོགས་ཕ་གིར་ཆོས་ཅན་ཞེས་པ་རྩོད་གཞི་དང་། མེས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་རྟགས་སུ་བྱས་ནས། གྲང་རེག་མེད་པ་དང་། གྲང་རེག་གི་དངོས་རྒྱུ་ནུས་པ་ཐོགས་མེད་མེད་པ་དང་། གྲང་འབྲས་སྤུ་ལོང་བྱེད་མེད་པ་དང་། ཁ་བའི་རེག་པ་མེད་པ་རྣམས་བསྒྲུབ་ཆོས་སུ་བྱས་པ་ནི་རིམ་པ་ལྟར། རང་བཞིན་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་ཁྱབ་བྱ་དང་འགལ་བའི་རང་བཞིན་དམིགས་པའི་རྟགས་སྦྱོར་རོ། །ཡང་རྩོད་གཞི་གོང་ལྟར་ལ། རྟགས་དུ་བ་དྲག་ཏུ་ཕྱུར་བས་ཁྱབ་པར་ནོན་པ་བཀོད་ནས་
22-1-155b
གྲང་རེག་སོགས་གོང་གི་བཞི་འགོག་པ་ནི། རང་བཞིན་དང་འགལ་བའི་འབྲས་བུ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡང་རྩོད་གཞི་འདྲ་ལ། རྟགས་ཙནྡན་གྱི་མེས་ཁྱབ་པར་ནོན་པ་བཀོད་ནས་གྲང་རེག་སོགས་བཞི་འགོག་པ་ནི། རང་བཞིན་དང་འགལ་བའི་ཁྱབ་བྱ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིའོ། །ཡང་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དག་མེའི་དངོས་རྒྱུ་ནུས་པ་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་ནོན་པ་རྟགས་སུ་བཀོད་ནས། སྔ་མ་ལྟར་བཞི་པོ་འགོག་པ་བསྣན་ཏེ་འགལ་དམིགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་བཞེད་པ་ལ། མཁས་པ་གཞན་གྱིས། མེའི་དངོས་རྒྱུ་མེ་མིན་ལ་དངོས་འབྲས་བསྐྱེད་མ་རག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་རྟགས་སུ་ངེས་མི་ནུས་ཞེས་ནན་ཏན་དུ་བཀག་པར་མཛད་པ་དེ་ལྟར་ཡིན་ཡང་། སྤྱིར་མེའི་དངོས་རྒྱུ་ནུས་པ་མཐུ་ཅན་ཡོད་པར། གྲང་རེག་གི་དངོས་རྒྱུ་མེད་པས་གཞན་གསུམ་ཡང་མེད་པར་གྱུར་པས་ན་སྦྱོར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་དོན་གྱི་འགལ་བ་མེད་པ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། སྔ་མ་ལྟར་སྦྱོར་བ་བཅུ་གཉིས་སུ་བཞེད་པ་འཇུག་པ་བདེ་བས། སྐབས་འདིར་དེ་ལྟར་བཟུང་བར་བྱའོ། །ཕན་ཚུན་སྤང་འགལ་ལས་དངོས་འགལ་ལ་འགལ་དམིགས་ཀྱི་རྟགས་དང་བསྒྲུབ་བྱར་གྱུར་པ་མེད་དེ་དོན་གཅིག་ཏུ་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲ་ཆོས་ཅན་མི་རྟག་སྟེ། བྱས་པའམ་རྩོལ་བྱུང་གི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། བརྒྱུད་འགལ་གྱི་ཁྱབ་བྱ་བཀོད་པ་ལས། ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་འགལ་ཟླ་འགོག་པ་འདི་ལ་ཚད་མས་གནོད་འགལ་ཞེས་ཀྱང་ཟེར་ཏེ། འགལ་ཟླ་རྣམ་བཅད་ཀྱི་ཆ་ནས་མ་དམིགས་པའི་ཐ་སྙད་ཙམ་རུང་མོད། 
22-1-156a
རྟག་པ་རྣམ་བཅད་ལ་ཁེགས་པས་མི་རྟག་པ་ཡོངས་གཅོད་དུ་གྲུབ་པའི་ཆ་ནས་བསམ་ན་མི་དམིགས་པ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱི་རྟགས་སུ་འདུ་རུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བློ་འགལ་སོགས་ཀྱང་འདིས་མཚོན་ནས་དེའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ། དངོས་སུ་རྟགས་སྦྱར་བའི་རྣམ་གྲངས་སུ་མ་མཛད་དེ་དངོས་རྒྱུ་ནུས་པ་ཐོགས་མེད་ལྟར་ཕལ་པས་ངེས་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ཚོགས་གྲངས་ཚང་གི་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་རང་བཞིན་དུ་འདུ་བ་སོགས། རྟགས་གསུམ་གྱི་རིགས་ཅན་གྱི་སྦྱོར་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་འདི་གསུམ་ཁོངས་སུ་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ། གཅིག་དུ་བྲལ་གྱི་གཏན་ཚིགས་དེ་བདེན་པའི་ཁྱབ་བྱེད་མ་དམིགས་པ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།

应显现的不可得分为应得见而不得见和见到违反者两种。第一种又分为自性不可得，如：此房屋是有法，无有瓶子，因为应显现而不被量得见的缘故。从关联物不可得的因不可得，如：夜间的海洋是有法，无有烟，因为无有火的缘故。遍摄不可得，如：那边的岩洞是有法，无有鹿，因为无有树的缘故。直接果不可得，如：无烟的围墙中是有法，无有烟的直接果，因为无有烟的缘故。
应显现的违反者得见又分为依靠不俱存相违和互相排除相违的违反得见标志论式两种。第一种有十二种：以"在那边的地方是有法"作为论争的基础，以"被火遍满的缘故"作为标志，成立"无有冷触"、"无有冷触的直接因能力无间"、"无有冷果起毛栗"、"无有雪的触感"等作为所立法，这些依次是自性、因、果、所遍与相违的自性得见的标志论式。
又以同样的论争基础，以"被猛烈升腾的烟遍满"作为标志，否定前面四种冷触等，这是与自性相违的果得见等。
又以相同的论争基础，以"被檀香木火遍满"作为标志，否定冷触等四种，这是与自性相违的所遍得见等四种。
西藏的学者们又加上以"被火的直接因能力无间遍满"作为标志，如前否定四种，认为违反得见的论式有十六种，但其他学者严格批评说："火的直接因非火，而是生起直接果的刹那无常，所以不能确定为标志"。尽管如此，一般来说，火的直接因有能力存在时，冷触的直接因不存在，其他三种也随之不存在，因此这种论式在实质上没有矛盾，但如前所述接受十二种论式更为方便，在此处应当如此理解。
依靠互相排除相违的直接相违，没有作为违反得见的标志和所立的，因为会成为同一意义。
例如："声音是有法，是无常，因为是所作性或由努力产生的缘故"这种安立为间接相违的所遍，从而否定能遍的违反者，这也称为"量所违害相违"。从否决违反方面看，仅可用"不可得"的言说，但由于否定常性从而成立非常性的方面考虑，所有不可得也可归纳为自性标志。
此外，认知相违等也可由此类推而归入其中，但未直接作为标志的种类，因为像"直接因能力无间"那样难以被普通人确定。
因缘聚合数足的因也归入自性等，其他三种标志类型的论式也应归纳到这三种之中，如一多离的标志是真实的能遍不可得等。


 །དེ་ལྟར་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་གི་སྒོ་ནས་དོན་གང་ཡིན་པ་རང་གི་ཚུལ་བཞིན་རྟོགས་པ་ནི་རང་དོན་རྗེས་དཔག་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཟག་གཞན་ལ་ཡང་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་དོན་གང་ཡིན་པ་སྒྲུབ་པ་དང་། དོན་དང་མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བ་ལ་སུན་འབྱིན་བརྗོད་པ་ནི་གཞན་དོན་གྱི་རྗེས་དཔག་ཅེས་བྱའོ། །ཕ་རོལ་གྱི་འདོད་པ་སུན་འབྱིན་པའི་ཚེ། རྩོད་པའི་གཞི་ཕྱོགས་ནི། ཚད་མས་གྲུབ་བསལ་མེད་ལ་དཔག་གཞིར་བཟུང་བ་སྟེ། མེ་ཚ་བ་ལྟ་བུ་རྒོལ་བ་གཉིས་ཀའི་ངོར་ཚད་མས་གྲུབ་ཟིན་པ་དང་། མེ་གྲང་བ་ཡིན་པ་
22-1-156b
ལྟ་བུ་ཚད་མས་བསལ་ཟིན་པ་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་མི་འཇུག་གི། སྒྲ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པར་འཛིན་པ་ཐ་དད་པའི་དབང་གིས་དཔག་གཞིར་བཟུང་བ་ལྟ་བུ་ལ། སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་འགོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྒྲུབ་པའི་ཚེ་ན་ཚུལ་གསུམ་ཚང་བའི་གཏན་ཚིགས་རང་རྒྱུད་པ་སྦྱོར་དགོས་ཏེ་རྟགས་ཁྱབ་ཚད་མས་གྲུབ་དགོས་ཀྱི། ཁས་བླང་བ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྲུབ་པས་སོ། །སུན་འབྱིན་ལ་ནི་རང་རྒྱུད་དང་ཐལ་བའི་ངག་གཉིས་ཀའང་ཡོད་དེ། སྒྲ་རྟག་པར་འདོད་པའི་ཕྱི་རོལ་པ་སུན་འབྱིན་ཕྱིར། སྒྲ་མི་རྟག་སྟེ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བུ་རང་རྒྱུད་དུ་འགོད་པ་དང་། རྒོལ་བ་དེ་ལ། སྒྲ་ཆོས་ཅན། མ་བྱས་པར་ཐལ། རྟག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་རྟགས་ཁས་བླང་གིས་གྲུབ་པ་བཀོད་ནས་མི་འདོད་པར་ཐལ་བ་འཕེན་པའང་རུང་བས་ན་རྟགས་ཁྱབ་ཚད་མའམ་ཁས་བླང་གིས་གྲུབ་ཚུལ་ལས་ཐལ་བ་འཕེན་པའི་རྣམ་དབྱེ་སྣ་ཚོགས་སུ་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འབེལ་བའི་གཏམ་རྣམ་པར་ངེས་པས་གཞན་དང་རྩོད་པར་བྱ་བ་ལ། རང་གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དག་གིས་བསྟན་བྱའི་ཚིག་དོན་དང་འདྲི་ཞིང་ལན་གདབ་པ་དང་དབྱེ་བསྡུ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཞིན་རྟོགས་པ་སྨྲ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་བརྟན་པས་ཚིག་ཟུར་ཕྱིན་ཅིང་བརྡ་འཕྲོད་ལ། ཚིག་ངན་སོགས་དགོས་མེད་དོར་ཞིང་དགོས་པ་སློང་བར་བརྗོད་པ་སྨྲ་
22-1-157a
བའི་རྒྱན་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས། སྨྲ་བའི་ཞལ་ལྕེ་པའམ་དཔང་པོ་དོན་དང་དོན་མིན་ཤེས་ཤིང་རྒྱལ་འཕམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ཚུལ་བཞིན་འབྱེད་ནུས་པ་རྒྱལ་པོ་དང་བླ་མའམ་ཁྲོམ་འདུས་པ་ལྟ་བུའི་གནས་སུ། སྨྲ་བའི་གཞི་ནི་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་དཔག་དང་དཔྱད་པ་གསུམ་གྱིས་དག་པའི་ལུང་ཡང་དག་སྟེ་ཚད་མ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་གཏན་ཚིགས་དཔེ་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལེགས་པར་སྦྱར་ཏེ་ཟུར་ཕྱིན་པར་བརྗོད་པས། དམ་བཅའ་བའི་དོན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་སྨྲ་བ་དེའི་རྨེད་ཕྱོགས་སུ་ཁྱེར་ནས་གྲགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་དོན་གྱི་གནས་བཅུ་གཉིས་མཐོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དགེ་ཕྱོགས་ལ་བརྩོན་པས་གཞན་དང་བརྩད་པར་མི་བྱ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་ནི། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་ཟབ་མོ་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་འདོད་ཀྱི་བསམ་པས་སྨྲ་བ་དང་། དོན་ཇི་བཞིན་འབྱེད་ནུས་པའི་ཚོགས་པ་མཁས་པ་རྣམས་དཀོན་ལ། ཕྱོགས་ངན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་པས་ཡིད་འཁྲུག་ཅིང་ཁྱད་གསོད་གཡོ་སྒྱུ་ཚིག་ངན་སོགས་ཀྱི་ཉེས་པ་སྤང་བ་དང་། འཁྲུག་པ་མེད་པ་དང་། གཞན་སེམས་སྲུང་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་སྲུང་བ་དང་། རྒྱལ་ཕམ་གྱི་སེམས་དེ་དག་མེད་པས་སྨྲ་བ་དཀོན་པ་དང་། རྒྱལ་ཕམ་བྱུང་ན་ཀུན་ཉོན་མེད་པ་དང་། ཀུན་ཉོན་བྱུང་ན་བདེ་བ་ལ་རེག་པར་མི་གནས་པས་
22-1-157b
དགེ་ཆོས་བསྒོམ་པ་དང་། དགེ་ཆོས་མི་སྒོམ་པས་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་པ་དང་། མཉམ་པར་བཞག་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དཀོན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྩོད་པ་ཕལ་ཆེ་བ་ཆགས་སྡང་གི་ཉེས་པ་ཙམ་ལས་དོན་ཇི་བཞིན་འབྱེད་པ་ཉུང་ལ། སྐྱོན་དེ་དག་མེད་པར་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་ལ་རིགས་པ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ནས་ཚུལ་བཞིན་དཔྱད་པའི་འབེལ་གཏམ་དང་རྩོད་པ་བྱས་ན་ཆོས་མིན་འགོག་ཅིང་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ།

这样通过正确的因由如实了知对象的本质，这是自利比量，依靠它对其他人也能以符合道理的方式证明对象的本质，以及对不符合事实的言论提出反驳，这称为他利比量。
在反驳对方主张时，争论的基础即宗，是以已被量成立且无遮破而作为推理基础的对象，例如火是热的，这对双方辩论者而言已经由量成立，而火是冷的这类已被量遮破的[主张]，证明手段不适用于此；而是针对如由于执持声音是常还是无常的不同观点而取作推理基础的对象，才安立证明的因。
而且，在证明时必须应用具备三相的自立因，因与遍须由量成立，仅凭承许不能成立。对于反驳，则有自立和应成二种言说，如为了反驳声音是常的外道，安立"声音无常，因为是所作"的自立[论式]，或对那辩论者[说]："声音是有法，应成非所作，因为是常故"，以对方承许的因而引出他不愿接受的应成也是可以的，因此根据因与遍由量或由承许成立的方式，可有各种引出应成的区分。
通过确定关联言论而与他人进行辩论时，精通自他论典所教示的文义、问答、分析总结等，如实了解[这些]称为善于言说；具有无畏坚定的辩才，言辞精确易懂，舍弃粗言等无益之词而提出有意义的言论，具有言说之庄严；言说裁判或见证人能辨别是非，能如理分析胜败的安立，在国王、上师或大众集会等场所；言说的基础是通过现量、比量和观察三者清净的正确教言，即具备三种量的因、喻等完全圆满而善巧应用，精确表达，由此所立义完全成立的言说就会掌握胜利方向而获得声誉。然而，见到十二处义理的菩萨应勤修善法不与他人争论，如世尊所说，其义是：了知甚深正法义理、以希求了知的发心而说、能如实分辨义理的贤哲集会稀少；又[由于]恶见执着的过失而心乱、轻蔑、狡诈、恶语等过失难以避免；无争论、护他心、守护禅定、无胜负心的言说稀少；若有胜负则无烦恼、有烦恼则不住于安乐触，故修善法；不修善法则不能平等安住心；虽能平等安住，但解脱稀少。如是所言，大多数争论仅因贪嗔过失，而如实分辨的很少，若无这些过失，对佛陀教法义理通过清净道理如理观察的关联言说和辩论，则能遮止非法、增长正法。
;


 །གོང་དུ་བསྟན་པའི་རིགས་པ་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་འདི་ལ། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་མངོན་རྗེས་གཉིས་དང་། བསྒྲུབ་བྱའི་སྒོ་ནས་སྣང་བ་ཀུན་རྫོབ་དཔྱོད་བྱེད་དང་། སྟོང་པ་དོན་དམ་དཔྱོད་བྱེད་གཉིས་སམ། བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་མཐར་ཐུག་དཔྱོད་པའི་ཚད་མ་དང་གསུམ་དུ་ཡང་དབྱེ་རུང་ལ། སྒྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན་ཡིན་ཡོད་དུ་སྒྲུབ་པ་དང་། མེད་མ་ཡིན་དུ་དགག་པ་སྟེ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བཞིའམ། གནས་སྐབས་སུ་དགག་སྒྲུབ་གཉིས་དང་། མཐར་ཐུག་དགག་སྒྲུབ་ལས་འདས་པའི་སྤྲོས་བྲལ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་མཐར་ཕྱིན་པའོ། །དེ་ལྟར་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཚད་མ་གཉིས་སམ་རིགས་པ་བཞིས་ཚུལ་བཞིན་དཔྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མ་རྟོགས་ལོག་རྟོག་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ངེས་པའི་ཤེས་པ་ཡང་དག་པ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ན་རྟོན་པ་
22-1-158a
རྣམ་པ་བཞི་ཤུགས་ཀྱིས་འབྱུང་སྟེ། གང་ཟག་ནི་ཅི་ལྟ་བུ་ཡང་རུང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདག་གྲོལ་དུ་མི་བྱེད་ཀྱི། དེས་གང་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་ལེགས་པར་དོན་དང་ལྡན་ན་གཟུང་རུང་གི་མི་ལྡན་ན་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་ཆོས་ལ་རྟོན་པར་བྱའོ། །ཆོས་དེ་ལ་ཡང་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ནི་མཛུབ་མོས་ཟླ་བ་བསྟན་པ་ལྟར། དོན་གོ་བྱེད་གྱི་སླད་དུ་སྦྱར་བ་ཙམ་སྟེ། བརྗོད་འདོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཞག་པའི་ཚིག་ལས་སྐབས་ཀྱི་དོན་གོ་ན། ཚིག་གི་དགོས་པ་དེ་ཙམ་དུ་ཟད་པས། སླར་ཡང་ཚིག་ཙམ་ལ་འཆེལ་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཚིག་གི་སྤྲོས་པ་ལྷུར་བླང་ན་མཐའ་མེད་པར་འཕེལ་ཞིང་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པ་བུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ལ་མི་རྟོན་དོན་ལ་རྟོན་པར་བྱའོ། །གསུང་རབ་ཀྱིས་བསྟན་བྱའི་དོན་ལ་ཡང་དགོས་པའི་དབང་གིས་བསྟན་པ་གནས་སྐབས་དྲང་བའི་དོན་དང་། དྲང་བ་ཙམ་གྱི་དོན་ཅན་མིན་པ་ངེས་པའི་དོན་གཉིས་སུ་ཡོད་པས། གདུལ་བྱའི་ཁམས་དབང་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་ཐབས་སུ་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་གོང་འོག་གི་རིམ་པ་དུ་མ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་དོན་རིགས་པས་ལེགས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་བཟུང་དགོས་སོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་དགོས་པའི་དབང་གིས་དགོངས་གཞི་གཞན་ལ་དགོངས་པ། མཉམ་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ང་དེའི་ཚེ་
22-1-158b
སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་གཟིགས་སུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དོན་གཞན་ལ་དགོངས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་དང་གཟུགས་མེད་ཚོར་བ་མེད་ཅེས་སོགས་གསུངས་པ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་དགོངས་པའོ། །དུས་གཞན་ལ་དགོངས་པ་སངས་རྒྱས་གང་གི་མཚན་བཟུང་བ་ཙམ་གྱིས་དེའི་ཞིང་དུ་སྐྱེ་བར་གསུངས་པ་ཚེ་འདི་བརྗེས་མ་ཐག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་ངེས་པ་མེད་ཀྱང་དུས་ནམ་ཞིག་སྐྱེ་ངེས་པ་ལ་དགོངས་པའོ། །གང་ཟག་གི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པའི་བསམ་པ་ཅན་ལ། སྦྱིན་པ་ལ་དམན་པར་བརྗོད་ཅིང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བསྔགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་དོན་གྱིས་སྦྱིན་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཕགས་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དགོས་པ་ནི་རང་རང་གི་དོན་ཅན་ནོ། །ཡང་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ཞེས་ཕལ་ཆེར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་གཟུང་བྱ་མིན་པར་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཁྱོགས་པོར་བསྒྱུར་པའི་ཚུལ་ཅན་བཞི་ནི། གཞུག་པ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ཉན་ཐོས་པ་བསྟན་པ་ལ་རིམ་གྱིས་གཞུག་པའི་ཕྱིར། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་ཆོས་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་ཙམ་ལ་དགོངས་པའོ། །མཚན་ཉིད་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་དགོངས་ནས་སམ། དོན་དམ་པ་ལ་དགོངས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་གདོད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སོགས་སུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

 །གོང་དུ་བསྟན་པའི་རིགས་པ་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་འདི་ལ། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་མངོན་རྗེས་གཉིས་དང་། བསྒྲུབ་བྱའི་སྒོ་ནས་སྣང་བ་ཀུན་རྫོབ་དཔྱོད་བྱེད་དང་། སྟོང་པ་དོན་དམ་དཔྱོད་བྱེད་གཉིས་སམ། བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་མཐར་ཐུག་དཔྱོད་པའི་ཚད་མ་དང་གསུམ་དུ་ཡང་དབྱེ་རུང་ལ། སྒྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན་ཡིན་ཡོད་དུ་སྒྲུབ་པ་དང་། མེད་མ་ཡིན་དུ་དགག་པ་སྟེ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བཞིའམ། གནས་སྐབས་སུ་དགག་སྒྲུབ་གཉིས་དང་། མཐར་ཐུག་དགག་སྒྲུབ་ལས་འདས་པའི་སྤྲོས་བྲལ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་མཐར་ཕྱིན་པའོ། །དེ་ལྟར་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཚད་མ་གཉིས་སམ་རིགས་པ་བཞིས་ཚུལ་བཞིན་དཔྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མ་རྟོགས་ལོག་རྟོག་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ངེས་པའི་ཤེས་པ་ཡང་དག་པ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ན་རྟོན་པ་
22-1-158a
རྣམ་པ་བཞི་ཤུགས་ཀྱིས་འབྱུང་སྟེ། གང་ཟག་ནི་ཅི་ལྟ་བུ་ཡང་རུང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདག་གྲོལ་དུ་མི་བྱེད་ཀྱི། དེས་གང་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་ལེགས་པར་དོན་དང་ལྡན་ན་གཟུང་རུང་གི་མི་ལྡན་ན་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་ཆོས་ལ་རྟོན་པར་བྱའོ། །ཆོས་དེ་ལ་ཡང་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ནི་མཛུབ་མོས་ཟླ་བ་བསྟན་པ་ལྟར། དོན་གོ་བྱེད་གྱི་སླད་དུ་སྦྱར་བ་ཙམ་སྟེ། བརྗོད་འདོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཞག་པའི་ཚིག་ལས་སྐབས་ཀྱི་དོན་གོ་ན། ཚིག་གི་དགོས་པ་དེ་ཙམ་དུ་ཟད་པས། སླར་ཡང་ཚིག་ཙམ་ལ་འཆེལ་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཚིག་གི་སྤྲོས་པ་ལྷུར་བླང་ན་མཐའ་མེད་པར་འཕེལ་ཞིང་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པ་བུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ལ་མི་རྟོན་དོན་ལ་རྟོན་པར་བྱའོ། །གསུང་རབ་ཀྱིས་བསྟན་བྱའི་དོན་ལ་ཡང་དགོས་པའི་དབང་གིས་བསྟན་པ་གནས་སྐབས་དྲང་བའི་དོན་དང་། དྲང་བ་ཙམ་གྱི་དོན་ཅན་མིན་པ་ངེས་པའི་དོན་གཉིས་སུ་ཡོད་པས། གདུལ་བྱའི་ཁམས་དབང་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་ཐབས་སུ་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་གོང་འོག་གི་རིམ་པ་དུ་མ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་དོན་རིགས་པས་ལེགས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་བཟུང་དགོས་སོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་དགོས་པའི་དབང་གིས་དགོངས་གཞི་གཞན་ལ་དགོངས་པ། མཉམ་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ང་དེའི་ཚེ་
22-1-158b
སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་གཟིགས་སུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དོན་གཞན་ལ་དགོངས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་དང་གཟུགས་མེད་ཚོར་བ་མེད་ཅེས་སོགས་གསུངས་པ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་དགོངས་པའོ། །དུས་གཞན་ལ་དགོངས་པ་སངས་རྒྱས་གང་གི་མཚན་བཟུང་བ་ཙམ་གྱིས་དེའི་ཞིང་དུ་སྐྱེ་བར་གསུངས་པ་ཚེ་འདི་བརྗེས་མ་ཐག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་ངེས་པ་མེད་ཀྱང་དུས་ནམ་ཞིག་སྐྱེ་ངེས་པ་ལ་དགོངས་པའོ། །གང་ཟག་གི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པའི་བསམ་པ་ཅན་ལ། སྦྱིན་པ་ལ་དམན་པར་བརྗོད་ཅིང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བསྔགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་དོན་གྱིས་སྦྱིན་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཕགས་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དགོས་པ་ནི་རང་རང་གི་དོན་ཅན་ནོ། །ཡང་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ཞེས་ཕལ་ཆེར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་གཟུང་བྱ་མིན་པར་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཁྱོགས་པོར་བསྒྱུར་པའི་ཚུལ་ཅན་བཞི་ནི། གཞུག་པ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ཉན་ཐོས་པ་བསྟན་པ་ལ་རིམ་གྱིས་གཞུག་པའི་ཕྱིར། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་ཆོས་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་ཙམ་ལ་དགོངས་པའོ། །མཚན་ཉིད་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་དགོངས་ནས་སམ། དོན་དམ་པ་ལ་དགོངས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་གདོད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སོགས་སུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是简体中文直译：
在前面所述的四种理证中，后者"合理性证成的理证"包括：从依据的角度分为现量和比量两种；从所证的角度分为观察显现世俗的和观察空性胜义的两种，或者也可分为观察二谛不可分离的究竟量，共三种；从证成方式的角度区分，有证明"是存在"和否定"非不存在"，即包含四个方面的肯定和否定部分，或者暂时有肯定和否定两种，而究竟上超越肯定与否定的离戏论，是由各自内证而彻底完成的。
如此，依靠二谛的实相通过二量或四种理证如理观察，从而生起远离不了解、错误理解和怀疑污染的确定正确知识时，四种依靠自然产生：任何人无论是何种身份都不能净化解脱，若其所教的法义良好且具意义则可接受，若不具意义则不可接受，因此不依靠人而依靠法。对于法，其表达的文字如同手指指向月亮，只是为了使人理解意义而设置。当从发言者意图设立的文字中理解了当时的意义，文字的作用就仅此而已，因此不应再执着于仅仅文字，若致力于文字的繁复，将无止境地增长且使意义难以轻易理解，所以不依靠文字而依靠意义。
经典所教导的意义也因需要而分为暂时的权宜之义和非仅仅权宜的确定之义两种。佛陀了知所化众生的根器、能力和意乐，为调伏众生而宣说的法门有上下多种层次，其教义应当通过理证善加确定后受持。例如，依据需要而有对其他意趣的意趣：缘平等性的意趣，如佛陀自己说"我彼时为毗婆尸佛"；缘其他义的意趣，如"一切法无自性"和"无色无受"等所说并非仅是名言，而是就胜义而言；缘他时的意趣，如说持诵某佛名号便能往生其净土，虽非命终即刻往生，但意在某时必定往生；缘众生意乐的意趣，如对于认为仅布施就足够的人，贬低布施而赞叹持戒等。实际上持戒确实胜过布施。每种都有其各自的目的。
又，隐晦意趣是指大多不应按字面理解而应以另一方式曲解的四种方式：引导隐晦意趣，为了逐渐引导声闻入佛法，讲述人无我时说色等法存在，意在仅于世俗中存在；特性隐晦意趣，是依据三种特性或胜义而说"无自性"和"本来涅槃"等。


 །གཉེན་པོ་ལྡེམ་
22-1-159a
པོར་དགོངས་པ་ནི་གདུལ་བྱ་གང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་སྤང་བྱ་བསལ་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ལ་མཆོག་དམན་དུ་བཟུང་ནས་བརྙས་པ་སྤང་ཕྱིར་གོང་དུ་བཤད་པ་ང་སངས་རྒྱས་རྣམ་གཟིགས་སུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཆོས་ལ་རྙེད་སླའོ་སྙམ་དུ་བརྙས་པའི་གཉེན་པོར་སངས་རྒྱས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ན་གཟོད་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ལ་སེམས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའོ། །བདག་གིས་ལམ་ལ་སློབ་མི་ནུས་སྙམ་པའི་ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་ཆེད་དུ་བདེ་བ་ཅན་དུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་ན་དེར་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་གོང་ལྟར་དུས་གཞན་ལ་དགོངས་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པ་ལ་དེ་སྨད་ནས་དགེ་རྩ་གཞན་བསྟོད་པ་གང་ཟག་གི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་པ་གོང་ལྟར་ཏེ་དེ་བཞི་དགོངས་པའི་སྒོ་ནས་བརྗོད་པའོ། །གཞན་ལ་དགོངས་པ་མིན་ཡང་གང་ཟག་དེའི་བསམ་པ་ཁོ་ན་ལ་ལྟོས་ནས་སམ་དགོངས་ནས། རིགས་གཟུགས་འབྱོར་པ་སོགས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་ཅན་ལ་ཞིང་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པས་རང་ལ་དམན་པར་འདུ་ཤེས་པར་མཛད་པ་དང་། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་པའི་གཉེན་པོར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྱོར་པ་ཁྱད་པར་དུ་བསྔགས་པ་དང་། ཡུལ་དམ་པ་ལ་གནོད་པ་སོགས་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་པས་
22-1-159b
འགྱོད་ནས་སེམས་ཧ་ཅང་གདུང་བ་ལ་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ལ་གནོད་པ་བྱས་ན་བདེ་བར་འབྲེལ་ཞེས་གསུངས་པ། བཤགས་པའམ་ཉེས་པ་ཟད་ནས་ནམ་ཞིག་བདེ་བ་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་པ་དང་། བྱང་སེམས་མ་ངེས་པ་ཐེག་ཆེན་ལས་ལྡོག་འདོད་ཅན་ལ་ཐེག་པ་གཅིག་ལས་མེད་ཅེས་གསུངས་པ་གནས་སྐབས་ཐེག་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་སོ་སོར་ཐོབ་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཀྱང་མཐར་ཐུག་ལ་དགོངས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཐེག་པ་མཆོག་གི་ཆོས་བསྟན་པས་བར་ཆད་ཀྱི་ཉེས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་ཚིག་བློ་ལ་འཛིན་པའམ་དེའི་དོན་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའི་གཟུངས་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ། གཉེན་པོ་བརྒྱད་སྟོན་པའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་པོ་དེ་ཙམ་ཞིག་བཟུང་ན། སེམས་ཅན་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་མཆོག་དེས་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་བཅུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཞེ་ན། རིགས་ཀྱི་ཁམས་རྫོགས་པར་བརྟས་པ་དང་། འཆི་བའི་ཚེ་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་མཆོག་ཐོབ་པ་གཉིས་མཐོང་ཆོས་ལ་འབྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་དང་། མ་མཐོང་བ་ཕྱི་མར་འབྱུང་བ་བརྒྱད་ནི། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ཀུན་ཏུ་ཚེ་རབས་དྲན་པའི་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་འཕྲད་པ་སྟེ་ལམ་གྱི་རྟེན་གསུམ་དང་། ལམ་ནི་སངས་རྒྱས་དེ་ལས་ཐེག་
22-1-160a
པ་མཆོག་གི་ཆོས་ཐོས་པ་དང་། ཐེག་པ་དེ་ལ་མོས་པ་གང་ཞིག་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པའི་བློ་གྲོས་དང་བཅས་པ་འབྱུང་བ་དང་། དག་པའི་སར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ཚད་མེད་པ་ཐོབ་པ་དང་། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་ཚད་མེད་པ་ཐོབ་པ་དང་། མཐར་ཐུག་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་མྱུར་དུ་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལྟར་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་བཟུང་བའི་ཡོན་ཏན་ཀྱང་འདི་ལྟར་རྒྱ་ཆེན་གཞན་དུ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས་ཏེ་ཆོས་མཐའ་དག་འཛིན་པ་དང་དེའི་དགོངས་པ་ལེགས་པར་ཕྱེ་བ་ལ་མཁས་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ།

以下是简体中文直译：
对治隐晦意趣是为了消除所化众生相续中的所断而说的：为了断除对佛陀执着为高低而生的轻蔑，如前所说"我成为毗婆尸佛"；为对治认为法容易获得而轻视的对治，说"若供养恒河沙数佛陀，才能生起对大乘法的意乐"，意在指获得证悟。对于认为自己不能修学道路的懒惰者，说"若发愿往生极乐世界则能往生"，如前所说是缘他时的意趣；对于认为少许善根就足够的人，贬低此善根而赞叹其他善根，如前所说是缘众生意乐的意趣。这四种是从意趣角度而说的。
虽非意趣于他，但仅依照或考虑那个人的想法：对于以种姓、外貌、财富等骄慢的人，宣说其他刹土和其他人的功德，使其认为自己低劣；为对治对有漏境界的贪著，特别赞叹出世间的殊胜成就；对于因损害殊胜对象等造作恶业而后悔、极度忧伤的人，说"若损害诸佛菩萨，会与安乐相连"，是指忏悔或罪业耗尽后某时将获得安乐；对于不确定的菩萨想退出大乘者，说"只有一乘"，虽然暂时能获得三乘各自的果位，但此说是就究竟而言。如此宣说殊胜乘法能断除一切障碍的过失。
如《陀罗尼二颂》所说，若有人以受持或作意其义的方式修习，如若持有教示八种对治的这两颂，具智慧的殊胜众生将获得十种功德：何为十种？在现世获得的功德有：使种姓界增长壮大和临终时获得殊胜大乐；在未见的来世获得的八种功德是：如愿获得殊胜身体；生生世世忆念前生的殊胜意乐；遇见殊胜导师诸佛，这是道的三种依止；道是从诸佛处听闻殊胜乘法；对该乘生起信解并具备确定义理的智慧；在清净地获得无量三摩地门；获得无量陀罗尼门；迅速获得究竟大菩提。
如此，仅持诵正法的两偈颂的功德尚且如此广大，更何况其他，应当生起通达一切法并善于辨析其意趣的智慧。


 །བསྒྱུར་བ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི། མུ་སྟེགས་སོགས་ཁ་ཅིག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རབ་རྟོགས་པར་སླའོ་ཞེས་དམན་པར་འཛིན་པ་སོགས་ལྡོག་པའི་ཆེད་དུ་བརྡ་གཞན་དུ་བསྒྱུར་ནས་ལྡེམ་དགོངས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལས་དོན་གཞན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དཔེར་ན། སྙིང་པོ་མེད་ལ་སྙིང་པོར་ཤེས། །ཉོན་མོངས་པས་ནི་རབ་ཉོན་མོངས། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ལེགས་གནས་ན། །བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ཅི་ལ་དགོངས་པའི་དོན་བཤད་ན། སར་ཞེས་པ་སྙིང་པོ་དང་རྣམ་གཡེང་གཉིས་ཀ་ལ་འཇུག་པས་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་རྣམ་གཡེང་མེད་པ་ལ་ནན་ཏན་སྙིང་པོར་ཤེས་ནས་འབད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་བགྱི་བར་དཀའ་བའི་ཉོན་མོངས་ཅན་དེས་
22-1-160b
ཉོན་མོངས་པར་བྱས་པ་དང་། གཙང་བདེ་རྟག་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་ལེགས་པར་གནས་ན་རྒྱུ་དེས་བྱང་ཆུབ་དམ་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན། ཕ་དང་མ་ནི་གསད་བྱ་ཞིང་ཞེས་པ་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་སྤོང་བ་ལ་དགོངས་པ་སོགས་དེ་འདྲ་བའི་རིགས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྒྱུར་བ་ལྡེམ་དགོངས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དགོངས་ལྡེམ་དགོངས་ཀྱི་ཚུལ་བསྟན་པ་འདིས་མཚོན་ནས་གསུང་རབ་གང་གི་བསྟན་དོན་ལ་དགོངས་གཞི་དགོས་པ་དངོས་ལ་གནོད་བྱེད་གསུམ་ཡོད་པ་ནི་དྲང་དོན་དང་། དེ་ལས་བཟློག་པ་མཐར་ཐུག་དཔྱོད་པའི་རིགས་པས་གྲུབ་པ་རྣམས་ངེས་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་ཡང་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་དགོས་པའི་དབང་ཁོ་ནས་གསུངས་པ། སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ང་རྒྱབ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱི་རྒྱུད་བཅུ་བསྟན་པ་དང་འདྲ་བ་རྣམས་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་ལས་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཉེས་པ་རྩད་ནས་མི་མངའ་མོད་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་དབང་གིས་ཚུལ་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ཅན་དུ་གསང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་གཞན་ཡང་ཐེག་པ་གོང་འོག་གི་བསྟན་དོན་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཤེས་ནས་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ། །དོན་དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་ན་དྲང་
22-1-161a
དོན་ལ་མི་རྟོན་ངེས་དོན་ལ་རྟོན་པར་བྱའོ། །ངེས་པའི་དོན་དེ་ལའང་དོན་གྱི་སྤྱི་ཙམ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། རང་མཚན་བརྗོད་དུ་མེད་པ་སོ་སོ་རང་རིག་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། དགག་པ་དང་སྒྲུབ་པ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་མི་དམིགས་པ་ལ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་མ་འདས་ལ། དགག་སྒྲུབ་བསལ་བཞག་མེད་པར་ཆོས་ཉིད་བཞིན་དུ་གཟུང་འཛིན་གྱི་སྤྲོས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་དོན་མངོན་པར་གསལ་བའི་དུས་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་དམ་པ་ཐོབ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་གཏིང་སླེབ་པ་ཡིན་པས། རྣམ་ཤེས་ལ་མི་རྟོན་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་པར་བྱའོ།

以下是简体中文直译：
转变隐晦意趣是：为了使外道等某些人不再认为"佛陀的经典容易理解"等轻视想法，将词义转为另一意义，通过隐晦意趣教导，使人理解所说内容的另一层含义。例如所说：
"了知无实为有实，
烦恼使人极烦恼，
若能善住于颠倒，
将得殊胜菩提果。"
若解释此偈所指的意趣：梵文"萨拉"一词既可指"实质"又可指"散乱"，因此是指对于心学，了知无散乱为精要，并努力实践；对于戒学，因难行而有烦恼者被烦恼所扰；对于智慧学，若能善住于与执著净乐常我相反的智慧，因此因缘将获得殊胜菩提。同样，"应杀父母"是指断除贪爱和无明等，所有这类表达都称为转变隐晦意趣。
如此，通过示例说明意趣和隐晦意趣的方式，应当了解：任何经典的教义若具有意趣基础、目的和对直接意义的障碍三者，即是权宜之义；与此相反，为究竟观察的理证所证成者为确定义。此外，仅依所化众生调伏的需要而说，如佛陀自言"我背痛"等类似于说十种业道的教言，并非字面意思，因为佛陀完全没有业和苦等过失，但为调伏所化众生而示现，应如《不可思议秘密经》所说理解，并且了解上下诸乘教义的差别后，趋入究竟义。因此，不应依靠权宜之义，而应依靠确定义。
确定义又有两种：一是仅持总义，成为分别念的对象；二是不可言说的自相，是各自内证、无分别智慧的对象。只要住于否定与肯定、有与无等边际不可得，仍未超越意识的境界；当无有否定肯定、遣立，如法性般能令能取所取的戏论息灭的义理明显显现时，即获得殊胜智慧之光明，到达法的深处。因此，不依靠意识而依靠智慧。


 །ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟར་རྟོན་པ་བཞི་དང་ལྡན་ན་འོ་མ་ལས་མར་དང་། མར་ལས་མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་ལེན་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་མཐར་ཐུག་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་ལ་དབང་འབྱོར་བས་སྤོབས་པའི་གཏེར་ཆེན་པོ་བརྒྱད་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཞེ་ན། རྒྱ་ཆེར་རོལ་པ་ལས། བརྗེད་པ་མེད་པས་དྲན་པའི་གཏེར་དང་། བློས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པས་བློ་གྲོས་ཀྱི་གཏེར་དང་། མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་རྟོགས་པའི་གཏེར་དང་། ཐོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པས་གཟུངས་
22-1-161b
ཀྱི་གཏེར་དང་། ལེགས་པར་བཤད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཚིམ་པར་བྱེད་པས་སྤོབས་པའི་གཏེར་དང་། དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་སྲུང་བས་ཆོས་ཀྱི་གཏེར་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རིགས་རྒྱུན་མི་གཅོད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་གཏེར་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པས་སྒྲུབ་པའི་གཏེར་ཏེ་གཏེར་ཆེན་པོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུང་པ་ལྟར་གཏེར་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པའི་སྐྱེས་བུ་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་འཛིན་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བླང་དོར་སྣང་བར་བྱེད་ལ་མཐར་གྱིས་བླ་ན་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། རྒྱས་པར་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཤེས་རབ་རལ་གྲི་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིའི་སྐབས་སོ། །དེ་ལྟར་མཁས་བྱའི་གནས་བཅུ་དང་། སྡོམ་བཞི་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ་བཞི་ལེགས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་བཤད་པ་འདིས་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་མཐའ་དག་གི་དགོངས་འགྲེལ་དྲི་མ་མེད་པ་སྐལ་བཟང་སྐྱེ་བོའི་འཇུག་ངོགས་དམ་པ་ཡིན་པས་གུས་ཤིང་ནན་ཏན་གྱི་བརྩོན་པས་བཟུང་བར་བྱས་ན་གནས་སྐབས་དང་མཐར་ཐུག་གི་ཡོན་ཏན་མི་ཟད་པར་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འདི་
22-1-162a
ལ་མཁས་པའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་ན། ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཐོབ་པས་མཁས་ཤིང་། ཆོས་བཞིན་བྱེད་པ་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པས་བཙུན་པ་དང་། བསྟན་འགྲོར་ཕན་པ་བཟང་པོའི་ཕྲིན་ལས་དང་ལྡན་པ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། བཤད་སྒྲུབ་ལས་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་འཁོར་ལོ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་ཐོག་མར་འཇུག་པའི་སྒོ་མ་ནོར་བ་ནི་གཞུང་འདི་ཉིད་ལ་ཐོས་བསམ་བྱེད་པ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། གསུང་རབ་དགོངས་འགྲེལ་དང་བཅས་པའི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དོན་གྱི་གནད་མཐའ་དག་ཚིག་ཉུང་ངུས་བདེ་བླག་ཏུ་གསལ་པོར་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་རྟོགས་ནས་སྦྱར་བ་ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་གི་མཛོད་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་མངོན་པའི་གཏེར་དུ་གྱུར་པ། འདི་ཉིད་ལེགས་པར་རྟོགས་ན། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེའི་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་འགྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་བསྔགས་པ་ཚད་མེད་པའི་དཔལ་ལ་དབང་འབྱོར་པར་འགྱུར་རོ།

以下是简体中文直译：
如前所述，若具足四种依靠，则如从牛奶提炼酥油，从酥油提炼精华一样，能通达如来经典的究竟意趣，获得与虚空等同的自生智慧光明的自在，将解脱八种大宝藏。何为八种？如《广大游戏经》中所说：由不忘失而有念宝藏；由智慧辨析而有智慧宝藏；由通达一切经典义理而有证悟宝藏；由持有一切所闻而有总持宝藏；由善说使一切众生满足而有辩才宝藏；由全面守护正法而有法宝藏；由不断三宝种性相续而有菩提心宝藏；由获得无生法忍而有修证宝藏；将获得这八种大宝藏。
如所说，具足八宝藏辩才、获得各别正确理解的人能持佛法，为众生显示取舍，最终成就无上佛果。详细内容应从《确定义智慧宝剑》中了解。这是各别正确理解四项的部分。
如此，已善加确定并阐述十种应知处、四种总结和四种各别正确理解，完成了本论全部内容。这是对一切佛经的无垢疏解，是具善缘者的殊胜入门，若以恭敬和精进努力受持，将获得暂时与究竟的无尽功德。
为何这部论典称为"入智者行门"？因通过闻思修而获得正法光明而成智者，按法而行具三学功德而成贤者，对教法和众生有益而具善行。智者之道总而言之，就是具备讲解、修证和事业三轮。无误趋入如此行为的最初之门就是对此论进行闻思，因此称为"入智者行门"。通过智慧了知此论是以少量文字清晰易懂地显示经论深广义要的特殊典籍，成为一切所知之藏、大乘阿毗达磨宝藏。若能善解此论，则在讲解、辩论、著述三方面无碍，能弘扬佛法，依此成就一切众生广大利乐之事，获得无量功德赞誉的吉祥自在。


 །སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ་བཞི་ཡི་མཛོད། །ཚུལ་འདིར་བརྟེན་ན་འབད་པ་ཆུང་ངུས་ཀྱང་། །ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་ཆོས་ཀྱི་
22-1-162b
སྣང་བ་ལ། །མུ་མཐའ་མེད་པར་རོལ་ཅིང་དགའ་བར་འགྱུར། །རྙེད་བཀུར་གྲགས་འདོད་སོགས་ཀྱིས་མ་བསླད་པར། །བསྟན་ལ་དད་ཕྱིར་གཞན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར། །དམ་ཆོས་བཟུང་ཕྱིར་ལྷ་མཆོག་མཉེས་པའི་ཕྱིར། །ལེགས་པར་སྦྱར་འདིས་བསྟན་འགྲོར་ཕན་གྱུར་ཅིག །འདི་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ལ་འཇམ་པའི་དབྱངས། །ཞུགས་ནས་གཟུང་སྤོབས་བློ་གྲོས་མཆོག་ཐོབ་ཅིང་། །འདི་ཡི་དགེ་བས་མ་ལུས་འགྲོ་བ་ཀུན། །མཁྱེན་རབ་བདག་པོའི་གོ་འཕང་འགྲུབ་གྱུར་ཅིག །བདག་ཀྱང་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ཀྱི་བར། །ཚེ་རབས་ཀུན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི། །བློ་གྲོས་མཆོག་ལྡན་རྒྱལ་བས་རྗེས་སུ་བཟུང་། །ཐེག་ཆེན་དམ་ཆོས་མཐའ་དག་འཛིན་གྱུར་ཅིག །བདག་དང་ཆོས་འདིར་འབྲེལ་བ་ཐོབ་པ་རྣམས། །སྐྱེ་ཀུན་ལུས་སེམས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ཐོབ། །བདུད་དང་བར་ཆད་ཀུན་ལས་རྣམ་རྒྱལ་ཏེ། །དོན་གཉིས་ལྷུན་གྲུབ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཤོག ། །།ཅེས་པའི་གཞུང་འདི་ཉིད་སྔ་མོ་ནས་བྲི་འདུན་ཡོད་པས་རྩོམ་གཞིའི་ས་ཁོངས་ཙམ་བགྱིས་ནས། ལོ་སྐོར་གཅིག་ལྷག་བཅས་གྱི་བར་དུ་འགྱངས་ལ། ཕྱིས་སུ་ནད་སོགས་གཞན་དབང་གིས་ལུས་པར་དོགས་པ་ཡིད་ལ་བཅགས་པའི་ཚིག་སྨྲས་པ་ཐོས་ནས། རང་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ཤེས་རབ་འོད་གསལ་གྱིས་བསམ་པ་བཟང་པོས་ནན་ཏན་བསྐུལ་བ་ལ་སྙིང་བརྩེ་བས། ནད་ཀྱིས་མནར་བ་བཟོད་པར་དཀའ་ཡང་བརྩོན་པ་བསྐྱེད་དེ་སྒ་སྟོད་བཀྲ་ཤིས་
22-1-163a
ཆོས་གླིང་དུ་ལྕགས་གླང་ནག་པ་ཟླ་བར་མཁས་བྱའི་གནས་བཅུ་ཚང་བར་གྲུབ་ཅིང་། སླར་ཡང་རུ་དམ་དུ་སླེབས་ནས་མཁྱེན་རབ་དང་ལྡན་པ་དགུ་རོང་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་སྤར་དུ་སྒྲུབ་བཞེད་ཀྱིས་སྔ་མའི་འཕྲོས་རྩོམ་པར་བསྐུལ་བ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས། བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཆེན་པོ་རུ་དམ་རྫོགས་ཆེན་པ་ཨོ་རྒྱན་བསམ་གཏན་ཆོས་གླིང་གི་བླ་བྲང་རྩེར། ཕྲིན་ལས་དོན་ཡོད་ཞགས་པས་བསྟན་འགྲོའི་དགེ་མཚན་རླབས་པོ་ཆེ་སྡུད་པ་རྫོགས་ཆེན་མཆོག་སྤྲུལ་ལྔ་པ་རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་གནས་ཀྱི་ཁང་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཉིན་མོར་བྱེད་པའི་བསྟི་གནས་སུ། མཁས་གྲུབ་རྒྱལ་པོ་བླ་མ་མཆོག་གིས་དོན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་བཞི་དང་འབྲེལ་བར་མིང་དུ་གནང་བ་མི་ཕམ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གྲགས་པས། རབ་དཀར་བཀྲ་ཤིས་བརྒྱད་ཀྱི་སྨེ་བས་མཛེས་པ་དགེ་བྱེད་ཆུ་སྟག་གསར་ཚེས་རྒྱུ་སྐར་བདག་པོ་ཉི་མའི་ལྷ་ལྡན་གྱིས་ཉ་བའི་དཀར་ཕྱོགས་ཀྱི་དགའ་བ་གསུམ་པ། རྒྱལ་དང་ཕུར་བུའི་འགྲུབ་སྦྱོར་བཟང་པོ་དང་ལྡན་ཞིང་། ཡུལ་དུས་ཀྱི་དགེ་མཚན་དུ་མ་གསར་དུ་ངོམས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བགྱིས་པ་འདིས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་དུས་ཀུན་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པར་གྱུར་ཅིག །མངྒ་ལཾ། ༈ ཤྲཱི་སྭ་སྟི་ཛ་ཡནྟུ། གང་ཞིག་ཕུན་ཚོགས་མཐའ་དག་འབྱུང་བའི་གཞི། །ནོར་བུ་རིན་ཆེན་རྒྱ་མཚོ་ཆེ་ལས་བཞིན། །ཐུབ་བསྟན་དྲི་མ་མེད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། །དེ་ཕྱིར་དེ་ཡི་དགོངས་པ་ཚོལ་བ་ནི། ༡ །ཤེས་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བའི་སྙིང་པོའི་ཕུལ། །དེ་ལས་གཞན་དུ་བསྐལ་བརྒྱར་བཙལ་སྒྲུབ་ཀྱང་། །དོན་འགངས་ཆེ་བ་གཞན་ན་རྙེད་མིན་པ། །ཐུབ་པའི་རྗེས་སུ་སློབ་རྣམས་ཅིས་མི་ཤེས། ༢ །དེས་ན་
22-1-163b
ཐུབ་བསྟན་མདོ་སྔགས་ཡན་ལག་བཅས། །ལུང་གི་དགོངས་དོན་རིགས་པས་གསལ་པོ་རུ། །ཕྱེ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པའི་བློ་ཡི་མིག །འཇམ་དཔལ་རྣོན་པོས་ལན་བརྒྱར་བྱིན་པ་བཞིན། ༣ །རང་གཞན་སྨྲ་དབང་སུས་ཀྱང་གང་བློའི་རྩལ། །མི༷་ཕ༷མ་འཇ༷མ་དཔ༷ལ་དགྱེ༷ས་པ༷འི་སེངྒེའི་དབྱངས། །ལུང་རིགས་གད་མོ་སྟོང་གི་འགྱུར་ཁུགས་སུ། །མཁ༷ས་པ༷ར་བྱ་བའི༷་གན༷ས་བཅུ༷འི་ཚིག་དོན་བརྗིད། ༤ །གཞན་ཡང་ཆོ༷ས་ཀྱི༷་སྡོམ་བཞི༷འི་ངེས་པ་དང་། །སོ༷་སོ༷་ཡ༷ང་དག་རི༷ག་བཞི༷་རིགས་ལམ་ནས། །རྟོགས་བྱའི་སྙིང་པོར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་སྟེ། །

以下是简体中文直译：
四种各别正确理解的宝藏，
依止此法门，即使付出少许努力，
对于深广法之光明，
也将无边际享受欢乐。
不为求得利养、恭敬、名闻等所污染，
为信奉佛法故，为利益他人故，
为持守正法故，为令尊贵圣尊欢喜故，
愿此善妙著作利益教法与众生！
愿持此论者心中，文殊音，
入住后获得殊胜记忆力、辩才、智慧，
以此善业愿一切众生，
成就智慧主尊的果位！
愿我直至获得无上菩提之前，
生生世世具足甚深广大的，
殊胜智慧并为诸佛所摄受，
持守一切大乘正法！
愿我与与此法结缘者，
生生世世获得金刚般坚固身心，
战胜一切魔障与违缘，
自然成就二利吉祥安乐！
此论早先就有撰写意愿，仅仅准备了构思框架，然后延迟了一年多。后来因疾病等身不由己之事担心无法完成，而言说此忧虑之言被人听闻后，与我同住的谢绕沃色以善意诚心敦促，由于对他的慈爱，虽然难忍疾病的折磨，仍然发起精进，在萨托扎西秋林完成了十种应知处的全部内容，是在铁牛年黑月。后来到达如担时，具智慧的古荣祖古因欲付梓而敦促继续完成余下部分，因这些因缘，在弘扬讲修的大法寺如担卓钦巴乌金三坦秋林的拉章顶，由成就义利的套索为集聚弘法利生的广大吉祥，在卓钦第五世转世珍宝住所殊胜建筑吉祥日光住处中，由大成就王上师赐予与四种义理相关的名号，名为"米旁嘉扬南嘉嘉措"者，于极白八吉祥标志严饰的善妙水虎新年主宿日神居之满月白分第三喜日，具胜吉祥冲合木星与周四，并彰显众多时地吉祥之际，圆满完成。愿以此使佛陀珍贵教法于一切方位和时间增盛广大！吉祥！
吉祥胜利！如同一切圆满之基，
有如宝石大海般，
唯有无垢佛陀教法，
因此寻求其意趣， 1
是智者行为中的精华，
除此之外，即使千劫苦寻，
也不会在他处找到重要意义，
随佛修学者怎能不知？ 2
因此对佛法显密及其支分，
经教意趣由理证明晰，
辨别无畏慧眼，
如蒙文殊百次加持。 3
任何自他言权者皆无法超越其智力，
米旁文殊欢喜狮吼音，
在千种理教笑声的曲调中，
十种应知处的文义庄严。 4
更有四法总要的确定和，
从四种各别了解智慧理路，
确立为所证精髓，
;


རྟོགས་བྱའི་སྙིང་པོར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་སྟེ། །དེ་དག་མཁ༷ས་པ༷་འཇུ༷ག་པའི་སྒོ་ཆེན་ཉིད། ༥ །དེ་ལྟར་དབྱར་གྱི་རྔ་ཆེན་ལྡིར་བ་ལས། །སྒྲ་སྙན་སྒྲོགས་པ་མཛོད་ཆེན་སྡོམ་བྱང་བཅས། །འཇམ་མགོན་བླ་མའི་སློབ་རྒྱུད་མིང་འཛིན་ཞིང་། །མདོ་སྨད་ཨ་བསྲེའི་ཡུལ་གྱི་སར་གནས་པ། ༦ །རྒྱ་རང་གཏེར་སྲས་སྤུན་གཉིས་ལྷག་བསམ་གྱིས། །ཆོས་སྦྱིན་མཛད་མེད་སྤར་གྱི་སྤྲིན་ཆེན་པོ། །དད་པས་ཐལ་མོ་སྤྱི་བོར་སྦྱར་ནས་བསྒྲུབས། །དགེ་བའི་འཇམ་མགོན་དཔལ་ལྡན་བླ་མ་ཡི། ༧ །སྐུ་གསུང་ཐུགས་
22-1-164a
ཀྱི་དམ་ཚིག་ཉམས་པ་བསྐང་། །ཚེ་འདིའི་དྲིན་སྐྱོངས་མ་རྒན་བདེ་ལོ་སོགས། །རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཞིང་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱིས། །རྒྱལ་བསྟན་མི་ཉམས་ཡུན་དུ་སྲུང་གྱུར་ཅིག ༨ །བསྟན་བཅོས་ཉི་མ་འབྱུང་བའི་རྣམ་དཔྱོད་མཁའ། །ཕ་མཐའ་ཡས་པ་མཁས་གྲུབ་བླ་མ་མཆོག །བདུད་རིས་ཕྱི་ནང་འཚེ་བས་མི༷་ཕ༷མ་པར། ཆོས་སྙན་སྒྲོག་བཞིན་བསྐལ་བརྒྱར་གཞེས་གྱུར་ཅིག ༩ །ཟབ་རྒྱས་གནད་ལ་བློ་གྲོས་མིག་སྦྱིན་པའི། །བསྟན་བཅོས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་སྒྲོན་མེ་ཡང་། །ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཛིན་པ་ཡིས། །རྒྱ་མཚོའི་གོས་ཅན་ཁྱབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག ༡༠ །ཅེས་པའི་སྤར་བྱང་སྨོན་ཚིག་འདིའང་རྣམ་དཀར་གྱི་བྱ་བ་འདུ་བྱེད་པོ་ཐུབ་བསྟན་འཇམ་དབྱངས་བློ་གྲོས་ཞེས་པའི་བགྱིས་པ་དགེ། །སརྦ་མངྒ་ལཾ།། །།

以下是简体中文直译：
确立为所证精髓，
这些即为智者趋入的大门。5
如此，犹如夏日大鼓轰鸣，
发出悦耳声响的宝藏大总纲，
持有文殊怙主上师传承名号，
居住在多麦阿色地区。6
嘉让特萨兄弟二人以增上意乐，
无私地布施法宝大云印刷，
以信心双手合掌顶礼而完成。
以此功德愿文殊怙主具德上师，7
身语意三昧耶缺失得以圆满，
养育今生恩德的老母贝洛等，
成就圆满佛果，并以讲辩著三事，
长久守护佛陀教法不衰退！8
论著日轮升起的智慧空，
边际无量的大成就上师，
不被内外魔众损害而无胜，
宣讲妙法百劫常住世！9
对深广要义赐予智慧眼睛的，
如意宝灯论著，
由闻思修力持有者，
遍及大海衣着大地的吉祥！10
此印经祈愿文由从事白业之人图丹嘉扬洛珠所作，善哉！一切吉祥！


ཅེས་པའི་སྤར་བྱང་སྨོན་ཚིག་འདིའང་རྣམ་དཀར་གྱི་བྱ་བ་འདུ་བྱེད་པོ་ཐུབ་བསྟན་འཇམ་དབྱངས་བློ་གྲོས་ཞེས་པའི་བགྱིས་པ་དགེ། །སརྦ་མངྒ་ལཾ།། །།
22-1-164b
empty page
22-2-1a


目录
智者入门论
所通十处
通达蕴
通达界
通达处
通达缘起
通达处与非处
通达根
通达时
通达谛
苦谛
集谛
灭谛
道谛
通达乘
通达有为及无为法
正理立所证之要四法印义
诸行无常
诸漏皆苦
涅槃寂静
诸法无我
说四无碍解
说义无碍解
说法无碍解
说词无碍解
说辨才无碍解

以下是简体中文直译：
此印经祈愿文也由从事白业之人图丹嘉扬洛珠所作，善哉！一切吉祥！
22-1-164b
空白页
22-2-1a
目录
智者入门论
所通十处
通达蕴
通达界
通达处
通达缘起
通达处与非处
通达根
通达时
通达谛
苦谛
集谛
灭谛
道谛
通达乘
通达有为及无为法
正理立所证之要四法印义
诸行无常
诸漏皆苦
涅槃寂静
诸法无我
说四无碍解
说义无碍解
说法无碍解
说词无碍解
说辨才无碍解


